Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

KOŚCIÓŁ I KLASZTOR BRACI KAPUCYNÓW W KRAKOWIE - "Za murem" (wystawa)

494 views

Published on

Wystawa plenerowa przygotowana w ramach XIX Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego (2017).

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

KOŚCIÓŁ I KLASZTOR BRACI KAPUCYNÓW W KRAKOWIE - "Za murem" (wystawa)

  1. 1. Wystawa powstała w ramach XIX Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Od kuchni Opracowanie tekstów i koncepcji wystawy: Joanna Nowostawska-Gyalókay Współpraca: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów Opracowanie graficzne: Zbigniew Czapnik, Marcin Hernas Korekta: Marcin Hernas dnidziedzictwa.pl Fragment ulicy Loretańskiej w Krakowie z widokiem na kościół i klasztor kapucynów od północy. NAC Organizator: Patron: Gospodarz: Za murem
  2. 2. Bracia Mniejsi Kapucyni (łac. Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum) to jedna z reform zakon franciszkańskiego. Początki zakonu sięgają 1525 roku, kiedy to Matteo ­Serafini de Bascio, włoski franciszkanin, zainicjował reformę, by odnowić życie wedłuw Regu- ły św. Franciszka. Zależało mu przede wszystkim na przestrzeganiu przez zakonników ślubów ubóstwa, a także o służbę chorym i ubogim, o czym przekonał się de Bascio w 1523 roku podczas epidemii zarazy, która nawiedziła księstwo Camerino. ­Papież Klemens VII, bullą Religionis zelus z 3 lipca 1528, zatwierdzał rodzącą się reformę. Pełne uniezależnienie od zakonu franciszkanów nastąpiło w 1619 roku, kiedy papież Paweł V udzielił kapucynom całkowitej autonomii, na ten czas przypada największy rozkwit zakonu. Obecnie zakon kapucynów liczy około 10 000 zakonników. Najbardziej znany jest św. ojciec Pio, stygmatyk z Gragano. Matteo de Ba- scio, inicjator reformy kapu- cyńskiej, obraz namalowano w XVII wieku. ­Wikipedia, ­domena ­publiczna Brat Teodor (Józef ­Kałuc­ki) pośród uli w ogrodzie przyklasz- tornym. W krakow- skim klasztorze pełnił obowiązki furtiana, odpowiadał za pro- dukcję i ekspedycję balsamu kapucyńskie- go, a także hodowlę pszczół. Druga połowa XX wieku. Z ­Archiwum ­Krakowskiej Prowincji Kapucynów Nazwa kapucyni pochodzi z języka włoskiego – cappuccini to po prostu zakapturzeni (cappuccio z wł. kaptur). Bracia noszą kasztanowo-brązowe habity z długimi, obszernymi kapturami i – niegdyś obowiązkowo – długie brody. Habity przepasują białym sznurem (łac. cingulum), na którym formują trzy węzły symbolizujące podjęte śluby czystości, posłuszeństwa i ubóstwa.
  3. 3. Do Polski kapucyni przybyli za sprawą króla Jana III Sobieskiego, który zwrócił się do papieża Klemensa X z prośbą o udzielenie pozwolenia na pobyt zakonników w Polsce. Władze zakonu we Włoszech nie godziły się na to przede wszystkim ze względu na surowy klimat i znaczne odległości pomiędzy miejscowościami, w których mogłyby powstać konwenty mające przecież za zadanie odnowienie pierwotnej, rygorystycznej reguły zakonnej. Te niedogodne warunki w pewnym sensie temu przeczyły. Dlatego dopiero papież Innocenty XI w 1680 roku przychylił się do prośby Sobieskiego (zapewne w wyniku przystąpienia Polski do przymierza przeciw Turkom) i zezwolił na ufundowanie dwóch domów zakonnych w Warszawie i Krakowie. Mapa polskiej prowincji kapucynów, Ambrosius Ramellatus, po 1714, Mediolan. Prawdopodobnie z: Chorographica descriptio provinciarum, et conventuum FF. Min. S. Francisci Capucinorum
  4. 4. W 1694 roku zdecydowano o bu- dowie klasztoru krakowskiego, nieco tylko łagodząc surową re- gułę zakonną. Środki na budowę przeznaczyło wielu darczyńców, przede wszystkim zaś Wojciech Dembiński, chorąży zatorski i oświę- cimski, właściciel pobliskiego dworu. W 1695 roku przybyli do Krakowa włoscy zakonnicy, którzy zaku­pili od karmelitów trzewiczkowych i kupców włoskich teren pod budo- wę klasztoru poza centrum miasta, na dawnych rozlewiskach Wisły. W latach 1696–1703 kolejno architek- ci Jan Ceroni z Warszawy, a później Marcin Pellegrini z Opola wznieśli kościół pw. Zwiastowania Najświęt- szej Marii Panny oraz zabudowania klasztorne z refektarzem, kuchnią, wewnętrznymi oficynami, 16 celami i infirmeriami, czyli salami przezna- czonymi dla ­chorych. Nieistniejący już kościół św. Piotra na Garbarach. Za: J. Marecki, Kościół i klasztor Kapucynów w Krakowie. Przewodnik, Kraków 1995. To przy tym kościele początkowo zamieszkali przybyli z Warszawy do Krakowa w 1695 roku włoscy kapucyni, zanim znaleźli dogodny plac pod budowę własnego kościoła. Najstarszy wizerunek konwentu kapucynów (pierwsza połowa XIX wieku). Za: J. Marecki, Kościół i klasztor Kapucynów w Krakowie. Przewodnik, Kraków 1995
  5. 5. Kilka lat później ­Wojciech Dembiński postanowił ufundo- wać przy klasztorze oddziel­ną świątynię pełniącą funkcję domo- wej kaplicy fundatora. Miała ona przybrać kształt Świętego Domu (Santa Casa) z Loreto z miniaturowym poko- jem i kuchnią wzorowa- nymi na pierwotnym domu Maryi. Klejnoty miasta Krakowa: dwadzieścia cztery widoki w chromolitografiach podług oryginalnych akwarel Juliusza Kossaka i Stanisława Tondosa, Kraków 1886. Z archiwum Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
  6. 6. Według legendy ów dom miał zostać cudownie przeniesiony przez aniołów z Ziemi Świę- tej do włoskiego miasta Loreto. W rzeczywistości domek został przewieziony do Włoch na ­statkach przez rodzinę Angelich (z włoska „Aniołów”) w 1291 roku, kiedy Ziemia Świę- ta ­została zajęta przez Arabów. Na podstawie planów domku przesłanych z sanktuarium w ­Loreto w 1712 roku krakowski architekt Kasper Bażanka rozpoczął budowę domku lo- retańskiego, którą ukończył w 1719 roku. Budowla składa się z domku właściwego i oka- lających go krużganków. Wnętrze domku podzielił zaś na pokoik i kuchenkę. W kuchence, ­zgodnie z tradycją, znalazła się szafka na naczynia dla Świętej Rodziny i kominek. Grafika ilustrująca cud prze- niesienia domku loretańskiego autorstwa Baldassare Barto- liego, J.L. Buchner, ­Historische ­ Beschreibung Des Heil. Hauses zu Loreto, Frankfurt 1725. Wikipedia, domena publiczna Pamiątkowa grafika z Sanktuarium Lore- tańskiego ze sceną cudownego prze- niesienia domku, ok. 1800. ­Biblioteka ­Narodowa, ­dome- na publiczna Renesansowa rycina tylnej części domku loretańskiego autorstwa Giovanniego Battisty de Cavalieri, Wolf-Dietrich Klebeband Städtebilder. Rycina ta służyła za wzornik do budowy domków loretańskich. Wikipedia, domena publiczna Krzysztof Zdanow- ski, Loret albo do- mek Najświętszej Bogarodzicy Panny Maryi, Kraków 1687. Biblioteka Naro- dowa, domena ­publiczna
  7. 7. Wnętrza budowli ozdobił sztukator brat Bernard z Lugano, pokrywając ściany kuchni i ­kolumny ołtarzowe czerwonymi i zielonymi stiukami imitującymi marmur. Zaprojekto- wał także ołtarz, do którego figurę Matki Bożej Loretańskiej wykonał Franciszek z Pescio, który zimą 1718–1719 mieszkał w krakowskim klasztorze. Rzeźba Marii z Dzieciątkiem wykonana była z drewna, głowy zaś z wosku, nakryto je naturalnymi włosami i pozła- canymi koronami. Figura ta przez wiernych uważana była za cudowną i zdobiła domek do 1967 roku. Pierwotny wystrój nie zachował się do dziś, gdyż domek był wielokrot- nie przebudowywany, w tym w 1744 roku przez Franciszka Placidiego. Budowla nakry- ta jest dachem czterospadowym, na którym ustawiono kamienne figury aniołów mające ­nawiązywać do cudownej historii z Loreto. Dziś wnętrze kaplicy pokrywają malowidła Jana ­Bukowskiego z 1926 roku. W sierpniu 1745 roku jezuici ofiarowali kamienną statuę Matki Boskiej Loretańskiej w intencji szybkiego zakoń- czenia remontu domku i ko- rytarzy, zawalonych pod- czas katastrofy budowlanej spowodowanej obsunięciem się podłoża. ­Domek stanął wszak na korycie Rudawy… Wygląd ołtarza i sepetu z domku loretańskiego. Za: J. Marecki, Kościół i klasztor Kapucynów w Krakowie. Przewodnik, Kraków 1995 Odbitki z wizerunkiem cu- downej figury Matki Boskiej Loretańskiej rozchodziły się w tysiącach kopii. Po prawej: odbitka wizerunku Matki Bo- skiej Loretańskiej, kopia obra- zu przywiezionego z wyprawy wiedeńskiej przez króla Sobie- skiego. U góry: odbitka mie- dziorytu autorstwa Huberta Vincenta, Loreto 1683.
  8. 8. Kabinet-sekretarzyk, Giacomo Herman, 3 ćw. XVIII wieku, nr inw. 687. fot. Agnieszka Indyk, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
  9. 9. W domku loretańskim nastawę ołtarzową z tabernakulum stanowi sepet, czyli rodzaj nastawy na biurko z licznymi szufladami na kosztowności. Sepet ten należał do Jana III Sobieskiego. Do kaplicy loretańskiej ofiarował go syn Jakub w 1733 roku. Mebel zdobią miniatury wykonane gwaszem na pergaminie. Większość pochodzi z pierwszej połowy XVII wieku. Przedstawiają one historie z życia Mojżesza i Józefa. Sepet przeszedł gruntowną konserwację i przechowywany jest w muzeum w Wilanowie. Kabinet-sekretarzyk, Giacomo Herman, 3 ćw. XVIII wieku, nr inw. 687. fot. Agnieszka Indyk, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
  10. 10. Dzieci przed kościołem kapucynów z palemkami, 1927. NAC Dzieci przed kościo- łem kapucynów z pa- lemkami. Na bramie wejściowej widoczny herb braci mniejszych, skrzyżowane ręce Chrystusa i św. Fran- ciszka, 1927. NAC Figura św. Feliksa z kościoła Zwiastowania Najświętszej Ma- rii Panny, 1879. rys. Walerego Eliasza-Radzikowskiego. Z archiwum MHK Figura Matki Bożej Łaskawej z 1771 roku stała pierwotnie na cmentarzu przy kościele Mariackim. Po likwidacji cmentarza rzeźbę zakupili bracia kapucyni i postawili przy ul. Kapucyńskiej. W 1941 roku Niemcy ponownie przenieśli figurę na ul. Jagiellońską, przeszkadzała bowiem w dostępie do pobliskich koszar, fot. 1927. NAC Figura Matki Bożej u zbiegu ulic Stra- szewskiego i Kapu- cyńskiej, obok bu- dynek ujeżdżalni, w głębi kościół ka- pucynów, 1937. rys. Zygmunt Wierciak, Z archiwum MHK
  11. 11. Fasada kościoła Zwiastowania NMP, przed kościołem widoczny krzyż zatknięty na mogile konfederatów barskich poległych w 1768 roku i pochowanych przy stojącym tu już uprzednio krzyżu. Jego historia sięga XVII wieku. Być może jest to pamiątka po stojącym tu niegdyś klasztorze reformatów albo fundacji konwentu kapucynów, ok . 1885. Fot. Ignacy Krieger. Z archiwum MHK

×