Yaşam Deneyimlerinin Yönetimi İçin Bir Sistem Önerisi

1,002 views

Published on

Bireylerin yaşam deneyimlerinin bir bölümü önceden planlanmış ve bilinçli olarak gerçekleşirken, çoğu deneyim önceden planlanmadan ve bilincinde olmadan yaşanmaktadır. Yaşam deneyimlerinin farkında olmak ve gerçekçi biçimde değerlendirebilmek etkili bireysel yol haritaları oluşturabilmek için gereklidir. Bu çalışmada bireylerin yaşam deneyimlerini yönetebilmeleri amacıyla yararlanabilecekleri bir sistem önerisi geliştirilmiştir. Bu amaçla fiziksel ve sanal ortamlardaki yaşam deneyimlerini ekran görüntüleri ve kamera görüntüleri ile kendiliğinden ve sürekli olarak kaydeden bir yaşam günlüğü katmanı ile yaşam günlüğü kayıtlarını değişik zaman düzlemlerinde yorumlama ve deneyimleri planlama, denetleme, değerlendirme olanağı sağlayan deneyim işleme katmanından oluşan bir sistem tasarlanmıştır. Sistemi denemek amacıyla bir prototip uygulama geliştirilmiş ve beş aylık bir deneme sonucunda elde edilen ilk bulgular tartışılmış, gelecekteki olası geliştirmeler için önerilerde bulunulmuştur.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Yaşam Deneyimlerinin Yönetimi İçin Bir Sistem Önerisi

  1. 1. Bilişim’2013 - 30. Ulusal Bilişim Kurultayı, 28-29 Kasım 2013, Ankara Yaşam Deneyimlerinin Yönetimi İçin Bir Sistem Önerisi Doç.Dr. Mehmet Emin MUTLU Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi memutlu@anadolu.edu.tr
  2. 2. Giriş Deneyim •Deneyim, katıldığımız ya da maruz kaldığımız olay ve etkinliklerle kazandığımız bilgi ya da beceri ile oluşur. Bireyin yaşam deneyimlerinin geniş bir doğası bulunmaktadır. Deneyimlerimiz fiziksel, zihinsel, duygusal, ruhani, dini, sosyal ya da sanal deneyimler olabilir. Diğer taraftan deneyimlerimiz birinci el, ikinci ya da üçüncü el deneyimler olabilmektedir. Deneyimleri Farketmek •Bireyler özellikle iş yaşamındaki deneyimlerini genellikle önceden planlayarak ve bilincinde olarak yaşarlar. Fakat genel olarak ele alındığında yaşam deneyimlerinin önemli bir bölümü önceden planlanmadan yaşanır. Diğer taraftan bireyler o anda bir deneyim yaşadıklarının bilincinde olmayabilirler. Bireylerin yaşam deneyimlerinin farkında olmaları ve değerlendirebilmeleri, bireysel yol haritalarını oluşturmalarında etkili olacaktır. Amaç •Bu çalışmada bireylerin yaşam deneyimlerini yönetebilmeleri amacıyla bir sistem geliştirilmesi amaçlanmıştır.
  3. 3. Yöntem Tasarım Tabanlı Araştırma Yaklaşımı Tasarlanan sisteme ait prototip bir uygulama ardışık iyileştirmelerle geliştirilmiş Problemin çözümlenmesi amacıyla literatür taraması gerçekleştirilmiş Problemin çözümünü sağlayacak bir sistem tasarımı gerçekleştirilmiş Elde edilen bulgular rapor haline getirilmiştir Bu süreç boyunca da elde edilen çözüm sürekli denenmiş
  4. 4. Yaşam Deneyimlerinin Yönetimi Yaşam Günlüğü Sistemleri Deneyimlerimizi gözden geçirmek ve değerlendirmek amacıyla daha sonra geri dönüp inceleyebileceğimiz kanıtlara gereksinim vardır. Çoğu deneyime ait kanıt bulmak zor olsa da fiziksel ve sanal ortamlarda yaşanan deneyimleri daha sonra gözden geçirmek amacıyla kaydetmek mümkün olabilmektedir.
  5. 5. Yaşam Deneyimlerinin Kaydedilmesi Vannevar Bush (Memex) Gordon Bell
  6. 6. Fiziksel ve Sanal Ortamlardaki Deneyimler Yaşam günlüğü çalışmalarında genellikle bireyler tarafından giyilen-taşınan sistemlerin tasarımına ağırlık verilmiş olmasına rağmen günümüzde özellikle bilgi çalışanlarının sanal ortamlardaki deneyimleri genellikle ev ve işyerlerinde bulunan birden fazla bilgisayara dağılmıştır. Örneğin bir öğretim üyesinin işyerinde bir masaüstü bilgisayarı, bir dizüstü bilgisayarı, evde bir masaüstü bilgisayarı ve bir tablet bilgisayarı, ayrıca bir akıllı telefonunun bulunması mümkün olabilmektedir. Bu durumda bireylerin sadece bir cihazı kullanarak bütün sanal deneyimlerini o cihazda yaşamasını beklemek gerçekçi değildir. Bu nedenle bireylerin sahip olduğu birden fazla cihazdaki deneyimlerini ayrı ayrı kaydeden bir sisteme ihtiyaç vardır. Diğer taraftan bireyler bilgisayar başında geçirdikleri süre dâhil tüm zamanlarında fiziksel ve sosyal deneyimler yaşarlar. Bu deneyimlerin de geleneksel yaşam günlüğü kameralarıyla kaydedilmesi gerekmektedir. Bu gerekçeler dikkate alınarak, fiziksel ortamlar için yaşam günlüğü kamerası, sanal ortamlar için ise birden fazla cihazda çalışabilen ekran görüntüsü yakalama araçlarını içeren bir yaşam günlüğü sistemi geliştirmesi gerekmektedir.
  7. 7. Yaşam Deneyimleri Yönetimi Süreci Yaşam deneyimleri yönetimi • “bireyin geçmiş deneyimleri değerlendirebilmesi, • şu anda yaşamakta olduğu deneyimlerin farkında olması ve • gelecekte yaşamayı öngördüğü deneyimleri planlayabilmesi” şeklinde tanımlanabilir. “Yaşam deneyimlerinin kaydedilmesi” “Yaşam deneyimlerinin yorumlanması” “Yaşam deneyimlerinin planlanması denetlenmesi ve değerlendirilmesi”
  8. 8. Yaşam Deneyimlerini Kaydetme
  9. 9. Fiziksel ve Sanal Ortamlardaki Yaşam Deneyimlerinin Eşzamanlı Olarak Kaydedilmesi
  10. 10. Yaşam Deneyimlerini Yorumlama Öykü … … Kayıt … Kayıt … Etkinlik Kayıt … Etkinlik … Kayıt … Kayıt Kayıt … Etkinlik … Etkinlik … … Kayıt Kayıt … Etkinlik … Etkinlik Kayıt Olay (episode) Olay (episode)
  11. 11. Etkinlikler (Activities) • Etkinlik (Activity) Kuramına göre insan etkinlikleri, eylemlerden, eylemler de işlemlerden oluşurlar. Etkinlik belirli bir gereksinimi karşılamaya yönelik bir güdü tarafından motive edilir. Eylem ise belirli bir amaca ulaşmak amacıyla gerçekleştirilen bir davranıştır. İşlemler ise eylemi gerçekleştirmek amacıyla yerine getirilen rutin süreçlerdir. İnsanlar genellikle bir eylemi gerçekleştirirken yaptıkları işlemlerin farkında değillerdir (Kaptelinin, 2013). Etkinlik Eylem Eylem İşlem İşlem İşlem
  12. 12. Etkinlikler İçin Örnek Kategoriler Belge okuma Gösteri seyretme Ses dinleme Fiziksel aktivite gerçekleştirme Seyahat Ruhani etkinlik gerçekleştirme Görüşme yapma Sunum yapma • Kitap, gazete, dergi, yazı, … • Sinema filmi, tiyatro, opera, konser, televizyon programı, … • Radyo programı, müzik dosyası (mp3, cd, plak, …) • Yürüme, koşma, yüzme, masaj, yıkanma, saç kestirme, bakım, güneşlenme, fitness, aerobik, dans, spor karşılaşması, dinlenme, uyuma, yemek yeme, … • Bisiklet, motosiklet, otomobil, tekne, uçak, … • İbadet, meditasyon, … • Yüz yüze görüşme, telefon, SMS, dijital yazışma, … • Ders anlatımı, bildiri-seminer sunumu, toplum önünde konuşmalar, … Eğitsel eylem gerçekleştirme • Ders dinleme, ders çalışma, ödev yapma, sınav olma, … Bilgi çalışması gerçekleştirme • Araştırma, yazma, organize etme, beyin fırtınası, geleceği planlama, geçmişi değerlendirme, problem çözme, proje gerçekleştirme, yazılım geliştirme… … •…
  13. 13. Deneyime Ait Bağlamlar Deneyime dahil olan kişiler Deneyimle ilişkili kişisel davranışlar Deneyimin zamanı ve süresi Deneyimin gerçekleştiği ortam Deneyimden kaynaklanan duygular-duygu durumlar Deneyimle ilgili kişisel özellikler Deneyimin kaydı Deneyimle ilgili varlıklar
  14. 14. Olaylar (Episodes) Birbiriyle ilişkili etkinliklerin oluşturduğu üst etkinliğe olay (episode) adını verilmektedir. Olay Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Etkinlik Olay Olay Etkinlik
  15. 15. Öyküler Öykü kısaca birbiriyle ilişkili olaylar (episode) kümesidir. Öykü A Olay Olay Olay Olay … Olay Olay Olay Olay … Olay Öykü B Olay
  16. 16. Deneyimleri Planlama, Denetleme ve Değerlendirme* Planlama • Gelecekte neler yapılması gerektiğine karar verilmesi Değerlendirme • Var olan durumun bireyin kendisi için belirlediği standartlara göre belirlenmesi Denetleme • Var olan durumun planlanan ile karşılaştırılması *«Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi» yaklaşımından uyarlanmıştır (Mutlu, 2013b).
  17. 17. Yönetim Listeleri Geleceğe Yönelik Listeler Hedefler Yol haritaları Tasarım fikirleri Taslaklar Yapılacaklar Sonraki projeleresürümlere bırakılan işler … Güncel Duruma Yönelik Listeler Yapılanlar Sürüm günlüğü Hatalar-sorunlar … Geçmişe Yönelik Listeler Tamamlananlar İptal edilenler Yeniden ele alınanlar/alınacaklar Başarılar Başarısızlıklar Beceriler/Yeterlilikler Yetersizlikler …
  18. 18. Yaşam Günlüğü Katmanı Deneyim İşleme Katmanı Sistemin Tasarımı Etkinliker Olaylar (Episodes) Öyküler Çalışma Bilgisayarı Bulut Görüntüler Yaşam Günlüğü Yazılımları Cihazlar
  19. 19. İşlevsel Tasarım Prensipleri “Sahip olduğum birden çok cihazdan kamera ve ekran görüntüleri yakala”, “Görüntüleri cihazlardan çalışma bilgisayarına aktar ve bir araya getir”, “Ev-işyeri gibi birden çok yaşam günlüğü sistemiyle çalışabilmeliyim”, “Geçmiş deneyimlere ait görüntüleri bana yıl-ay-gün biçiminde listele”, “Görüntülerde zamansal filtreleme olanağı sağla”, “Görüntüleme seçenekleri sun”, “Bir kayıt, birden fazla kayıttan oluşan grup, bir gün, bir ay ya da bir yıla ait sınırsız sayıda ve zengin metin formatında yorum bilgisi girebilmeliyim”, ”Arama, listeleme yapabilmeliyim”
  20. 20. Genel Tasarım Prensipleri Otomatiklik Genişletilebilirlik Yönetilebilirlik Sürdürülebilirlik • Kendiliğinden ve sürekli görüntü alabilme • Birden çok cihazda çalışabilme • Yönetim ve bakımda basitlik • Ağ ve depolama kapasitesi ve bedelinin düşüklüğü Güvenlik • Veri tabanı taşınabilirliği, yedekleme Esneklik • Sınırsız düğüm ve sınırsız öğe oluşturabilme, kes-kopyala-yapıştır özelliği ve diğer ortamlara veri aktarabilme Veri bütünlüğü • Her iki alt sistemde diğer yöne doğru bütünlük
  21. 21. Sistemin Geliştirilmesi • Önceki bölümde tasarlanan sistemin denenmesi amacıyla kullanılabilir bir prototip yazılımının geliştirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla tasarımda yer alan yaşam günlüğü katmanında daha önce geliştirilmiş ve denenmiş olan “Çoklu Cihaz Tabanlı Yaşam Günlüğü Sistemi” kullanılacaktır. Tasarımın deneyim işleme katmanında çalışacak yazılım ise bu çalışma kapsamında geliştirilmiştir.
  22. 22. Yaşam Günlüğü Alt Sistemi
  23. 23. Yaşam Günlüğü Yazılımları LifeLoggingCC LifeLoggingSC LifeLoggingCCDesktop LifeLoggingCCPhone LifeLoggingTransporter LifeLoggingSCWin7
  24. 24. Deneyim İşleme Katmanını Geliştirme Öyküsü Tasarımın deneyim işleme katmanında çalışacak yazılım “Tasarım Tabanlı Araştırma” yaklaşımı uygulanarak bu çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Bu yaklaşıma göre problemin çözümlenmesi, tasarlanması, geliştirilmesi ve uygulanması süreçleri probleme bir çözüm bulununcaya kadar ardışık iyileştirmelerle döngüsel olarak uygulanır. Deneyim işleme katmanında kullanılmak üzere AllMyListsLE isimli bir yazılım ardışık iyileştirmelerle üç sürümde geliştirilmiştir. AllMyListsLE yazılımı kullanıcının kamera görüntüsü ve ekran görüntülerine ait kayıtlardan yararlanarak yaşamış olduğu deneyimlerine ait etkinlik, olay ve öykülere ait not, yorum ve gözlemlerini girmesine ve daha sonra bunları inceleyerek değerlendirebilmesine olanak sağlayan bir yazılımdır.
  25. 25. Sürüm 1 • İlk Sürümde Microsoft Visual Studio ile WPF 4.5 üzerinde ve SQL CE 4.0 veritabanı ile geleneksel System.Data.SqlServerCE API'si kullanıldı.
  26. 26. Sürüm 2 • AllMyListsWPFMVVMAllMyListsLE
  27. 27. Sürüm 3 • <Görüntüleme ortamı>
  28. 28. Tamamlanan Sistemin Özellikleri
  29. 29. Sistemin Denenmesi Geliştirme ve Deneme Takvimi • Deneyim işleme katmanına ait AllMyListsLE yazılımı Ocak 2013-Mayıs 2013 tarihleri arasında geliştirilmiş ve Mayıs 2013-Eylül 2013 arasında yoğun olarak denenmiştir. Kaydedilen Görüntüler • Deneme kapsamında AllMyListsLE yazılımı yaşam günlüğü sistemine ait çalışma bilgisayarına kurulmuştur. Bu deneme esnasında yaşam günlüğü katmanına ait yazılımların Aralık 2012-Eylül 2013 tarihleri arasında kaydettikleri 125.000 görüntü üzerinde çalışılmıştır.
  30. 30. Deneme Süreci Yaşam deneyimlerinin kaydedilmesi • Bu süre boyunca çoğu zaman bir gün içerisinde sadece bir bilgisayara ait kaydedilmiş ekran görüntüleri üzerinde çalışılmaktayken, sisteme stres testi uygulandığı günlerde aynı anda yedi farklı cihazdan gelen görüntülerin kullanıldığı olmuştur. Yaşam günlüğünün taranması • Yaşam günlüğü görüntüleri yıl, ay, gün, cihaz ve saat bazında taranabilmektedir. Sistemin kullanımında genellikle birkaç günde bir o günlere ait cihazlar tarafından kaydedilen görüntüler saat bazında taranarak seçilen görüntü ya da görüntü grupları üzerinde yorum girişi yapılmıştır. Görüntüleri yorumlama işlemi • Bireysel kullanımda etkinliklerin günlük yorumlar biçiminde, olayların aylık yorumlar biçiminde ve öykülerin ise yıllık yorumlar biçiminde oluşturulması tercih edilmiştir. Planlama, denetleme, değerlendirme • Yönetsel listeler ay düğümlerinde “Planlananlar”, “Devam edenler” ve “Tamamlananlar” isimlerinde oluşturulan öğelerde tutulmuştur. Bu öğeler haftalık olarak genellikle haftanın ilk günü, önceki hafta girilmiş olan etkinlik, olay ve öykü kayıtları taranarak güncellenmiştir. Burada kullanılan isimlendirmeler sistemi kullananların odaklandığı deneyim türlerine göre değişebilir. İş-Proje odaklı deneyimleri takip etmek isteyenler görevler, hatırlatıcılar ve yapılacaklar türü öğelere ağırlık verirken, sanat-kültür, sağlık-spor, eğlence-hobi ve sosyal yaşam gibi deneyimlere odaklananlar etkinlik-olay-öykü bağlamına ağırlık verebilirler.
  31. 31. Bulgular Anlık Kullanım •Geçmiş bir deneyimin ayrıntılarını hatırlamak amacıyla anlık kullanımlar etkili olmaktadır. Yaşam Arşivi •Fiziksel ve sanal ortamlarda yaşanan yaşam deneyimlerinin eksiksiz bir envanteri çıkarılabilmektedir. Kullanışlı bir yaşam arşivi elde edilmektedir. Kalıcı Hatırlama •Günlük faaliyetlere ait görsel kanıtlar daha kalıcı bir hatırlama sağladıklarından dolayı, aradan uzun zaman geçtikten sonra dahi deneyimlere yönelik tekrar tekrar yorum yapma olanağı bulunmaktadır. Birden Fazla Cihazda Kullanım •Sistemin özellikle aynı anda birden fazla bilgisayarda çalışmayı gerektiren etkinliklerde bu etkinliklerin koordinasyonu için etkili bir araç olduğu görülmüştür. Kişisel Performans •Günlük etkinlik listelerinin varlığı kişisel performans değerlendirmesi yapmaya olanak sağlamaktadır. Geçmiş Deneyimlerden Yararlanmak Yaşama Ait Öyküler •Bir olay anında daha önce yaşanmış benzer olaylara ait görüntüler ve etkinlik kayıtlarından yararlanarak deneyimleri gözden geçirmek zaman ve enerji kaybını önlemektedir. •Yaşamın ardışık ve ya paralel öykülerden oluştuğu ayırdına varılmaktadır. Değişik roller ile öyküler arasındaki ilişkiler anlaşılır hale gelmektedir. Gelecek, şu an ve geçmişe ait bulanıklık ve belirsizlik azalmaktadır.
  32. 32. Sistemin Olası Kullanım Alanları Kişisel gelişim ve yaşam koçluğu (Amaç yönetimi) Kişisel proje yönetimi (Görevler, yapılacaklar listeleri, hatırlatıcılar) Hafıza yönetimi (Kişisel anılar, aile anıları, kurumsal anılar) Kişisel sağlık yönetimi (Spor, beslenme, bakı m, tedavi) Kişisel güvenlik (Özellikle hafıza sorunu yaşayanlarda) Kişisel eğitim yönetimi (Yaşam boyu öğrenme, informel öğrenme)
  33. 33. Öneriler Sistemin yaşam günlüğü alt sistemi sadece Windows 8 ve Windows Phone 8 işletim sistemleri için geliştirildiğinden dolayı iOS, MacOS ve Android işletim sistemlerinden ekran ya da kamera görüntüsü alınamamaktadır. AllMyListsLE yazılımı bir ekranda çok sayıda resim görüntülerken yavaşlık yaşayabilmektedir. Aynı anda birden çok cihaza ait görüntüleri eş zamanlı olarak görüntüleme olanağı bulunmamaktadır. Sistemin bu kısıtlılıklarının aşılması amacıyla geliştirmeler yapılabilir. Ayrıca sisteme görüntü tanıma yetenekleri kazandırma, yeni sensörler ekleme, yeni yönetsel yetenekler kazandırma gibi ek geliştirme olanakları bulunmaktadır. Sistemin çok kullanıcı üzerinde uygulanmasına yönelik deneysel çalışmalar yapılması durumunda farklı kullanım deneyimleri ve kullanım alanları belirlenebilir
  34. 34. Teşekkürler Bu çalışma Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonunca kabul edilen 1301E014 nolu proje kapsamında desteklenmiştir.
  35. 35. Kaynakça [1] Wikipedia, (2013). Experience, http://en.wikipedia .org/wiki/Experience, (7.10.2013 tarihinde erişildi) [2] Bush, V. (1945). As We May Think. The Atlantic Monthly. 176(1), July 1945, 101-108, [3] Mann, S. (2013). Wearable Computers Project, http://wearcam.org/pictures.html, (7.10.2013 tarihinde erişildi) [4] SenseCam (2013), http://research. microsoft.com /en-us/um/cambridge/projects/sensecam/ (7.10.2013 tarihinde erişildi) [5] Bell, G. (2013) MyLifeBits Project, http://research.microsoft.com/en-us/projects/mylifebits/default.aspx, (7.10.2013 tarihinde erişildi) *6+ Mutlu, M.E. (2013c) Öğrenme Deneyimlerinin Kaydedilmesi İçin Çoklu Cihaz Tabanlı Bir Yaşam Günlüğü Sisteminin Geliştirilmesi, WCEIS-2013 - 2nd World Conference on Educational and Instructional Studies, 7-9 Kasım 2013, Antalya (Kabul edildi) *7+ Mutlu, M. E. (2012a). Yaşam Günlüğü (CARPE) Uygulamaları ve Yaşam Deneyimleri Yönetimi İçin Bir Bilgi Mimarisi, XVII. Türkiye’de İnternet Konferansı, 7-9 Kasım 2012, Eskişehir. [8] Mutlu, M.E., (2012b), A Mobile Information Management Framework Proposal for The Development of Personal Learning Environments, Future Learning - IV. International Future Learning Conference, 14-16 Kasım 2012, İstanbul. *9+ Mutlu, M.E. (2013a), Öğrenmenin Üç Boyutu ve Öğrenme Deneyimlerinin Oluşması, 22. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı EBK2013, 5-7 Eylül 2013, Eskişehir. *10+ Mutlu, M.E. (2013b), Genişletilmiş İnformel Öğrenme Modeli ve Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi için Bir Yöntem, 22. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı EBK2013, 5-7 Eylül 2013, Eskişehir. [11] Teraoka, T. (2012), Toward personal experience management in a socially networked world. PIM WorkShop 2012, affiliated with CSCW 2012, the Conference on Computer-Supported Collaborative Work, February 2012, Seattle. [12] Kaptelinin, V. (2013). Activity Theory. In: Soegaard, Mads ve Dam, Rikke Friis (eds.). The Encyclopedia of Human-Computer Interaction, 2nd Ed.. Aarhus, Denmark: The Interaction Design Foundation. http://www.interaction-design.org /encyclopedia/activity_theory.html, (7.10.2013 tarihinde erişildi) [13] Wikipedia, (2013d). Management, http://en.wikipedia.org /wiki/Management (7.10.2013 tarihinde erişildi) [14] Mutlu, M.E. (2013c), PIM Projects, Kişisel Bilgi Sistemleri Wiki Sitesi, (http://personalis. wikispaces.com/PIM+Projects), (7.10.2013 tarihinde erişildi)

×