Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Het klassieke ideaal in de kunst - Les II

1,749 views

Published on

Lezing door Michiel Kersten in de cursus "Het klassieke ideaal in de kunst" van Artetcetera. 28 januari 2016 in Haarlem.

Published in: Art & Photos
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Het klassieke ideaal in de kunst - Les II

  1. 1. Het klassieke ideaal in de kunst I
  2. 2. Klassieke beelden als de ultieme uiting van schoonheid. Via kennis van de sculptuur begrijpen wat schoonheid is. Proporties, verhoudingen, anatomie. Een geïdealiseerde natuur.
  3. 3. John Opie, Four Lectures 1807, Londen 1809 • Perfecte schoonheid • Imitatie van Natuur • Echte onderwerp van de hoogste stijl • Tekenen als basis • Anatomische kennis • Symmetrie en proportie • Perfectie van kunst onder Leonardo, Michelangelo en Rafaël
  4. 4. Kunst is imitatie ‘Kunst imiteert natuur’ , Aristoteles, Poetics
  5. 5. Griekse klassieke kunst = Perfectie In short, they [i.e. de Grieken] not only surpassed all that went before, but have equally baffled every attempt at successful rivalry since. From them all that exists of true beauty, grace, and dignified character, in the Works of the moderns, not only in painting and sculpture, but in every thing that relates to design, is borrowed. John Opie, Four lecutures, London 1807 (p. 9-10)
  6. 6. Griekse klassieke kunst = belichaamt het grootste, mooiste…. Painting was there received with enthusiasm, liberally encouraged, and pursued by a succession of the mightiest geniuses the world ever saw, who with incredible rapidity completed it's elements, by the addition of light and shade to colour, and of action to form, and of expression to action, and composition to expression, and grace to composition: every delicacy of execution and mechanical skill crowned the whole, and the art, in their hands, became adequate to the representation of all that is grand, beautiful, terrific, or pathetic in nature… John Opie, Four lectures, London 1807 (p. 9)
  7. 7. Griekse klassieke kunst = Schoonheid All that is well proportioned, grand, and striking in our architecture, all that is agreeable in the forms of our utensils and furniture, and all that is tasteful and elegant in the dress of our females, is derived immediately from them; and but for them even beauty in nature itself would perhaps at this time have been undiscovered, or so far misunderstood, that we might have preferred the artificially crippled form and sickly corpulence of a Chinese, or the rank and vulgar redundance of a Flemish or Dutch female… John Opie, Four lectures, London 1807 (p. 9-10)
  8. 8. Doel van kunst = imitatie, maar meer dan dat… Let it therefore be always understood that the end of painting, in it's highest style, is twofold: first, the giving effect, illusion, or the true appearance of objects to the eye; and, secondly, the combination of this with the ideal, or the conception of them in their utmost perfection, and under such an arrangement as is calculated to make the greatest possible impression on the spectator. John Opie, Four lectures, London 1807 (p. 18)
  9. 9. Nieuwe esthetische normen: Renaissance • Klassicisme: esthetische traditie begint in de Renaissance • Oorsprong humanistische kunsttheorie • Vroege Renaissance Florence & Rome (ca. 1400) • Kunst imiteert de ‘Natuur’. Maar kunst is meer dan dat. Door selectie van de mooiste delen uit de natuur creëert kunst ideale schoonheid en een universele standaard waarnaar iedere kunstenaar moet streven.
  10. 10. Verbeelding van de werkelijkheid Middeleeuwen: symbolisch en metafysisch, gericht weergave van het goddelijke. versus Renaissance, net als in de antieke oudheid: gericht op een overtuigende weergave van de werkelijkheid met de mens als middelpunt. Natuurgetrouwe weergave van ruimte en de mens, volgens een systeem van regels (ratio) – overdraagbaar en leerbaar.
  11. 11. Leon Battista Alberti (1404/72) De Pictura (1435-36) Principes van de kunst als een wetenschappelijk vak: - Geometrie - Wiskunde - Perspectief - Weergave van het lichaam (Anatomie) De mens is maatgevend: de mens als schaal en maat van alle dingen voor ruimte; ook voor de constructie van het perspectief.
  12. 12. Het doel Het doel van de kunst volgens de humanistische kunsttheorie van de renaissance was de verbeelding van de mens: zijn acties, zijn handelingen, zijn gevoelens, zijn daden, zijn emoties. De mens in beweging, tijdens een handeling. • Naakt- en gekleed model • Anatomie • Klassieke beelden Een illusionistische vertaling van de omringende wereld op het platte vlak van een schilderij of vertaald in volumes en massa bij sculptuur.
  13. 13. Schoonheid en harmonie Idee en concept ontleend aan de oudheid Kunst moet schoonheid weergeven. De kunstenaars taak en rol is het om het mooiste uit de natuur te selecteren. Schoonheid is gebaseerd op harmonische proporties waaraan getalsmatige verhoudingen ten grondslag liggen. Symmetrie speelt belangrijke rol Getalsverhouding van één deel tot een ander en tot het geheel
  14. 14. Vitruvius De Architectura (30/20 v Chr.) Leonardo da Vinci’s – Vitruvian Man goed voorbeeld van de mathematische verhoudingen van het lichaam en de lichaams- delen. Alberti, De Statua (c. 1440)
  15. 15. De perfectie van Grieks-Romeinse beelden De kunstenaar heeft als taak het mooiste uit de natuur te selecteren en dat samen te voegen met een systeem van harmonische proporties gebaseerd op mathematische verhoudingen, die op de natuur gebaseerd zijn. Door de teksten van Vitruvius waren de theoretici van de Renaissance goed op de hoogte dat de klassieke Griekse beeldhouwkunst op deze principes waren gebaseerd. Beeldhouwwerken als perfect belichaming van de ideale verhoudingen en harmonieuze proporties.
  16. 16. Academisch onderwijs ideaal 1600 - 1800 Codificering van de regels van de kunst 1600 - 1800 Klassieke beelden waren bron van inspiratie van buona maniera van Michelangelo en Rafaël. Kopiëren van klassieke beelden werd belangrijk dan het schilderen van of naar de natuur (de wereld om ons heen) De regels van de kunst werden beschouwd als universele principes die onderwezen en geleerd konden worden = Ars
  17. 17. Het didactische ideaal Kern van de opleiding tot kunstenaar was tekenen: disegno. Disegno én intelligentie/eruditie/kennis zorgen voor het idee voor het schepping vermogen en creativiteit. Samengevat: inventio. Geen beter onderwerp als tekenen naar klassieke beelden. Tekenen naar klassieke beelden wordt een genre én een voorwaarde voor een kunstenaar die het vak wil leren.
  18. 18. De opleiding tot kunstenaar, de eerste stappen Leren een plat vlak het driedimensionale weer te geven Kopiëren van het werk van de meester en andere Schetsboeken, modelboeken en tekenboeken Antieke beelden (origineel, kopieën of afgietsels, reproducties in prent) werden gebruik voor het leren van de anatomie, de juiste verhoudingen, voor houdingen, uitdrukkingen en bewegingen. En voor de combinatie daarvan. De bottega wordt studium.
  19. 19. Tekenen naar antiek I: het begin Tekenen naar antiek begint kort na 1400 Belangrijkste kunstenaar die studeert, kopieert en zich inspireert op de klassieke beelden is Andrea Mantegna (ca. 1431-1506) In zijn werk directe ontleningen en citaten van klassieke sculptuur Andere kunstenaars: Pisanello, Benozzo Gozzoli, Antonio Pollaiolo, Domenico Ghirlandaio, Filippino Lippi
  20. 20. AndreaMantega,DeheiligeSebastiaan,1480,doek,Parijs,Louvre
  21. 21. AndreaMantega,DeParnassusmetdemuzen,Parijs,Louvre
  22. 22. Rome,DeboogvanConstantijn,ingewijd315.
  23. 23. BoogvanConstantijn,Rome,Trajanusverslaatdebarbaren.Links natekeningdoorAndreaMantegna,zwartkrijt,peninbruin, WenenAlbertina
  24. 24. BenozzoGozzoli,Eenvandetweepaardetemmers(Diocuri-OpusPraxitelis), metaalstift,witgewassen,gehoogdmetloodwit,opblauwgeprepareerd papier.|Eenvandetweepaardetemmers,Quirinaal,Rome
  25. 25. BenozzoGozzoli,Naaktejongemangezetenopeenblok,ca.1460, metaalstift,witgehoogd,opgrijs-bruingekleurdpapier,London, BritishMuseum.Spinario,Rome,ca.100v.Chr.,Rome,Capitolijns Museu
  26. 26. Tekenen naar klassiek II Michelangelo (1475–1520) - in Rome 1496-1500 en 1505 -1516 Paus Julius II (1503-1513) en Leo X (1531-1521) Rafaël (1483-1520) - In Rome vanaf 1508 en vanaf 1515 beheerder pauselijke verzameling Volgens Vasari werkten zijn in de ‘bella maniera’, maar weinig tekeningen vanhem naar klassieke beelden overgeleverd.
  27. 27. RafaëlSanti,PortretvanJuliusII,Londen,NationalGallery; Rafaël,PortretvanLeoX,Florence,Uffizi
  28. 28. Michelangelo,StudievaneenantieketorsovanVenus,ca.1524,zwart krijt;Smekendejongeling(vgl.ApolloBelvedere),zwartkrijt,penin bruin,ca.1504-05,Londen,BritishMuseum
  29. 29. Michelangelo,Studievaneenlopendeman(schetsvoordeSlagbij CascinahetPalazzoVecchio,indeSaladelGranConsiglio,Florence,, zwartkrijt,.1504-05,Haarlem,TeylersMuseum
  30. 30. NaarMichelangelo,kartonvoordeSlagbijCascina,
  31. 31. MarcAntonioRaimondi,Driemannenbijrivieroever(Slagbij Cascina),1534;AgostinodeiMusi(AgostinoVeneziano),Vijfmannen 1524,Haarlem,TeylersMuseum
  32. 32. JanvanScorel,DoopvanChristusindeJordaan,circa1530,olieverf oppaneel,Haarlem,FransHalsMuseum
  33. 33. Rafaël,HetrechterpaardvandePaardetemmersopdeQuirinal,ca. 1513,roodkrijt,peninbruin,doorgegriffeld.WashingtonD.C.,National Gallery
  34. 34. Beelden kopiëren, natekenen, bestuderen Waar kon dat? Welke beelden waren er? Natuurlijk in situ: de eerste reisgids Roma Instaurata, 1444-46 door Flavio Biondo) Maar ook: (gipsen)afgietsels, kopieën of model- en tekenboekenboeken in de ateliers van kunstenaars.
  35. 35. AugostinodeiMusi,(AugostinoVeneziano),naarBaccioBandinelli,De academievanBaccioBandinelli,1531,gravure,Amsterdam, Rijksmuseum
  36. 36. Rome – 16de eeuw Tuin van het Belvedere (opdracht van Paus Julius II aan Donato Bramante) - Apollo Belvedere - Laocoön - Cleopatra - Hercules Commodus - Tiber en de Nijl - Belvedère Antinous - Belvedere Torso - Venus Felix
  37. 37. HendrickvanCleve,BelvedereendeSt.Pieter,paneel,Parijs, CollectieFritsLugt(FondationCustodia)
  38. 38. MaertenvanHeemskerck?,Debinnenplaats/tuinvanhetBelvedere, omstreeks1532-33,penenpenseelinbruin,Londen,British Museum
  39. 39. ApolloBelvedere,(circa120n.Chr),Rome. HendrickGoltzius,ApolloBelverdere,ca.1592gravure
  40. 40. Laocoön, opgegraven 1506 Peter Paul Rubens, Laocoön, 1601, zwart krijt.
  41. 41. KarikatuurvandeLaocoön,ca.1540-45doorNoccolòBoldrini,naar eentekeningtoegeschrevenaanTitiaan
  42. 42. SlapendeAriadne,aangekochtdoorJuliusIIin1508 vanAngeloMaffei
  43. 43. HendrickGoltzius,SlapendeAriadne,1591,zwartkrijt,Haarlem, TeylersMuseum
  44. 44. Velazquez,DeslapendeAriadne,vaakdeSlapendeCleopatra genoemd
  45. 45. HerculesenTelephus
  46. 46. HendrickGoltzius,DeNijl(Belvedere),1591,zwartkrijt,Haarlem, TeylersMuseum
  47. 47. HendrickGoltzius,HermesvanAndros1591,(AntinousBelvedere), Zwartkrijt,Haarlem,TeylersMuseum
  48. 48. HendrickGoltzius,TorsoBelvedere,Roodkrijt,zwartkrijt,Haarlem, TeylersMuseum
  49. 49. HendrickGoltzius,VenusFelix,1591,zwartkrijt,Haarlem,Teylers Museum
  50. 50. Palazzo Farnese Hercules Farnese Venus Farnese Flora Farnese Venus Pudica
  51. 51. HendrickGoltiusVenusPudica,1591,roodkrijt,Haarlem,Teylers Museum
  52. 52. HendrickGoltzius,HerculesFarnese,1591,zwartkrijt, Haarlem,TeylersMuseum
  53. 53. NaarHieronymusCock,GezichtophetCampodoglio,Capitolijn, Rome,ets,1562,NewYork,MetropoliatinMuseumofArt
  54. 54. Samengevat Renaissance: imitatio van de werkelijkheid Schoonheid: de kunstenaar kiest het mooiste uit de natuur en voegt dat volgens harmonische proporties en verhoudingen bijeen Tekenen (disegno): moeder aller kunsten Kunst wordt een ars) (leerbaar): geometrie, perspectief, wiskunde, anatomie, kennis. Belichaming van schoonheid: romeinse beelden (kopieën naar Griekse beelden) Zonder de klassieke beelden is het werk van Michelangelo en Rafael ondenkbaar Tekenen naar beelden was de tweede stap in de leerschool van een leerling De regels van de kunst: code die tot ver in de 19de eeuw het gezicht van de kunst bepaalde
  55. 55. Het leven van een kunstenaar is zwaar: Strait is the gate and narrow is the way that leads to excellence, and few there be that find it. True as this undoubtedly is in all cases, in no instance will it be found so applicable as the present; for in no profession will the student have so many difficulties to encounter, in no profession so many sacrifices to make, in no profession will he have to labour so hard, and study so intensely, and no profession is the reward of his talents so precarious and uncertain, as is lamentably proved by every day's experience, and by every page of history.

×