Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ZAŁOŻENIE DWORSKIE W ZBYSZYCACH: "Zbyszyce - zatopiona wieś" (wystawa)

744 views

Published on

Wystawa plenerowa przygotowana w ramach XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego (2016).

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

ZAŁOŻENIE DWORSKIE W ZBYSZYCACH: "Zbyszyce - zatopiona wieś" (wystawa)

  1. 1. Zbyszyce – zatopiona wieś W dawnych czasach ludność zamieszkująca dolinę Dunajca trudniła się głównie uprawą roli i rybołówstwem. Życie ludzi w ścisły sposób związane z więc było z życiodajną wodą. Dunajec  odpowiada także za początek i kres Zbyszyc. Wystawa powstała w ramach XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Wszystko płynie Dom Pomocy Społecznej w Zbyszycach Parafia pw. św. Bartłomieja Ap. w Zbyszycach Opracowanie tekstów i koncepcji wystawy: Paulina Kasprzycka Opracowanie graficzne: Marcin Hernas Korekta: Marcin Hernas i Agnieszka Szewczyk dnidziedzictwa.pl Organizator: Patron: Partnerzy:Gospodarze: Zbyszyce na początku XIX wieku, E. Kronbach, Darstellungen aus dem königreiche Galizien insbesondere der Karpathen im Sandecer Kreise, Wien 1823. archiwum BIBLIOTEKi JAGIELLOŃSKiej
  2. 2. Pierwszymi właścicielami Zbyszyc odnotowanymi w źródłach byli Kępińscy herbu Niesobia. Kolejni członkowie tego rodu gospodarzyli tu przez ponad cztery stulecia. W pierwszej połowie XV wieku ufundowali murowany kościół, który do dziś stoi we wsi, na zboczu Dąbrowskiej Góry. Jego położenie, masywne ściany, a także zachowane okienka strzelnicze świadczą o obronnym charakterze budowli. Kościół pw. św. Bartłomieja Ap. od południowego zachodu. fot. S. Tomkowicz, 9 IX 1892. archiwum POLSKiej AKADEMIi UMIEJĘTNOŚCI (PAUart)
  3. 3. Drewniana wieża w zachodniej ścianie kościoła pw. św.  Bartłomieja Ap. fot. W.T., 1925, ARCHIWUM INSTYTUTU SZTUKI POLSKIEJ AKADEMIi NAUK W WARSZAWIE 11 marca 2003 roku pożar strawił drewnianą wieżę, dobudowaną do kościoła pw. św. Bartłomieja Ap. w XVII wieku. fot. P. Kasprzycka, MIK 2015. Archiwum WUOZ w Nowym Sączu Rysunek późnogotyckich stalli kolatorskich w prezbiterium kościoła, K.G. Polityński. fot. S. Tomkowicz, 1892. ARCHIWUM MUZEUM NARODOWEgo W KRAKOWIE Wnętrze kościoła pw. św. Bartłomieja Ap. W tle kamienna płyta nagrobna Mikołaja Kępińskiego, zmarłego w 1490 roku. Fot. T. Szydłowski, 1927. ARCHIWUM INSTYTUTU SZTUKI POLSKIEJ AKADEMIi NAUK W WARSZAWIE
  4. 4. Dwór w Zbyszycach od frontu, przed przebudową dachu, ok. 1900. Archiwum Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Fasada dworu po przebudowie dachu, ok. 1946. Archiwum Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie O dawnej świetności Zbyszyc świadczyć może znajdujący się nieopodal kościoła okazały dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku. Został on prawdopodobnie zbudowany na miejscu obronnego kasztelu strzegącego traktu handlowego biegnącego niegdyś doliną Dunajca. W wyniku przekształceń architektonicznych dokonywanych przez kolejnych właścicieli – szczególnie rodzinę Szujskich – utracił on swą obronną funkcję i przemienił się w klasyczną posiadłość. W 1919 roku Zbyszyce w wyniku zamiany dóbr z dr. Adamem Jordanem stały się własnością rodziny Langerów. Obecnie dwór wraz z otaczającym parkiem należy do Domu Pomocy Społecznej, który jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XX wieku gruntownie go wyremontował i dostosował do potrzeb pensjonariuszy. Kościół i dwór w Zbyszycach namalowany w 1767 roku przez Feliksa Derysarza na jednej ze stalli w oratorium klasztornym Sióstr Klarysek w Starym Sączu. z archiwum klasztoru Sióstr Klarysek w Starym Sączu
  5. 5. Centrum Zbyszyc w połowie XIX wieku, mapa katastralna, 1846. ARCHIWUM NARODOWE W KRAKOWIE Szkoła powszechna w Zbyszycach, 1934. Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego Przeprawa promowa na Dunajcu w okolicy Tropia, 1937. Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego Co wydarzyło się w Zbyszycach? Jak to możliwe, że zamożna wieś –  w której jeszcze na początku XX wieku na rynku odbywały się jarmarki, działały poczta, browar, gorzelnia, funkcjonowały placówki kupieckie czy znana w okolicy karczma z zajazdem – po prostu opustoszała? Odpowiedzi należy poszukać w spiętrzonych wodach Dunajca, które utworzyły Jezioro Rożnowskie.
  6. 6. Widok zapory wodnej w Rożnowie, Akwarela autorstwa Rafała Malczewskiego, Z ARCHIWUM DOMU AUKCYJNEGO DESA UNICUM Dunajec, któremu ludzie zawdzięczali swój byt, czasami stawał się ich największym wrogiem. Na przestrzeni wieków powodzie niejednokrotnie czyniły w dolinie Dunajca ogromne spustoszenia. W kronice parafialnej Zbyszyc zachowały się opisy katastrofalnych skutków wylewów, między innymi z 1813 roku i 1934 roku. To właśnie chęć ujarzmienia rzeki i czerpania korzyści z nieprzewidywalnego „żywiołu wody” wpłynęły na kierunek gospodarczych inwestycji w II Rzeczpospolitej. Zapory wodne zyskały wówczas rangę obiektów strategicznych. Zapora zbudowana w Rożnowie w latach 1935–1941 rozwiązała problem powodzi i wspomogła proces elektryfikacji regionu za pomocą niewielkiej elektrowni wodnej, dla większej części Zbyszyc położonych w dolinie Dunajca oznaczała jednak zagładę. Tętniące życiem centrum i około 40 budynków znalazło się pod wodą. Ten sam los spotkał także część Kurowa, Lipia, Tęgoborza, Kobyla-Gródka i Znamirowic.
  7. 7. Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego Budowa zapory na Dunajcu w Rożnowie, 1938 Robotnicy przy budowie zapory, 1937 Robotnicy przy budowie zapory, 1938 Budowa zapory, 1938 Naczelnik powiatu sądeckiego R. Busch i funkcjonariusze niemieccy podczas wizyty w Rożnowie na zaporze wodnej, 1941 Prezydent RP Ignacy Mościcki pod- czas wizyty na placu budowy zapory. ­Towarzyszą mu wicepremier inż. E. Kwiat- kowski, minister spraw wojskowych gen. T. Kasprzycki, minister przemysłu i handlu A. Roman oraz kierownik robót inż. Z. Śliwiński, 1938. Fot. W. Pikiel Wiercenie szybu badawczego w korycie Dunajca w Rożnowie, 1934

×