Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

KOMPLEKS WODOCIĄGÓW NA BIELANACH W KRAKOWIE: "115 lat wodociągu na Bielanach" (wystawa)

1,317 views

Published on

Wystawa plenerowa przygotowana w ramach XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego (2016).

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

KOMPLEKS WODOCIĄGÓW NA BIELANACH W KRAKOWIE: "115 lat wodociągu na Bielanach" (wystawa)

  1. 1. 115 lat wodociągu na Bielanach Wystawa powstała w ramach XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Wszystko płynie Opracowanie tekstów i koncepcji wystawy na podstawie publikacji Roberta Wierzbickiego Wodociągi Krakowa (Kraków 2011): Joanna Nowostawska-Gyalókay Opracowanie graficzne: Marcin Hernas Korekta: Marcin Hernas i Agnieszka Szewczyk dnidziedzictwa.pl Organizator: Patron: Partnerzy:Gospodarze: Budowa wodociągów na Bielanach. Teren zbiornika od strony komory wypływowej i zasuw. fot. N. Krieger. Z archiwum MHK
  2. 2. Plan miasta Krakowa z zaznaczoną siecią wodociągową przed założeniem wodociągów na Bielanach. Za: Zdanie sprawy i wnioski w przedmiocie budowy Wodociągu Regulickiego, Kraków 1889 „Nie zrażajcie się, panowie, wielkimi kosztami, jakie pociągnie za sobą urządzenie wodociągów, bo koszta przeminą, korzyści zaś będą wieczne!” – apelował prezydent miasta Krakowa Józef Dietl do utworzonej w 1870 roku Komisji Wodociągowej. Dietlowi, który – poza sprawowaniem urzędu prezydenta – był lekarzem, bardzo zależało na jak najszybszym utworzeniu sprawnego systemu zaopatrywania miasta w zdrową wodę i znalezieniu skutecznego sposobu usuwania z niego nieczystości. Kraków bowiem w czasie oblężenia przez Szwedów stracił powstały jeszcze w średniowieczu system zaopatrzenia w wodę mieszkańców miasta. Z biegiem czasu stan sanitarny Krakowa się pogarszał. Po przebadaniu 941 miejskich studni w latach 1867–1868 wyszło na jaw, że większość nie nadaje się w ogóle do użytku z powodu zanieczyszczenia „ściekami kloacznymi”. Nic więc dziwnego, że przez miasto w samym tylko XIX wieku przetoczyło się aż  siedem epidemii. Projekt komory wypływowej z projektu zbiornika wody na Zwierzyńcu autorstwa R. Ingardena. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011
  3. 3. Budowa zbiornika wodociągowego na Wzgórzu św. Bronisławy, widok od północy, listopad 1899. fot. N. Krieger Dietlowi nie udało się jednak za swojej kadencji (ani życia, zmarł w 1878 roku) doprowadzić do powołania tego tak ważnego dla miasta przedsiębiorstwa. Dyskusjom nad rozlicznymi projektami i koncepcjami nie było końca. Dopiero rok 1898 przyniósł konkretne decyzje, po tym jak Rada Miasta zatwierdziła projekt Romana Ingardena, inżyniera hydrotechnika, ówczesnego szefa budownictwa państwowego w Galicji. Jeszcze tego samego roku wyłoniono realizatora – firmę Rumpel & Waldeck. W wytwórni w Sanoku zamówiono 100 wagonów rur i rozpoczęto prace budowlane. W pierwszej kolejności przystąpiono do budowy studzien na wodę, zakładu pomp i zbiornika pod kopcem Kościuszki, potem ułożono rurociąg na Zwierzyńcu i w Krakowie.
  4. 4. Rankiem 14 lutego 1901 roku uroczyście otwarto wodociąg mszą w kościele Mariackim, potem aktem poświęcenia studni wodociągowej stojącej na Rynku. „O godzinie 10 – jak relacjonował reporter „Czasu” – wyruszyli zebrani uczestnicy uroczystości kilkunastu powozami do Bielan. Malowniczy widok przedstawia wspaniały zakład wodociągowy u stóp góry klasztornej. Na podwórzu zakładu tryskał ogromny wodotrysk. Goście udali się najpierw do ogromnej hali maszyn, przyozdobionej herbami, festonami i chorągwiami, gdzie był już zebrany personel biura wodociągowego […]. Następnie wręczył p. Ingarden prezydentowi miasta dwa złote klucze od zakładów wodociągowych, prosząc, by pozwolił maszyny w ruch puścić. […] [P. Friedlein] przeciął biało-niebieską szarfę, przewiązaną około koła maszynowego. Dano sygnał dzwonkiem – i wszystkie maszyny stanęły w ruchu. […] Po zwiedzeniu całego zakładu rozpoczęło się śniadanie à la fourchette w jednej z bocznych sal hali maszyn, podczas którego wznoszono kilka toastów”. Wszystkie zdjęcia z archiwum MHK Zasklepienie zbior­nika wodociągowego, widok od północnego zachodu, maj 1900. fot. N. Krieger Budowa domu pracowniczego na Bielanach, w głębi budowa zakładu. Fot. N. Krieger Budowa wodo- ciągów, widok od południa. fot. N. Krieger
  5. 5. Hala maszyn parowych, poniżej pompy tłokowe, ok. 1901. Z archiwum MHK Fotografia pamiątkowa: pośrodku Roman Ingarden, za nim, czwarty stojący, Tadeusz Jaszczurowski. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011 Projekt budynku głównego wodociągu autorstwa R. Ingardena. Za: T. Jaszczurowski, O wodociągach krakowskich, Kraków 1907 Wodociągowi nadano imię cesarza Franciszka Józefa I, pierwszym dyrektorem został Tadeusz Jaszczurowski. W pierwszych latach działalności załoga zakładu składała się z 7 pracowników zarządu, 12 niższych funkcjonariuszy i kilkunastu robotników. Wyposażenie hali maszyn wykonano w C.K. Uprzywilejowanej Krajowej Fabryce Maszyn Rolniczych i Narzędzi Ludwika Zieleniewskiego.
  6. 6. Po lewej: pompy tłokowe; po prawej: warsztat mechaniczny z prądnicą. Obie fotografie zakład na Bielanach, 1901. fot. N. Krieger. z archiwum MHK
  7. 7. Wnętrze kotłowni, 1901. fot. N. Krieger. Z archiwum MHK Zaopatrzenie wodociągów w węgiel miało się odbywać za pośrednictwem transportu rzecznego. Na wysokości wodociągów na lewym brzegu Wisły wybudowano specjalną przystań rozładunkową, tu cumowały barki z węglem ze Śląska. Stacja Kolei Węglowej Kraków–Bie- lany na tere- nie później utworzonego Wodociągu Rezerwowego na Zwierzyńcu. Za: R. Wierz­ bicki, Wodocią- gi Krakowa, Kraków 2011 Przystań dla barek na Bie- lanach. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kra- ków 2011
  8. 8. Budynek kotłowni po przebudowie w 1925 roku, na pierw- szym planie wyciąg elektryczny do zasypy- wania węglem kotłów i wywozu popiołów spod paleniska. Za: R. Wierzbi- cki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011 Hala pomp elektrycznych na Bielanach, 1930. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011 Po lewej: przekrój poprzeczny hali pomp; po prawej: przekrój podłużny. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011 Projekt wolnostojącej studni zbiorczej na Bielanach, w późniejszych latach włączono ją w kompleks budynków. Za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011 Plan sytuacyjny terenu ochronne- go ujęcia wody w Bielanach. Za: T. Jaszczurowski, O  wodociągach krakowskich, Kra- ków 1907 Obszar zaopatrywania w wodę obejmował miasto Kraków i Czarną Wieś w obrębie wałów fortecznych. W pierwszych tygodniach działania wodociągu zużycie było niewielkie, częściowo ze względu na mrozy, lecz przede wszystkim z powodu braku domowych przyłączy. Właściciele kamienic okazywali nieufność nowemu wynalazkowi, pisali do prezydenta z prośbą o skontrolowanie, czy aby „doprowadzona żelaznymi rurami, woda lejąca się ze ścian nie zagraża zdrowiu”. Strach o zdrowie miał też inne podłoże, korzystanie z wodociągu wiązało się bowiem z płaceniem podatku. Do połączenia domostw z wodociągiem zmusiła krakowian dopiero ustawa.
  9. 9. Budowa drugiej i trzeciej nitki lewara na podwórzu zakładu, 1930 Kotłownia po przebudowie, 1925 Budowa drugiego rurociągu wzdłuż ul. Księcia Józefa, 1939 Zakład po pierwszej rozbudowie. Zdjęcie wyko- nane prawdo- podobnie przez lotników z dru- giego pułku lotniczego w latach 1918–1920. Wraz z nadejściem I wojny światowej, mimo że na Bielanach trwały jeszcze prace modernizacyjne, zdecydowano o budowie wodociągu rezerwowego. Wszak Bielany znajdowały się poza pierścieniem umocnień miasta. Wodociąg ten rozpoczął pracę w 1916 roku. Dwa lata później Kraków liczył już ponad 190 tysięcy mieszkańców, a do wodociągu podłączonych było 3396 realności, nie mogło więc obyć się bez kolejnych modernizacji. Znaczniejsza nastąpiła w 1924 roku, tuż przed spodziewanym wylewem Wisły. Podwyższono wówczas obudowę studzien, nadbudowano szyby tunelu pod Wisłą, wykonano kolejne baseny infiltracyjne i gruntownie przebudowano kotłownię. Wszystkie zdjęcia za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011
  10. 10. Brygada kanałowa Imiołka (na krakow- skim Kazi- mierzu) Czyszczak kanalizacyjny konstrukcji Władysława Motyki wykonany w warsztatach na terenie zakładu Brygada studniarzy przy pracy Stacja pomiarów wodnych nad Wisłą w Podgórzu. z archiwum MHK Pierwsza lokomotywa spalinowa kolei Kraków–Bielany Skutki pęknięcia przewodu wodociągowego o średnicy 500 mm, ul. Podzamcze (13 listopada 1958) Elektrownia przewoźna, czyli (mówiąc współcześnie) przewoźny agregat prądotwórczy Wszystkie nieoznaczone zdjęcia za: R. Wierzbicki, Wodociągi Krakowa, Kraków 2011

×