Successfully reported this slideshow.
Uniwersytet Jagielloński                      Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej                                ...
Abstrakt.Kosmalska, Kamila (2011). Wolontariusze w instytucjach kultury – prawo, zarządzanie,organizacja. Przykładowe rozw...
SPIS TREŚCIWstęp ............................................................................................................
4.2.1. Początki współpracy z wolontariuszami. ................................................................ 85   4.2.2....
Wstęp              Wolontariat jest zjawiskiem rzadko spotykanym w polskich instytucjach kultury              – taki wnios...
analiz było wypracowanie modelu „Organizacji przyjaznej wolontariuszom”,to znaczy takiej, która w sposób przemyślany i zap...
i instytucjonalnej kraju2. W kwestii zarządzania procesem współpracy              z wolontariuszami natomiast nie sposób w...
omówienie Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 2003 r.wraz z poprawkami z roku 2010. Trzecią część ...
Rozdział 1. Wolontariat w Polsce.                 1.1 Podstawowe pojęcia.                 Punktem      wyjścia     dla   r...
społeczną      w     organizacjach     pozarządowych,         ruchach      społecznych                 i religijnych”6.   ...
rekrutację, rozwijanie umiejętności, nadzorowanie i nagradzanie. To właśnie               te elementy współpracy organizac...
Rola organizacji zajmujących się dobroczynnością i filantropią umocniła się               z chwilą odzyskania przez Polskę...
organizacji pozarządowych”. Był to początek starań o uchwalenie ustawyokreślającej zasady współpracy i finansowania organi...
intensywne procesy migracyjne, spadek bezrobocia wśród osób młodych, mogły              być jedną z przyczyn coraz mniejsz...
programom takim jak m.in. „Wolontariat w biznesie” czy „Same plusy.              Wolontariat 50”.              Według kryt...
z ludźmi, sposobem na pożyteczne spędzenie czasu, nawiązanie nowych              znajomości.              Jeśli przyjrzeć ...
Wykres 3. Powody nie podejmowania pracy wolontariackiej, 2010 r.               Źródło: Stowarzyszenia Klon/ Jawor, 2010r.W...
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz jego organ pomocniczy - Rada                 Działalności Pożytku Publiczneg...
W skład Rady, zgodnie z art. 36 ustawy o organizacjach pożytku publicznego               i wolontariacie, wchodzi dwudzies...
FIO to długofalowy program przyjęty przez Radę Ministrów, a zarządzany przezMinistra Pracy i Polityki Społecznej. Skierowa...
i społeczności lokalnych, stworzenie odpowiedniej infrastruktury dla działańoddolnych.Priorytet II: Silne organizacje poza...
„możliwość aktywizowania społeczeństwa w celu lepszego poznania sąsiadów,              wymiany       doświadczeń,       ws...
tu między innymi słaby przepływ informacji, brak przestrzeni wymianyinformacji i doświadczeń, ograniczone możliwości korzy...
grup wiekowych Polaków. W obszarze wolontariatu w kulturze przewidziano:                 badania na temat roli wolontariat...
po ’89 roku. Było to pierwsze w Europie Środkowo- Wschodniej miejsce„kontaktowe” wolontariuszy i organizacji zainteresowan...
Biuro Obsługi Inicjatyw Społecznych „BORIS”19 to założona w 1992r.              niezależna organizacja pozarządowa, zajmuj...
mogli zapoznać się z działalnością lokalnych inicjatyw, społeczników                 i aktywistów.                 Powstał...
30.000 uczniów z 70 szkół. Od 2006 roku program prowadzi stowarzyszenie   „KLANZA”. Wolontariat w biznesie to pierwszy, d...
obszary działalności, jest także możliwością aktywności społecznej dla osób   niepełnosprawnych.     Portal        pośredn...
 Barwy wolontariatu to ogólnopolski konkurs organizowany przez Sieć   Centrum Wolontariatu, jako rodzaj podziękowania wol...
Rozdział 2. Uregulowania prawne wolontariatu                 w Polsce.                 Podstawę prawną dla funkcjonowania ...
Ustawodawca sformułował także szczegółowe przepisy dotyczące działań                 z zakresu wolontariatu, tworząc tym s...
Określenie „wykonuje świadczenie” zostało użyte dla odróżnienia od „pracy”                  w rozumieniu przepisów prawa p...
kwalifikacje analogiczne do tych posiadanych przez regularnych pracownikóworganizacji. Przykładem może być angażowanie lek...
Zgodnie z art.3.ust.2 Ustawy organizacją pozarządową jest każda organizacja,która została utworzona na podstawie przepisów...
Art. 42                       1. Wolontariusze mogą wykonywać, na zasadach określonych w niniejszym                       ...
ustawodawca nakłada na korzystającego obowiązki dotyczące warunków pracy,kosztów i szkoleń.                               ...
2. Korzystający może pokrywać, na dotyczących pracowników zasadach  określonych w odrębnych przepisach, także inne niezbęd...
instytucji, nie chce obciążać jej dodatkowymi kosztami, może w całości lub                  częściowo zrezygnować z diet i...
natomiast korzystającemu możliwość promowania rzetelnych, godnych zaufania              ochotników oraz eliminowania tych,...
następstw     nieszczęśliwych     wypadków,      ubezpieczenie     zdrowotne   orazubezpieczenie od odpowiedzialności cywi...
następstw      nieszczęśliwych         wypadków,          poprzez     podpisanie    umowy               z towarzystwem ube...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KU...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KULTURY W KRAKOWIE

8,040 views

Published on

  • Be the first to comment

WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KULTURY W KRAKOWIE

  1. 1. Uniwersytet Jagielloński Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej INSTYTUT KULTURY Studia stacjonarneNr albumu: 1015828 Kamila Anna Kosmalska WOLONTARIUSZE W INSTYTUCJACH KULTURY - PRAWO, ZARZĄDZANIE, ORGANIZACJA. PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA MAŁOPOLSKIEGO INSTYTUTU KULTURY W KRAKOWIE Opiekun pracy magisterskiej: Prof. dr hab. Emil OrzechowskIOpracowano zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83) wraz z nowelizacją z dnia 25 lipca 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1610) oraz z dnia 1 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 869) z późniejszymi zmianami Kraków 2011 1
  2. 2. Abstrakt.Kosmalska, Kamila (2011). Wolontariusze w instytucjach kultury – prawo, zarządzanie,organizacja. Przykładowe rozwiązania Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie.Praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Emila Orzechowskiego, Kraków:Instytut Kultury UJ, 124 s., 32 pozycji bibliograficznych, 2 aneksy, 3 wykresy, 2schematy, 1 tabela.Celem pracy jest analiza procesu zarządzania wolontariuszami w instytucjach kultury orazznalezienie odpowiedzi na pytanie: Czym charakteryzuje się wolontariatw kulturze i jakie korzyści może przynieść obydwu stronom? W tym celu konieczne byłoprzyjrzenie się jego uregulowaniom prawnym i zdefiniowanie pozycji, jaką zajmuje wewspółczesnym planie polityczny oraz próba uporządkowania wiedzy na temat poszczególnychetapów współpracy z wolontariuszami. Dodatkowo dla ukazania tzw. dobrych praktyk,przeprowadzono case study programu wolontariackiego Małopolskiego Instytutu Kultury wKrakowie. Uzyskane na tej podstawie informacje, pozwoliły na wysnucie wniosku, iż dlaefektywnej współpracy instytucji kultury z wolontariuszami, kluczowe jest staranne planowanieoraz zastosowanie wszystkich elementów cyklu współpracy, przy jednoczesnym wykorzystaniuodpowiednich metod i narzędzi i traktowaniu jako zamkniętej całości.The main aim of this master work is to analyze the process of volunteer managementin cultural institutions and finding out the answer to the question: what are the specifics ofcultural volunteering and what are the benefits of it for both sites? For that purposeI had to analyze its law regulations and define its position in current political plan, and then -tried to order all the knowledge about each stage of cooperation with volunteers. Furthermore,as an example of so called "good practice", there has been a case study research of volunteerprogram in the Małopolska Institute of Culture in Cracow. All the gained information led to aconclusion, that the key for an effective cooperation between cultural institutions and volunteersis a careful planning and adopting all the elements of partnership cycle, while simultaneouslyusing adequate methods and implements and treating it as an integrated process.Słowa kluczowe/ Keywords:INSTYTUCJA – KULTURA – ORGANIZACJA – WOLONTARIUSZ – ZARZĄDZANIECULTURAL INSTITUTIONS – VOLUNTEER – ORGANIZATIONS - MANAGEMENT 2
  3. 3. SPIS TREŚCIWstęp .......................................................................................................................................... 5Rozdział 1. Wolontariat w Polsce. ............................................................................................. 9 1.1 Podstawowe pojęcia. ........................................................................................................ 9 1.2. Historia wolontariatu i filantropii w Polsce. .................................................................. 11 1.3. Kim jest polski wolontariusz? ....................................................................................... 13 1.4. Polityka wobec wolontariatu. ........................................................................................ 17 1.5. Instytucje i programy wspierające wolontariat. ............................................................. 24Rozdział 2. Uregulowania prawne wolontariatu w Polsce. ..................................................... 31 2.1. Kim jest wolontariusz? .................................................................................................. 32 2.2. Kto może korzystać z pracy wolontariuszy? ................................................................. 34 2.3.Prawa i obowiązki „Korzystającego” ............................................................................. 36 2.4.Ubezpieczenie wolontariusza ......................................................................................... 40 2.5 Prawa i odpowiedzialność wolontariusza. ...................................................................... 42 2.6 Określanie zasad współpracy.......................................................................................... 43 2.7. Wolontariat międzynarodowy ....................................................................................... 44Rozdział 3. Zarządzanie wolontariuszami. Cykl współpracy .................................................. 47 3.1.Przygotowanie i wprowadzenie programu wolontariackiego......................................... 50 3.2 Rekrutacja ....................................................................................................................... 54 3.3. Wprowadzenie do organizacji i obowiązków ................................................................ 58 3.4. Wspieranie, nagradzanie, motywowanie ....................................................................... 61 3.6. Ewaluacja i zakończenie współpracy ............................................................................ 67 3.7. Ambasador i przyjaciel .................................................................................................. 71Rozdział 4. Zarządzanie wolontariuszami w instytucjach kultury ......................................... 75 4.1. Modele współpracy instytucji kultury z wolontariuszami ............................................ 75 4.2 Małopolski Instytut Kultury .......................................................................................... 81 3
  4. 4. 4.2.1. Początki współpracy z wolontariuszami. ................................................................ 85 4.2.2. Koordynator wolontariuszy. ....................................................................................... 87 4.2.3. Diagnozowanie potrzeb i rekrutacja. ...................................................................... 88 4.2.4. Wprowadzenie do obowiązków i współpraca. ........................................................ 93 4.2.4. Motywowanie i nagradzanie. .................................................................................. 98 4.2.5. Zakończenie i ewaluacja współpracy. ................................................................... 101 4.2.6. Wolontariat wydarzeniowy ................................................................................... 104 4.2.7. Problemy i bariery................................................................................................. 108Podsumowanie ....................................................................................................................... 110Bibliografia............................................................................................................................. 113Aneks I ................................................................................................................................... 117Aneks II .................................................................................................................................. 120Spis łączny tabel, wykresów, ilustracji: ................................................................................. 124 4
  5. 5. Wstęp Wolontariat jest zjawiskiem rzadko spotykanym w polskich instytucjach kultury – taki wniosek wynika z badań jakościowych przeprowadzonych w ubiegłym roku przez Instytut Spraw Publicznych1. Ewentualne zaangażowanie wolontariuszy w tym sektorze ogranicza się zwykle do udziału w organizacji pojedynczych wydarzeń, z reguły o charakterze festiwalowym, a nie do długofalowej współpracy, z której korzyści czerpać mogą obie strony. A przecież wolontariat doskonale wpisuje się w rolę kultury jako czynnika rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i budowania kapitału społecznego. Niskie zaangażowanie w wolontariat na rzecz instytucji kultury może mieć swoje źródło w kilku problemach, leżących zarówno po stronie samych instytucji, jak i potencjalnych wolontariuszy. Po pierwsze, wynika ze słabej znajomości uregulowań prawnych wolontariatu, czyli ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 2003 roku lub przynajmniej jej przepisów zezwalających na korzystanie z pomocy wolontariuszy, także w sektorze publicznym. Po drugie, pracownicy instytucji kultury nieczęsto mają świadomość potencjalnych korzyści, jakie może przynieść im zaangażowanie wolontariuszy do prowadzonej działalności. Tym z nich z kolei, którzy taką wiedzę posiadają, brakuje często pomysłów jak ową współpracę poprowadzić, jakich rozwiązań użyć, by sprawnie ją zorganizować. Właśnie te problemy, oraz własne doświadczenia z wolontariatem, stały się inspiracją do napisania niniejszej pracy. Rok temu, będąc wolontariuszką w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie, zostałam zaproszona do udziału w badaniach organizowanych przez Fundację Pracownię Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia” w Warszawie, w ramach prowadzonego przez nią programu „Kurs na wolontariat”. Głównym założeniem prowadzonych na skalę ogólnokrajową1 „Wolontariat w kulturze” Ekspertyza poświęcona polskim i europejskim rozwiązaniom systemowymdotyczącym wykorzystania wolontariatu w instytucjach kultury, Fundacja Instytut Spraw Publicznych,Warszawa 2010 5
  6. 6. analiz było wypracowanie modelu „Organizacji przyjaznej wolontariuszom”,to znaczy takiej, która w sposób przemyślany i zaplanowany współpracujez wolontariuszami. Jak się okazało, byłam jedyną przedstawicielką wolontariatuw kulturze, pośród kilkunastu osób działających w innych sektorach. Dodatkowoze zdziwieniem zauważyłam, że nawet w organizacjach pozarządowych,kojarzonych zwykle jako te, które większość działalności opierająna wolontariuszach, stosuje się mało przemyślany system zarządzania ich pracą.Opinie osób obecnych na spotkaniu uzmysłowiły mi, jak wielkim problememstaje się dla koordynatorów i wolontariuszy słaba znajomość przepisówprawnych, wzajemnych oczekiwań i zobowiązań. Jako osoba wiążąca swojąprzyszłość zawodową z sektorem kultury, postanowiłam więc dokładnieprzyjrzeć się zjawisku wolontariatu w kulturze w Polsce i znaleźć odpowiedzina następujące problemy: Jak obecnie kształtuje się polityka i ustawodawstwo państwa polskiego w zakresie wolontariatu? Czym charakteryzuje się wolontariat w kulturze i jakie korzyści może przynieść obydwu stronom? W jaki sposób, krok po kroku, zorganizować współpracę instytucji kultury z wolontariuszami? Jakie narzędzia i metody powinny zostać wykorzystane?W celu wyjaśnienia wyżej zaznaczonych problemów poddałam analiziedokumenty zastane – przede wszystkim publikacje, poradniki i artykułyprzygotowywane przez organizacje pozarządowe, jak m.in.: CentrumWolontariatu, Fundacja BORIS, raporty z badań społecznych, a takżedokumenty sporządzone na zlecenie organów rządowych, m.in.: komentarzdo ustawy o wolontariacie. Czas spędzony na poszukiwaniu wymienionychmateriałów utwierdził mnie w przekonaniu, że brakuje jednolitych publikacjiopisujących obecną sytuację wolontariatu i jego miejsce w polityce społecznej 6
  7. 7. i instytucjonalnej kraju2. W kwestii zarządzania procesem współpracy z wolontariuszami natomiast nie sposób wręcz znaleźć wskazówki przydatne w instytucjach kultury. Wolontariat w tym konkretnym sektorze wydaje się tymczasem szczególną jego odmianą, co wiąże się z motywacją osób decydujących się na tego typu aktywność. Rzadziej wynika bowiem z tak zwanej „potrzeby serca”, a bardziej z, nie ma co ukrywać, egoizmu – pragnienia samorealizacji, podniesienia kwalifikacji, rozwoju zainteresowań i pasji. Fakt ten zakłada potrzebę specyficznego podejścia do współpracy, przede wszystkim ze strony korzystającej placówki oraz wykorzystania odpowiednich narzędzi i metod. W związku z powyższym, praca ta ma na celu uporządkowanie wiedzy przydatnej koordynatorom projektów i pracownikom instytucji kultury, którzy planują rozpocząć lub rozwinąć program wolontariacki. Dla wsparcia teorii konkretnymi i dobrymi rozwiązaniami praktycznymi, postanowiłam opisać działania stosowane w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie – instytucji, która angażowanie do swojej działalności wolontariuszy, wpisała w swoją misję. Dodatkowym argumentem dla wybrania właśnie MIK-u niech będzie fakt, iż wiosną bieżącego roku, jako pierwsza instytucja w kraju i jedyna jak dotąd instytucja kultury, otrzymał on od Fundacji „Stocznia” Certyfikat Organizacji Przyjaznej Wolontariuszom. W związku z powyższymi założeniami, praca została podzielona na cztery części. Pierwsza definiuje podstawowe dla opracowania pojęcia, takie jak wolontariusz, zarządzanie oraz instytucja kultury. Ponadto kreśli ogólny obraz wolontariatu w Polsce, a więc opisuje ewolucję podejścia do zjawiska, politykę państwa oraz funkcjonujące obecnie instytucje i programy zajmujące się wolontariatem. Pierwszy rozdział zawiera także charakterystykę współczesnego polskiego wolontariusza, sporządzoną na podstawie badań przeprowadzonych w ostatnich latach przez organizacje pozarządowe. W części drugiej znajduje się2 Należy zaznaczyć, iż analiza dokumentów ( szczególnie tych przygotowanych przez organy państwowe ), nieobejmuje swoim zakresem wszystkich publikacji wydanych w związku z obchodami Europejskiego RokuWolontariatu 2011 – część z nich jest bowiem dopiero przygotowywana, bądź została wydana już pozakończeniu przygotowań tego opracowania (np. Strategia Rozwoju Wolontariatu w Polsce). 7
  8. 8. omówienie Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 2003 r.wraz z poprawkami z roku 2010. Trzecią część stanowi porównanie procesuzarządzania zasobami ludzkimi i zarządzania wolontariuszami. Omówione tamzostały szczegółowo etapy tych procesów, a ich zestawienie powstałodla lepszego zrozumienia znaczenia starannego zaplanowania procesu. Ostatniaczęść to studium przypadku Małopolskiego Instytutu Kultury - analiza rozwiązańi tzw. dobrych praktyk funkcjonujących w ramach tamtejszego programuwolontariackiego, poparta pogłębionymi wywiadami, przede wszystkimz koordynatorką programu oraz wolontariuszami i pracownikami MIK. 8
  9. 9. Rozdział 1. Wolontariat w Polsce. 1.1 Podstawowe pojęcia. Punktem wyjścia dla rozważania metod zarządzania wolontariuszami w instytucjach kultury, jest zdefiniowanie podstawowych pojęć. Przede wszystkim należy ustalić „kim jest wolontariusz”? Łacińskie voluntarius oznacza dobrowolny, ochotniczy. Dawniej określenie to dotyczyło ochotnika w wojsku lub osoby bezpłatnie wykonującej jakąś pracę dla zaznajomienia się z zawodem3. Współcześnie termin ten umieszcza się w szerszym kontekście społecznym, a jego ramy prawne w Polsce wyznacza ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 roku, według której wolontariuszem jest „osoba fizyczna, zdolna do czynności prawnych, która dobrowolnie i bez wynagrodzenia, wykonuje świadczenia na rzecz podmiotów wymienionych w ustawie, oraz na warunkach w niej opisanych”( art. 1)4. W świetle ustawy wolontariusz może współpracować z organizacjami pozarządowymi, w zakresie całości działalności statutowej, oraz organami administracji publicznej wraz z podległymi jej jednostkami, ale z wyłączeniem działalności gospodarczej (art. 42, ust.1). Definicję wolontariatu można również znaleźć w innych niż ustawa źródłach. Centrum Wolontariatu we wszystkich swoich publikacjach, określa wolontariusza jako „osobę fizyczną, która dobrowolnie, ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz organizacji, instytucji i osób indywidualnych wykraczając poza więzi koleżeńsko-rodzinne”5. Stowarzyszenie Klon/ Jawor, zajmujące się badaniem organizacji pozarządowych, przez pojęcie wolontariatu rozumie „nieodpłatne, dobrowolne poświęcanie czasu na pracę3 Słownik Języka Polskiego PWN, Warszawa 20064 Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, z dn. 24 kwietnia 2003r., Dz.U. 2003 nr 96 poz.8735 Centrum Wolontariatu,. http://www.wolontariat.org.pl/strona.php?p=92; data dostępu 25 marca 2011r 9
  10. 10. społeczną w organizacjach pozarządowych, ruchach społecznych i religijnych”6. W niniejszej pracy posługiwać się będę definicją zawartą w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, gdyż traktuje ona zjawisko wolontariatu w najszerszym kontekście, wyznaczając jednocześnie ramy prawne, które są podstawą do zarządzania wolontariuszami w organizacjach różnego typu. Drugim terminem bardzo istotnym w mojej pracy jest „zarządzanie”. Pojęcie to odnosi się do zestawu działań – planowania, organizowania, kierowania i kontrolowania – zmierzających do osiągnięcia w sposób sprawny i skuteczny celów organizacji7. Definicja zawężona do zarządzania wolontariuszami w literaturze specjalistycznej właściwie nie występuje – wskazówki dotyczące tej grupy czynności można znaleźć jedynie w publikacjach i periodykach poświęconych zagadnieniu wolontariatu, wydawanych m.in. przez Centrum Wolontariatu. Jeśli jednak spojrzeć na zarządzanie wolontariuszami z dalszej perspektywy, to jest ono zarządzaniem ludźmi, które możemy traktować jako „zarządzaniem specyficznymi zasobami ludzkimi”. Według Michaela Armstronga zarządzanie zasobami ludzkimi oznacza „strategiczną, spójną, wszechstronną metodę kierowania najcenniejszym z kapitałów każdej organizacji czyli ludźmi, którzy osobistym i zbiorowym wysiłkiem przyczyniają się do realizacji wszystkich założonych przez organizację celów” 8. Armstrong, przywołując także innych specjalistów, podkreśla przede wszystkim: traktowanie pracowników jako najcenniejszego kapitału, którego wartość należy stale podnosić, strategiczne i zaplanowane działania oraz stworzenie atmosfery pozytywnie wpływającej na zaangażowanie pracowników9. Jako główne działania podejmowane w procesie zarządzania zasobami ludzkimi wymienia się6 Herbst J., Gumkowska M., Wolontariat, filantropia i 1%. Raport z badań 2007. Stowarzyszenie Klon/ Jawor,Warszawa 2008, str. 47 Griffin R.W., Podstawy zarządzania organizacjami. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 19988 Armstrong M., Zarządzanie zasobami ludzkimi. Strategia i działanie. Wydawnictwo Profesjonalnej SzkołyBiznesu, Kraków 1996, str. 149 Armstrong M., Zarządzanie zasobami…, str. 15 10
  11. 11. rekrutację, rozwijanie umiejętności, nadzorowanie i nagradzanie. To właśnie te elementy współpracy organizacji z wolontariuszami wydają się szczególnie istotne, dlatego też w niniejszej pracy postaram się pokazać, że do efektywnego zarządzania „pracą dobrowolną” można zastosować analogiczne zasady, jak w przypadku zarządzania zasobami ludzkimi w każdym typie instytucji i przedsiębiorstwa. Kolejnym terminem, który jest kluczowy dla tej pracy, jest pojęcie „instytucji kultury”. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej z dnia 25 października 1991r., przez pojęcie instytucji kultury rozumie organizację prowadzącą działalność kulturalną, która polega na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury, a której organizatorami mogą być jednostki szczebla centralnego lub samorządowego10. Pojęcie to jednak często jest rozumiane w szerszym kontekście i obejmuje także prywatne instytucje kultury i organizacje pozarządowe11. Właśnie w tym szerokim ujęciu rozpatrywać będę instytucje kultury. 1.2. Historia wolontariatu i filantropii w Polsce. Wolontariat i filantropia miały swe początki już w średniowiecznej Polsce. Wiązało się to z działalnością Kościoła katolickiego oraz ze świeckimi organizacjami opieki społecznej, w ramach których arystokracja i władze miejskie wspierały najbiedniejszych. W okresie rozbiorów takie instytucje nieprzerwanie prowadziły swoją działalność, obok zwalczania biedy zajmując się także pielęgnowaniem wartości narodowych i kulturowych, podtrzymywaniem polskich tradycji i ducha narodu.10 Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej z dn. 25 października 1991r., Dz.U. 1991 nr114 poz. 49311 Fatyga B., Definicja instytucji kultury i ich wstępna charakterystyka [w:] Raport o stanie i zróżnicowaniachkultury miejskiej w Polsce, Kongres Kultury Polskiej 2009 11
  12. 12. Rola organizacji zajmujących się dobroczynnością i filantropią umocniła się z chwilą odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918r. – pojawiła się bowiem potrzeba zarówno zniwelowania różnic społecznych wynikających z rozbiorów, jak i naprawienia szkód powstałych w trakcie I wojny światowej. Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, na terenie II Rzeczpospolitej funkcjonowało 10 000 stowarzyszeń i 3 000 fundacji12. Po drugiej wojnie światowej działalność wszystkich organizacji przeszła pod kontrolę władz komunistycznych. Większość z nich została rozwiązana, a majątki skonfiskowane, także Kościół katolicki w roku 1950r. został oficjalnie pozbawiony swoich organizacji charytatywnych. Na legalne funkcjonowanie zgodę uzyskały tylko Polski Czerwony Krzyż, Związek Harcerstwa Polskiego i Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, choć musiały dopasować cele swojej działalności do doktryny władz komunistycznej. Gdy w 1989r. upadł system komunistyczny, nastąpił dynamiczny rozwój społeczeństwa obywatelskiego, a więc także organizacji wolontariackich i filantropijnych. W ciągu kilku lat liczba fundacji wzrosła dwukrotnie, stowarzyszeń – czterokrotnie, a działało w nich łącznie ponad dwa miliony wolontariuszy. Jednocześnie okazało się, że pozostawione przez poprzedni ustrój stereotypy społeczne i promowana wówczas idea obowiązkowego kolektywizmu, często powodowały niechęć, nieufność i dość chłodne podejście Polaków do większych inicjatyw i akcji angażujących wolontariuszy. Dodatkowym utrudnieniem w prowadzeniu tego rodzaju działalności był fakt, iż przez siedem lat istnienia III RP wolontariat nie posiadał żadnego typu uregulowań prawnych. Dopiero w 1996r. Fundacja BORIS wydała publikację poświęconą w całości tematowi relacji prawnych między wolontariuszem a organizacją. Następnie, w wyniku współpracy Fundacji BORIS, Forum Inicjatyw Pozarządowych i Centrum Wolontariatu, opracowano wzór umowy zlecenia pracy wolontariackiej oraz „Programu kompleksowego ubezpieczenia12 Badanie na temat wolontariatu w Unii Europejskiej. Sprawozdanie krajowe, Polska, za: Leś, E., Nałęcz, S.,Wygnański, J., Defining the Nonprofit Sector: Poland. Working Papers of the Johns Hopkins ComparativeNonprofit Sector Project, no. 36. Baltimore: The Johns Hopkins Centre for Civil Society Studies 2001 12
  13. 13. organizacji pozarządowych”. Był to początek starań o uchwalenie ustawyokreślającej zasady współpracy i finansowania organizacji pozarządowychi wolontariatu.Dopiero w 2000r. po raz pierwszy pojawiły się wzmianki o wolontariaciew ogólnokrajowych aktach prawnych: pierwsza w znowelizowanej ustawieo pomocy społecznej, druga w rozporządzeniu Ministra Pracy i PolitykiSpołecznej, w sprawie zasad współpracy placówek opiekuńczo-wychowawczych z wolontariuszami. Obie dotyczyły jednak tylko jednegosektora – pomocy społecznej, w dalszym ciągu pozostawiając nieuregulowanąsytuację w organizacjach zajmujących się innymi dziedzinami,np. edukacją, kulturą, ekologią. O tym, że należy w odrębnej ustawie uregulowaćrelacje między sektorem publicznym i organizacjami pozarządowymi, oraz pracęwolontariuszy, zadecydował w 2001r. nowy Minister Pracy i Polityki Społecznejprof. Jerzy Hausner. Na podstawie zapisów projektu ustawy przygotowanegoprzez Forum Inicjatyw Pozarządowych i organizacji pozarządowych,Ministerstwo opracowało rządowy projekt ustawy, który został przyjęty najpierwprzez Radę Ministrów, a następnie, po naniesieniu poprawek Senatu, uchwalonyprzez Sejm w dniu 24 kwietnia 2003r. jako ustawa o organizacjach pożytkupublicznego i wolontariacie.1.3. Kim jest polski wolontariusz?Badania przeprowadzane przez Stowarzyszenie Klon/Jawor na przestrzeniostatniej dekady wskazują, że w latach 2001- 2006 wolontariat w Polscegwałtownie się rozwijał. W 2005r. 23% Polaków deklarowało, że w ciąguostatniego roku podejmowało pracę wolontariacką, a to oznaczało wzrosto 13 punktów procentowych w stosunku do roku 2001. W latach 2007-2009nastąpił drastyczny spadek ( o ok. 10%) liczby osób zaangażowanych w tegotypu działalność, co wywołało opinie o „kryzysie wolontariatu”. Przyczyn tegozjawiska upatrywano nie tylko w zaniku postaw prospołecznych, ale takżew rozwijającej się gospodarce. Poprawiająca się sytuacja na rynku pracy, 13
  14. 14. intensywne procesy migracyjne, spadek bezrobocia wśród osób młodych, mogły być jedną z przyczyn coraz mniejszej liczby osób chętnych do niezarobkowej pracy na rzecz innych13. Początkowo badacze sądzili, że spadek liczby wolontariuszy jest choćby częściowo rekompensowany rosnącą liczbą godzin poświęconych na pracę, lub zaangażowaniem w działalność więcej niż jednej organizacji. Badania z 2008r. tych przypuszczeń jednak nie potwierdziły. Ostatnie dane w tej kwestii mówiły, że w 2007r. około 20% wolontariuszy poświęcało swojej działalności 50 godzin rocznie. Wykres 1. Odsetek wolontariuszy w latach 2001- 2010 Źródło: badania Stowarzyszenia Klon/Jawor, 2010r. W listopadzie 2010r. Stowarzyszenie przeprowadziło kolejne badanie, które wykazało, że po opisanym powyżej kilkuletnim kryzysie, powoli wzrasta zainteresowanie Polaków wolontariatem – już 16% zadeklarowało pracę na rzecz organizacji pożytku publicznego. Wśród nich, największą grupę stanowią ludzie młodzi, poniżej 25. roku życia – 22%. Zwracając uwagę na ponad trzykrotny wzrost liczebności tej grupy w latach 2001-2005, badacze wysnuli wniosek, iż wolontariat coraz częściej postrzegany jest, jako możliwość zdobycia doświadczenia zawodowego, zwiększającego szanse na rynku pracy. Coraz bardziej aktywna staje się także z roku na rok grupa osób w wieku powyżej 40 lat, co wiąże się zapewne ze stabilniejszą sytuacją osobistą i zawodową oraz13 „Kryzys wolontariatu trwa” - komunikat prasowy Stowarzyszenia Klon/Jawor 4. grudnia 2008, Warszawa,http://media.ngo.pl/files/media.ngo.pl/public/kryzys_wolontariatu_trwa_wyniki_najnowszych_badan.pdf 14
  15. 15. programom takim jak m.in. „Wolontariat w biznesie” czy „Same plusy. Wolontariat 50”. Według kryterium wykształcenia, od wielu lat najbardziej aktywne są osoby z wykształceniem wyższym – ponad jedna czwarta Polaków z tej grupy jest zaangażowana w działalność wolontariacką, podczas gdy w grupie osób z wykształceniem średnim i niższym jest to zaledwie jedna siódma. Ponadprzeciętną aktywność – 30% - wykazują uczniowie i studenci. Wykres 2. Odsetek wolontariuszy w grupach wykształcenia, 2010 r. Źródło: badania Stowarzyszenia Klon/Jawor z 2010r. Najważniejszą motywacją wolontariuszy jest przyjemność i satysfakcja – niemal połowa z nich podaje te czynniki jako decydujące o ich aktywności. Co trzeci wolontariusz natomiast uważa, że jeśli komuś pomoże, to być może kiedyś również będzie mógł liczyć na pomoc. Najnowsze badania Stowarzyszenia Klon/ Jawor z 2010r. pokazują także, iż wbrew wcześniejszym przypuszczeniom, zaledwie 2% wolontariuszy traktuje swoją działalność jako możliwość zdobycia doświadczenia zawodowego i przepustkę do kariery14. Ciekawe wydają się tu być pewne różnice między wolontariuszami i wolontariuszkami. Otóż kobiety znacznie częściej twierdzą, że wolontariat jest dla nich możliwością przebywania14 Przewłocka J., Koniec kryzysu wolontariatu? Stowarzyszenie Klon/ Jawor 2010, dostępnehttp://civicpedia.ngo.pl/ngo/606013.html; data dostępu: 15.04.2011 15
  16. 16. z ludźmi, sposobem na pożyteczne spędzenie czasu, nawiązanie nowych znajomości. Jeśli przyjrzeć się dokładnie rodzajom działań i instytucji, które wspomagają wolontariusze, badania z 2010r. pokazują wyraźnie, że najwięcej z nich gromadzi Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, organizacje ratownicze (takie jak GOPR, WOPR, OSP), organizacje skupiające się na edukacji i opiece nad dziećmi i młodzieżą oraz pomocy najuboższym. W tej kwestii nie widać znaczących przemian w porównaniu z latami poprzednimi. Wyjątek stanowią ruchy i organizacje religijne, wspólnoty parafialne, misje. W ubiegłym roku niecały 1% osób zadeklarował pracę na rzecz tego typu instytucji, podczas gdy pięć lat temu – blisko 4%15. Aby efektywnie planować strategię rozwoju wolontariatu w Polsce, należy zwrócić szczególną uwagę na powody braku zaangażowania Polaków w bezpłatną działalność na rzecz innych. Najczęściej pojawiającym się usprawiedliwieniem jest oczywiście brak czasu, który wymienia prawie połowa badanych, najczęściej osoby z wyższym wykształceniem lub z rodzin wielodzietnych. Jednak aż jedna trzecia nieaktywnych przyznaje, że nie interesuje się wolontariatem lub po prostu nigdy nie pomyślały, że mogą się w taką działalność zaangażować. Wyraźne są tu różnice związane z wiekiem: osoby najstarsze, w wieku ponad 55 lat najrzadziej tłumaczą się brakiem czasu ( 24%), często jednak wątpią czy są fizycznie zdolne do zaangażowania się w jakąkolwiek pomoc (17%).15 Przewłocka J., Koniec kryzysu wolontariatu? Stowarzyszenie Klon/ Jawor 2010, dostępnehttp://civicpedia.ngo.pl/ngo/606013.html; data dostępu: 15.04.2011 16
  17. 17. Wykres 3. Powody nie podejmowania pracy wolontariackiej, 2010 r. Źródło: Stowarzyszenia Klon/ Jawor, 2010r.Wyniki badań przeprowadzonych przez Stowarzyszenie Klon/ Jawor w 2010r.uwydatniają potrzebę podjęcia szeroko zakrojonych działań edukacyjnych, któreukazałyby wolontariat nie tylko jako sposób pomagania innym, ale także krokw stronę kariery zawodowej czy uzmysłowiły osobom starszym, że mimo ichobaw, istnieje mnóstwo obszarów, w które mogą się zaangażować. Przedewszystkim jednak potrzebne są działania promujące ideę wolontariatu,różnorodności jego form i płynących z niego dla obydwu korzyści.1.4. Polityka wobec wolontariatu.Choć od wczesnych lat 2000, wolontariat stanowił temat wielu konsultacjispołecznych, konferencji i debat, podejmowanych na wszystkich szczeblach, niezajmuje znaczącego miejsca we współczesnym życiu politycznym. W sektorzepublicznym trudno znaleźć organ czy dokument (poza ustawą) odnoszący siębezpośrednio do wolontariatu, brakuje podejścia kompleksowegoi dalekosiężnych działań podejmowanych na rzecz jego rozwoju i promocji.Przyglądając się jednak funkcjonowaniu administracji publicznej, możnawyodrębnić kilka podmiotów i inicjatyw, w których działalność wolontariatwpisuje się w szerszym kontekście, np. wspierania trzeciego sektora. Są nimi 17
  18. 18. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz jego organ pomocniczy - Rada Działalności Pożytku Publicznego. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej powstało na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z października 2005r., polegającego na włączeniu do Ministerstwa Polityki Społecznej komórek organizacyjnych odpowiedzialnych za sprawy działu „praca”. W związku z tym, w skład Ministerstwa wchodzą obecnie komórki organizacyjne obsługujące sprawy administracji rządowej z działów „zabezpieczenie społeczne”, „praca” i „sprawy rodziny”. W skład Ministerstwa wchodzą m.in.: Departament Dialogu i Partnerstwa Społecznego, Departament Pożytku Publicznego, Departament Pomocy i Integracji Społecznej. Zagadnienia związane z pożytkiem publicznym i wolontariatem należą do zadań działu zajmującego się „zabezpieczeniem społecznym” i obejmują sprawy działalności pożytku publicznego (w tym nadzoru nad prowadzeniem tego typu działalności) oraz koordynowania i organizowania współpracy organów administracji publicznej i organizacji pozarządowych w tej sferze. Minister właściwy odpowiada także za propagowanie idei wolontariatu na obszarach właściwych dla innych ministerstw (np. Ministerstwa Edukacji lub Ministerstwa Turystyki i Sportu), tworzenie odpowiednich warunków rozwoju organizacji pożytku publicznego i wolontariatu oraz upowszechnianie istniejących rozwiązań prawnych w tej kwestii i tworzenie nowych w razie zaistnienia takiej potrzeby. Jednostką Ministerstwa szczególnie odpowiedzialną za realizację wyżej wymienionych zadań oraz wdrażanie postanowień ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, jest utworzony 1 kwietnia 2003r. ( a więc jeszcze w ramach Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej) Departament Pożytku Publicznego. Rolę organu opiniodawczo- doradczego i pomocniczego Ministra pełni, powołana na mocy ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - Rada Działalności Pożytku Publicznego16.16 W roku 2003 funkcjonowało Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, z którego w roku 2004rząd Marka Belki wydzielił: Ministerstwo Polityki Społecznej oraz Gospodarki i Pracy; następnie w 2005 r. 18
  19. 19. W skład Rady, zgodnie z art. 36 ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie, wchodzi dwudziestu członków powołanych na trzyletnią kadencję przez Ministra właściwego: pięciu przedstawicieli organów administracji rządowej; pięciu przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego; dziesięciu przedstawicieli organizacji pozarządowych. Do głównych zadań Rady należy przede wszystkim: opiniowanie zagadnień związanych z wyżej wymienioną ustawą oraz rządowych projektów aktów prawnych dotyczących działalności pożytku publicznego czy wolontariatu, świadczenie pomocy w przypadku sporów między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi, wyrażanie opinii w sprawie zadań publicznych, opracowywanie mechanizmów informowania o standardach prowadzenia działalności pożytku publicznego oraz uczestnictwo w postępowaniu kontrolnym i analiza jego wyników. Dzięki uprawnieniom nadanym przez ustawę Rada ma więc możliwość bezpośredniego wpływania na tworzenie nowego prawodawstwa, sprawdzania czy istniejące przepisy nie są sprzeczne z zapisami ustawy oraz zgłaszania własnych projektów poprawek. Stanowi też jedyną, na szczeblu państwowym, zinstytucjonalizowaną formę współpracy między administracją publiczną a sektorem pozarządowym, realizującą zasadę dialogu obywatelskiego i dopełniającą istnienie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu oraz Trójstronnej Komisji ds. Społeczno- Gospodarczych. Działalność Ministerstwa i Rady uzupełniają dodatkowo Program Operacyjny Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) oraz opierająca się na nim Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 2009- 2015. Są to inicjatywy ukierunkowane przede wszystkim na wzmacnianie potencjału społeczeństwa obywatelskiego, ale w niektórych punktach poruszają także temat wolontariuszy, jako nieodłącznego elementu składowego sektora pozarządowego.Rada Ministrów z Kazimierzem Marcinkiewiczem jako premierem dokonała kolejnej reorganizacji Ministerstw,tworząc: Ministerstwo Gospodarki oraz Pracy i Polityki Społecznej 19
  20. 20. FIO to długofalowy program przyjęty przez Radę Ministrów, a zarządzany przezMinistra Pracy i Polityki Społecznej. Skierowany jest do instytucji trzeciegosektora, które zajmują się propagowaniem inicjatyw obywatelskich i rozwojemwspółpracy między organizacjami pozarządowymi. Głównym celem FIO jestfinansowanie inicjatyw obywatelskich wspierających: działalność organizacjipozarządowych w obszarze prac publicznych, współpracę pierwszego i trzeciegosektora, promocję dobrych praktyk w zakresie pomocniczości czy kształtowaniademokratycznego porządku społecznego, zwiększenie aktywności i świadomościobywateli. W ramach FIO, inicjatywami związanymi z wolontariatem zarządzaSieć Centrów Wolontariatu, która wspiera m.in.: tworzenie nowych regionalnychi lokalnych centrów czy szkolenia kadry zarządzającej.„Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 2009-2015”,przyjęta w 2008r., opiera się na Programie Operacyjnym SpołeczeństwaObywatelskiego. Opisuje współczesne polskie społeczeństwo obywatelskie,podkreślając ogólną apatię i niski poziom zaufania społecznego w kraju orazmiędzy instytucjami publicznymi a prywatnymi, charakteryzujące się brakiempoczucia odpowiedzialności za wspólnotę.Strategia pełni cztery funkcje: edukacyjną – stanowi źródło oddziaływaniana kształtowanie świadomości i postaw obywatelskich; integracyjną – ma wpływna partnerskie relacje między uczestniczącymi przy jej opracowaniu i realizacjipodmiotami; mobilizacyjną – polega na opracowaniu zestawu merytorycznychtreści i narzędzi służących różnego rodzaju podmiotom do budowaniai rozwijania społeczeństwa obywatelskiego; oraz programową – gdyżbezpośrednio wpływa na proces budowy programu operacyjnego realizującegostrategię, pośrednio wspierając cele innych strategii i programów.Cel strategiczny to osiągnięcie optymalnego poziomu uczestnictwai zaangażowania obywateli w życie publiczne i rozwój instytucji społeczeństwaobywatelskiego. Takie założenie implikuje cztery podstawowe priorytety:Priorytet I: Aktywni, świadomi obywatele, aktywne wspólnoty lokalne, któryzakłada działania w obszarze edukacji obywatelskiej, aktywizacji obywateli 20
  21. 21. i społeczności lokalnych, stworzenie odpowiedniej infrastruktury dla działańoddolnych.Priorytet II: Silne organizacje pozarządowe w dobrym państwie, czyliwzmocnienie potencjału trzeciego sektora, wyrównanie szans organizacji,podniesienie jakości zarządzania i promowanie dialogu społecznego.Priorytet III: Rozwój organizacji pozarządowych na rzecz integracji społecznej,poprzez zapobieganiu ryzyku wystąpienia wykluczenia społecznego i tworzeniemechanizmów kompleksowego wsparcia integracji społecznej.Priorytet IV: Rozwój przedsiębiorczości społecznej przez m.in.: promowaniespołecznej odpowiedzialności biznesu oraz realizowanie programówwspierających zatrudnienie w trzecim sektorze.Wdrażanie strategii jest finansowane zarówno z budżetu państwa, jak i władzlokalnych, a także ze środków z Unii Europejskiej (Program Operacyjny KapitałLudzki 2007-2013, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013)oraz funduszu na rzecz organizacji pozarządowych w ramach MechanizmuFinansowego EOG, Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009i Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy.Wyżej opisane przedsięwzięcia, podejmowane przez polskie władze,nie odpowiadają jednak w pełni na potrzeby polskich wolontariuszy i organizacjiich wspomagających. Wyraźnie widać fragmentaryczność działań i wynikającąz nich potrzebę stworzenia długofalowej polityki na rzecz wolontariatu.Motywacją do podjęcia tego tematu okazała się w ostatnim czasie decyzja RadyUnii Europejskiej z listopada 2009 ustanawiająca rok 2011 „EuropejskimRokiem Wolontariatu Propagującym Aktywność Obywatelską”. Rządpozytywnie ustosunkował się do tej inicjatywy, zobowiązując MinisterstwoPracy i Polityki Społecznej, by pełniło funkcję Krajowego OrganuKoordynującego obchody ERW 2011 w Polsce. Obchody te zbiegną się w czasiez sześciomiesięczną Prezydencją Polski w Unii Europejskiej, przezco potraktowane są jako niepowtarzalna szansa na promocję wolontariatu oraz 21
  22. 22. „możliwość aktywizowania społeczeństwa w celu lepszego poznania sąsiadów, wymiany doświadczeń, wspomagania kształcenia międzykulturowego, czy stwarzanie dobrego klimatu dla poznania innych narodów i tym samym wzmacnianie zasady europejskiej solidarności”17. W związku z tym Ministerstwo opracowało „Krajowy plan działania dla Europejskiego Roku Wolontariatu 2011”, w którym znalazły się m.in. wyzwania i priorytety przyjęte w ramach ERW 2011. Analizując zjawisko wolontariatu w Polsce, autorzy dokumentu zauważają trzy główne problemy i jednocześnie wyzwania. Po pierwsze „fragmentaryczna wiedza o wolontariacie w Polsce”, to znaczy brak przekrojowych, aktualnych badań, umożliwiających stworzenie portretu współczesnego wolontariusza i szerokie podejście do tego typu działalności, obejmujące dynamiczny rozwój i rozszerzanie się obszarów aktywności. Z drugiej strony wymiana doświadczeń między koordynatorami wolontariatu na różnych szczeblach, oraz wiedzy dotyczącej efektywnego zarządzania wolontariuszami i promowania jego idei, są ograniczone. Bardzo ważne w kontekście rozwoju wolontariatu jest zwrócenie uwagi na fakt, że administracja publiczna posiada niewielką orientację w tym temacie, co skutkuje niskim wsparciem inicjatyw związanych z wolontariatem oraz znikome korzystanie z zaangażowania wolontariuszy na rzecz administracji publicznej właśnie. Drugim problemem jest „niski prestiż wolontariatu w świadomości społecznej”, będący, jak już wspominałam na początku, pozostałością po systemie komunistycznym i związanym z nim wolontariacie „przymusowym”. Wśród młodych ludzi natomiast, rzadko spotykane jest podejście do wolontariatu jako szansy na rozwój osobisty czy zdobycia doświadczenia zawodowego. Z wymienionych dwóch problemów, wyrasta kolejny, czyli słabo rozwinięta działalność wspomagająca wolontariat. Dotyczy to przede wszystkim braków w wiedzy i umiejętnościach związanych z koordynowaniem działań wolontariuszy i kompleksowego podejścia do zarządzania ich pracą. Barierą jest17 Krajowy Plan działania dla Europejskiego Roku Wolontariatu 2011 w Polsce, wyd. Ministerstwo Pracyi Polityki Społecznej 2010r., str. 3 22
  23. 23. tu między innymi słaby przepływ informacji, brak przestrzeni wymianyinformacji i doświadczeń, ograniczone możliwości korzystania ze wzorówi „dobrych praktyk”.W odpowiedzi na zdiagnozowane wyzwania, w „Krajowym Planie Działania dlaEuropejskiego Roku Wolontariatu 2011” zaprojektowano przedsięwzięciawpisane w trzy obszary priorytetowe, które mają być zaczątkiem długofalowejpolityki na rzecz rozwoju wolontariatu w Polsce.Pierwszą grupę działań priorytetowych stanowi „kreowanie mody nawolontariat”. Szczególny nacisk zostanie tu położony na ukazanie wolontariatujako elementu nierozerwalnie połączonego z aktywnością społecznąi obywatelską oraz opartego na wiedzy i umiejętnościach samych wolontariuszy.Promowany on będzie jako działalność przynosząca nową wiedzę, umiejętnościi doświadczenie zawodowe, zarówno wolontariuszowi, jak i organizacjikorzystającej z jego usług.Drugi obszar priorytetowy to wzmocnienie organizatorów wolontariatu,profesjonalizacja instytucji wspierających, zwiększanie kompetencji w zakresiezarządzania i motywowania wolontariuszy. Ważnym elementem tych działań jeststworzenie przestrzeni wymiany doświadczeń, m.in. internetowej platformyinformacyjnej, wsparcie finansowe i instytucjonalne, a nawet promowaniei kreowanie idei koordynatora wolontariatu, jako nowego zawodu.Podstawą do realizacji wyżej wymienionych celów jest utworzeniesystemowego, spójnego podejścia do wolontariatu i jego rozwoju. Dlatego też,w ramach trzeciego obszaru priorytetowego podjęte zostaną działania polegającena przeglądzie istniejących przepisów prawnych, analizie miejsca wolontariatuw nauce, oświacie, kulturze i sporcie, a następnie wpisaniu problematykiwolontariatu do treści dokumentów strategicznych i zainicjowanie prac nad„Długofalową polityką w zakresie rozwoju wolontariatu w Polsce”.W kalendarium wydarzeń związanych z obchodami ERW 2011 w Polsce, obokkampanii komunikacyjnych, konkursów i wsparcia finansowego, zaplanowane sąm.in.: konferencje poświęcone wolontariatowi sportowemu, e-wolontariatowi,spotkania z ekspertami, badania dotyczące aktywności wolontariackiej różnych 23
  24. 24. grup wiekowych Polaków. W obszarze wolontariatu w kulturze przewidziano: badania na temat roli wolontariatu w instytucjach kultury, rozbudowę portalu tematycznego Narodowego Centrum Kultury, cykl szkoleń dla kadry zarządzającej instytucjami kultury. Środowiska i organizacje od lat związane z wolontariatem pokładają w krajowych obchodach ERW 2011 duże nadzieje, dotyczące szczególnie opracowania tak wyczekiwanej długofalowej polityki wspierającej rozwój wolontariat. Na efekty zaplanowanych na rok 2011 działań, trzeba będzie jednak zaczekać przynajmniej do końca roku. 1.5. Instytucje i programy wspierające wolontariat. Przeciwwagą i uzupełnieniem dla słabo jeszcze rozwiniętej polityki państwa w zakresie wolontariatu zdają się być organizacje pozarządowe. Nie jest to zaskoczeniem, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że to właśnie sektor „non-profit” czerpie największe korzyści ze współpracy z wolontariuszami i najczęściej z niej korzysta. Przymuszony wieloletnim brakiem wsparcia ze strony władz, musiał sam radzić sobie z popularyzowaniem idei wolontariatu, problemami prawnymi i kwestią sprawnego zarządzania. W połowie lat 90’ wydano pierwszy poradnik dotyczący współpracy z wolontariuszami, zaczęto organizować szkolenia i warsztaty, spotkania i formalne grupy wsparcia dla zaangażowanych w działalność społeczną. W ciągu niespełna dwudziestu lat pojawiło się wiele stowarzyszeń i fundacji zajmujących się tym aspektem aktywności społecznej. W szczególny sposób należy przyjrzeć się kilku z nich. Sieć Centrów Wolontariatu18 to związek regionalnych i lokalnych Centrów, których misją jest wspieranie wszelkiej działalności związanej z szeroko rozumianym wolontariatem. Pierwsze Centrum założono w 1993r. w Warszawie, jako odpowiedź na nagły wzrost liczby stowarzyszeń i inicjatyw obywatelskich18 Wszystkie informacje pochodzą ze strony internetowej Centrum Wolontariatu http://wolontariat.org.pl 24
  25. 25. po ’89 roku. Było to pierwsze w Europie Środkowo- Wschodniej miejsce„kontaktowe” wolontariuszy i organizacji zainteresowanych współpracą z nimi,które do dnia dzisiejszego rozrosło się do kilkunastu placówek, rozmieszczonychna terenie całego kraju.Wszystkie sieciowe Centra funkcjonują niezależnie, ale w oparciuo wypracowane wspólnie standardy działania. „Umowa o współdziałaniui standardach Centrum Wolontariatu” określa zasady współpracy pomiędzyośrodkami, definiuje podstawowe obszary oddziaływania i obowiązki z nichwynikające. Dokument ten określa między innymi jakie są zasady powoływaniaCentrów i przystępowania do Sieci, jak organizowana jest praca, komu udzielanapomoc.Na Sieć Centrów Wolontariatu składają się Członkowie Zwyczajni – RegionalneCentra, oraz Członkowie Wspierający – Centra lokalne. Najwyższą władzęstanowi Rada Sieci, którą tworzy po dwóch Pełnomocników (przedstawicieli)z każdego Regionalnego Centrum. Spotykają się oni na co najmniej czterechspotkaniach w ciągu roku, na których poruszają tematy związane ze współpracąmiędzy organizacjami, aspektami prawnymi i dalszym poszerzaniem działalnościCentrów. Do głównych zadań Rady należy wyznaczanie kierunków rozwojui standardów Sieci, podejmowanie decyzji o przyjęciu bądź odwołaniu nowychczłonków oraz powoływanie Prezydium – organu koordynującego działalnośćCentrów i reprezentującego je na zewnątrz. Pełnomocnicy Sieci uczestniczątakże w zakładaniu regionalnych i lokalnych Centrów, udzielają porad,organizują szkolenia dla koordynatorów. Działalność Centrów Wolontariatuskupia się więc wyraźnie na promowaniu idei aktywności wolontariackiej,tworzeniu programów współpracy z wolontariuszami, szkoleniach i edukowaniu.Organizacjom zainteresowanym współpracą z wolontariuszami Centra oferująinformacje o tym jak i gdzie szukać wolontariuszy oraz poradnictwo w zakresiekoordynowania ich pracy. Samym wolontariuszom natomiast zapewnia siępomoc w znalezieniu ciekawej placówki oraz przygotowanie i szkolenia przedpodjęciem aktywności. Jednym z największych sukcesów Sieci był znaczącywkład w obecny kształt definicji wolontariatu i ustawy o działalności pożytkupublicznego. 25
  26. 26. Biuro Obsługi Inicjatyw Społecznych „BORIS”19 to założona w 1992r. niezależna organizacja pozarządowa, zajmująca się wspieraniem szeroko pojętej aktywności obywatelskiej, w tym organizacji i inicjatyw społecznych, działających na rzecz dobra publicznego. Inicjatorami powołania stowarzyszenia byli m.in.: Fundacja dla Polski, Fundacja im. S. Batorego, Bank Danych o Organizacjach Pozarządowych Klon/Jawor. Głównym przesłaniem było stworzenie platformy łączącej różne inicjatywy, działalność na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym na rzecz integracji sektora pozarządowego oraz nawiązania współpracy z administracją publiczną. Cele te realizuje poprzez: organizowanie szkoleń, seminariów, konsultacji i poradnictwa prawnego w zakresie zarządzania organizacją, pozyskiwania funduszy czy pisania projektów; prowadzenie działalności wydawniczej ( obecnie około 16 pozycji książkowych, broszur, czasopism), gromadzenia danych i materiałów dotyczących trzeciego sektora w Polsce i za granicą. Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych (OFIP)20 to organizowane raz na trzy lata, dwudniowe spotkanie organizacji pozarządowych z kraju i zagranicy, którego organizatorem jest Warszawskie Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych. Celem spotkań jest integracja środowiska trzeciego sektora, omówienie bieżących problemów i wyzwań społeczeństwa obywatelskiego, wymiana doświadczeń oraz nawiązywanie kontaktów między organizacjami, administracją publiczną, sektorem gospodarki i mediami. Forum towarzyszy wiele dodatkowych imprez, warsztatów, konferencji, dyskusji, w których uczestniczą przedstawiciele niemal wszystkich dziedzin życia społecznego. W ostatnich pięciu edycjach ( lata 1996, 1999, 2002, 2005, 2008) uczestniczyło ponad pięć tysięcy reprezentantów sektora pozarządowego, a przy okazji Forum w 2008r. zorganizowano Tydzień Obywatelski– składający się z licznych spotkań, wykładów, wystaw, podczas którego mieszkańcy Warszawy19 Iinformacje pochodzą ze strony internetowej Stowarzyszenia BORIS http://www.boris.org.pl/, data dostępu:2.04. 2011r.20 Informacje pochodzą ze strony Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych: http://www.ofip.org.pl/,data dostępu 3.04.2011r. 26
  27. 27. mogli zapoznać się z działalnością lokalnych inicjatyw, społeczników i aktywistów. Powstałe w 2000r. stowarzyszenie Forum Odpowiedzialnego Biznesu21jest najstarszą w Polsce organizacją pozarządową (o statusie organizacji pożytku publicznego) zajmującą się, w sposób kompleksowy, społeczną odpowiedzialnością biznesu i wolontariatem pracowniczym. Prowadzi liczne działania umożliwiające dialog pomiędzy władzą publiczną, środowiskiem akademickim i biznesem. W chwili obecnej współpracuje z 36 Partnerami Strategicznymi, m.in.: Microsoft, Nestle Polska, Telekomunikacja Polska,. czy LOreal. Misją FOB jest propagowanie idei odpowiedzialnego biznesu, dla zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw, zadowolenia społecznego i poprawy środowiska. W tym celu buduje współpracę między firmami wokół konkretnego problemu społecznego, współpracuje z organizacjami pozarządowymi i administracją publiczną, wspiera wolontariat pracowniczy. Organizacje pozarządowe, poza swoją stałą działalnością, inicjują także liczne projekty i akcje, w sposób bezpośredni promujące ideę wolontariatu. Wymienić wśród nich można między innymi:  Wolontariat studencki będący wspólną inicjatywą Polsko- Amerykańskiej Fundacji Wolności i Gazety Wyborczej. Program miał na celu wykorzystanie potencjału intelektualnego i aktywności młodzieży akademickiej, w wyrównywaniu szans edukacyjnych dzieci z małych miejscowości, poniżej 20.000 mieszkańców. Wolontariusze- studenci organizowali autorskie projekty edukacyjne dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych, promujące aktywny rozwój i dążenie do uzyskania wyższego wykształcenia. W latach 2003-2005 w programie uczestniczyło ponad 2.700 studentów, którzy prowadząc prawie 2.000 projektów pracowali z łącznie21 Informacje pochodzą ze strony Stowarzyszenia: http://odpowiedzialnybiznes.pl/pl, data dostępu 8.04.2011r. 27
  28. 28. 30.000 uczniów z 70 szkół. Od 2006 roku program prowadzi stowarzyszenie „KLANZA”. Wolontariat w biznesie to pierwszy, długoterminowy program z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu, propagujący ideę wolontariatu pracowniczego. Misją programu jest budowanie lokalnego partnerstwa między przedsiębiorcami a instytucjami publicznymi i organizacjami pozarządowymi. Cele zbudowane są wokół czterech nadrzędnych wartości: wspieranie firm i organizacji w budowaniu wolontariatu pracowniczego zgodnie z normami prawnymi i etycznymi (świadomość); realizacja partnerskich projektów wolontariackich, odpowiadających na potrzeby oby stron (partnerstwo); promowanie „dobrych praktyk” (otwartość); analiza efektów i rozwój wolontariatu pracowniczego w kraju (rozwój). Grupami docelowymi projektu są firmy zaangażowane społecznie oraz ich pracownicy zainteresowani wolontariatem, niezależnie od ich wieku, wykształcenia czy zajmowanego stanowiska. Program „Same Plusy. Wolontariat 50” prowadziła w latach 2006-2007 Akademia Rozwoju Filantropii przy współpracy z Regionalnym Centrum Wolontariatu w Elblągu i wsparciu finansowym Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich i Fundacji Grupy TP. Podstawowym celem programu była promocja wolontariatu w grupie osób po 50. roku życia, poprzez: badanie postaw Polaków w tym przedziale wiekowym, szkolenia i warsztaty przygotowujące ich do pracy wolontariackiej, utworzenie lokalnego partnerstwa i zbudowanie strategii rozwoju wolontariatu osób starszych oraz kampanię edukacyjną w tym zakresie. E-wolontariat.pl to portal internetowy prowadzony przez Fundację Dobra Sieć i Fundację Orange. Głównym założeniem organizatorów jest wspieranie, promowanie, usuwanie barier dla rozwoju e-wolontariatu, polegającego na tym, iż wolontariusz wykonuje zlecone mu zadania (częściowo lub w całości) korzystając z Internetu i swojego komputera. Pozwala to na pokonanie bariery czasu i przestrzeni, otwarcie na nowe 28
  29. 29. obszary działalności, jest także możliwością aktywności społecznej dla osób niepełnosprawnych. Portal pośredniczy między organizatorami a e-wolontariuszami, udostępnia materiały edukacyjne, organizuje debaty. Program rządowy „Pierwsza Praca” został zapoczątkowany w 2002r. przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Jego celem jest przeciwdziałanie bezrobociu wśród młodych ludzi, a działania podejmowane przez Ministerstwo mają przede wszystkim ułatwić absolwentom zdobycie doświadczenia zawodowego i pierwszej pracy. Na Program składa się pięć elementów: małe i średnie przedsiębiorstwa, czyli refundacja części pośrednich kosztów pierwszej pracy; samo zatrudnienie – ułatwianie zakładania własnych firm; kształcenie, realizowane poprzez reformę systemu oświaty, aktywizację tzw. Biur Karier oraz organizację szkoleń w Urzędach Pracy; informacja, poradnictwo zawodowe, pośrednictwo pracy oraz wolontariat. W tym przypadku wolontariat jest traktowany jako szansa na zdobycie doświadczenia zawodowego i sprawdzenie zdobytych podczas nauki umiejętności. Dzięki ustawie o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie możliwe jest podjęcie tego typu aktywności zarówno w organizacjach pozarządowych, jak i organach administracji publicznej czy jednostkach im podległych oraz przez nie nadzorowanych. Ta regulacja pozwala na wykorzystanie pracy wolontariusza w obszarze odpowiedzialności administracji publicznej, która obejmuje: opiekę społeczną, kulturę, oświatę, sport i turystykę, służbę zdrowia czy wymiar sprawiedliwości. Podjęcie pracy wolontariackiej na rzecz tego typu placówek, pozwala na zdobycie wiedzy praktycznej, przez realizację ważnych celów społecznych, a dzięki zaświadczeniu, jakiego może oczekiwać wolontariusz, stać się ważnym punktem CV i pomóc w znalezieniu pierwszej pracy. Program „Pierwsza Praca” realizowany we współpracy m.in.: z Wojewódzkimi i Powiatowymi Urzędami Pracy, organizacjami pozarządowymi i Bankiem Gospodarstwa Krajowego, skierowany jest do osób bezrobotnych do 25. roku życia, zarejestrowanych w urzędzie pracy oraz absolwentów szkół wyższych do 27. roku życia. 29
  30. 30.  Barwy wolontariatu to ogólnopolski konkurs organizowany przez Sieć Centrum Wolontariatu, jako rodzaj podziękowania wolontariuszom za ich zaangażowanie i aktywność na rzecz innych. Nominowani do konkursu mogą być indywidualni wolontariusze, grupy i rodziny ( aktywni w dowolnym obszarze życia społecznego), a zgłaszać ich mogą organizacje pozarządowe, firmy, instytucje państwowe, osoby prywatne korzystające z pomocy wolontariusza. Celem Konkursu jest ukazanie wielobarwności podejmowanych przez wolontariuszy aktywności i działań społecznych. Kapituła Konkursu wybiera spośród nominowanych dziesięć osób zasługujących na wyróżnienie, a następnie, podczas Gali Wolontariatu organizowanej w Pałacu Prezydenckim – ogłasza trzech zwycięzców.Organizacje pozarządowe bardzo intensywnie wspierają wolontariat – z jednejstrony promują jego ideę w społeczeństwie i zachęcają do podejmowaniaaktywności na rzecz innych, z drugiej kierują się w stronę korzystającychze świadczeń wolontariackich, organizując spotkania, warsztaty, wydającpublikacje. Nietrudno wywnioskować, że właśnie te działania są fundamentemwolontariatu i przeciwwagą dla słabego zainteresowania tym tematem ze stronywładz publicznych i na nich opiera się w dużej mierze polski wolontariat. 30
  31. 31. Rozdział 2. Uregulowania prawne wolontariatu w Polsce. Podstawę prawną dla funkcjonowania wolontariatu w Polsce stanowi Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003r. (Dz. U. Nr 96, poz. 873) wraz z przepisami wprowadzającymi i nowelizacją z dnia 22 stycznia 2010 r. ( ustawa o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2010 nr 28 poz. 146). Dokumenty te mają bardzo duże znaczenie dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, ponieważ przed ich uchwaleniem nie istniały żadne ogólne regulacje prawne wolontariatu, a jedynie wycinkowe standardy wprowadzane przez poszczególne organizacje. Prace trwały wyjątkowo długo – pierwsze działania podjęto w 1995r. – ale prowadzone były przy dużym zaangażowaniu i w ścisłej współpracy z organizacjami pozarządowymi. „Konstytucja trzeciego sektora” uregulowała przede wszystkim relacje między instytucjami publicznymi a organizacjami pozarządowymi i odniosła się do kilku kluczowych dla obu sektorów problemów: poza uporządkowaniem kwestii wolontariatu, zdefiniowała status organizacji pozarządowych i organizacji pożytku publicznego, określiła zasady współpracy z administracją publiczną, zlecania zadań publicznych, wprowadziła mechanizm „1%”. Punktem wyjścia dla całej ustawy jest zdefiniowanie działalności pożytku publicznego. Określenie to odnosi się do działalności prowadzonej przez organizacje pozarządowe, związki wyznaniowe oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego w sferze zadań publicznych, która obejmuje m.in.: działalność charytatywną, działalność na rzecz mniejszości narodowych, naukę, edukację, oświatę i wychowanie, kulturę, sztukę, ochronę dóbr kultury i tradycji, działalność wspomagającą rozwój wspólnot i społeczności lokalnych22.22 Badanie na temat wolontariatu w Unii Europejskiej. Sprawozdanie krajowe, Polska, str. 27 31
  32. 32. Ustawodawca sformułował także szczegółowe przepisy dotyczące działań z zakresu wolontariatu, tworząc tym samym ramy prawne do jego rozwoju. Ustawa określa jaki jest status wolontariusza, jakiego typu organizacje mogą korzystać z jego świadczeń, precyzuje zakres praw i obowiązków obydwu stron, a także warunki ich współpracy. Istotny jest również fakt wprowadzenia przez ustawodawcę możliwości angażowania wolontariuszy w instytucjach publicznych, a nie tylko organizacjach pozarządowych. Jak można przeczytać w uzasadnieniu ustawy „prawne uregulowanie powyższych kwestii, odpowiadające konstytucyjnej zasadzie pomocniczości oraz doświadczeniom rozwiniętych państw demokratycznych o gospodarce rynkowej, w tym standardom międzynarodowym powinno sprzyjać dalszej, koniecznej decentralizacji zadań publicznych, prawidłowemu wykonywaniu zadań przez podmioty publiczne oraz rozwojowi działalności organizacji pozarządowych jako podstawowych komponentów społeczeństwa obywatelskiego”23. Przepisy Działu III Ustawy, dotyczące bezpośrednio wolontariatu, zostały szczegółowo omówione w kolejnych podrozdziałach. 2.1. Kim jest wolontariusz? Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o: 3) wolontariuszu – rozumie się przez to osobę fizyczną, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie; Zawarta w powyższym przepisie, a rozpatrywana w kontekście całości ustawy, definicja wskazuje, że wolontariuszem może być każda osoba fizyczna, która dobrowolnie, bez czerpania korzyści materialnych, chce pracować na rzecz osób indywidualnych, organizacji lub instytucji.23 Izdebski H., Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2003, str. 12 32
  33. 33. Określenie „wykonuje świadczenie” zostało użyte dla odróżnienia od „pracy” w rozumieniu przepisów prawa pracy. Przy czym art. 42 ust.1 wskazuje wyraźnie, iż przedmiotowo świadczenia wolontariuszy odpowiadają świadczeniu pracy. Nawiązanie współpracy z wolontariuszem nie oznacza jednak jego zatrudnienia, w związku z tym, zgodnie z przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 14 grudnia 1994 roku24, wolontariuszem mogą zostać również:  osoby, które nie ukończyły 18 roku życia, ale po wyrażeniu pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych;  cudzoziemiec, bez konieczności uzyskiwania pozwolenia na zatrudnienie;  bezrobotny, bez utraty statusu bezrobotnego i prawa do otrzymywania zasiłku. Należy jednak pamiętać, że okres wykonywania świadczenia nie będzie wliczony do stażu pracy i nie ma wpływu na uzyskanie prawa do renty lub emerytury czy też ich wysokość. Nie będzie też miał znaczenia w przyszłości w kontekście nabywania uprawnień pracowniczych, np. prawa do urlopu wypoczynkowego, gdyż wolontariusza nie obejmują przepisy prawa pracy dotyczące czasu pracy i urlopów. Art. 43 Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, jeżeli obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełniania stosownych wymagań wynika z odrębnych przepisów. Obowiązek spełnienia pewnych kryteriów takich jak np. wykształcenie, doświadczenie zawodowe, badania lekarskie, wiek, wiąże się ze szczególnymi przypadkami, kiedy to wolontariuszowi powierza się wykonywanie specjalistycznych zadań. Dotyczy to głównie organizacji działających w takich sferach jak opieka społeczna, ochrona zdrowia, współpraca z osobami niepełnosprawnymi. W takim wypadku wolontariusze muszą posiadać24 Tamże, str. 18 33
  34. 34. kwalifikacje analogiczne do tych posiadanych przez regularnych pracownikóworganizacji. Przykładem może być angażowanie lekarzy-wolontariuszy w misjedo krajów trzeciego świata. Osoby zgłaszające się muszą posiadać wiedzęmedyczną, znać języki obce, przejść dokładne badania psychologicznei medyczne. Jakkolwiek z tą samą organizacją mogą współpracować osobynieposiadające wymienionych kwalifikacji, np. prowadzące biuro czyorganizujące akcje społeczne w kraju.O wymaganiach wobec wolontariusza stanowi zatem najczęściej nie tylecharakter instytucji, ale rodzaj wykonywanej pracy i zakres obowiązków. W tejkwestii zastosowanie mają dodatkowe przepisy: Rozporządzenie Ministra Pracyi Polityki Społecznej z 1 września 2000r. „W sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych”; oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportuz 11 grudnia 2002r. „W sprawie szczegółowych zasad działania publicznychporadni psychologiczno- pedagogicznych, w tym poradni specjalistycznych”.Obydwa dokumenty określają warunki angażowania wolontariuszyw działalność wymienionych, specjalistycznych placówek.2.2. Kto może korzystać z pracy wolontariuszy?Ustawa jednoznacznie określa, jakiego typu organizacje i instytucje mogąnawiązywać współpracę z wolontariuszami i szczegółowo wydziela trzy grupytakich podmiotów. Po pierwsze: Art. 42. 1. Wolontariusze mogą wykonywać, na zasadach określonych w niniejszym rozdziale, świadczenia, odpowiadające świadczeniu pracy, na rzecz: 1) organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 w zakresie ich działalności statutowej, w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego zwanych dalej “korzystającymi”. 34
  35. 35. Zgodnie z art.3.ust.2 Ustawy organizacją pozarządową jest każda organizacja,która została utworzona na podstawie przepisów ustaw, ale nie jest jednostkąsektora finansów publicznych i działa w celu innym niż osiągnięcie zysków.Taką organizacją jest więc fundacja, stowarzyszenie, związek zawodowy, partiapolityczna, organizacja pracodawców, samorząd zawodowy. Mogą one korzystaćze świadczeń wolontariuszy w całości działalności statutowej, a nie tylkodziałalności pożytku publicznego. Warto zaznaczyć, że nie zaliczono do tejgrupy osób prawnych i jednostek organizacyjnych kościelnych. Ustawodawcanadaje im jednak uprawnienia organizacji pożytku publicznego, w związkuz tym zarówno kościoły i związki wyznaniowe, jak i instytucje przez nieprowadzone wraz całością swoich działań o charakterze charytatywnym(np. szpitale, schroniska, żłobki), również mogą korzystać z pomocywolontariuszy.Status wolontariusza posiadać mogą także członkowie stowarzyszenia.Powierzone zadania mogą wykonywać wyłącznie w ramach swojej pracyspołecznej wynikającej z członkostwa w stowarzyszeniu lub zawrzeć dodatkoweporozumienie i korzystać z pełni praw przysługujących wolontariuszom. Art. 42 1. Wolontariusze mogą wykonywać, na zasadach określonych w niniejszym rozdziale, świadczenia, odpowiadające świadczeniu pracy, na rzecz: 2) organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej zwanych dalej “korzystającymi”.Przepis ten wskazuje na organy państwa bezpośrednio zajmujące sięwykonywaniem prawa, a więc ministerstwa, urzędy marszałkowskie, gminne,miejskie itp. Podobnie jak w przypadku organizacji kościelnych, stowarzyszeniajednostek samorządu terytorialnego nie zostały zaliczone do organizacjipozarządowych, ale przez wzgląd na prowadzoną działalność „społecznieużyteczną” mają prawo nawiązywać współpracę z wolontariuszami. Jednostkamisamorządu terytorialnego są rady gmin i miast, prezydent, burmistrz, starosta. 35
  36. 36. Art. 42 1. Wolontariusze mogą wykonywać, na zasadach określonych w niniejszym rozdziale, świadczenia, odpowiadające świadczeniu pracy, na rzecz: 2. 3) jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub nadzorowanych przez te organy, z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej zwanych dalej “korzystającymi”. Do tej grupy zaliczają się jednostki organizacyjne powołane przez organy administracji publicznej do realizacji jej zadań. Należą do nich m.in.: szkoły, biblioteki, instytucje kultury, jednostki pomocy społecznej, zakłady opieki zdrowotnej. Ustawa zabrania natomiast korzystania ze świadczeń wolontariuszy w zakresie prowadzonej przez te instytucje działalności gospodarczej. Zapisy dotyczą szczególnie podmiotów komercyjnych oraz organów administracji publicznej i jednostek im podległych lub przez nie nadzorowanych. Twórcy projektu ustawy w jego uzasadnieniu argumentują ten zapis następująco: „Wyłączenie to wynika z faktu, że w ramach administracji publicznej, istniejące gospodarstwa pomocnicze czy zakłady budżetowe prowadzą działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży dóbr i usług na rynku, korzystając ze świadczeń wolontariuszy zakłócałyby równość warunków prowadzenia działalności gospodarczej”25. 2.3. Prawa i obowiązki „Korzystającego” Poza obustronnymi zobowiązaniami zawartymi w porozumieniu między wolontariuszem i korzystającym, które omówię w następnym podrozdziale,25 Tamże, str. 92 36
  37. 37. ustawodawca nakłada na korzystającego obowiązki dotyczące warunków pracy,kosztów i szkoleń. Art. 45 1. Korzystający ma obowiązek:1) informować wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami; 2) zapewnić wolontariuszowi, na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach, bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania przez niego świadczeń, w tym w zależności od rodzaju świadczeń i zagrożeń związanych z ich wykonywaniem – odpowiednie środki ochrony indywidualne.Przepis ten kładzie duży nacisk na prawidłowe przygotowanie wolontariuszaw zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Ze względu na koszty ustawodawcaświadomie odstąpił od nałożenia na korzystającego obowiązku przeprowadzaniadla wolontariuszy szkoleń z zakresu BHP. Aby jednak nie zaniedbać tej kwestii,lider organizacji lub jej pracownik, który uczestniczył w szkoleniu BHP,powinien zapoznać wolontariusza z zasadami bezpiecznej pracy, unikaniazagrożeń i zachowania się w sytuacji kryzysowej. Forma „szkolenia” jestdowolna – może to być np. rozmowa lub przekazanie informacji na ulotce. Dladobra organizacji warto, by wolontariusz poświadczył ten fakt na piśmie– będzieto potwierdzenie wypełnienia przepisów w przypadku np. ewentualnegokonfliktu, w którym wolontariusz miałby być stroną. Jeśli wymaga tegocharakter świadczeń, korzystający ma również obowiązek zapewnićwolontariuszowi odpowiednie środki ochrony indywidualnej, jak np. odzieżochronną czy szczepienia. Art. 45 1. Korzystający ma obowiązek: 3) pokrywać, na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach, koszty podroży służbowych i diet. 37
  38. 38. 2. Korzystający może pokrywać, na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach, także inne niezbędne koszty ponoszone przez wolontariusza, związane z wykonywaniem świadczeń na rzecz korzystającego. 3. Korzystający może pokrywać koszty szkoleń wolontariuszy w zakresie wykonywanych przez nich świadczeń określonych w porozumieniu, o którym mowa w art. 44 ust. 1. Art. 45 4. Wolontariusz może, w formie pisemnej pod rygorem nieważności, zwolnićkorzystającego w całości lub w części z obowiązków wymienionych w ust.1 pkt 3.Zapisy te skutkują odciążeniem wolontariusza ze wszystkich kosztówponoszonych w związku z podejmowaną przez niego aktywnością na rzecz danejorganizacji. Jeśli bowiem korzystający zechce wysłać go na szkolenie pomocnew wykonywaniu świadczeń, musi pokryć wszelkie koszty związane z podróżąi wyżywieniem, jeśli takowych wymaga sytuacja. Z kolei wysokość diet dlawolontariusza odpowiada wysokości diet przysługujących pracownikom i są oneokreślane przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Korzystający możerównież opłacić kursy, szkolenia czy inne formy dodatkowej edukacji, jeśli chce„zainwestować” w wolontariusza lub uzna, że będą mu one pomocnew wykonywaniu świadczenia i spójne z jego zakresem określonymw porozumieniu. W takim przypadku warto pamiętać o zawarciu porozumieniana piśmie, co będzie podstawą i dowodem wydatkowania środków.Przepis ten gwarantuje także wolontariuszowi, że nie będzie obciążony kosztamizwiązanymi bezpośrednio z jego działalności na rzecz organizacji, np. dojazdudo miejsca „pracy” lub rozmów z prywatnego telefonu wynikającychz obowiązków. Na podstawie przedstawionych rachunków, billingów, biletówkorzystający dokładnie określa koszty poniesione przez wolontariusza i te kosztymu zwraca. Jeśli wolontariusz uzna, że ze względu na niewielkie środki 38
  39. 39. instytucji, nie chce obciążać jej dodatkowymi kosztami, może w całości lub częściowo zrezygnować z diet i zwrotów kosztów podróży. Zwolnienie to należy, pod rygorem nieważności, sporządzić na piśmie, uwzględniając racje obydwu stron. Zgodnie z art. 49, koszty ponoszone przez korzystającego na rzecz wolontariusza (oczywiście w przypadkach, które dopuszcza Ustawa) należy traktować jako koszty prowadzenia działalności i uwzględniać je w ewidencji księgowej. Świadczeń wolontariusza nie należy jednakże traktować jako darowizny na rzecz korzystającego ani wliczać do jego dochodu, przeliczając na pieniądze wartości tego świadczenia (atr.50). Według Kodeksu Cywilnego, art.888, darowizna nie jest bowiem bezpłatnym świadczeniem na rzecz obdarowanego, ale przekazanym kosztem własnego majątku26. Art. 44 2. Na żądanie wolontariusza, korzystający jest zobowiązany potwierdzić na piśmie treść porozumienia, o którym mowa w ust. 1, a także wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu świadczeń przez wolontariusza, w tym o zakresie wykonywanych świadczeń. O ile wolontariusz, ze względu na udokumentowanie swojej aktywności (dla celów np. zawodowych), oczekuje od placówki, z którą współpracuje pisemnego potwierdzenia współpracy i zaświadczenia o zakresie wykonywanych zadań, korzystający jest zobowiązany do wystawienia mu takowych dokumentów. Zaznaczyć należy, iż wymóg ten sformułowano dla celów dowodowych (w rozumieniu Kodeksu Karnego), a nie pod sankcją nieważności porozumienia27. Na prośbę wolontariusza korzystający może także wystawić pisemną opinię na temat wykonywanych przez niego świadczeń. Taka rekomendacja na pewno przyda się wolontariuszowi przy kolejnych próbach podjęcia aktywności społecznej lub szukaniu pracy. Uczciwa opinia daje26 Tamże, str. 9727 Tamże, str. 94 39
  40. 40. natomiast korzystającemu możliwość promowania rzetelnych, godnych zaufania ochotników oraz eliminowania tych, którzy są nieuczciwi lub źle wykonują powierzone im zadania i są niegodni polecenia. Art. 47 Korzystający ma obowiązek poinformować wolontariusza o przysługujących mu prawach i ciążących obowiązkach oraz zapewnić dostępność tych informacji. Ustawodawca nie precyzuje w jaki sposób korzystający ma poinformować wolontariusza o jego prawach i obowiązkach, dlatego forma jest dowolna i w całości zależy od woli korzystającego. Może być to spotkanie i rozmowa, szkolenie, pisemny regulamin, dzięki któremu ochotnik pozna przepisy Ustawy. Warto przedstawić również regulamin i strukturę placówki, jej misję, topografię siedziby czy przedstawić pracowników. Poprzez „zapewnienie dostępności tych informacji” rozumie się np. zestawienie zasad współpracy, praw i obowiązków obydwu stron oraz wyeksponowanie ich w formie pisemnej w widocznym miejscu. Korzystający nie ma obowiązku zgłaszania do Urzędu Pracy podjęcia współpracy z wolontariuszem. Należy jednak pamiętać, że w przypadku kontroli instytucji, w której poza wolontariuszami są również pracownicy, urzędnik Państwowej Inspekcji Pracy ma prawo zweryfikować czy wobec wolontariusza stosowane są przepisy Kodeksu pracy dotyczące BHP oraz zwrotu kosztów podróży i diet28. 2.4. Ubezpieczenie wolontariusza Istnieją trzy rodzaje ubezpieczeń, którymi można objąć wolontariusza podczas wykonywania przez niego świadczeń na rzecz organizacji: ubezpieczenie od28 Żmichowska B. (red.), Wolontariat w pytaniach i odpowiedziach. Poradnik prawny. Wyd. CentrumWolontariatu, Warszawa 2008, str. 20 40
  41. 41. następstw nieszczęśliwych wypadków, ubezpieczenie zdrowotne orazubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. Art. 46 1. Wolontariuszowi mogą przysługiwać świadczenia zdrowotne na zasadach przewidzianych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.Korzystający może zgłosić wolontariusza do ubezpieczenia zdrowotnegow przypadku gdy ten nie jest nim objęty z innego tytułu (np. bycia uczniem lubstudentem). Należy jednak bardzo wyraźnie zaznaczyć, że ustawa dajekorzystającemu taką możliwość, a nie nakłada obowiązek, jak wiele organizacjiwnioskuje po pobieżnym przeczytaniu powyższego przepisu. Jeśli korzystającywyraża taką chęć, zgłasza wolontariusza do Narodowego Funduszu Zdrowia,podpisuje umowę z NFZ i za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznychodprowadza za wolontariusza składkę zdrowotną, której wysokość obliczana jestod podstawy wymiaru odpowiadającemu najniższemu wynagrodzeniu.Wolontariusz zostanie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia określonegow umowie korzystającego z NFZ, natomiast ubezpieczenie wygaśnie z dniemrozwiązania umowy lub w przypadku zaprzestania płacenia składek przezkorzystającego. Art. 46 2. Wolontariuszowi przysługuje zaopatrzenie z tytułu wypadku przy wykonywaniu świadczeń, o których mowa w art.42, na podstawie odrębnych przepisów, z zastrzeżeniem ust. 3.W przypadku ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków, działaniapodejmowane przez korzystającego zależą od długości podejmowanejz wolontariuszem współpracy.Jeżeli wolontariusz wykonuje swoje świadczenie przez okres krótszy niż 30 dni(nawet jeśli jest to jeden lub dwa dni), lub gdy porozumienie zostało zawarte naczas nieokreślony, korzystający ma obowiązek ubezpieczenia wolontariusza od 41
  42. 42. następstw nieszczęśliwych wypadków, poprzez podpisanie umowy z towarzystwem ubezpieczeniowym i opłacanie składki. W przypadku umowy na czas nieokreślony, ubezpieczenie powinno obejmować okres pierwszych 30 dni wykonywania przez wolontariusza świadczenia. W sytuacji gdy porozumienie z wolontariuszem zostało zawarte na czas określony, ale dłuższy niż 30 dni, wolontariuszowi od pierwszego dnia porozumienia przysługuje ubezpieczenie na mocy ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz.U. z 2002 r. Nr 199, poz. 1674). Ustawa ta zwalnia więc w takiej sytuacji korzystającego z wykupienia ubezpieczenia NNW. Korzystający powinien także, zależnie od rodzaju podejmowanych przez wolontariusza prac i zakresu jego obowiązków, rozpatrzeć możliwość wykupienia dla niego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Ubezpieczenie takie pokryłoby koszty ewentualnych odszkodowań, gdyby wolontariusz wyrządził szkodę korzystającemu czy też innej instytucji lub osobie. 2.5 Prawa i odpowiedzialność wolontariusza. Przy okazji omawiania obowiązków korzystającego, opisane zostały także prawa wolontariusza. Ma on więc prawo do uzyskania zaświadczenia i opinii o wykonywanej przez siebie pracy oraz zwrotu dodatkowych kosztów poniesionych na rzecz korzystającego w trakcie wykonywania świadczenia. Zawarte z organizacją porozumienie, nakłada jednak także na wolontariusza pewne zobowiązania. Zgodnie z art. 354 i 355 Kodeksu Cywilnego wolontariusz powinien z „należytą starannością” wykonać zadania do których się zobowiązał na mocy porozumienia29, natomiast jeżeli przez zaniedbanie obowiązków ze strony wolontariusza korzystający poniósł straty materialne, ma prawo żądać29 Skiba R., Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie: poradnik dla organizacjipozarządowych. Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa 2007, str. 149 42

×