Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1
1
2
3
Wisła
SPACER „TRZY WIEŻE”
18 kwietnia 2015 roku
CENTRUM DOWODZENIA CZASEM
DAWNE OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE UJ,
tzw. COLLEGIUM ŚNIADECKIEGO UJ
(ul. Kopernika 27)
W latach...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

DAWNE OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE W COLLEGIUM ŚNIADECKIEGO I OGRÓD BOTANICZNY W KRAKOWIE: "Trzy wieże" (mapa)

1,304 views

Published on

Mapa przygotowana w ramach XVII Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego (2015).

Published in: Education
  • Login to see the comments

  • Be the first to like this

DAWNE OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE W COLLEGIUM ŚNIADECKIEGO I OGRÓD BOTANICZNY W KRAKOWIE: "Trzy wieże" (mapa)

  1. 1. 1 1 2 3 Wisła SPACER „TRZY WIEŻE” 18 kwietnia 2015 roku
  2. 2. CENTRUM DOWODZENIA CZASEM DAWNE OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE UJ, tzw. COLLEGIUM ŚNIADECKIEGO UJ (ul. Kopernika 27) W latach 1788–1792 budynek podmiejskiego pałacu Czartoryskich, będący następnie własnością zakonu jezuitów, został przebudowany przez Feliksa Radwańskiego i przeznaczony po kasacie zakonu na tzw. gwiazdarnię Szko- ły Głównej Koronnej. Obserwatorium rozpoczęło swoją oficjalną działalność 1 maja 1792 roku, a pierwszym dyrektorem placówki został astronom i mate- matyk Jan Śniadecki. To z dachu tego budynku w roku 1838 po raz pierwszy nadano sygnał czasu. Służący Obserwatorium, machając chorągwią w stronę wieży mariackiej, zasygnalizował nadejście południa. W roku 1928 krakow- ski sygnał czasu ustąpił sygnałowi nadawanemu z Obserwatorium Astrono- micznego Uniwersytetu Warszawskiego. Sygnał czasu z Krakowa powrócił jednak w roku 1946, bowiem podczas II wojny światowej obserwatorium warszawskie uległo zniszczeniu. Ostatni sygnał czasu nadano z Krakowa w dniu 1 kwietnia 1984 roku. ZEGAR POCZTOWY POCZTA GŁÓWNA (ul. Westerplatte 20) Okazały gmach u zbiegu ulic Wielopole i Kolejowej (obecnie ul. Westerplatte) został wzniesiony w latach 1887–1889 w stylu neorenesansu północnego. Auto- rem projektu był wiedeński architekt Fryderyk Setz, realizacji budowy podjęli się Karol Knaus oraz Tadeusz Stryjeński. 31 marca 1889 roku w budynku tym zainaugurował swoją działalność Urząd Pocztowy i Telegraficzny. W latach 1930–1931 gmach gruntownie przebudował w stylu modernistycznym Fryderyk Tadanier. Jeszcze przed II wojną światową na poczcie działała zegarynka, podająca krakowianom czas przez telefon. Poczta Główna posiadała i nadal posiada zegar, którego forma zmieniła się wraz z modernistyczną przebudową gmachu. Nie udało się dotąd określić, kiedy tarczę z lat 30. ubiegłego stulecia zastąpiono godziną podawaną w formie cyfr. Niemniej podczas ostatniej prze- budowy gmachu w latach 1993–1996 dokonano rekonstrukcji tarczy zegarowej na wzór tej z lat 30. XX wieku. ZEGAR STRAŻACKI KOSZARY STRAŻY POŻARNEJ (ul. Westerplatte 19) Budynek ten w latach 1877–1879 wzniósł Maciej Moraczewski. Gmach prze- znaczono na koszary dla powstałej w 1873 roku zawodowej straży pożarnej i do dziś nie utracił swojej pierwotnej funkcji. Zbudowany został w stylu neogotyckim, z elementami fasady nawiązującymi do średniowiecznej archi- tektury obronnej. Pochodzący z przełomu XIX i XX wieku mechanizm zegara „strażackiego” został odnowiony w 1999 roku przez firmę Izotech s.c. Tarcza czasomierza, którą stanowi matowa szyba z namalowanymi ręcznie cyframi, tak jak przed stuleciem, podświetlana jest przez klasyczne żarówki. WCIĄŻ BIJĄCE SERCE ZEGARA WYŻSZA WIEŻA KOŚCIOŁA NMP W KRAKOWIE (Rynek Główny) Wyższa wieża kościoła Mariackiego od najdawniejszych czasów służyła społeczności miejskiej, będąc miejską strażnicą. Z XIV stulecia pochodzą pierwsze wzmianki o wygrywaniu hejnału oraz o istnieniu na wieży miej- skiego zegara. Mariacki zegar był zegarem „wielkim”, wskazywał 24 godziny począwszy od zachodu słońca. Wybijał godziny za pomocą dwóch dzwonów zegarowych, odlanych w 1530 i 1564 roku. Mechanizm zegara był napędzany przez ciężary zwisające na długich linach. Zegar miał dwie tarcze, od ulicy Floriańskiej oraz od strony Rynku. Tą drugą zdobiły także poruszające się i wydające dźwięki figury oraz „globus miesięczny”, prawdopodobnie poka- zujący fazy Księżyca. Zegar miał samodzielny mechanizm bicia godzin, ale gdy ten się zepsuł, strażak wybijał godziny ręcznie przy użyciu specjalnych cięgien. Zegar mariacki stanął na początku XVIII stulecia. Ślady po tarczach widoczne były jeszcze do restauracji wieży mariackiej w latach 1911–1913. Mimo że dziś nikt nie domyśliłby się istnienia zegara, to jego serce bije nadal w postaci dzwonu zegarowego, w który co godzinę uderza strażak- -hejnalista, zanim odegra melodię hejnału. W odpowiednim regulowaniu zegarów mechanicznych pomagały znane od starożytności zegary słonecz- ne. Na południowej elewacji kościoła Mariackiego znajduje się słonecznik wykonany przez Tadeusza Przypkowskiego w roku 1954. Zegar ten zastąpił starszy, pochodzący z XVII stulecia. JEGO WYSOKOŚĆ CZAS WIEŻA RATUSZOWA (Rynek Główny) W 1524 roku rajcy krakowscy zadecydowali o zainstalowaniu zegara na wieży Ratusza. Zamówiono go w Norymberdze, natomiast trzy dzwony, godzino- wy oraz dwa kwadransowe, wykonali rzemieślnicy z Krakowa. Był to tzw. półzegar, z podziałem na 12 godzin (pełny zegar miał 24 godziny). Po każdej z tarcz krążyła jedna wskazówka w formie dłoni oraz wypukłe wyobrażenie promienistego słońca w partii środkowej. Dekorację tarcz uzupełniały ma- lowane herby miejskie. Pierwszy zegar mechaniczny krakowskiego Ratusza zakończył swój bieg 25 maja 1680 roku. Gotycki hełm wieży wraz z partią zegarową uległy zniszczeniu w wyniku uderzenia pioruna. Nowe półzegarze, które wykonał Paweł Miczala z Gliwic, zostało zainstalowane w 1684 roku. Kolejny zegar na wieżę ratuszową oddano do użytku w maju 1926 roku, wykonał go Michał Mięsowicz (1864–1938), właściciel Pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Wieżowych w Krośnie. Zegar ten służył krakowianom do 1967 roku. Nowy czasomierz, zaprojektowany przez księdza Kazimierza Lissewskiego z Płazy koło Chrzanowa, a wykonany przez Cech Rzemiosł Metalowych w Krakowie, został przekazany przez Izbę Rzemieślniczą jako dar dla Krakowa. Obecnie mechanizm zegarowy na wieży jest napędzany elektronicznie. Urządzenie synchronizujące zegar działa w systemie DCF77 – radiowy sygnał czasu jest nadawany w paśmie fal długich z miejscowości Mainflingen nieopodal Frankfurtu nad Menem. KAZIMIERSKI ZEGAR Z KARYLIONEM WIEŻA KAZIMIERSKIEGO RATUSZA (pl. Wolnica 1) Z początków XVII stulecia pochodzi mechaniczny zegar wieżowy z wieży byłego kazimierskiego ratusza. Ten sam mechanizm od czterech stuleci odmierza i po- daje do wiadomości upływający czas, choć nie obyło się bez napraw i wymiany zużytych części. Zegar ten służył mieszkańcom Kazimierza, a po włączeniu go do Krakowa, obok m.in. zegarów z wież mariackiej i ratuszowej, wymieniany był jako zegar miejski. Na kazimierskim dzwonie zegarowym można odczytać datę 1620 oraz łacińską inskrypcję mówiącą o tym, że zegar stanowi ozdobę miasta i jest pożytkiem dla jego obywateli. W roku 1970 z inicjatywy opiekuna zegara, Ludwika Ostrogi, został ogłoszony konkurs na melodię, którą wybijać miał zainstalowany na wieży karylion – specjalny mechanizm złożony z kilku dzwonów. Spośród licznych propozycji wybrano melodię piosenki „Płynie Wisła, płynie”, którą kazimierski kurant wygrywa do dziś. Katarzyna Winiarczyk Muzeum Historyczne Miasta Krakowa Więcej na stronie www.dnidziedzictwa.pl Organizator: Inicjator: Partnerzy:

×