Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Peter Michalík - Między postępem a nostalgią

617 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Peter Michalík - Między postępem a nostalgią

  1. 1. Peter MichalíkMiędzy postępema nostalgią
  2. 2. M amy w zwyczaju „odczyty- dziedzictwo, przekształcają zastane formy sławskiej linii dachów usilnie wypierają ją wać” miasta, śledząc rozwój w formy nowe i bardziej odpowiednie. z obrazów. Niegdyś była żywym organizmem ich struktur. Takie podejście składającym się z ulic, placów i przejść; dziś pozwala nam wyodrębniać Gdy myślimy o przeszłości, myślimy często stanowi niewyartykułowaną przestrzeń –wzorce architektoniczne i urbanistyczne, o czymś, co jest już nieobecne. W wypadku plątaninę parkingów i dzikiej roślinności,które przenikają się nawzajem, tworząc przeszłości miasta jest inaczej. Jeśli spojrzy- ukrytą za niezliczonymi billboardami. Torodzaj palimpsestu czy też miejskiego orga- my na miasta, w których mieszkamy, okaże dzielnica Podhradie − teren dawnego ży-nizmu. Podążając za tą logiką, powinniśmy się, że świadectwa różnych przeszłości znaj- dowskiego getta, położony pomiędzy dwomamóc wyodrębnić wyraźne granice miasta dziemy na każdym rogu. W przeciwieństwie znaczącymi kompleksami fortyfikacyjnymi:socjalistycznego. Czy jednak faktycznie do wydarzeń czy nastrojów stanowiących ele- miejskim i zamkowym. Na zachód od niejrozpoznajemy takie linie demarkacyjne menty naszej osobistej przeszłości, przeszłość znajdowały się niegdyś dzielnice Vydricaw naszym sposobie funkcjonowania w miej- miasta zapisana jest w kamieniu. Ta czysta i Zuckermantel, zamieszkiwane przez rze-skiej przestrzeni? Czy socjalistyczny sposób materialność miasta nie pozwala zapomnieć mieślników i kupców. Nawet pod zmieniony-kształtowania środowiska nie jest raczej o przeszłości czy też nie brać jej pod uwagę. mi już nazwami, dzielnice te nadal współ-integralnym elementem naszego codziennego Materialni świadkowie przeszłości kształtują tworzyły zwięzłą tkankę miejską. Tak byłodoświadczania miasta? nie tylko nasze codzienne trajektorie; od- przed modernizacją nowo narodzonej stolicy działują one również na trajektorie naszych socjalistycznej Słowacji.Miasto jest socjalistyczne w ten sam sposób, umysłów, na naszą świadomość miasta.w jaki może być średniowieczne, nowoczesne Zniszczenie Podhradia, do którego doszłoczy przemysłowe, tyle że w jego przypadku Często myślimy o miastach za pośrednictwem w latach 70. ubiegłego stulecia, było ściślezamiast skończonej struktury architekto- ich symboli. Przypominają nam o ważnych powiązane z inicjatywą budowy nowego mo-niczno-urbanistyczno-politycznej, mamy wydarzeniach, decydujących momentach, stu na Dunaju. Powszechne przekonanie o ko-do czynienia z zespołem tendencji, które są o środowisku, w którym zdarzenia te miały nieczności stworzenia przeprawy przez rzekęnadal aktualne. To zmusza nas do używania miejsce, oraz o ich aktorach. Co dzieje się potykało się o coraz to nowe koncepcje jegotego terminu w sensie szerokim i każe go jednak, gdy dominujący symbol, poprzez lokalizacji. Zwycięski projekt, nagrodzonyodnosić nie do jakiegoś skończonego sta- który myślimy o konkretnym mieście, jest później tytułem „budowli stulecia”, wymagałdium rozwoju miasta, ale do jego unikalnego nieistniejącym już obiektem? Czy nasza świa- jednak uzdrowienia starej tkanki miejskiej.doświadczenia. Rozpoznanie tego doświad- domość miasta może narodzić się w niewy-czenia będzie wymagało rozważenia, na ile artykułowanej przestrzeni? Jak mocna jest Obecnie dewastacja Vydricy, Zuckermantelprzeszłość oddziałuje na codzienną praktykę przeszłość, której nie widzimy? Odpowiedź i dzielnicy żydowskiej jest postrzegana przezżycia, użytkowania oraz myślenia o naszych na to pytanie może pomóc nam w zrozumie- mieszkańców jako głęboka trauma zafundo-dzisiejszych miastach. niu tego, czym miałyby być (post)socjalistycz- wana im przez lokalne socjalistyczne władze. ne miasta, w których żyjemy. Jednak dążenie do uzdrowienia było tylko jed-Charakter każdego okresu historycznego ną z wielu motywacji, którymi władze te kie-daje się rozpoznać w rzeczywistych formach Centralna część obecnej Bratysławy domknię- rowały się w swoich decyzjach. Podjęte przezarchitektonicznych i urbanistycznych, ale ta jest od północy wzgórzem zamkowym, nie działania na Podhradiu były zakorzenionepozostawia także ślad w strategii stosowanej Dunajem od południa, a średniowieczną w politycznych i ideologicznych koncepcjach,względem przeszłości. Kolejne epoki we wła- starówką od wschodu. Mimo takiej lokaliza- których celem było uczynienie z Bratysławyściwy sobie sposób reinterpretują jej oznaki, cji ciężko ją odnaleźć w większości przewod- nowoczesnego, socjalistycznego i słowackiegofunkcjonalizują jej fizyczne i kulturowe ników. Nawet panoramiczne zdjęcia braty- miasta. Proces modernizacyjny miał skutko-
  3. 3. Widok dzielnicy Podhradie na dawnej pocztówce reprezentacja miasta wyznacza główne linie obecnych debat. Inicjatywa, która pojawiła się na początku lat 90. (i która nadal do pewnego stopnia kształtuje dyskusję), opierała się na zamiarze restauracji dzielnicy, czyli przywró- cenia jej pierwotnego kształtu. Odnotujmy na marginesie, że nie była to sytuacja analogiczna do powojennej odbudowy Warszawy, w któ- rej historyczne centrum, duma całego kraju, zostało zniszczone przez wrogie wojska. Pod- hradie było domem rzemieślników i kupców należących do niższych klas społeczeństwa, zamieszkujących obszar położony poza mura- mi miejskimi. Było ubogą, peryferyjną okolicą, pozbawioną socjalnych udogodnień i istot- nych zabytków. Nawet konserwatorzy, którzy http://podhradie.fara.sk/o_podhradi/vznik reprezentowali główną siłę w walce przeciwko projektowi zbudowania nowego mostu, nie uzasadniali swojego stanowiska koniecznością ochrony dziedzictwa architektonicznego kraju w ścisłym sensie tego słowa; jako argumenty przywoływali jedynie potrzebę dbałości o starą tkankę miejską oraz sylwetę miasta. Dlaczego miasto żyje zatem w nieustannym przekona- niu, że czegoś ważnego mu brakuje? Patrząc na serca naszych miast, możemy odpowiedzieć:wać przekształceniem peryferyjnego ośrodka jemy osiągnąć coś, co nie jest dla nas w danym ponieważ na tym polega sama natura naszejmiejskiego dawnej monarchii we wzorcową momencie dostępne. Podhradie jest miejscem (post)socjalistycznej kondycji.narodową stolicę socjalistycznego państwa. pozwalającym na szczególnie wyrazistą koncep-Dziedzictwo poprzednich stuleci stanęło na dro- tualizację owej dwoistości. Obecnie porzucone, Wydaje się, że po epoce fascynacji postępem na-dze realizacji tych planów. Patrząc na pozosta- lokuje się ono między postępem, którego ucie- stąpiła epoka zwrotu w kierunku przeciwnym.łości tego, co kiedyś było Podhradiem, możemy leśnieniem jest nowy most, a nostalgią, którą Po kilku dekadach permanentnego zapatrzeniasobie wyraźnie uzmysłowić, jak kształtował się symbolizuje grupa samotnych historycznych w przyszłość nasiliła się tęsknota za utraconąstosunek socjalistycznych elit do przeszłości. budynków po zachodniej stronie. Pustka tego przeszłością, w której zmierzch idei postę-Gdy zmierza się ku świetlanej przyszłości, nie miejsca nie jest wyłącznie metaforą. Pustka pu idzie w parze z nostalgią. Svetlana Boymma przecież czasu ani miejsca na nostalgię. wyobraźni stanowi źródło tendencji, które definiuje nostalgię jako tęsknotę za domem, kształtują obecne dyskusje na temat miasta. którego już nie ma, albo który nigdy nie istniał.Postęp polega na dążeniu do nieosiągniętego Najnowszy projekt związany z bratysławskimjeszcze stanu idealnego, nostalgia jest tęsknotą Choć wielu próbuje temu zaprzeczyć, a pa- Podhradiem jest mocno z nią związany już zaza utraconym już ideałem; chyba zawsze próbu- miętają o tym nieliczni, to właśnie określona sprawą swojej nazwy, która brzmi: Utracone autoportret 1 [36] 2012 | 96
  4. 4. www.prechlapa.skMiasto. Główna idea projektu opiera się na kon- mówią o obecnej kondycji naszych (post)socja-cepcji „tramwaju pamięci historycznej”, który listycznych miast? W 2010 roku młoda artystkapodąża śladem najistotniejszych wydarzeń Magdaléna Kuchtová umieściła na tyłachXIX i XX wieku. Ma on jechać zwyczajną trasą, billboardów oddzielających ulicę od dawnegow obrębie której zamyka się historyczna część Podhradia 19 liter, które układają się w napisBratysławy, jednak zamiast przezroczystych „patrząc w dół, nie widzisz”. Jak możemyokien, które znamy ze zwykłych wagonów, będą odczytać to przesłanie, umieszczone w miej-się w nim znajdować szerokie panele LCD, na scu widocznym jedynie z drogi prowadzącejktórych pasażerowie będą mogli zobaczyć hi- do zamku? Być może oznacza ono, że naszastoryczne rekonstrukcje wydarzeń oraz miejsc, niezdolność widzenia przez ścianę billboardówobok których tramwaj przejeżdża. nie różni się niczym od tej, która nie pozwala nam zobaczyć rzeczywistości znajdującej się poDrugą część projektu stanowi próba odtwo- drugiej stronie udekorowanych kulis i panelirzenia najbardziej znanych symboli zniszczo- LCD. Być może stanowią one jeszcze jednąnej dzielnicy, między innymi neologicznej formę zamknięcia oczu na teraźniejszość. Bosynagogi przy dawnej Rybné námestie. Stojąca może to nasze poczucie czasu, a nie miasto,naprzeciwko katedry, przy rynku, na którym uległy zatraceniu.spotykały się wszystkie warstwy społeczne,symbolizuje ona wyidealizowany obraz tole- tłumaczenie z angielskiego: michał choptianyrancyjnego, wielojęzycznego i wielonarodowe-go, przedwojennego Prešporka (jest to słowackiodpowiednik niemieckiej nazwy Pressburgi węgierskiej: Pozsony). Poza tym wyobraże-niem niewiele zostało: Żydzi zginęli w trakcie flickr/mark cliftonHolokaustu, Niemców i Węgrów wysiedlonow ramach słowakizacji, na skutek proletaryza-cji miasta zniknęła również inteligencja. Na-wet sam plac nie przetrwał modernizacyjnegoentuzjazmu: gdy nowy most podzielił go nadwie części, konieczna była rozbiórka syna-gogi. Odbudowa tego symbolicznego budynkubędzie polegać na stworzeniu tymczasowejrepliki, której rozmiar ma stanowić dwie trze-cie oryginalnego budynku. Przez czas swojegoistnienia powinien on służyć jako centrumedukacyjne i kulturalne, dostarczające wiedzyo historii „utraconego miasta”.Kulisy bez sceny i tramwaje bez okien. Comówią o naszym stosunku do przeszłości? CoU góry po prawej: budynek nieistniejącej już synagogineologicznej przy Rybné námestieObok: współczesna forma upamiętnienia miejsca,w którym stała dawniej synagoga

×