Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Marco Della Luna - Kryzys systemu i technologia władzy

Autoportret 2 [37] 2012, "Partycypacje i partycypacje"

Related Audiobooks

Free with a 30 day trial from Scribd

See all
  • Be the first to comment

Marco Della Luna - Kryzys systemu i technologia władzy

  1. 1. Marco Della LunaFotografie: Tomasz LazarKryzys systemui technologiawładzyT o, co w krajach zachodnich jest prze- FED (System Rezerwy Federalnej Stanów Zjed- żywane i przedstawiane jako kryzys noczonych), MFW (Międzynarodowy Fundusz finansów i gospodarki, w rzeczywi- Walutowy). Wszystko to pozostaje w zgodzie ze stości jest efektem znacznego postępu spostrzeżeniami Huntingtona, Croziera i Wata-technologii zarządzania (władania) społeczeń- nukiego, zawartymi w raporcie z 1975 roku Thestwem przez elitę władzy. W ciągu ostatnich Crisis of Democracy, sporządzonym na zleceniedwudziestu lat technologia dominacji i wy- Komisji Trójstronnej (do której należy obecnykorzystywania społeczeństw poczyniła kroki premier Włoch Mario Monti). W raporcie tym,milowe i tworzy obecnie nowe konfiguracje później opublikowanym w postaci książki,równowagi, charakteryzujące się zwiększeniem argumentowano, że instytucje demokratycznedystansu technologicznego między elitą a bazą nie dadzą się utrzymać, jeśli nie zostaną ograni-społeczną, skupieniem dóbr i dochodów w ręku czone oddolna partycypacja, wolna informacjanielicznych, osłabieniem mocy negocjacyjnej i prawo do opozycji, gdyż zanadto przeszkadzająobywatela (osoby pracującej, oszczędzającej, one „sternikowi”. Kryzys gospodarczy ludnościemeryta, konsumenta, podatnika) wobec krajów zachodnich równoważy wzrost docho-systemu, ograniczeniem praw społecznych oraz dów elity społeczeństwa. Proporcję pomiędzymożliwości jego realnego uczestnictwa w życiu dochodami robotnika a dochodami dyrektorapolitycznym. Ważne decyzje są podejmowane generalnego zmieniły się z 1 : 10 na 1 : 1000.w miejscach nieprzezroczystych, niedostęp-nych, niepodważalnych, niewybieranych, Ten proces reorganizacji władzy nie jest żadnąnierozliczalnych: w EBC (Europejski Bank Cen- tajemnicą – do dyspozycji wszystkich zaintere-tralny), BIS (Bank Rozrachunków Międzynaro- sowanych są liczby i dane, tyle że mało kto podowych), WTO (Światowa Organizacja Handlu), nie sięga. Opinia publiczna do tematów demo- autoportret 2 [37] 2012 | 93
  2. 2. kracji i gospodarki nadal ma stosunek przed- zupełnie nieodpowiadających rzeczywisto- cych, oszczędzających, podatników, wyborców,naukowy i infantylny, oparty na niereali- ści, czyli paradygmatów, zgodnie z którymi opozycjonistów. Gdyby dzięki owym narzę-stycznych przekonaniach i na subiektywnych funkcjonują gospodarstwa domowe lub firmy. dziom, o których nic nie wiedzieli tacy my-życzeniach co do tego, jak rzeczy powinny się Dotyczy to w pierwszej kolejności waluty śliciele, jak Hobbes, Smith, Marks czy Freud,mieć (podczas gdy w rzeczywistości z jakichś i finansów – ich natury oraz ich stosunku do nie zmienił się radykalnie stosunek międzydziwnych powodów tak się nie mają), a nie na gospodarki realnej. Na przykład nadal panuje dominującymi i dominowanymi, a zatem takżeobserwacji rzeczywistości. Opinia publiczna przekonanie, że pieniądz jest jak towar: że funkcjonowanie instytucji i konstytucji, nieodbiera kryzysy gospodarcze, niedołęstwo ryn- ma swoją wartość, jest obciążony pewnymi bylibyśmy w obecnej sytuacji. Technologiaku, nadużycia i brak demokratyczności władzy kosztami produkcji i podlega obiektywnym umożliwiła władzy centralnej, znajdującejjako odchylenia od normalności, przejściowe ograniczeniom, jeśli chodzi o możność dys- się dzisiaj ponad granicami i daleko pozawypadki, błędy do poprawienia. Nadal żyje ponowania nim. Nadal wierzy się w efektyw- zasięgiem państw narodowych i ich parlamen-w przekonaniu, że człowiek jest „kartezjań- ność wolnego rynku, podczas gdy rynek nie tów, trwałą, scentralizowaną, penetrującąski” (obiektywny, rozumny i konsekwentny tylko nie jest efektywny (innymi słowy, nie i potencjalnie nieodpartą dominację na skalęw swojej percepcji świata oraz w procesach jest w stanie ani zapobiec kryzysowi ani go globalną, przyznając ludziom dużo mniejwartościowania i podejmowania decyzji). naprawić), ale w ogóle nie istnieje coś takiego praw, dobrobytu i gwarancji. Zapowiadał toTymczasem badania z zakresu neurobiologii1 jak wolny rynek, gdyż podstawowe zasoby (to- już Bertrand Russell w swoim eseju z 1952 rokuwykazały, że jest dokładnie odwrotnie. Komu- wary, energia, informacja) podlegają kartelom The Impact of Science on Society. Zauważał on, iżnikacja polityczna powinna być manipulacyj- monopolowym. Dotyczy to przede wszystkim cesarstwa starożytne dlatego były kruche, żena i dezinformująca, jeśli ma być skuteczna, najważniejszych zasobów: pieniądza i kredytu. informacje i rozkazy tygodniami docierałybaza domaga się bowiem prostych pewników, Bankowy kartel finansowy zmierza ku stwo- z peryferii do władzy centralnej oraz z władzyłatwej identyfikacji „winnych” (przyczyny rzeniu świata, w którym społeczeństwo jest centralnej z powrotem na peryferie. Wskutekproblemów) z podmiotem zewnętrznym mu winne więcej niż posiada, a w konsekwen- tej sytuacji organy peryferyjne – satrapowie,(skorumpowani, mafiozi, imigranci, oszuści cji musi ono pracować po to, by spłacić odsetki gubernatorowie, prokonsulowie, feudałowie,podatkowi, faszyści, komuniści, antyeurope- tego długu nie do spłacenia. Pieniądz powstaje przywódcy, ambasadorowie – miały sporąiści); polityczny konsensus, czyli legitymacja przez tworzenie długu równego jego wartości władzę i autonomię działania, gdyż musiałypaństwa, władzy publicznej, opiera się więc na i podlegającego oprocentowaniu pasywów, jest podejmować inicjatywę we własnym zakre-kłamstwie i na strachu2. Jest z góry wyklu- więc zawsze więcej długu niż pieniędzy, dług sie, bez możliwości konsultacji ze stolicą.czone, by polityką mogli świadomie kierować jest nie do spłacenia i wzrasta gwałtownie Peryferyjna prowincja mogła się oderwać odzwykli ludzie. W celu pozyskania głosów i osią- wraz ze stopą złożoną, powodując w ten sposób cesarstwa, zaopatrzyć, uzbroić i zorganizować,gnięcia innych form konsensusu stosuje się „nieuchronne” zachwiania równowagi waluto- nim władza centralna zdążyła na nią uderzyćwyrafinowaną technologię naukową zbiorowej wej. Spekulacja giełdowa jest dla banków dużo swoim wojskiem. Wojsko, jakim dysponowa-manipulacji umysłów. Tym samym rzeczywiste bardziej lukratywna niż pożyczanie pieniędzy ły władze centralne, nie stało na poziomiedemokracje nie istnieją; wszystkie społeczeń- przedsiębiorstwom. To właśnie leży u podłoża znacząco wyższym niż te formacje, które mógłstwa zorganizowane mają de facto strukturę zapaści kredytowej. stworzyć lud pragnący się wyzwolić.oligarchiczną. Kryzysy nie są wypadkami przy pracy – są Postęp technologiczny gruntownie zmienił tęTakże w dziedzinie ekonomii opinia publicz- narzędziem władzy i inżynierii społecznej; sytuację. Telegraf umożliwił przekazywaniena, a nawet większość przedsiębiorców, nadal dlatego też katastrofy finansowe powinny wiadomości i rozkazów w czasie niemalżetłumaczy kryzys globalny za pomocą kategorii być analizowane w kontekście zmienionego realnym na wielkie odległości. Dzięki statkom ostatnio radykalnie stosunku między władzą parowym i liniom kolejowym stało się możliwe1 A. Damasio, Błąd Kartezjusza, tłum. M. Karpiński, Poznań: a ludźmi. Technologiczny postęp dostarczył szybkie wysyłanie wojsk tam, gdzie władzaRebis, 2011. władzy (politycznej, gospodarczej) narzędzi centralna dostrzegała potrzebę szybkiej inter-2 D. Westen, The Political Mind, New York: Public Affairs, niedających się wcześniej nawet wyobrazić, wencji. Przeciwko władzy uzbrojonej w czołgi2007; M. Della Luna, P. Cioni, Neuro-Esclaves, Cesena:Macro, 2011. a stosowanych obecnie wobec osób pracują- i lotnictwo wojskowe, lub w jeszcze bardziej autoportret 2 [37] 2012 | 94
  3. 3. zaawansowane środki, powstanie, rewolucja skowymi, prawnymi, które opanowały instytu- się ujawniać również na polu prawa. W Euro-czy inna wyzwoleńcza walka są skazane na cje już tylko nominalnie publiczne, a w istocie pie doprowadzi to do upadku modelu państwaniepowodzenie – chyba że stronę zbunto- sprywatyzowane. Zagrożeniem dla człowieka socjalnego i do praktycznej likwidacji auto-waną wspiera część wojska lub obcy rząd, jest zarówno etatyzm, jak i liberalizm, zatem nomii poszczególnych państw narodowychktóry wmieszałby się w konflikt pośrednio zarówno big state, megapaństwo (totalitarne wskutek centralizacji polityki podatkowej i bi-lub bezpośrednio, zbrojnie albo gospodarczo albo po prostu biurokratyczne, mafiokratycz- lansu; wystarczy tu wymienić układ fiskalny,(na przykład za pomocą embargo), jak to było ne, partiokratyczne), jak i oligopolis i monopo- tak zwany Fiscal Compact, wprowadzenie dow wypadku Libii, Jugosławii, Syrii. lis, megakorporacje, megaorganizacje w ogól- konstytucji obowiązku równowagi budżetowej ności – wszelkie makroorganizmy dysponujące oraz stworzenie instytucji ESM (EuropeanPaństwa narodowe, w ramach których oby- środkami (bogactwem, wiedzą, technologią, Stability Mechanism), całkowicie zwolnionejwatel mógł sprawować jakąś kontrolę oraz możliwością działania lub wywierania wpływu z jakiejkolwiek odpowiedzialności i kontroli,doświadczyć partycypacji – jeśli nie osobiście, na informację, ustawodawstwo, prawo czy również sądowych, mogącej ingerować bezpo-to przynajmniej poprzez instytucje lub inne wreszcie zdolnością do manipulacji zbiorowej) średnio w budżet i w kieszenie państw człon-organizacje obywatelskie – odstąpiły podsta- mogącymi zniewolić jednostki. Pod tym wzglę- kowskich. W Stanach spowoduje to znacznewowe komponenty suwerenności państwowej dem nie ma różnicy pomiędzy etatyzmem, ograniczenie wolności konstytucjonalnychorganizmom ponadnarodowym, jak wymie- kapitalizmem, socjalizmem, liberalizmem, obywateli – ostatnia ustawa o walce z terrory-nione wyżej WTO, MFW, BIS, EBC, które teraz globalizacją. Obywatele nie mają nadziei na zmem ustanowiła całe równoległe ustawodaw-trzymają cugle polityki gospodarczej, a zatem, sprawiedliwość gospodarczą czy sądową, gdyż stwo, de facto unieważniające ustawodawstwow konsekwencji, także polityki w ogóle. Nad pozostają w interakcji z podmiotami przerasta- oficjalne oparte na konstytucji (przywołajmytakimi organizmami, obradującymi za za- jącymi ich rozmiarami, zasięgiem, środkami, między innymi Continuity of Government Act,mkniętymi drzwiami, w całkowitej technokra- sprawnością informacji. Jaką ochronę może Patriot Acts oraz ogólną tendencję tworzeniatycznej izolacji, nie ma możliwości sprawowa- zapewnić swoim obywatelom państwo, które obszarów interwencji wojskowej, podlegają-nia kontroli, jakikolwiek rodzaj partycypacji jest zdolne uniknąć bankructwa tylko pod cych władzom wojskowym, w miejscach prze-społecznej jest tu wykluczony, a ich statuty warunkiem, że wielkie banki kupią jego dług znaczonych dla ludności cywilnej). To drugiezwalniają je od wszelkiej odpowiedzialności, publiczny, zamiast wystawić go na sprzedaż ustawodawstwo może teraz w dowolnej chwilinawet sądowej. Poza tym znoszą się powoli od- lub zdewaluować? zostać zawieszone lub nie być zastosowane,rębności porządków prawnych, czyli ujednoli- mocą dekretu prezydenta – co gwałci prawaca się normatywy, polityki podatkowe, sądowe Technologia miała więc decydujące znacze- polityczne, cywilne i sądowe obywateli orazi tak dalej, między poszczególnymi krajami, nie w procesie czynienia kontroli, władzy nie wyklucza użycia wobec nich siły na terenieco udaremni także ewentualne próby prze- rządów i establishmentów nad ludźmi bardziej państwa.prowadzenia się w przyszłości do kraju, który efektywną i niepodważalną. Osiągnęła to,zapewniałby większe prawa jednostce. niepomiernie powiększając rozziew (zarówno Huntington, Watanuki i Crozier twierdzili, jeśli chodzi o kompetencje technologiczne, że formalna struktura demokratyczna możeWolność, godność, dobrobyt, bezpieczeństwo, jak i o środki materialne) pomiędzy zwykłymi zostać utrzymana tylko pod warunkiem, żewkrótce także zdrowie, stają się coraz bardziej ludźmi oraz sprawującymi nad nimi władzę. rzeczywista partycypacja i demokratycznaczymś, o co trzeba walczyć codziennie, stawia- Środki i wiedza, jakimi dysponują obywatele, informacja w sprawowaniu władzy publicz-jąc opór i sprzeciwiając się aparatowi, makro- są zawsze bardziej zacofane i nieadekwatne nej zostaną drastycznie ograniczone oraz żeorganizmom (państwo, nadpaństwo, korpora- w stosunku do tych, jakimi dysponują władze. nastąpi ograniczenie lub filtrowanie infor-cje, kartele monopolowe i tak dalej) z wiedzą, Technologia jest pod tym względem wybitnie macji przeznaczonych dla szerokiej publicz-przebiegle i śmiało. By prowadzić tę walkę, antydemokratyczna i antyegalitarna. ności, gdyż masy nadmiernie się poruszająmożna utworzyć nowe formy agregacji społecz- i mają skłonność do wprowadzania zamętunej. By przeżyć, człowiek nie musi już dzisiaj Społeczny „strategizm” daje ostatnio drama- oraz przeszkadzania w sprawowaniu władzy,walczyć ze zwierzętami i z siłami przyrody, tycznie o sobie znać szczególnie w dziedzinie utrudniając działalność reżimów (jako przy-tylko z makroorganizmami finansowymi, woj- ekonomii, a wkrótce z całą pewnością zacznie kład przytaczali wojnę w Wietnamie). Stąd autoportret 2 [37] 2012 | 95
  4. 4. ewolucja w kierunku wyżej opisanej techno- blicznego długu wobec zagranicznych kredyto- stycznego. Doprowadziło to do ogólnej sytuacjikratycznej izolacji. Stąd również praktyki dawców, nie wspominając o ludzkich cierpie- nadmiernego zadłużenia publicznego i prywat-zastraszania narodów, zmierzające ku temu, niach, i która pogrążyła Grecję w recesji, bez nego, której towarzyszą stagnacja lub recesjaby uczynić je potulnymi i sprawić, że będą się perspektyw i bez szans na powrót wzrostu go- uniemożliwiające spłacenie tegoż długu. Na sytu-godzić na reformy, podatki, wojny oraz inne spodarczego. Nie produkuje się wystarczająco, ację tę niektóre kraje reagują cięciami budżeto-podobne posunięcia, które bez owych praktyk by móc spłacić sam dług, a protest przechodzi wymi, cięciami płac i emerytur, obciążeniamimiałyby nikłą szansę sukcesu. To tak zwana w walkę mas przeciwko dyktaturze monopoli. podatkowymi. Posunięcia te zmniejszają obiegshock and awe doctrine, którą przeczuwał już Środki masowego przekazu o tym nie mówią, pieniędzy, czyli inwestycje i konsumpcję, pogłę-Niccolò Machiavelli w swoim Księciu jako prak- ale na transparentach greckich demonstran- biają recesję i powodują powstanie tak zwanegotykę zastraszania ludności w celu zmuszenia tów można było przeczytać: czytać „zdrajca” zaklętego koła fiskalnego. Żaden krok nie jestjej do przyjęcia podatków, reform, przemocy. (mowa o Papademosie) oraz „precz z dyktaturą podejmowany przeciwko finansjerze spekulacyj-Szeroko analizuje ją Naomi Klein w swojej monopoli”. A przecież dwa lata temu wystar- nej, będącej prawdziwą przyczyną katastrofy,książce The Shock Doctrine3, przedstawia ją także czyło 30 miliardów euro, by ustabilizować wraz z ogromnym mnóstwem produkowanychMario Monti w wywiadzie na Luiss (można grecki dług publiczny. Od tego czasu grecki przez nią toksycznych aktywów, szacowanych nago obejrzeć na Youtube), w którym mówi on, kryzys kosztował 2400 miliardów (tyle bowiem 1,5 miliona miliardów dolarów. Równocześnieże „potrzebujemy” kryzysów, jak ten obec- stracono na giełdzie). Błąd czy strategia? przemilcza się przed opinią publiczną istnienieny, by skłonić ludzi do przyjmowania faktu opcji postkeynesowskiej, stanowiącej alternaty-przejścia władzy i suwerenności z rąk państw By zebrać 47 miliardów euro (których jeszcze wę względem zaklętego koła fiskalnego i propo-narodowych, parlamentów i rządów w ręce nie zebrano i które być może nie zostaną nującej masowe inwestycje publiczne na rzeczorganizmów ponadnarodowych – organizmów zebrane w całości), włoski rząd Montiego pod- produkcji i produkcyjności (infrastruktury,zatem technokratycznych i autokratycznych, niósł podatki od nieruchomości, powodując badania, innowacje, kształcenie). Wynikającyw których władze wykonawcze stanowią komi- spadek ich wartości o 30 procent: w liczbach z takiej decyzji nadmiar dóbr i usług, o wyższejsje eksperckie nominowane przez banki. absolutnych wynosi to około 1200 miliardów, jakości i za mniejszą cenę, pokryłby wartość co równa się 60 procent zadłużenia publicz- pieniądza wydawanego na to, by inwestycje teDo uczynienia pierwszego kroku i przystąpie- nego. Spowodowano utratę 1200 miliardów, zrealizować, co pozwoliłoby uniknąć inflacji.nia do owych struktur motywują rozliczne by móc pobrać 47, nie zmniejszając przy tym Ludzie nie powinni się dowiedzieć, że istniejeobietnice, a także oczekiwania, ideały i uczu- długu publicznego i nie podnosząc produktu alternatywa oraz że można mieć uzasadnionecia (tak zwany europeizm); jest on krokiem krajowego brutto. To jakby nalot bombowy naukowo obawy, iż obecnie stosowana politykadobrowolnym. Następne już dobrowolne nie są, zniszczył jedną trzecią budynków. Posunię- będzie miała odwrotny skutek i doprowadzi doprzeciwnie – są wymuszone, narzucone przez cie to zablokowało przemysł włókienniczy bankructwa. Ludzie powinni wierzyć, że jeślikryzysy i mniej lub bardziej zawoalowane szan- i wszystkie związane z nim przedsiębiorstwa, bankrutują i ich sytuacja się pogarsza (z wyjąt-taże, przebrane za wynikające z woli rynku. pogłębiając tym samym recesję. Monti, któ- kiem tych, którzy na sytuacji tej zarabiają i dlaPrzykładem tego jest sytuacja w strefie euro: remu zaraz zaczęły wtórować media, nazwał których „kryzysy są możliwością”), to dzieje sięwe Włoszech, a jeszcze bardziej w Grecji, stra- swoją ustawę „Ratujwłochy”. To przykład re- tak dlatego, że nie przeprowadzano reform z na-sząc ludzi groźbą bankructwa, wyczerpaniem latywizmu semantycznego – sposobu, w jaki leżytym rygorem – a zatem należy się zgodzić nazasobów jedzenia, leków i paliw, zmusza się ich zniekształca się znaczenie słów. kolejne, jeszcze większe poświęcenia, by uniknąćdo akceptacji kuracji, która po ponad dwóch strasznej katastrofy. Katastrofa będzie w osta-latach implementacji okazuje się nie tylko Zalecenie Huntingtona, Croziera i Wanutakiego tecznym rozrachunku mniejszym złem.nieskuteczna, ale wręcz szkodliwa z punktu odpowiada również tendencji do odchodzenia odwidzenia możliwości dalszego spłacania pu- polityki gospodarczej w duchu Johna Maynarda Straszenie ludności bankructwem, bezrobo- Keynesa lub postkeynesowskim (na nich opierał ciem, brakiem stabilizacji, podatkami, ter- się niemal stały rozwój gospodarczy Zachodu po roryzmem, pandemiami, imigracją stało się3 N. Klein, The Shock Doctrine, New York: Metropolitan Bo- II wojnie światowej) na rzecz modelu merkantyl- podstawowym środkiem osiągania posłusznejoks / Henry Holt, 2007 (wyd. pol.: N. Klein, Doktryna szoku,Warszawa: Muza SA, 2008. nego, neoliberalnego, neowalutowego i globali- akceptacji lub cichego przyzwolenia oraz autoportret 2 [37] 2012 | 96
  5. 5. wprowadzania coraz bardziej „oświeconych” bardziej przypomina zarządzanie zwie- Obie fotografie w artykule pochodzą z cyklu Tomaszapolicies. Coraz wnikliwiej reguluje się, co rzętami, zootechnikę, w której podawanie Lazara United States of Debt i zostały wykonane we wrześniu 2011 roku w trakcie akcji protestacyjnej naludzie mogą robić, wiedzieć i jeść; narzuca się pewnych substancji oraz unikanie innych Wall Street.szczepienia – ogromnie drogie dla podatnika, powoduje pojawienie się określonych cechale niezwykle lukratywne dla firm farmaceu- w końcowym produkcie. W kapitalizmie abso-tycznych, by zapobiec szeregowi pandemii lutnym, w którym jednostki są częścią cykluzapowiadanych, ale nigdy nie nadeszłych; produkcji, polityka staje się demotechniką,narzuca się GMO, a zakazuje użycia integra- by zarządzać światem, który doszedł do kresutorów uzupełniających niedostatek pewnych swojego rozwoju i wydarzenie to świętuje,składników w produkowanym industrialnie przekraczając liczbę siedmiu miliardów ludzi.jedzeniu4. Technika zarządzania ludźmi coraz tłumaczenie z włoskiego: emiliano ranocchi4 Zob. Codex Alimentarius przyjęty przez UE kilka miesię-cy temu. autoportret 2 [37] 2012 | 97

×