Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Sprawozdanie - Dni Dziedzictwa 2016

4,947 views

Published on

Sprawozdanie - Dni Dziedzictwa 2016

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Sprawozdanie - Dni Dziedzictwa 2016

  1. 1. Sprawozdanie Spis treści O projekcie .............................................................................................................................................. 2 Program XVIII Dni Dziedzictwa ................................................................................................................ 2 Publikacja................................................................................................................................................. 6 Współpraca.............................................................................................................................................. 8 Frekwencja .............................................................................................................................................. 9 Promocja ............................................................................................................................................... 10 Wolontariat ........................................................................................................................................... 15 Obiekty prezentowane podczas XVIII Dni Dziedzictwa ......................................................................... 17 Centrum Szkła i Ceramiki w Krakowie............................................................................................... 17 Kompleks wodociągów na Bielanach w Krakowie............................................................................. 19 Kaplica „Na Wodzie” w Ojcowskim Parku Narodowym.................................................................... 20 Osada młynarska Boroniówka w Ojcowskim Parku Narodowym ..................................................... 21 Kościół i klasztor oo. Karmelitów Bosych w Czernej ......................................................................... 22 Zamek w Zatorze ............................................................................................................................... 23 Kościół sióstr Norbertanek w Krakowie ............................................................................................ 25 Kościół pw. Najświętszego Salwatora wraz z kaplicą pw. św. Małgorzaty w Krakowie .................... 26 Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie............................................................. 27 Założenie dworskie w Zbyszycach..................................................................................................... 29 Kościół pw. Narodzenia NMP w Krużlowej Wyżnej........................................................................... 30 Dwór w Kwiatonowicach................................................................................................................... 32
  2. 2. 2 | S t r o n a O projekcie Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego to jedno z największych cyklicznych wydarzeń ukazujących i promujących bogactwo kulturowe Małopolski. Powstało z inicjatywy Zarządu Województwa Małopolskiego, a realizowane jest przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Co roku podczas dwóch majowych weekendów można nieodpłatnie zwiedzać kilkanaście wybranych obiektów, korzystając z materiałów przygotowanych specjalnie na tę okazję, a także poznawać przeszłość i tradycje regionu, uczestnicząc w licznych imprezach towarzyszących. Udostępniane są obiekty mało znane lub na co dzień niedostępne, pozostające często w prywatnych rękach. Do odbiorców Dni Dziedzictwa skierowany jest portal dnidziedzictwa.pl prezentujący bieżące informacje o projekcie, obiekty i trasy zwiedzania, które pojawiły się we wszystkich dotychczasowych edycjach, oraz opracowania poświęcone udostępnianym zabytkom. Wydarzeniu towarzyszy bezpłatna publikacja autorstwa Katarzyny Kobylarczyk, dziennikarki i reportażystki, nawiązująca do tematu przewodniego wydarzenia, który zmienia się w każdej edycji. Rokrocznie Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego przyciągają do obiektów prezentowanych w Krakowie i Małopolsce kilka tysięcy turystów (w 2015 roku w Dniach Dziedzictwa wzięło udział ponad 9000 osób). W osiemnastu edycjach Dni udostępniono zwiedzającym ponad 250 zabytkowych obiektów w regionie. Każdego roku w przygotowanie i realizację wydarzenia zaangażowanych jest blisko 100 podmiotów, instytucji i osób oraz wolontariuszy pracujących w punktach informacyjnych. Oferta Dni Dziedzictwa kierowana jest do wszystkich osób zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Małopolski, turystyką regionalną oraz historią i tradycją niezwykłych miejsc wyselekcjonowanych przez zespół realizujący wydarzenie. Grupę docelową Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego stanowią przede wszystkich osoby dorosłe w wieku 26–45 lat (41%), 46–65 lat (38%), wykształceniem wyższym (79%) oraz średnim (20%). W Dniach uczestniczą mieszkańcy Krakowa (55%) i innych miast i wsi Małopolski (33%)1 . Program XVIII Dni Dziedzictwa Motywem przewodnim zrealizowanych w maju 2016 roku XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Wszystko płynie była woda. W ramach programu wydarzenia odbiorcom ukazana 1 Dane procentowe pochodzą z badań własnych MIK, których wyniki są dostępne na stronie: http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/06/12/wyniki-badan-ankietowych-wsrod-uczestnikow-xvii-dni-dziedzictwa/
  3. 3. 3 | S t r o n a została zarówno jej kreatywna, jak i destruktywna natura. W programie Dni obecne były również tematy ekologii, obiegu wody w przyrodzie, zastosowania jej w kuracjach zdrowotnych i w przemyśle. W XVIII edycji Dni Dziedzictwa udostępnionych zostało 14 obiektów zlokalizowanych na dwóch trasach krakowskich oraz dwóch trasach małopolskich: północno-zachodniej i południowo- wschodniej. 21–22 maja 2016 TRASA KRAKOWSKA Centrum Szkła i Ceramiki w Krakowie Kompleks wodociągów na Bielanach w Krakowie TRASA PÓŁNOCNO-ZACHODNIA Kaplica „Na Wodzie” oraz osada młynarska Boroniówka w Ojcowskim Parku Narodowym Kościół i klasztor oo. Karmelitów Bosych w Czernej Zamek w Zatorze 28–29 maja 2016 TRASA KRAKOWSKA Kościół sióstr Norbertanek, kościół pw. Najświętszego Salwatora wraz z kaplicą pw. św. Małgorzaty w Krakowie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha TRASA POŁUDNIOWO-WSCHODNIA Założenie dworskie w Zbyszycach Kościół pw. Narodzenia NMP w Krużlowej Wyżnej Dwór w Kwiatonowicach Podobnie jak w poprzednich edycjach, w każdym z wyżej wymienionych miejsc na uczestników Dni czekali gospodarze, przewodnicy, eksperci i pasjonaci, którzy podczas oprowadzań, spotkań, spacerów i wykładów odkrywali przed zwiedzającymi tajemnice prezentowanych obiektów oraz fascynujące historie osób z nimi związanych. W programie wydarzenia w wybranych obiektach znalazły się również wystawy, warsztaty i gry plenerowe, kiermasze i koncerty. programu
  4. 4. 4 | S t r o n a Łącznie w ramach XVIII Dni Dziedzictwa odbyły się 252 punkty programu, w tym: • 87 oprowadzań z gospodarzami • 89 oprowadzań z przewodnikami • 19 pokazów • 10 spacerów • 9 spotkań • 5 wykładów • 5 wystaw • 3 warsztaty dla dzieci • 2 gry • 14 rejsów smoczą łodzią • 4 kiermasze • 2 koncerty • 4 wydarzenia dodatkowe 252 punkty programu
  5. 5. 5 | S t r o n a Podczas wydarzenia prowadzone były badania ankietowe. Ankietę wypełnił co 25 uczestnik wydarzenia. W ankietach znalazły się pytania dotyczące doboru obiektów, poziomu oprowadzań po obiektach, organizacji oraz obsługi wydarzenia, a także publikacji i promocji2 . Osoby, które wypełniły ankiety, bardzo wysoko i wysoko oceniły zarówno dobór tegorocznych obiektów (92,9% ankietowanych), jak i poziom oprowadzań po nich (92,5% ankietowanych). 2 Pełne wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w trakcie XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego dostępne są na stronie: http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/06/15/wyniki-badan-ankietowych-wsrod-uczestnikow-xvii-dni-dziedzictwa-2/
  6. 6. 6 | S t r o n a Publikacja Publikacja towarzysząca Dniom Dziedzictwa w 2016 roku pt. Wszystko płynie, autorstwa Katarzyny Kobylarczyk, została wydana w nakładzie 6000 egzemplarzy. Książka opowiada o związkach 14 obiektów prezentowanych w XVIII edycji Dni z wodą – tematem przewodnim wydarzenia. Partnerem wydania był gospodarz jednego z obiektów na trasie krakowskiej – Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A. w Krakowie. Podobnie jak poprzednie tomy – W tym sęk! (architektura drewniana), Wejdź na szlak (tematyczne szlaki kulturowe), Wielki wybuch 1914–1918 (okres I wojny światowej), Był sobie czas (czas w zabytkach) – była dostępna w punktach informacyjnych przy wszystkich obiektach prezentowanych podczas Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Podczas Dni Dziedzictwa książka została rozdana w nakładzie 4500 egzemplarzy. Po wydarzeniu publikacja została przekazana do dystrybucji gospodarzom, współorganizatorom i partnerom Dni Dziedzictwa, trafiła także do bibliotek i szkół w Małopolsce. Wersja elektroniczna publikacji została natomiast udostępniana na portalu internetowym dnidziedzictwa.pl, na stronie mik.krakow.pl, w serwisie issuu.com, również w formatach epub i mobi.
  7. 7. 7 | S t r o n a Zdecydowana większość ankietowanych uczestników wydarzenia (94,6%) wysoko i bardzo wysoko oceniła tegoroczną publikację towarzyszącą Dniom. Małopolski Instytut Kultury był również w 2016 roku, wraz z gospodarzami dworu w Kwiatonowicach – państwem Magdaleną Miller i Kasprem Świerzowskim – oraz Studiem Wydawniczym Dodo Editor, inicjatorem reedycji książki pt. AVANTI. Listy z podróży naokoło świata. Drugie wydanie publikacji Szwajcarki Liny Bögli, która na przełomie XIX i XX wieku wyruszyła z Kwiatonowic w podróż dookoła świata, powstało przy wsparciu finansowym Gminy Gorlice oraz rodziny Bögli i jej przyjaciół ze Szwajcarii i USA. Uczestnicy Dni Dziedzictwa mogli zakupić książkę Liny Bögli podczas drugiego majowego weekendu Dni Dziedzictwa (28–29 maja) w dworze w Kwiatonowicach, w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej
  8. 8. 8 | S t r o n a Manggha oraz w założeniu dworskim w Zbyszycach, a po Dniach Dziedzictwa na stronie internetowej Dodo Editor oraz w wybranych księgarniach internetowych. Współpraca W przygotowanie XVIII Dni Dziedzictwa zaangażowanych było ponad 100 podmiotów, instytucji i osób prywatnych, w tym: • 12 gospodarzy, • 5 współorganizatorów, • 22 partnerów, • 16 podmiotów współpracujących przy wydaniu publikacji, • 7 patronów medialnych, • 42 wolontariuszy. Dodatkowo działania promocyjne prowadzone w Krakowie i na terenie Małopolski (w powiatach i gminach, w których znajdują się prezentowane w 2016 roku obiekty, oraz w sąsiadujących z nimi JST), wsparło około 50 podmiotów (ośrodki kultury, muzea, punkty informacji turystycznej z sieci MSIT).
  9. 9. 9 | S t r o n a 93,14% odbiorców biorących udział w badaniach ankietowych wysoko i bardzo wysoko oceniło organizację wydarzenia oraz obsługę zwiedzających w obiektach prezentowanych podczas XVIII edycji Dni. Frekwencja W XVIII Małopolskich Dniach Dziedzictwa Kulturowego uczestniczyło 10 000 osób. Podczas pierwszego weekendu najwięcej osób odwiedziło zamek w Zatorze – ponad 1300 osób, z kolei w drugi weekend najwyższą frekwencję odnotowano w kościele pw. Najświętszego Salwatora z kaplicą pw. św. Małgorzaty w Krakowie – 1150 osób. 21–22 maja 2016 • Centrum Szkła i Ceramiki w Krakowie Frekwencja: 550 osób • Kompleks wodociągów na Bielanach w Krakowie Frekwencja: 700 osób • Kaplica „Na Wodzie” w Ojcowskim Parku Narodowym Frekwencja: 900 osób • Osada młynarska Boroniówka w Ojcowskim Parku Narodowym Frekwencja: 650 osób • Kościół i klasztor oo. Karmelitów Bosych w Czernej Frekwencja: 689 osób • Zamek w Zatorze Frekwencja: 1364 osoby 28–29 maja 2016 • Kościół sióstr Norbertanek w Krakowie Frekwencja: 994 osoby • Kościół pw. Najświętszego Salwatora z kaplicą pw. św. Małgorzaty w Krakowie Frekwencja: 1150 osób • Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie Frekwencja: 1116 osób • Założenie dworskie w Zbyszycach Frekwencja: 591 osób • Kościół pw. Narodzenia NMP w Krużlowej Wyżnej Frekwencja: 391 osób • Dwór w Kwiatonowicach Frekwencja: 600 osób
  10. 10. 10 | S t r o n a Promocja Kampania promocyjna XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego wykorzystywała różnorodne kanały komunikacji dostosowane do sprecyzowanych grup docelowych. Duży nacisk został położony na działania w Internecie i Social Media. W skład kampanii promocyjnej weszły następujące elementy: Patronaty medialne Pozyskanie patronów medialnych dla wydarzenia: • Gazeta Wyborcza Kraków (wzmianka o wydarzeniu w dodatku Co jest grane, zapowiedzi w serwisie krakow.wyborcza.pl oraz serwisie cojestgrane24.wyborcza.pl) • Miasto Dzieci (zaproszenie na wydarzenie w serwisie, umieszczenie bannera) • Radio Kraków (zaproszenia do audycji, zamieszczenie informacji o wydarzeniu oraz spotu promującego na www) • Karnet (zamieszczenie informacji o wydarzeniu, wzmianki w kalendarium i reklamy w wydaniu papierowym oraz opisu wydarzenia i bannera w serwisie) • Polska Niezwykła (zaproszenie na wydarzenie w serwisie, umieszczenie bannera) • Kulturatka (zaproszenie na wydarzenie w serwisie, umieszczenie bannera) • TVP Kraków (umieszczenie informacji o wydarzeniu w serwisie, informowanie o wydarzeniu w Kronikach, emisja spotu promującego wydarzenie)
  11. 11. 11 | S t r o n a Reklamy prasowe Zostały wykupione miejsca reklamowe w prasie krakowskiej: • MetroCafe: reklamy ukazały się 13, 20, 27 maja 2016 • Dziennik Polski, dodatek kulturalny Magnes: reklamy ukazały się w magazynie kwietniowym oraz majowym • Gazeta Krakowska, Tygodnik Kraków Piątek Wieczorem: reklama ukazała się 13 maja 2016 • Po drodze: w numerze kwietniowym pojawił się banner reklamowy zapowiadający artykuł w kolejnym numerze, natomiast w wydaniu majowym artykuł sponsorowany na rozkładówkę. oraz w prasie regionalnej: • Gazeta Krakowska, tygodniki (Gazeta Gorlicka, Gazeta Nowosądecka, Małopolska, Limanowska) – reklamy ukazały się 13 maja 2016 • Głosy (Głos Wadowicki, Głos Podhalański, Głos Podkrakowski, Głos Oświęcimski, Głos Chrzanowski, Głos Limanowski) – bezpłatne gazety były kolportowane w okresie kwiecień– maj 2016 Reklamy radiowe Kampania w Zet Gold: 14–20 maja – emisja 5 odcinków audycji (90’’), emisja 25 zapowiedzi (30’’), 24–28 maja – 20 spotów reklamowych Outdoor Plakatowanie Krakowa: 13–27 maja 2016 – kampania plakatowa wydarzenia na słupach i tablicach reklamowych w Krakowie o łącznym nakładzie 200 plakatów formatu B1. Dodatkowo plakaty w formacie B1 i B2 były eksponowane przez partnerów, gospodarzy, instytucje lokalne itp. TV M: emisja spotów reklamowych 9–29 maja w autobusach i tramwajach krakowskich
  12. 12. 12 | S t r o n a Druki promocyjne Dystrybucja ulotek oraz plakatów: 10–28 maja dystrybucja ulotek z programem wydarzenia (15 tys. egz.) w Krakowie w sieci informacji turystycznej, lokalach gastronomicznych, obiektach kulturalnych etc., w obiektach gospodarzy, miejscowościach partnerskich i okolicznych oraz podczas wydarzenia Wysyłka 500 sztuk zaproszeń do osób z bazy MIK
  13. 13. 13 | S t r o n a Internet Kampania graficzna w sieci GDN (wyświetlenia: 800 000, kliknięcia: 1000), AdWords (wyświetlenia: ok. 15 000, kliknięcia: 1000) Kampania bannerowa w serwisie krakow.wyborcza.pl w terminie 18–27 maja Wysyłka newsletterów MIK + mailing zapraszający na Dni (zasięg: prawie 3000 osób) Social Media Posty sponsorowane w serwisie Facebook: • 9–28 maja zapraszający na wydarzenie (zasięg: ponad 20 000) • 13–31 maja – post video o wystawie „Obiekty nadbrzeżne” (zasięg: 35 000) YouTube wideo: emisja filmu promującego wystawę towarzyszącą Dniom „Obiekty nadbrzeżne” w terminie 13–31 maja, liczba obejrzeń: 4066, targetowanie: turystyka, historia, wystawy, miejsca historyczne Facebook Działania promocyjne na fanpage’u MIK trwały od 17 lutego do 9 czerwca 2016. Posty pojawiały się z częstotliwością 3–5 razy w tygodniu (posty zapowiadające wydarzenie, przybliżające tegoroczne obiekty, konkursowe itp.). W czasie trwania kampanii liczba niepowtarzających się osób, które zobaczyły na fanpage’u MIK posty dotyczące XVIII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, wyniosła 12 597 (w 2015 4488). Profil Małopolskiego Instytutu Kultury polubiło 7948 osób (w 2015: 6649), a więc 1299 nowych osób (379 nowych osób od 30 stycznia, z czego 124 osoby polubiły profil w maju). Liczba wszystkich postów, kliknięć „Lubię to”, komentarzy oraz udostępnień dotyczących Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego umieszczonych na fanpage’u: • liczba postów – 65 • liczba kliknięć „Lubię to” – 2114 (w 2015: 980) • liczba udostępnień – 227 (w 2015: 175) • liczba komentarzy – 143 (w 2015: 79) • zasięg – 182 241 (w 2015: 55 020) • kliknięcia – 20 950 (w 2015: 12 597) W porównaniu do ubiegłego roku liczba kliknięć „Lubię to”, komentarzy oraz udostępnień wzrosła. Tendencja wzrostowa pokazuje dużo większą aktywność użytkowników w porównaniu do roku 2015. Wyniki udowadniają, jak ważnym i przyszłościowym kanałem w komunikacji i promocji stają się Social Media.
  14. 14. 14 | S t r o n a Działania dodatkowe Spacer fotograficzny – Instameet na zamku w Zatorze, 23 kwietnia 2016 Spacer został zorganizowany wraz z grupą Igers Kraków, która na Instagramie osiąga zasięgi 6 mln wejść w ciągu roku. Wydarzenie to miało za zadanie poprzez atrakcyjne zdjęcia wesprzeć promocję tegorocznej edycji Dni Dziedzictwa. W rezultacie w aplikacji Instagram pojawiło się ok. 200 zdjęć z tagami wydarzenia. Wystawa „Obiekty nadbrzeżne”, 13–31 maja 2016 Wystawa trzech drewnianych instalacji. Prace zostały ulokowane w strategicznych i bardzo atrakcyjnych miejscach bulwarów wiślanych, gdzie spacerują mieszkańcy Krakowa, ale również turyści odwiedzający miasto. Spektakularne rozmiary, intrygujący kształt oraz z pozoru delikatny materiał przyciągały uwagę, zachęcały do podejścia bliżej i poszukania informacji – czym jest ta instalacja, do czego nawiązuje i kto jest autorem. Na przymocowanych tabliczkach pojawiły się informacje o wydarzeniu i artyście. Zaprezentowane zostały nie tylko same rzeźby, ale również proces ich powstawania (3 filmy z montażu), promowane w serwisie Facebook (posty zwykłe, post sponsorowany) i w serwisie YouTube (kanał MIK, reklama). Współpraca z Industriadą - Zamieszczenie reklamy Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego na jednej stronie w drukowanym programie INDUSTRIADY (nakład 40 tys. egzemplarzy) - Zamieszczenie informacji o współpracy i Małopolskich Dniach Dziedzictwa Kulturowego na stronie industriada.pl (w zakładce: aktualności) i profilu Szlaku w serwisie Facebook - Zamieszczenie informacji o współpracy i wspólnych działaniach promocyjnych w materiałach prasowych dystrybuowanych podczas konferencji prasowej prezentującej pełny program wydarzeń w ramach INDUSTRIADY Odzew w mediach W związku z wydarzeniem w mediach elektronicznych ukazało się ok. 175 publikacji: • ok. 45 w ogólnopolskich i krakowskich mediach elektronicznych • ok. 25 w mediach turystycznych • ok. 40 w lokalnych serwisach/lokalnych mediach informacyjnych • ok. 10 na stronach gospodarzy, współorganizatorów • ok. 20 w serwisach tematycznych, blogach • ok. 15 w serwisach samorządowych • ok. 20 w mediach społecznościowych
  15. 15. 15 | S t r o n a Prasa – pojawiło się ok. 16 publikacji (m.in. Gazeta Wyborcza, Dziennik Polski, Gazeta Krakowska, Karnet, Głos Podkarpacki, Magnes) Radio – ok. 45 materiałów: Radio Kraków (zapowiedzi wydarzenia, wywiad w audycji Przed hejnałem, wywiad w audycji Co niesie dzień, relacje terenowe z obiektów), Zet Gold (wywiad w audycji kulturalnej), Tok FM (wywiad w audycji Krakowskie Przedmieście, zapowiedzi wydarzenia), Czwórka – Polskie Radio (wywiad), Złote Przeboje (fragmenty wywiadu, zapowiedzi wydarzenia), Radio Pogoda (fragmenty wywiadu, zapowiedzi wydarzenia), Etno FM – Małopolskie Radio Kulturalne (zapowiedź wydarzenia) Telewizja – ok. 6 materiałów: TVP Kraków (zapowiedzi w Kronikach, relacja terenowa z Ojcowa, wywiad w programie Region), Telewizja Regionalna Wolontariat W 2016 roku w wolontariat organizowany w ramach Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego zaangażowanych było 42 wolontariuszy. Do zadań wolontariuszy należały: • pomoc w promocji, dystrybucji materiałów informacyjnych, • przygotowanie materiałów niezbędnych w punktach informacyjnych, • obsługa infolinii, • udzielanie informacji i pomaganie publiczności Dni, • współpraca przy obsłudze wybranych punktów programu: warsztatów, spotkań, wykładów, oprowadzań, koncertów, wystaw, • dokumentacja fotograficzna wydarzenia, • pomoc w przygotowaniu raportu ewaluacyjnego z realizacji wydarzenia.
  16. 16. 16 | S t r o n a Wolontariat w ramach Dni Dziedzictwa skierowany był do osób zainteresowanych poznaniem charakteru pracy w instytucji kultury oraz historią i lokalnym dziedzictwem Małopolski, a także do wszystkich chcących poszerzyć swoje kompetencje i wzbogacić doświadczenia związane z współtworzeniem dużego wydarzeni o skali regionalnej. Każdy z wolontariuszy uczestniczących w programie wolontariatu podpisał z Małopolskim Instytutem Kultury w Krakowie umowę wolontariacką, określającą zakres i ramy współpracy, a na zakończenie współpracy otrzymał zaświadczenie o odbytym wolontariacie oraz referencje.
  17. 17. 17 | S t r o n a Obiekty prezentowane podczas XVIII Dni Dziedzictwa Centrum Szkła i Ceramiki w Krakowie ul. Lipowa 3, Kraków Położone na prawym brzegu Wisły Zabłocie już w średniowieczu odgrywało ważną rolę w życiu gospodarczym Krakowa. Działały tu kamieniołomy dostarczające wapień, cegielnie i port rzeczny – ważny punkt na trasie handlu wielicką solą. Szczególny rozwój Zabłocia przypadł na okres dwudziestolecia międzywojennego, gdy tereny te stały się przemysłowym zapleczem Krakowa. Funkcjonowały tu fabryki związane z przemysłem gumowym, metalowym, mechanicznym, spożywczym (słynny zakład cukierniczy Pischingera przy ul. Kącik), spirytusowym, kosmetycznym i szklarskim. Jednym z takich zakładów była uruchomiona w 1922 roku przy ulicy Lipowej 3 fabryka zapałek Znicz, założona przez spółkę, na czele której stał krakowski adwokat dr Rudolf Frühling. Powstanie Państwowego Monopolu Zapałczanego w 1925 roku doprowadziło do upadku firmy. Kilka lat później, w 1931 roku, budynki po Zniczu zostały przejęte przez „Krakowską Hutę Szkła L. Bąkowski, D. Chazan i S-ka”. Główni udziałowcy spółki – żołnierz I Kadrowej, a równocześnie inżynier rolnik Leon Bąkowski i przedsiębiorca pochodzenia żydowskiego Dawid Chazan – byli właścicielami hut szkła w Białymstoku i Narewce, skąd sprowadzili do Krakowa większość hutników. W 1936 roku Leon Bąkowski odsprzedał swoje udziały wspólnikowi. Przedsiębiorstwo zmieniło nazwę na „Krakowska Huta Szkła D. Chazan i S-ka”. Produkowano w nim głównie butelki na wódkę
  18. 18. 18 | S t r o n a (na zamówienie Państwowego Monopolu Spirytusowego), a także butelki na wino i wody mineralne oraz szkło apteczne. W hucie pracowali zarówno mężczyźni, jak i kobiety, często całe rodziny. Łącznie 500 osób, co w 1938 roku czyniło z huty szóste największe przedsiębiorstwo w Krakowie pod względem liczby zatrudnionych. Pracowano w drewnianej hali, którą dopiero w latach 1950–1951 zastąpiono murowaną. W 1940 roku huta przy Lipowej została skonfiskowana przez Niemców, ale działała dalej, zarządzana najpierw przez spółkę Treuhand Verwertung GmbH, a od 1943 roku przez Generalną Dyrekcję Monopoli. Po wojnie przeszła w zarząd Państwowego Monopolu Spirytusowego, a w 1947 została upaństwowiona. Cztery lata później, jako Krakowska Huta Szkła, weszła w skład Krakowskich Zakładów Szklarskich, zrzeszających także Hutę Szkła „Wawel” przy ulicy Zabłocie oraz Hutę Szkła w Skawinie. Ręczne formowanie szkła zastąpiono zautomatyzowanym, zmieniono także profil produkcji – z butelek na baloniki żarówkowe, szkło akumulatorowe i naczynia prasowane. W 1962 roku przy Lipowej 3 powstał ośrodek naukowo-badawczy: Zakład Badań i Doświadczeń Przemysłu Szklarskiego. Dziewięć lat później doszło do połączenia Zakładu z hutą – powstała nowa jednostka: Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Szklarskiego, który od 1972 roku działał jako filia Instytutu Szkła w Warszawie (od 1975 roku Instytutu Szkła i Ceramiki). Był to okres wyjątkowego rozwoju krakowskiej placówki, która zasłynęła w całej Polsce nie tylko z prowadzenia specjalistycznych badań nad szkłem, ale i z produkcji barwnych szkieł artystycznych, znanych jako „szkła krakowskie”. Projekty artystów takich jak Jerzy Słuczan-Orkusz (jeden z pionierów szklarskiego designu w Polsce), Michał Jakubas, Zofia Pasek, Marian Gołogórski czy Barbara Świstacka były realizowane przy użyciu tradycyjnych narzędzi szklarskich przez wysoko wykwalifikowanych hutników w hali przy Lipowej. Ręcznie formowane wyroby, sygnowane wizerunkiem smoka dmuchającego szklaną bańkę, szybko zdobyły popularność w kraju i za granicą. Produkcja, podjęta w 1969 roku, została zakończona z przyczyn ekonomicznych w roku 1998. W 2007 roku Instytut Szkła i Ceramiki wraz z krakowską filią działającą przy ulicy Lipowej został połączony z Instytutem Materiałów Ogniotrwałych w Gliwicach i Instytutem Mineralnych Materiałów Budowlanych w Opolu (z oddziałem w Krakowie). Trzy lata później, po dołączeniu kolejnej jednostki naukowo-badawczej, powstał Instytut Ceramiki i Materiałów Budowlanych. Jednym z jego oddziałów jest Oddział Szkła i Materiałów Budowlanych w Krakowie, z siedzibami przy ul. Cementowej i Lipowej, do którego należy Centrum Szkła i Ceramiki Lipowa 3. Opis obiektu: Aleksandra Skorek
  19. 19. 19 | S t r o n a Kompleks wodociągów na Bielanach w Krakowie ul. Księcia Józefa 299, Kraków Zespół budynków i urządzeń technicznych wodociągów miejskich „Bielany” usytuowany jest u podnóża Srebrnej Góry, po wschodniej stronie klasztoru Kamedułów. Zajmuje on niewielką działkę po północnej stronie ulicy Księcia Józefa oraz duży, rozciągający się wzdłuż Wisły teren po stronie południowej. W części północnej, ogrodzonej ceglanym murem, znajdują się obiekty technologiczne (hala maszyn parowych, kotłownia, laboratorium) oraz budynek mieszkalny z ogródkami przydomowymi i portiernia. Jest to najstarsza część zespołu, zbudowana w latach 1898–1900. Po drugiej stronie ulicy, na rozległym terenie nad Wisłą, odbywa się pobieranie wody i wstępne procesy jej oczyszczania. Służy temu szereg studzien, zbiorników, osadników i filtrów. Oprócz nich zlokalizowane są tutaj budynki warsztatów i filtrów pośpiesznych, pompownia, magazyn paliw oraz tunel przebiegający pod korytem Wisły. Historia powstania wodociągów miejskich dla Krakowa sięga lat 60. XIX wieku, kiedy podjęto pierwsze próby sprowadzenia zdrowej wody dla miasta. Dopiero jednak w 1894 roku zdecydowano o wykonaniu otworów wiertniczych na Bielanach i usytuowaniu tam ujęcia wody. Nadzór nad pracami powierzono inż. Romanowi Ingardenowi, który wykonał projekt wodociągu i został kierownikiem Miejskiego Biura Wodociągowego. W 1898 roku przystąpiono do budowy i w ciągu dwóch lat wzniesiono niezbędne obiekty. Uroczyste otwarcie wodociągu, noszącego wówczas imię cesarza Franciszka Józefa, nastąpiło w lutym 1901 roku. Wodociąg bielański zaprojektowano tak, aby pokryć zapotrzebowanie na wodę dla Krakowa na co najmniej trzydzieści lat. Wkrótce po jego uruchomieniu zabrakło wody w studni pobliskiego klasztoru oo. Kamedułów, więc doprowadzono tam wodociąg. Między 1908 a 1914 rokiem zbudowano dziesięć kolejnych studni oraz przejście tunelowe pod Wisłą na jej lewy brzeg. W okresie międzywojennym m.in. wymieniono w kotłowni urządzenia na nowocześniejsze, wyregulowano koryto Wisły, a także wybudowano nowy
  20. 20. 20 | S t r o n a osadnik i stację chlorowania wody. W latach 1950–1955 wskutek szybkiego rozwoju miasta, a przede wszystkim budowy Nowej Huty, pogorszyła się jakość wody i zaczęło jej brakować. Rozbudowano więc sieć wodociągową, wybudowano nowy zbiornik pod kopcem na Zwierzyńcu i zamontowano urządzenia do ozonowania wody. Dzięki temu ponad stuletni i mający walory zabytkowe zakład wodociągów na Bielanach pozostaje wciąż sprawnie działającym obiektem. Opis obiektu: Barbara Sanocka Kaplica „Na Wodzie” w Ojcowskim Parku Narodowym Ojców, powiat krakowski Ojców położony był w granicach zaboru rosyjskiego, dlatego tutejsze uzdrowisko od drugiej połowy XIX wieku najchętniej odwiedzali mieszkańcy Królestwa Kongresowego. Dla nich bowiem wyjazd do galicyjskich – a więc zagranicznych – kurortów był znacznie utrudniony. To właśnie z myślą o tych kuracjuszach dr Stanisław Niedzielski – od 1898 roku dyrektor zakładu hydropatycznego Goplana – zbudował kaplicę na terenie zakładu leczniczego, tak by chorzy nie musieli wędrować do oddalonego kościoła parafialnego w Smardzowicach. Niedzielski początkowo myślał o wzniesieniu świątyni w obrębie ruin zamku ojcowskiego, ale w końcu zdecydował się zbudować kaplicę na rzece Prądnik, malowniczo wijącej się dnem doliny. Na świątynię zaadaptował niewielki, drewniany budynek łazienek, gdzie wcześniej stosowano tak zwane kąpiele faliste. Przebudowę rozpoczęto latem 1901 roku, by zakończyć ją jeszcze na jesieni tego roku. 11 czerwca 1902 roku kaplica została uroczyście poświęcona przez dziekana olkuskiego ks. Marcina Smołkę. Do pracy przy przebudowie Niedzielski zwerbował miejscowych robotników, którymi kierował stolarz Ignacy Chmielowski. Zachowano trójdzielny układ wcześniejszych łazienek, lecz poszerzono część środkową. Dawną latarnię na dachu rozbudowano w dwukondygnacyjną sygnaturkę. Kaplicę
  21. 21. 21 | S t r o n a osadzono na trzech murowanych filarach zakotwiczonych w korycie Prądnika – wcześniej łazienki stały na podmurówce z kamienia wapiennego. Nad snycerskim opracowaniem ołtarza we wnętrzu świątyni pracował rzeźbiarz Czepiel z Ojcowa (były uczeń szkoły zakopiańskiej), twórcą samego ołtarza był zaś niejaki Wimmer. Na wystrój ołtarza składało się wówczas pięć figurek świętych umieszczonych w jego górnych niszach, a także dwa orły ponad trzema wężami wyobrażającymi trzech zaborców (rzeźby skradziono podczas włamania w 1999 roku). Ołtarz wieńczy szczyt przypominający chłopską chałupę. Obraz Matki Bożej Wspomożenia w ołtarzu namalowała kuracjuszka Stefania Cichocka – artystka z Warszawy. W latach 30. XX wieku planowano rozbiórkę kaplicy „Na Wodzie” w związku z koncepcją przeniesienia ze Smardzowic zabytkowego drewnianego kościoła na miejsce po wyburzonej Goplanie, jednak na szczęście zamiar ten nie został zrealizowany. W 1993 roku kaplica w Ojcowie została włączona do parafii Skała, zaś w 2008 roku powołano do życia nową parafię Ojców-Grodzisko pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny oraz św. Józefa Rzemieślnika. Opis obiektu: Joanna Nowostawska-Gyalókay Osada młynarska Boroniówka w Ojcowskim Parku Narodowym Grodzisko 22, Skała, powiat krakowski W przeszłości Prądnik nazywany był „życiodajną tętnicą” Krakowa. Określenie to zawdzięcza zapewne istnieniu dużej liczby zakładów wodnych, zlokalizowanych wzdłuż jego koryta i napędzanych siłą przepływającej wody. Były to głównie kuźnie, papiernie, folusze, gdzie obrabiano sukno, szabelnie, w których wykonywano białą broń, browary, gorzelnie oraz prochownie, tartaki i młyny wodne, stanowiące niegdyś bardzo istotne zaplecze przemysłowe i spożywcze Krakowa.
  22. 22. 22 | S t r o n a Na malowniczo położoną zagrodę Boroniówka w Grodzisku, należącą do rodziny Piwowarskich, składa się oprócz młyna także działający tartak wodny, stodoła i dawny dom młynarza wyposażony w piec chlebowy. Historia tego miejsca sięga prawdopodobnie XV wieku. Jego pierwszymi właścicielkami były siostry klaryski z pobliskiej Skały. Siostry cieszyły się królewskimi przywilejami, w związku z czym zakładały wsie, budowały browary i młyny, które najczęściej oddawały w dzierżawę w zamian za opłatę w zbożu i kaszy. Wiemy, że w pierwszej połowie XIX wieku klaryski przekazały młyn i tartak wodny w arendę rodzinie Boroniów. Niestety w drugiej połowie XX wieku nastąpiło gwałtowne załamanie się młynarstwa w Dolinie Prądnika na skutek wprowadzenia bardzo niekorzystnego prawa gospodarczego. Zagroda będąca w rękach kolejnego pokolenia Boroniów zaczęła popadać w ruinę. Sytuacja ulega zmianie dopiero kilka lat temu, gdy osadę kupiła rodzina Piwowarskich. Podnieśli oni gospodarstwo z ruiny i, co najważniejsze, uruchomili młyn i tartak wodny. Dzięki ich zapałowi i pasji udało się przywrócić kilkusetletnią młynarską tradycję tego miejsca. Opis obiektu: Paulina Kasprzycka Kościół i klasztor oo. Karmelitów Bosych w Czernej Czerna 79, Krzeszowice, powiat krakowski Zagubiona pośród wąwozów i bukowego lasu Czerna, podobnie jak przed wiekami, ma charakter odizolowanej od świata pustelni. Otacza ją prawie osiemdziesięciohektarowy las, pokrywający wzgórze klasztorne oraz sąsiednie, położone po stronie wschodniej, za rzeką Eliaszówką. Oba wzgórza to teren tzw. wielkiej klauzury papieskiej, opasany ponad czterokilometrowym, kamiennym murem. W jego obrębie znajdowało się dwanaście osobnych domków pustelniczych z kaplicami. Klasztor położony na południowo-zachodnim zboczu otacza mur tzw. małej klauzury.
  23. 23. 23 | S t r o n a Karmelici to zakon pustelniczy, założony w XII wieku na górze Karmel. Jedną z jego gałęzi, o surowszej regule, zatwierdzonej w 1593 roku, są karmelici bosi. Przybyli oni do Polski na początku XVII wieku i niedługo potem wojewodzina krakowska, Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa, ufundowała dla nich w Czernej kościół i klasztor oraz podarowała karmelitom pobliskie łomy dębnickiego marmuru. Kościół, wraz z jednym skrzydłem klasztornym, zbudowano w latach 1631–1640, a budowę klasztoru dokończono w ciągu kilku następnych lat. Mury otaczające założenie powstawały aż do lat 70. XVII wieku. Zespół klasztorny został niezwykle oryginalnie rozplanowany: w czworobok zabudowań klasztoru wpisano kościół w formie krzyża. Klasztor tworzą cztery skrzydła na planie regularnego czworoboku o wymiarach siedemdziesiąt siedem na siedemdziesiąt metrów. Mieszczący się pośrodku kościół jest związany ze skrzydłami klasztornymi za pośrednictwem budynków znajdujących się na przedłużeniu jego ramion. W narożnych przestrzeniach pomiędzy ramionami kościoła a skrzydłami klasztoru zaplanowano wirydarze. Kościół pw. św. Eliasza ma krótkie prezbiterium, za którym mieści się chór zakonny i ośmioboczna wieża. Kościół nakrywają sklepienia kolebkowe oraz kolebkowe z lunetami, a na skrzyżowaniu nawy i transeptu – krzyżowe. Część wyposażenia wnętrza świątyni i klasztoru oraz niektóre szczegóły architektoniczne wykonane są z czarnego marmuru dębnickiego. Oprócz portali jest to marmurowy barokowy ołtarz główny z obrazem Anioła karmiącego Eliasza. W ołtarzu znajduje się także barokowe tabernakulum wykonane z czarnego i różowego marmuru. Na terenie klasztoru mieści się muzeum poświęcone św. Rafałowi Kalinowskiemu, którego prochy spoczywały na tutejszym cmentarzu do 1937 roku. Opis obiektu: Barbara Sanocka Zamek w Zatorze pl. Tadeusza Kościuszki 1, Zator, powiat oświęcimski
  24. 24. 24 | S t r o n a Zator, położony nad Skawą w Kotlinie Oświęcimskiej, istniał jako wieś już w XII wieku. Prawa miejskie nadał mu w 1292 roku książę cieszyński Mieszko. W 1445 roku powstało księstwo zatorskie, które książę Janusz IV sprzedał w 1494 roku Janowi Olbrachtowi, z prawem dożywotniego władania. Kiedy w 1513 roku zginął ostatni książę zatorski, miasto stało się siedzibą starostwa, a ostatecznie, w 1564 roku, włączono je do Korony. Dobra zatorskie kupił w 1778 roku starosta Fryderyk Piotr Dunin; później należały m.in. do Poniatowskich i Tyszkiewiczów. W 1833 roku stały się własnością Potockich. Pierwotny zamek książęcy zbudowano tutaj po 1455 roku. Przebudował go Fryderyk Piotr Dunin w drugiej połowie XVII wieku. Obecny wygląd zamku to efekt prac przeprowadzonych w pierwszej połowie XIX wieku na zlecenie Anny z Tyszkiewiczów Potockiej-Wąsowiczowej przez Franciszka Marię Lanciego, Parysa Filippiego i Stanisława Gołębiowskiego. Zamek stał się romantyczną rezydencją o cechach neogotyku angielskiego. Jego wnętrza ozdobili Kajetan Goliński i Włoch Liatti. Zdewastowany w czasie II wojny światowej, później odrestaurowany, był m.in. siedzibą Rybackiego Zakładu Doświadczalnego. W 2015 roku zamek w Zatorze wrócił do spadkobierców Adama Potockiego, ostatniego przedwojennego właściciela majątku. Zbudowany na wysokim brzegu Skawy zamek otoczony jest ogrodem krajobrazowym. Wejście na teren posiadłości prowadzi przez neogotycką, ceglaną bramę z krenelażem. Murowany, dwupiętrowy zamek został założony na planie prostokąta, z aneksami przy krótszych bokach. Elewacja frontowa jest zaakcentowana czteropiętrową wieżą pośrodku, lekko wysuniętą przed lico ściany i zwieńczoną krenelażem. Nad oknami parteru widoczne są maswerkowe zdobienia w formie oślego łuku, a nad oknami piętra – gzymsy z arkadkami. Wejście do budynku prowadzi przez neogotycki portal do sklepionej sieni z posadzką ozdobioną herbem Potockich. Z niej na prawo wiodą drzwi do tzw. Sali Paprociowej, a za nią – do Sali Bluszczowej. Nakryte wielodzielnymi sklepieniami sale dekorowane są pasami malowanych liści paproci i bluszczu. Po lewej stronie sieni mieści się zdobiona barwnymi malowidłami Sala Myśliwska. Sklepienie sali, podzielone stiukowymi listwami na pola o różnym kształcie, wypełnia malowana dekoracja o motywach groteskowych oraz krajobrazy. W Sali Myśliwskiej zamku barwna polichromia pokrywa nie tylko sklepienie i ściany, ale również neogotycki piec i płyciny drzwi. Drzwi obramione są malowaną w kwiaty bordiurą, a w dekorację płycin wpleciono herby właścicieli zamku: Łabędź, Pilawa Srebrna i Złota. Za Salą Myśliwską znajduje się Złota Sala, której sklepienie, dekorowane sztukateriami o motywach meandra i kasetonami z rozetami, było niegdyś ozdobione prawdziwym złotem. Opis obiektu: Barbara Sanocka
  25. 25. 25 | S t r o n a Kościół sióstr Norbertanek w Krakowie Parafia pw. Najświętszego Salwatora w Krakowie, ul. T. Kościuszki 88, Kraków Przed wiekami obszar dzisiejszej dzielnicy Zwierzyniec i Półwsia Zwierzynieckiego podporządkowany był kapryśnej rzece Wiśle, która nieustannie, to zmieniając bieg koryta, to znów obficie się rozlewając, stwarzała nie lada wyzwanie dla tutejszych mieszkańców. Mnóstwo tu było stawów, bagien i nadbrzeżnych szuwarów. W tej plątaninie wód ludzie budowali osady początkowo tylko na wynioślejszych miejscach, stopniowo jednak przesuwali się coraz niżej ku rzece, wymyślając coraz to nowe sposoby na jej ujarzmianie. Sąsiedztwo rzeki dawało poczucie bezpieczeństwa, a także możliwość łatwego transportowania ciężkich surowców, czym trudnili się zwierzynieccy włóczkowie – flisacy i handlarze drewnem. Tak, ci sami, którzy wygnali z Krakowa Tatarów. Wątki związane z wodą odnajdujemy w miejscowych opowieściach i charakterystycznych rytuałach. I tak mamy: legendę o gromadnym chrzcie w wodach Wisły dokonanym przez św. Wojciecha nieopodal kościoła Najświętszego Salwatora, pochód Lajkonika, inaczej zwanego Lejkonikiem lub Konikiem Zwierzynieckim, czy słynny odpust Emaus w lany poniedziałek, na który powinien się udać każdy krakus w drugi dzień świąt Wielkiej Nocy. Akwatyczne odniesienia do tych prastarych historii widać dziś w nazwach ulic: Flisacka, Włóczków, plac Na Stawach. Ślady ciągów wodnych odnajdujemy na starych mapach i rycinach w miejscach dziś całkiem już suchych. Na Zwierzyńcu, ponad 800 lat temu, przybyłe na zaproszenie Jaksy Gryfity z Miechowa norbertanki z czeskiego klasztoru w Doksanach zapoczątkowały istnienie nowej wspólnoty kontemplacyjnej. Kościół i klasztor pw. Świętych Augustyna i Jana Chrzciciela ufundowany przez Jaksę posadowiono na skalistym cyplu, będącym – jak uznali geolodzy – skamieniałą ławicą małży! Przed milionami lat rozciągało się tu bowiem ciepłe i słone morze. Klasztor konsekrował w 1181 roku biskup krakowski Gedko, jednocześnie włączając do niego położony nieopodal, istniejący już wcześniej na tym miejscu,
  26. 26. 26 | S t r o n a romański kościół Najświętszego Salwatora. Cudem ocalały od Tatarów, w XIII wieku kościół stał się na jakiś czas nową siedzibą norbertanek (oraz męskiego odłamu tego zakonu, gdyż klasztor początkowo był dwukonwentowy), aż do momentu odbudowania ich macierzystej siedziby kilkanaście lat później. Najstarsze elementy dzisiejszego kościoła Świętych Augustyna i Jana Chrzciciela są więc późnoromańskie i romańsko-gotyckie. Szczególną uwagę zwracają fragmenty ceglanych fryzów arkadkowych i późnoromański kamienny portal od północy. Zabudowania klasztorne zaś do końca XV wieku pozostawały drewniane. Bryła klasztoru, jaką dziś możemy podziwiać, została ujednolicona według planów Jana Trevano po zniszczeniach klasztoru dokonanych podczas oblężenia Krakowa w 1587 roku przez wojska arcyksięcia Maksymiliana. Do odbudowy i rozbudowy doprowadziła wówczas ksieni Dorota Kątska. Wystrój wnętrza kościoła ma charakter barokowo-klasycystyczny i jest dziełem ks. Sebastiana Sierakowskiego z lat 1777–1782. Jego uzupełnienie stanowi retabulum ołtarza głównego zaprojektowane przez Sławomira Odrzywolskiego w 1889 roku. Opis obiektu: Joanna Nowostawska-Gyalókay Kościół pw. Najświętszego Salwatora wraz z kaplicą pw. św. Małgorzaty w Krakowie Parafia pw. Najświętszego Salwatora w Krakowie, ul. T. Kościuszki 88, Kraków W zachodniej części Krakowa, pomiędzy Starym Miastem a Bielanami, rozciąga się dzielnica Zwierzyniec. Tereny te, leżące na lewym brzegu Wisły, przez ponad siedem stuleci należały do zakonu norbertanek. Znajdowały się tutaj pola i folwarki będące źródłem utrzymania klasztoru. W pobliżu konwentu norbertanek położone jest niewielkie wzniesienie nazywane wzgórzem św. Bronisławy. Na jego wschodnim stoku wznoszą się murowany kościół i drewniana kaplica. Pierwszy kościół na miejscu obecnej świątyni, nazywanej w tradycji zwierzynieckiej Najświętszego Salwatora, powstał w pierwszej połowie XII wieku. Na tym samym miejscu już w drugiej połowie XII
  27. 27. 27 | S t r o n a wieku rozpoczęto budowę kolejnego kościoła, lecz jej nie dokończono. Pod koniec XII lub na początku XIII stulecia wzniesiono kamienną świątynię romańską, która w znacznej części zachowała się do czasów obecnych. Kościół ten pełnił funkcję parafialnego, a później został przyłączony do klasztoru Norbertanek. Zniszczony ok. 1587 roku, był odbudowywany od 1605 roku; prace ukończono dzięki staraniom norbertanek w latach 1620–1622. Wzniesiono wówczas wieżę oraz zbudowano kryptę. W czasie najazdu szwedzkiego (1657) kościół został spalony, później odnowiony i ponownie konsekrowany w 1680 roku. Świątynia jest kamienno-ceglaną, niewielką budowlą, jednonawową, z wieżą od strony zachodniej. Obecna postać kościoła pochodzi głównie z przebudowy z początku XVII wieku, z włączeniem w nią murów wcześniejszej, romańskiej świątyni. Te najstarsze części są widoczne od strony wschodniej, jako nietynkowany mur. Wnętrze nakrywają sklepienia krzyżowe i kolebkowe, a w ścianach bocznych prezbiterium znajdują się, częściowo rekonstruowane, biforia (bliźniacze okienka). Wyposażenie wnętrza stanowią barokowy ołtarz z końca XVII wieku, murowana ambona (1605) oraz współczesny ołtarz nawiązujący formą do stylu romańskiego. Położona niedaleko kościoła drewniana kaplica nosząca wezwanie św. Małgorzaty i św. Judyty została zbudowana w 1690 roku. Powstała ona na miejscu dwóch wcześniejszych kaplic, które spłonęły. Znajduje się na terenie dawnego cmentarza i przypuszczalnie od początku swego istnienia służyła jako kaplica cmentarna. Zbudowana na planie ośmioboku, w konstrukcji zrębowej, nakryta jest ośmioboczną pseudokopułą z latarnią. Wewnątrz mieści się XVII-wieczny ołtarz przeniesiony tutaj z kościoła Salwatora, a także dwa ołtarze pochodzące z kościoła św. Wojciecha. Opis obiektu: Barbara Sanocka Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie ul. M. Konopnickiej 26, Kraków
  28. 28. 28 | S t r o n a Stojąc u stóp Wawelu z twarzą zwróconą ku Wiśle, trudno nie zauważyć miękko i faliście rysującego się na drugim brzegu rzeki budynku, nawiązującego formą do płynącej obok wody. Kiedy się do niego przybliżymy, zauważymy, że jego lustrzana od strony rzeki fasada oddaje „pożyczony krajobraz”, jak świetnie to ujął jeden z teoretyków architektury. Konstrukcję dachu zaś tworzy kilka przecinających się fal, spływających jakby z biegiem rzeki. Co kryje się we wnętrzu tej nowoczesnej i znakomicie wpisanej w nadrzeczny pejzaż Krakowa budowli, zaprojektowanej przez japońskiego architekta Aratę Isozakiego w latach 1993–1994 (staraniem Andrzeja Wajdy), doskonale już dziś wiedzą mieszkańcy miasta. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha przechowuje między innymi bogatą kolekcję dzieł sztuki japońskiej zgromadzoną przez jednego z najzagorzalszych jej wielbicieli, Feliksa „Mangghę” Jasieńskiego. Pseudonim ten Jasieński przyjął od tytułu słynnej serii albumów z drzeworytami artysty Katsushiki Hokusaia. Manga to po prostu „różnorodne szkice”. Do szczególnie rozpoznawalnych dzieł w tej kolekcji należy Wielka Fala w Kanagawa Hokusaia, barwny drzeworyt ze szkoły ukiyo-e („obrazy przepływającego świata”). To, że Arata Isozaki w swym projekcie nawiązał do tej właśnie Wielkiej Fali, nie budzi chyba żadnych wątpliwości. Przy wznoszeniu budynku muzeum pracował krakowski architekt Krzysztof Ingarden we współpracy z Jackiem Ewý. Obaj architekci są autorami projektów Pawilonu Herbacianego (1999–2000), Szkoły Języka Japońskiego(1998–2003), a także Galerii Europa – Daleki Wschód (2015). Opis obiektu: Joanna Nowostawska-Gyalókay
  29. 29. 29 | S t r o n a Założenie dworskie w Zbyszycach kościół: Zbyszyce 29, Gródek nad Dunajcem, powiat nowosądecki Zbyszyce to niewielka miejscowość położona na prawym brzegu Jeziora Rożnowskiego. Jej pierwszymi właścicielami odnotowanymi w źródłach byli Kępińscy herbu Niesobia. Kolejni członkowie rodu gospodarzyli tu przez ponad cztery stulecia. W pierwszej połowie XV wieku ufundowali murowany kościół, który do dziś stoi we wsi, na zboczu Dąbrowskiej Góry. Jego położenie, masywne ściany, a także zachowane okienka strzelnicze świadczą o obronnym charakterze budowli. O dawnej świetności Zbyszyc świadczyć może również znajdujący się nieopodal kościoła okazały dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku. Został on prawdopodobnie zbudowany na miejscu obronnego kasztelu strzegącego traktu handlowego biegnącego niegdyś doliną Dunajca. W wyniku przekształceń architektonicznych dokonywanych przez kolejnych właścicieli – szczególnie rodzinę Szujskich – utracił on swą obronną funkcję i przemienił się w klasyczną posiadłość. Obecnie dwór wraz z otaczającym parkiem należy do Domu Pomocy Społecznej, który jeszcze w latach 90. XX wieku gruntownie go wyremontował i dostosował do potrzeb pensjonariuszy. Dunajec, któremu ludzie zawdzięczali swój byt, stawał się także czasami ich śmiertelnym wrogiem. Na przestrzeni wieków powodzie w dolinie Dunajca czyniły ogromne spustoszenia. W kronice parafialnej Zbyszyc zachowały się opisy katastrofalnych skutków wylewów rzeki, między innymi z 1813 roku i 1934 roku. To właśnie chęć ujarzmienia jej i czerpania korzyści z nieprzewidywalnego „żywiołu wody” wpłynęły na kierunek gospodarczych inwestycji w II Rzeczpospolitej. Zapory wodne zyskały wówczas rangę obiektów strategicznych.
  30. 30. 30 | S t r o n a Zapora zbudowana w Rożnowie w latach 1935–1941 rozwiązała problem powodzi i wspomogła proces elektryfikacji kraju za pomocą niewielkiej elektrowni wodnej, jednak dla większej części Zbyszyc położonych w dolinie Dunajca oznaczała koniec istnienia. Tętniące życiem centrum i około 40 domostw znalazło się pod wodą. Opis obiektu: Paulina Kasprzycka Kościół pw. Narodzenia NMP w Krużlowej Wyżnej Krużlowa Wyżna 10, powiat nowosądecki Krużlowa to niewielka wieś położona w pobliżu Grybowa, u stóp malowniczej góry Rosochatki. Najstarsza wzmianka o Krużlowej pochodzi z 1335 roku, ale prawdopodobnie już wcześniej istniała w tym miejscu osada. Od końca XIV wieku wieś należała do wpływowej rodziny Pieniążków herbu Odrowąż. Członkowie tej rodziny silnie wpisali się w historię regionu nowotarskiego, przyczyniając się do rozwoju lokalnego osadnictwa. To właśnie ze środków fundacji Jana Pieniążka w 1520 roku wzniesiono i bogato wyposażono drewniany kościół pw. Narodzenia NMP w Krużlowej. Wpływ Pieniążków na losy świątyni dokumentują znajdujące się w jej wnętrzu epitafia i herby rodowe. Wśród zachowanych sprzętów sakralnych krużlowskiego kościoła na szczególną uwagę zasługuje gotycka chrzcielnica. Począwszy od IV wieku, miejscem przyjmowania chrztu przez chrześcijan było baptysterium – wolnostojący budynek, zwany także kościołem chrzcielnym. Na przestrzeni wieków rytuał udzielania chrztu się zmieniał, co spowodowało odejście od wznoszenia baptysteriów i wprowadzanie chrzcielnic. Początkowo przypominały one zbiorniki na wodę w formie kadzi, kotłów czy mis o cylindrycznym kształcie, wykonanych zazwyczaj z drewna.
  31. 31. 31 | S t r o n a Piętnastowieczna krużlowska chrzcielnica wykonana jest z kamienia i ma kształt ośmiobocznego, stylizowanego kielicha mszalnego. Jej forma nie jest oczywiście przypadkowa, bowiem od najdawniejszych czasów mistycy uważali liczbę osiem za symbol nowego życia. Natomiast kształt, nawiązujący bezpośrednio do naczynia eucharystycznego, wiązał się prawdopodobnie z sakralizacją wody chrzcielnej, stanowiącej dla chrześcijan wizualny symbol oczyszczenia z grzechu. Kościół w Krużlowej należy do wybitniejszych dzieł późnogotyckiego budownictwa drewnianego. Opis obiektu: Paulina Kasprzycka
  32. 32. 32 | S t r o n a Dwór w Kwiatonowicach Kwiatonowice 1, Zagórzany, powiat gorlicki Pierwsze historyczne wzmianki o Kwiatonowicach pojawiają się w XIV wieku. Wiemy, że przez kilka stuleci wieś była w posiadaniu klasztoru Benedyktynów w Tyńcu. Jednak pod koniec XVIII wieku, na skutek polityki prowadzonej przez władze austriackie, opactwo utraciło część swych dóbr. Kwiatonowice kupił wówczas Antoni Neymanowski. Nie wiemy, kiedy dokładnie zbudowano kwiatonowicki dwór, ale z pewnością istniał on już w pierwszej połowie XIX wieku. W 1875 roku majątek objął nowy właściciel. Był nim pochodzący z Wielkopolski Kazimierz Sczaniecki h. Ossoria, którego burzliwe losy – w tym udział w powstaniu styczniowym i emigracja – przywiodły do Galicji. Rodzinie Sczanieckich zawdzięczamy przede wszystkim pojawienie się w Kwiatonowicach szwajcarskiej guwernantki Liny Bögli. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że niepozorna bona z czasem przeobraziła się w znaną podróżniczkę i pisarkę. Podczas pierwszej, trwającej dziesięć lat podróży przemierzała morza i oceny, docierając do najodleglejszych i najbardziej egzotycznych miejsc na świecie. Owocem tej wyprawy była jej pierwsza książka zatytułowana Vorwärts! – napisana w zaciszu kwiatonowickiego dworu. Przetłumaczona również na język polski jako „Avanti”: listy z podróży naokoło świata, po dziś dzień stanowi fascynującą lekturę. Dwór w Kwiatonowicach pozostał w rękach Sczanieckich aż do stycznia 1946 roku. Po II wojnie światowej w wyniku parcelacji majątku i działań kolejnych właścicieli stan dworu ulegał stopniowo pogorszeniu. Urzędowały w nim kolejno dom wypoczynkowy, kurza ferma, przedszkole i dwie szkoły.
  33. 33. 33 | S t r o n a W 1979 roku dwór został przeznaczony na pomieszczenia biurowe spółdzielni produkcyjnej „Kwiat”. W 2000 roku zrujnowany dwór zakupili państwo Magdalena Miller i Kasper Świerzowski. Od razu przystąpili do remontu, który przynosi wspaniałe efekty. Z wielką starannością i smakiem sukcesywnie przywracają zabytkowy charakter wnętrz i ich historyczną funkcję. Na skąpych pozostałościach po dworskim ogrodzie nasadzili nowe drzewa i rośliny. Opis obiektu: Paulina Kasprzycka

×