Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Piotr Krasny „Moc boża prowadzi prawicę Wittelsbachów”, Przestrzenie władzy

1,223 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Piotr Krasny „Moc boża prowadzi prawicę Wittelsbachów”, Przestrzenie władzy

  1. 1. piotr krasny „moc boża prowadzi prawicę Wittelsbachów w tych krajach mogły być więc wittelsbachów” postrzegane jako uprawniony powrót na bawarskie „tereny misyjne”, zmierzający do ich pełnego przy- wrócenia prawdziwemu Kościołowi. Nie należy się więc dziwić, że na jednej z kwa- ter ołtarza głównego uniwersyteckiego kościoła sztuka bawarskich jezuitów w Ingolstadt, wykonanego przez Hansa Melicha w 1572 roku, ukazano księcia Albrechta V klęczą- cego wraz z rodziną u stóp Matki Boskiej z Dzie- Po wojnach religijnych, zakończonych pokojem im władzę w jednym z największych i najbogatszych ciątkiem, objawiającej się na niebiosach w otoczeniu augsburskim w 1555 roku, załamała się ostatecznie księstw niemieckich. Z woli Najwyższego książęta ci świętych. Wierni klękający przed owym ołtarzem koncepcja niemieckiego Cesarstwa jako „świętej otrzymali więc – tak jak biblijni królowie – szczególne adorowali więc de facto swojego księcia, czy może wspólnoty wiary”, na której czele stoi cesarz, prawo do podporządkowania sobie sąsiednich ziem, raczej świętą misję władcy katolickiego, powierzoną czerpiąc ze swojej religijnej misji legitymizację dla oczyszczenia ich z „jadu fałszywej wiary” i wprowa- mu przez Boga. Przede wszystkim jednak utwier- sprawowanej przez siebie świeckiej władzy. Wielu dzenia tam prawdziwej czci Bożej. dzali się w przekonaniu, że Wittelsbachowie reali- książąt podzielonej w wierze Rzeszy pozostawiło Albrecht V zorientował się szybko, że taka zują wiernie plany Opatrzności, umacniając swoją swoim poddanym swobodę wyboru wyznania, ideologia stanowi znakomite moralne uzasadnienie władzę, jezuici zaś wypełniają równie skrzętnie wolę domagając się od nich wyłącznie politycznej lojal- zarówno dla umocnienia władzy książęcej w Bawarii, Bożą, wspomagając ich w tym dziele. ności. Taką postawę zajęli początkowo bawarscy jak i dla jej ekspansji terytorialnej. Bardzo szybko Najważniejszym znakiem kontrreformacyjnego Wittelsbachowie, wskutek czego w państwie tych podjął więc akcję rekatolicyzacji swojego państwa, sojuszu Wittelsbachów i jezuitów stał się kościół arcykatolickich książąt nie tylko rozkwitała refor- powierzając jezuitom kluczową rolę w tym przed- tego zakonu w Monachium, wzniesiony w latach macja, ale przez pewien czas odbywały się nawet sięwzięciu. Z owym zgromadzeniem zawarł rodzaj 1583-1597 z fundacji księcia elektora Wilhelma V najważniejsze zjazdy niemieckich ewangelików. nieformalnego porozumienia, zapewniając mu nie- przez Friedricha Sustrisa i Wendela Dietricha. Owej Taki stan rzeczy uległ jednak zmianie pod wpły- mal nieograniczone wsparcie polityczne i finansowe, świątyni nadano zaskakująco wielkie rozmiary, wem jezuity Piotra Kanizjusza (późniejszego święte- w zamian za co jezuici mieli nie tylko propagować dostosowane do masowej działalności duszpa- go), który przekonał księcia elektora Albrechta V, że w Bawarii wiarę katolicką, ale także głosić, że sterskiej, rozwijanej przez Towarzystwo Jezusowe, „nowinkarstwo religijne” może stanowić znakomitą Wittelsbachowie są z woli Bożej jej szczególnymi a także do specyficznej funkcji świątyni, która aż pożywkę dla radykalizacji nastrojów społecznych. protektorami. do XX wieku była nekropolią bawarskiej dynastii. wszystkie fot. w artykule: archiwum autora Ostrzegł go też, że książęta sąsiedniego Palatynatu Owe koncepcje przemyślano gruntownie Wyjątkowo okazała, manierystyczna budowla, Reńskiego aspirują do roli przywódców niemieckich na uniwersytecie w Ingolstadt, przejętym przez z monumentalną nawą nakrytą sklepieniem koleb- protestantów, a więc także ewangelików mieszkają- jezuitów i zreformowanym przez Kanizjusza na kowym o bogatej dekoracji sztukatorskiej, była więc cych w Bawarii, co może doprowadzić do poważne- polecenie księcia. Rozwinięto tam między innymi zarówno pomnikiem tryumfującego Kościoła, jak go konfliktu pomiędzy oboma państwami. Kanizjusz badania historyczne, przypominając, że Bawaria i rosnących w potęgę Wittelsbachów. Taka dwoista zachęcał Albrechta V, aby dążył do objęcia podobnej była jedną z najdawniej schrystianizowanych ziem funkcja ujawniała się bardzo wyraźnie w wielu roli w katolickiej części Cesarstwa, przekonując go, niemieckich, z której zaniesiono wiarę do Saksonii, elementach wystroju światyni. Zwycięstwo św. Mi- że Bóg powołał Wittelsbachów do tego dzieła, dając Austrii i Czech. Polityczne i militarne ingerencje chała nad szatanem, ukazane w obrazie Christopha 50 51
  2. 2. nowanej – podobnie jak w kolońskiej świątyni – z ro- mańskich i gotyckich motywów architektonicznych, takich jak biforia i ostrołukowe otwory, sklepienia z żebrami i uskokowe portale. Czytelnik przeglądający owe ryciny nie miał więc wątpliwości, że chrześcijańska Bawaria wy- rasta z potężnych korzeni tradycji i właśnie dlatego może dokonać rekatolicyzacji znacznej części Nie- miec. Na rycinie inicjującej Bavaria Sancta ukazano zresztą otwarcie plan owej akcji, uwzględniający wykorzystanie „ramienia świeckiego” i nie stroniący od aneksji. Archanioł Michał prezentuje tam Matce Boskiej mapę Bawarii i ziem okolicznych, a Dzie- ciątko wykonuje nad nią gest błogosławieństwa, potwierdzając – jak głosi inskrypcja – iż „moc Boża prowadzi prawicę Wittelsbachów”, gdyż ci pamiętają, że „wspieranie religii jest najważniejszą powinnością władców”. Schwarza (1588) w ołtarzu głównym i w figurze Hu- warskiej pobożności) w latach 1618-1629 przez wymysły” Marcina Lutra i innych reformatorów. Sztuka bawarskich jezuitów stała się zatem berta Gerharda (1587-1588) na fasadzie, wyrażało arcybiskupa Ferdinanda i ówczesnego księcia Nietrudno zauważyć, że takie przesłanie pasowało szczególnym wyrazem kontrreformacyjnego sojuszu zarówno pokonanie herezji przez prawdziwą wiarę, elektora bawarskiego Maksymiliana I za impo- szczególnie dobrze do programu religijno-politycz- ołtarza z tronem, inspirując przekonanie, bardzo jak i tryumf władców bawarskich nad ich wrogami. nującą sumę 150 tysięcy talarów i przeznaczony, nej ekspansji Wittelsbachów, opracowanego przez rozpowszechnione w dziewiętnastowiecznej nie- Szczególnie wymowne było jednak rozmieszczenie rzecz jasna, na ośrodek duszpasterski jezuitów. jezuitów i realizowanego przy ich udziale. Można mieckiej historiografii, że to zgromadzenie dążyło na elewacji frontowej u stóp wizerunku Chrystu- Gmach dorównywał rozmiarami ich monachijskiej więc przypuszczać, że formy kolońskiego kościoła do utwierdzenia swojej pozycji w Kościele poprzez sa Władcy Wszechświata dwunastu posągów świątyni, ale różnił się od niej zdecydowanie dobrano świadomie w taki sposób, aby głosiły one intensywne zaangażowanie w działalność polityczną cesarzy, królów i książąt, którzy byli przodkami swoimi formami architektonicznymi, ponieważ równocześnie wierne zachowywanie tradycji wiary i bezwzględne wykorzystywanie wsparcia katoli- Maksymiliana I i przekazali mu w legalny sposób warsztat architektoniczny Hansa Krumpera i Hansa przez Towarzystwo Jezusowe oraz szczególną ckich władców. Wydaje się raczej, że Towarzystwo władzę daną od Boga. Można więc powiedzieć, Alberthala starał się konsekwentnie upodobnić misję władców Bawarii, wybranych przez Boga na Jezusowe, rozwijające swoje placówki niemal na że monachijski kościół z jednej strony sakralizował go do budowli średniowiecznych. Układ bazyliki szczególnych obrońców tej tradycji. całym świecie, posiadło szczególną umiejętność władzę Wittelsbachów, z drugiej zaś uzmysławiał emporowej, przekrytej sklepieniami kolebkowymi, Takie przekonanie znajduje poparcie w kształ- dostosowywania się do lokalnych uwarunkowań wszystkim widzom, że święta misja jezuitów cieszy użyty w kolońskiej świątyni, a także jej parawa- cie kolejnego artystycznego „pomnika bawarskiej społecznych w celu wzmacniania pozycji Kościoła się bezwzględnym i nieograniczonym poparciem nowa, dwukondygnacyjna fasada z trójkątnym pobożności”, stworzonego wspólnie przez jezuitów katolickiego. władców Bawarii. szczytem i spływami były wprawdzie rozwiązaniami i Wittelsbachów. Mniej więcej w tym samym cza- Jednym z najważniejszych sukcesów owych upowszechnionymi w architekturze zakonnej sie, w którym powstawał koloński kościół, książę władców w walce o zdominowanie katolickiej części w Cesarstwie dopiero na przełomie XVI i XVII Maksymilian I i arcybiskup Ferdinand powierzyli Wybrana literatura: Cesarstwa było osiągnięcie godności arcybiskupa wieku, ale „archaizacja” tych schematów dokonała o. Matthaeusowi Raderowi zadanie napisania M. Soergel, Wondrous in His Saints: Counter-Refor- kolońskiego przez Ernsta Wittelsbacha w 1583 roku, się za pomocą konsekwentnego ostrołukowego biografii świętych bawarskich. Owo erudycyjne mation Propaganda in Bavaria, Berkeley 1993. a następnie przez Ferdinanda Wittelsbacha w 1613. zamykania otworów i obfitego zastosowania nie- opracowanie, wydane pod tytułem Bavaria sancta Rom in Bayern. Kunst und Spiritualität der ersten Dzięki zabiegom tych hierarchów urząd kościelny konstrukcyjnych detali. Na sklepienia „naklejono” w trzech obszernych tomach (1615, 1624 i 1627), Jesuiten, ed. R. Baumstark, München 1997. znalazł się na prawie dwieście lat (1583-1761) w rę- imitacje żeber, filary zaopatrzono w modelowane przedstawiało głównie sylwetki świętych z czasów Wittelsbach und Bayern um rechten Glauben und kach bawarskiej dynastii, zapewniając jej władzę w stiuku „gotyckie” kapitele, w fasadzie kościoła późnej starożytności i średniowiecza, zasłużonych Reich. Kurfürst Maximilian I, ed. H. Glaser, t. 1-2, nad udzielnym księstwem biskupim i jeszcze jeden wybito wielkie ostrołukowe okna z maswerkami, w pracy misyjnej i utwierdzaniu chrześcijaństwa na München 1980. tytuł elektorski. Książęta-biskupi dokonali autentycz- a ściany wież przepruto „romańskimi” biforiami obszarach znajdujących się w sferze politycznych nej odnowy Kościoła lokalnego, ale równocześnie i zwieńczono fryzami arkadkowymi. zainteresowań władców bawarskich. Chwalebny zaprowadzili w swoim państwie bawarskie prawa Takie archaizowane rozwiązania pojawiały się czas działalności owych świętych został zasygna- i zatrudniali licznych bawarskich urzędników, czy- w licznych kościołach katolickich wznoszonych na lizowany wyraziście na miedziorytach zdobiących niąc z niego nieformalne lenno Bawarii. terenie Cesarstwa około 1600 roku. Większość ba- dzieło Radera, wykonanych przez Raphaela Sa- Wymownym symbolem panowania Wit- daczy uważa, iż „starodawny” wygląd owych świątyń delera na podstawie rysunków Johanna Matthiasa telsbachów w Kolonii stał się tamtejszy kościół miał świadczyć, że katolicy głoszą nieprzerwanie Kagera. Owi artyści ukazali jego „starodawność” Wniebowzięcia Matki Boskiej zbudowany jako naukę chrześcijańską w odwiecznym kształcie, który poprzez usytuowanie scen z życia męczenników monumentum bavaricae pietatis (pomnik ba- miała ona przed skażeniem przez „nowinkarskie i wyznawców w scenerii architektonicznej kompo- 52 53

×