Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Mario Andrea Rigoni, O "Nieskończoności" Giacomo Leopardiego, Bezkres

2,230 views

Published on

  • Be the first to comment

Mario Andrea Rigoni, O "Nieskończoności" Giacomo Leopardiego, Bezkres

  1. 1. giacomo leopardi l’infinito Sempre caro mi fu quest’ermo colle, E questa siepe, che da tanta parte Dell’ultimo orizzonte il guardo esclude. Ma sedendo e mirando, interminati Spazi di là da quella, e sovrumani Silenzi, e profondissima quïete Io nel pensier mi fingo, ove per poco Il cor non si spaura. E come il vento Odo stormir tra queste piante, io quello Infinito silenzio a questa voce Vo comparando: e mi sovvien l’eterno, E le morte stagioni, e la presente E viva, e il suon di lei. Così tra questa Immensità s’annega il pensier mio: E il naufragar m’è dolce in questo mare.
  2. 2. giacomo leopardi nieskończoność Zawsze mi było drogie to samotne wzgórze i ten żywopłot, który prawie cały łuk widnokręgu źrenicom przesłania. Lecz gdy tu jestem i patrzę, bezkresne przestrzenie gdzieś poza, jakieś nadludzkie połacie ciszy i bezdenny spokój roję w mej duszy, aż niewiele trzeba sercu, by drżało. A kiedy znów słyszę, jak wiatr szepcze wśród liści, wtedy tę jedną ciszę bez końca i tę szeptu mowę równam ze sobą: przenika mnie wieczność, i umarłe pory, i ta tutaj, teraz, ta żywa, jej głos. I tak, zagubiona, w owe bezmiary moja myśl zapada: i błogo mi na tym zatracić się morzu. tłumaczenie z włoskiego: grzegorz franczak il.: a. zabdyrska
  3. 3. Mario Andrea Rigoni o nieskończoności giacomo leopardiego T radycyjnie datowany na wiosnę- nie z jednej strony z doświadczeniem Pascala, określającym każdą formę bytu. Wszystko to, -jesień 1819 roku (choć nie ma na z drugiej strony z rêveries Rousseau. co istnieje, jest siłą rzeczy istotą indywidual- to żadnego dowodu) liryk ten jest ną, naznaczoną i wyróżniającą się konturem pierwszym z wierszy, które zostały Struktura idylli Nieskończoność, cieszącej się oraz granicą, czyli skończoną. Indywiduum napisane w latach 1819 i 1821. W pierwszych niegasnącą popularnością w literaturze świa- nieskończone lub nieskończoność indywi- wydaniach Pieśni wiersze te noszą wspól- towej, jest jasna i łatwo uchwytna: doznanie dualna jest absurdem filozoficznym, z sobą ny tytuł Idylle. Nazwa gatunkowa została wzrokowe (żywopłot przesłaniający źrenicom sprzecznym: w braku granicy wszystko zanika zaczerpnięta zapewne z Idylli Moschosa, które „prawie cały / łuk widnokręgu”) wywołuje w absolutnej Nieokreśloności, w nicości, która częściowo Giacomo Leopardi przełożył w 1815 wyobrażenie nieskończoności przestrzennej jedynie zdaje się nieskończona. „Wydaje się, roku, ale u poety włoskiego nie oznacza ona i jej „bezdennego spokoju”; następne, słucho- iż tylko to, co nie istnieje, zaprzeczenie bytu, przedstawienia scen wiejskich, lecz coś zupeł- we doznanie zaś (szept wiatru wśród liści), nicość, może być nieograniczone, i że nie- nie nowego: „sytuacje, emocje, historyczne odnoszące się do owych nadludzkich połaci skończoność jest w sumie tożsama z nicością. przygody mej duszy” – jak zapisał później ciszy, wywołuje wyobrażenie nieskończoności Wydaje się przede wszystkim, iż indywidu- w Disegni letterari (XII). Choć różnią się między czasowej oraz porównanie pomiędzy „umar- alność istnienia zakłada w sposób naturalny sobą tematem, metrum, leksyką, składnią, łymi porami, i tą tutaj, teraz, tą żywą, jej jakieś ograniczenie, zatem nieskończoność Idylle są jednak powiązane „nie tylko więzią głosem”. I w tym podwójnym, oceanicznym nie dopuszcza indywidualności, a oba te chronologiczną oraz podobnym podejściem do ogromie błogo – w myśli poety – się zatracić. terminy są z sobą sprzeczne; także niepodob- rzeczywistości, lecz także podobną w prze- Nie chodzi tu jednak o poddanie się teologicz- na zakładać istoty indywidualnej, która nie słankach i w celach, aczkolwiek różnorodnie nej nieskończoności ani też o doświadczenie miałaby granic” (Zibaldone 4178, 2 maja 1826). stopniowaną, intencją artystyczną”1. sacrum, jak wielu twierdziło lub sugerowało: Później Leopardi uściślił jednak swoją myśl liczne bowiem myśli zebrane w Zibaldone i odrzucił „hipostazowanie” samej nieskończo- Sytuacja przedstawiana w Nieskończoności jest w latach 1820-1827 dowodzą intencji pole- ności nicości, przyznając jej istnienie czysto omawiana także w rozmaitych myślach Zibal- micznej wobec jakiejkolwiek metafizycznej myślowe i językowe (por. Zibaldone 4181-4182, done: najbliższy związek z tym tematem ma interpretacji zjawiska. Najważniejsza spośród 4 czerwca 1826). Nieskończoność sprowadza się Zibaldone 171 (lipiec 1820). Narzuca się porówna- nich – choć zapisana później niż omawiana do wyobrażenia o czymś, czego jakże realnych tu idylla – neguje rzeczywistą nieskończoność granic się nie widzi lub nie zna – sprowadza 1 C. Galimberti, Linguaggio del vero in Leopardi, Firenze 1959. jako sprzeczną z tym principium individuationis, się zatem do nieokreśloności, kluczowego autoportret 3 [28] 2009 | 38
  4. 4. pojęcia zarówno teorii przyjemności, jak Hrabia Giacomo Leopardi jest – za Dantem – i samej poetyki Leopardiego: „Nie tylko władze drugim największym poetą literatury włoskiej poznawcze lub miłosne, lecz także wyobraź- oraz jednym z najważniejszych w literaturze nia nie jest zdolna pojąć nieskończoności lub światowej. Urodzony w Państwie Kościelnym, poznawać w sposób nieskończony, owszem w mieście Recanati (dziś region Marche), tylko nieokreśloność oraz pojmować w sposób spędził w nim większość życia. Nieszczęśliwe nieokreślony. Jest to źródło przyjemności, gdyż dzieciństwo w prowincjonalnym miasteczku dusza, nie widząc granic, odczuwa wrażenie i surowym otoczeniu oraz bardzo staranna pewnej nieskończoności i myli nieokreśloność edukacja wywarły przemożny wpływ na całe z nieskończonością” (Zibaldone 472, 4 stycz- jego późniejsze życie. Kiedy w 1817 roku, nia 1821). w wieku 19 lat, rozpoczął pierwsze zapiski Zibaldone, będącego rodzajem dziennika Jeśli zatem nieskończoność jest anatomią filozoficznego, był już po dwóch „nawró- złudzenia, te i inne strony Zibaldone wyjaśniają ceniach” z erudycji do poezji i z poezji do wikimedia commons znaczenie, jakie miała ona w refleksji Leopar- filozofii. Z powodu problemów osobistych diego, i zdają się potwierdzać interpretację w 1819 roku podjął próbę ucieczki z rodzinne- „ironiczną” tego wiersza, zaproponowaną go miasta, udaremnioną przez najbliższych. przez Giuseppe Ungarettiego („Nieskończo- W tym samym roku rozpoczął pracę nad ność to idylla o tonacji ironicznej już w sa- swoim najsłynniejszym zbiorem wierszy Canti historycznego Natura była postrzegana jako mym tytule. Idylla nieskończoności będzie („Pieśni”), później opublikowanym pt. Idylle. dobrotliwa matka, która z litości do człowieka przedstawieniem skończoności”2). W bezpo- Kiedy w 1822 roku udało mu się w końcu uzy- obdarowała go wyobraźnią, czyli zdolnością średnim doświadczeniu psychologicznym oraz skać zezwolenie rodziców na kilkumiesięczny tworzenia złudzeń. Ostatni okres twórczości w jego wyrazie poetyckim złudzenie zaniku pobyt w Rzymie (po którym w latach następ- naznaczony był pesymizmem kosmicznym. granicy będzie jednak w sposób naturalny nych przyjdzie kolej na Mediolan, Bolonię, Natura stała się macochą, którą obchodzi odbierane jako rzeczywiste, przeto nabierze Florencję i Neapol), przeżył głęboki zawód, tylko kontynuacja gatunku, a nie szczęście cech ekstazy, wraz z nieodłączną mieszanką gdyż świat zewnętrzny nie odpowiadał jego jednostki. U schyłku twórczości, w wierszu lęku i rozkoszy: jedynie to, w końcu, stanowi oczekiwaniom. La Ginestra („Żarnowiec”), Leopardi otworzył przesłanie liryku oraz wzniosłe emocje, jakie się na perspektywę międzyludzką: za jedyny wywołuje on w duszy czytelnika. Myśl Leopardiego dzieli się na trzy zasadni- środek mogący ulżyć cierpieniom człowieka cze okresy. Pierwszy to młodzieńczy okres uznał sojusz między ludźmi. Uważany jest za tłumaczenie z włoskiego: emiliano ranocchi pesymizmu subiektywnego, kiedy poeta prekursora filozofii Schopenhauera i dwu- koncentrował się na swoim osobistym dziestowiecznego egzystencjalizmu. Mario Andrea Rigoni (ed), in Leopardi Giacomo, Poesie e prose, Vol. 1: Poesie. nieszczęsciu. Drugi – okres pesymizmu ©1987 Arnoldo Mondadori Editore S.p.A. Milano historycznego, był związany z krytyką nowo- żytności, oskarżanej o pogłębienie nieszczę- wiersze ze stron 36-37 pochodzą z: ścia człowieka na skutek przerostu rozumu • G. Leopardi, Poesie e prose, Vol. 1: Poesie, Milano 1987. 2 G. Ungaretti, Secondo discorso su Leopardi, [w:] „Para- nad wyobraźnią. W okresie pesymizmu • G. Leopardi, Nieskończoność: wybór pieśni, Warszawa 2000. gone”, 10/1950. autoportret 3 [28] 2009 | 39

×