KPSS     -TEMEL HUKUK BİLGİSİ-Bu çalışma kpss.info tarafından KPSS’ye hazırlanan adaylar için                  özel olarak...
HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI          SOSYAL DÜZEN KURALLARI                                                            Örf ve...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi         HUKUK KURALLARI İLE SOSYAL DÜZEN KURALLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Hukuk Kura...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi              HUKUK KURALLARI                                                   ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademie. Hükümsüzlük (Geçersizlik): Yapılan bir işlem veya                            ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi   çimde ifade eden hükümlerdir. Örneğin; bir söz-                           3. ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi            HUKUKUN KAYNAKLARI                                                  ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKanun Hükmünde Kararname (KHK)                                                  ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi                     HUKUK DALLARI                                              ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi5. Vergi Hukuku: Anayasamızın 73. maddesine göre                              ha...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiB. ÖZEL HUKUK                                                                   ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi4. Devletler Özel Hukuku: Farklı devletlere mensup                              ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKanunda boşluğun oluşmasının çeşitli sebeplerivardır:                           ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi          KİŞİ KAVRAMI VE EHLİYET                                               ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKişi açısından ehliyet hak ehliyeti ve fiil ehliyetiolarak ikiye ayrılır:       ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademia. Kanunen erginlik                                                             ...
Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi                     HAK KAVRAMI                                                ...
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Kpss temel hukuk
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Kpss temel hukuk

1,439 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,439
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
55
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Kpss temel hukuk

  1. 1. KPSS -TEMEL HUKUK BİLGİSİ-Bu çalışma kpss.info tarafından KPSS’ye hazırlanan adaylar için özel olarak hazırlanmıştır.Çalışmanın tüm hakları www.kpss.info - www.filozof.com.tr ‘yeaittir. İnternette sadece bireysel kullanım için yayınlanmaktadır. www.kpss.info www.filozof.com.tr
  2. 2. HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI SOSYAL DÜZEN KURALLARI Örf ve adet kuralları, hukukun yazısız kay-İnsan yaradılış gereği toplum içinde yaşayan bir varlık- nağı olarak hukuk kurallarının içinde kabultır. Bununla birlikte her toplumda uyumsuz, bencil dav- edilmiştir; ancak örf ve adetlerin tamamıranan, kişisel çıkarlarını ön planda tutan, zayıfları ezen hukukun yazısız kaynağı içerisinde değildir.ve toplumsal barışı bozan bireyler olmuştur. Toplumsal Devlet birçok örf ve adetin arkasına deste-hayatın sağlıklı bir şekilde yürüyebilmesi, barış, huzur ğini koymamıştır.ve güven ortamının kurabilmesi için insanların bazı Örnek, başlık parası.davranışlarını sınırlandırma gerekliliği doğmuştur. Budurum insanların karşılıklı münasebetlerini ve sorumlu-luklarını düzenleyen birtakım kuralların doğmasına Görgü (Adab-ı Muaşeret) Kuralları: Aynı toplumdazemin hazırlamıştır. Zaman içindeki gelişmelere de yaşayan kişilerin, sosyal ortamda uyması beklenenbağlı olarak bu kuralların nitelikleri değişmiş yazısız davranış biçimleridir. Örneğin; yeme - içme, giyinme,kuralların yerini zamanla yazılı ve ayrıntılı kurallar al- konuşma, oturup - kalkma, hasta ziyareti gibi davranış-mıştır. Bu kurallar, bir yandan kişilerin hak ve özgürlük- lar görgü kurallarıyla belirlenmiştir.lerini koruma altına alırken, bir yandan da onların öz- Görgü kurallarının yaptırımı manevidir. Bu kurallaragürlüklerini kısıtlamakta, bireylere yapabilecekleri ve uymayanlar görgüsüz olarak nitelendirilir.yapamayacakları şeyleri göstermektedir. Toplumdadüzenin sağlanması ve korunması için kişilere hak veödevler yükleyen bu kurallara Sosyal Düzen Kurallarıdenir. Bütün bu kuralların genel amacı toplum içeri- Ör nek Sorusinde düzeni sağlamaktır. l. Hukuk www.kpss.info SOSYAL DÜZEN KURALLARI ll. Ahlâk lll. Örf ve Adet Din Ahlak Örf ve Adet Görgü Hukuk Yukarıda verilen sosyal düzen kurallarındanKuralları Kuralları Kuralları Kuralları Kuralları hangileri maddi yaptırıma sahip değildir?Din Kuralları: Toplumu düzenleyen kurallardan en eski A) Yalnız l B) Yalnız ll C) Yalnız lllolanıdır. Din kuralları insanla yaratıcı arasındaki ilişkiler D) Il ve llI E) l, ll ve lllile insanların birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerini (Cevap D)düzenler. Din kurallarına uymamanın yaptırımı manevi-dir ve uymayanlara günahkar denir. Laik olmayandevletlerde din kuralları aynı zamanda hukuk kuralıkabul edildiğinden dini kurallara uymayanlara devletbizzat yaptırım uygulayabilmektedir.Ahlâk Kuralları: İnsanın kendisine ve topluma karşınasıl davranması gerektiğini gösteren kurallardır. İnsa- Ör nek Sorunın topluma karşı yükümlülüklerini içeren ahlak kuralla-rına “objektif ahlak” kendisine karşı yükümlülükleriniiçeren ahlak kurallarına “subjektif ahlak” denir. Ahlak Aşağıdakilerden hangisi sosyal hayatı düzen-kurallarının yaptırımı manevidir. Bu kurallara aykırı leyen kurallardan biri değildir? (2009/KPSS)davrananlar, “ahlaksız” olarak nitelendirilir.Örf ve Adet Kuralları: Toplum içinde uzun zamandan A) Din kuralları B) Fizik kurallarıberi tekrarlanan ve toplumun kendisine uyulmasını C) Görgü kuralları D) Ahlak kurallarızorunlu kıldığı, ortak davranış kurallarıdır. Bireyleri E) Hukuk kurallarıbelirli şekillerde davranmaya zorlar, sosyal ilişkileri (Cevap B)güçlendirir, bireyler arasında dayanışma sağlar. Örf veAdet Kuralları görgü kuralları ile iç içedir. Bazı görgükuralları zamanla örf ve adet kuralı haline dönüşmüştür. 1
  3. 3. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi HUKUK KURALLARI İLE SOSYAL DÜZEN KURALLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Hukuk Kuralları İle Din Kuralları Arasındaki İlişki Hukuk Kuralları İle Ahlâk Kuralları Arasındaki İlişki Din kuralları değişmez, hukuk kuralları değişebilir.  Ahlâk kuralları bir davranışı iyi/doğru ve kötü/yanlış Din kuralları hem uhrevi hayatı hem de dünyevi olarak düzenlerken hukuk kuralları haklı/haksız ola- hayatı düzenler, hukuk kuralları ise sadece dünye- rak değerlendirir. vi hayatı düzenler.  Ahlâk kurallarının yaptırımları manevidir, hukuk Din kuralları davranışları sevap/günah olarak nite- kurallarının yaptırımları maddidir. lendirir, hukuk kuralları ise davranışları hak-  Ahlâk kuralları kişinin hem manevi hem de maddi lı/haksız olarak niteler. alanını düzenlerken, hukuk kuralları sadece maddi alanı düzenler.  Ahlâk kuralları yazılı olmayan kurallardır. Hukuk kuralları ise genelde yazılıdır.  Ahlâk kuralları kişiye sadece yükümlülük yükler, w w???f YAYINCILIK . t r hukuk kuralları hem yükümlülük yükler hem de yet- w. ilozof.com ki verir.  Hukuk dış davranışı esas aldığı halde, ahlakta niyet ve maksatta dikkate alınır.Hukuk Kuralları İle Örf ve Adet Kuralları Arasındaki Hukuk Kuralları İle Görgü Kuralları Arasındaki İlişki İlişki Hukuk kuralları yetkili organlar tarafından konulur-  Görgü kuralları genelde aynı çevreye mensup in- ken; örf ve adet kuralları, belli bir konuda bireylerin sanlar arasında uygulanır. Hukuk kuralları ise ge- aynı şekilde davranmalarının sonucudur. nelde tüm ülkede uygulanır. Örf ve adet kuralları ile hukuk kuralları muhatapları  Görgü kuralları yazılı değildir, hukuk kuralları genel- bakımından farklıdır. Hukuk kuralları ülkedeki tüm de yazılıdır. insanlar için geçerliyken örf ve adet kuralları belli  Görgü kuralları sadece sorumluluk yüklerken, hukuk bir toplumsal çevredeki insanlara hitap eder. kuralları hem sorumluluk yükler hem de haklar Hukuk kurallarının yaptırımı maddidir, örf ve adet bahşeder. kuralarının yaptırımı ise manevidir.  Görgü kurallarının yaptırımı manevidir ve kişi “kaba, görgüsüz” olarak nitelendirilir. Hukuk kurallarının yaptırımları ise maddidir. 2
  4. 4. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi HUKUK KURALLARI d. İhlal neticesinde ortaya çıkan sonuç zorla ve devlet gücü ile yerine getirilecek.Kişilerin hak ve menfaatlerini korumak, sorumluluklarınıbelirlemek, bireyin ve toplumun genel yararını sağla- YAPTIRIM TÜRLERİmak, kişiler ve kurumlar arasındaki ilişkileri düzenlemekamacıyla yetkili bir organ tarafından oluşturulmuş, Cebri icradevletin maddi yaptırımları ile desteklenmiş kurallarbütünüdür. TazminatHukuk kurallarının işlevleri: Toplum düzenini sağlamak. Ceza Toplumsal barışı sağlamak. İptal Kişilerin haklarını hukuki güvence altına almak. Hürriyet ve eşitliği sağlamak. Hükümsüzlük (Geçersizlik) Toplumsal ihtiyaçları karşılamak. Müsadere (Zoralım) Adaleti gerçekleştirmek. a. Cebri İcra: Borçlarını ödemeyen borçlunun, borcunu devlet gücü ile zorla yerine getirmeye mecbur ettirilme- HUKUK KURALLARININ YAPTIRIMI sidir. Cebri icra için söz konusu olan borç; bir şeyin (MÜEYYİDESİ) yapılması veya yapılmaması ile bir mal varlığı değerinin ödenmesidir. Bu noktada cebri icra, borçluyu bir işiSosyal düzen kurallarının asıl amacı, toplum için- yapmaya veya yapmamaya ve bir miktar mal varlığınıdeki düzeni sağlamaktır. Kişiler bazen sosyal düzen ödemeye zorlar.kurallarına uyarlar; ancak bazen de bu kuralları şahsi DİNAMİK AKADEMİihtirasları ve bencillikleri yüzünden çiğnerler. İşte böyle Cebri İcra, ilamlı ve ilamsız olmak üzere ikiye ayrılır.bir ihlal durumunda, sosyal düzen kuralını çiğneyen İlamlı ve ilamsız icra, haciz ve iflas olmak üzere ikikişilere, ihlal ile bozulan sosyal düzenin yeniden sağ- yolla gerçekleştirilir.lanması için uygulanan hukuki kurumlara yaptırımdenir. Kısaca yaptırım sosyal düzen kurallarının ihlali b. Tazminat: Bir kimsenin bir hukuk kuralına veyasonucunu doğuran kişiye uygulanan, ihlalin hukuki sözleşmeye aykırı davranması sonucunda, başka birsonucudur. Yani yaptırım hukuki bir sonuçtur. Bilindiği kişinin zararının doğumuna sebebiyet vermesi halindegibi hukuk kurallarının yaptırımları ile diğer sosyal dü- bu zararı ödemesini sağlayan yaptırım türüdür. Tazmi-zen kurallarının yaptırımları arasında fark vardır. Hukuk nat maddi ve manevi olmak üzere iki kısma ayrılır.kurallarının yaptırımları maddidir; yani dünyevi sonuçla-rı vardır (hapis, tazminata mahkum olma gibi).Diğer sosyal düzen kurallarının ise yaptırımları manevi- c. Ceza: Hukuk kurallarına uymamanın karşılığı olarakdir. Kişinin genel olarak vicdanına seslenir ve onu öngörülecek en ağır müeyyide ceza vermedir. Cezavicdani olarak mahkum eder. Ayrıca hukuk kurallarının verme ceza hukuku alanında öngörülmüş bir yaptırımöngördüğü yaptırımların uygulanması devlet gücü ile türüdür.gerektiğinde zorla yerine getirilir. Ancak diğer sosyal d. İptal: Hukuk kurallarına aykırı olarak yapılmış idaridüzen kurallarının yaptırımlarının yerine getirilmesinde bir işlemin, bu işlem yüzünden menfaatleri zedelenmişdevlet gücü kullanılmaz ve zora başvurulmaz. kişiler tarafından yetkili mahkemeye başvurulmak şartıYukarıda sayılan farklar da dikkate alındığında hukuk ile yetkili mahkemenin bu hukuka aykırı işlemi iptalkurallarının yaptırımlarını şöyle tarif edebiliriz; “Bir etmesi sonucunu doğuran yaptırım türüdür. Kural ola-hukuk kuralına aykırı davranış sonucunda ortaya rak idarelerin yapmış oldukları işlemler hukuka uygunçıkan ve devlet gücü kullanılarak zorla yerine getiri- kabul edilir.len hukuki neticelerdir.” Bu tanımın dört unsuru var- Ancak çeşitli sebeplerle idarelere hukuka aykırı işlemlerdır: yapabilirler. İşte bu hukuka aykırı olan işlemler menfa-a. Bir hukuk kuralı olacak atleri zedelenenler tarafından yetkili mahkemede davab. Bu hukuk kuralının bir emri ve yasağı olacak açılırsa, yetkili mahkemenin verdiği yaptırım, iptal yaptı- rımıdır.c. Bu emir veya yasak ihlal edilecek. İptal, idari işlemi geçmişe yönelik olarak etkiler. İptal ile işlem hiç yapılmamış sayılır. 5
  5. 5. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademie. Hükümsüzlük (Geçersizlik): Yapılan bir işlem veya f. Müsadere (Zoralım): Ceza hukukunda uygulananeylemin hukukun gerektirdiği temel şartlara uymaması bir yaptırım türüdür. Kasıtlı bir suçun işlenmesindesonucu geçersiz sayılmasıdır. Hükümsüzlük durumu kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya dakendi içinde 3’e ayrılır. suçtan meydana gelen eşyanın devlet tarafından zorla a. Yokluk: Yapılan bir işlemin hukuki açıdan hiç alınmasına müsadere denir. Müsadere eşya müsade- olmamış kabul edilmesi resi olabileceği gibi kazanç müsaderesi de olabilir. Eşya müsaderesinde suçta kullanılan veya sırf suçun Örneğin: Evlendirme memuru huzurunda yapılma- işlenmesi için oluşturulmuş veya suçun sonucunda yan bir evlilik geçersiz sayılır. ortaya çıkan eşya müsadere edilir. Bu eşya eğer tüke- b. Butlan: Ehliyet, şekil ve konu gibi kanunun tilmiş ortadan kaldırılmış ise eşyanın değeri kadar aradığı zorunlu hallerden birinin eksikliği veya malvarlığı değeri müsadere edilir. Kazanç müsadere- kanuna, kamu düzenine ve ahlâka aykırılığı ha- sinde ise suç sonucunda elde edilen veya suçun konu- linde hukuken kendiliğinden geçersiz olmasıdır. sunu oluşturan yada suçun işlenmesi için sağlanan Butlan mutlak ve nisbi olmak üzere 2’ye ayrılır. menfaatlerin müsadere edilmesi söz konusudur. Mutlak Butlan: Yapılan hukuki işlemin baştan itibaren geçersiz olmasıdır. Örneğin: Evli birinin ikinci bir evlilik yapması veya HUKUK KURALLARININ ÇEŞİTLERİ bir evin satışının resmi bir antlaşmayla değil sözlü şekilde yapılması Nisbi Butlan: Bir hukuki işlemin baştan itibaren HUKUK KURALLARI geçersiz olmayıp, taraflardan birinin itirazı sonucu Emredici Hukuk Yedek Hukuk Tanımlayıcı hakimin dikkate alacağı bir eksikliği ifade eder. Kuralları Kuralları Hukuk Kuralları w w???f YAYINCILIK . t r w. ilozof.com Kişinin itirazı olmadan hakim, nisbi butlanı Tamamlayıcı Yorumlayıcı Hukuk Hukuk kendiliğinden dikkate almaz. Kuralları Kuralları 1. Emredici Hukuk Kuralları: Hukuk kuralının bir işi Örneğin: Baskı ve zor altında alınan bir imzaya yapılmasını veya yapılmamasını emrettiği, aksine dayalı sözleşme normal koşullarda hukuka uygun- işlemin hukuki yaptırımları ile karşılaşacağı kurallardır. dur; ancak mağdur tarafın itirazı ile bu sözleşme geçersiz sayılır. 2. Yedek Hukuk Kuralları: Emredici hukuk kurallarının tam açıklamadığı veya boş bıraktığı alanlarda kullanı- c. Tek Taraflı Bağlamazlık: Yapılan bir sözleş- lan kurallardır. menin taraflarından birinin fiil ehliyetine sahip ol- maması nedeniyle işlemin geçersiz sayılmasıdır. Örneğin: 16 yaşındaki birinin borç senediyle araba Bunlarda kendi içerisinde ikiye ayrılır: alıp borcunu ödememesi  Tamamlayıcı Hukuk Kuralları: Taraflar, yaptıkları sözleşmede birinci derecedeki önemli noktalar hu- susunda anlaşmışlar; ancak sözleşmenin diğer un- Ör nek Soru surlarını düzenlememişlerdir. Bu durumda geri ka- lan hususları düzenleyen hukuk kurallarına tamam- layıcı hukuk kuralları denir. Örneğin; anlaşarak Toplum içerisinde imam nikahı uygulaması ayrılan bir çift, mal paylaşımı konusunda Medeni hangi tip hukuk yaptırımına örnektir? Kanunun esaslarına uymak zorunda değildir; ancak paylaşımda ihtilaf yaşanırsa Medeni Kanunun ilgili A) Ceza B) Cebri İcra hükümleri devreye girer. C) Tazminat D) Hükümsüzlük  Yorumlayıcı Hukuk Kuralları: Mevzuatta veya E) İptal tarafların yaptığı sözleşmede kullandıkları bir kav- (Cevap D) ramın aslında ne anlama geldiğini daha ayrıntılı bi- 6
  6. 6. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi çimde ifade eden hükümlerdir. Örneğin; bir söz- 3. Tabii Hukuk (İdeal, Doğal Hukuk): Yürürlükteki leşmede kira ücretinin ayın ortasında ödenmesi ön- hukuka yol gösteren, onun nasıl olması gerektiğini ifade görülmüştür. Ancak sözleşmede “ayın ortası” tabiri- eden hukuktur. Tabii hukukun amacı ideal olanı, en nin ne olduğu belirtilmemiştir. Bu durumda yorum- mükemmel olanı yakalamaktır. Asıl amacı ise mutlak layıcı hukuk kuralları devreye girer. Buna göre “ayın adalettir. Tabii hukuk küçük ayrıntılarla uğraşmaz. Tabii ortası” tabirinden ayın 15. günü anlaşılır. hukuk, “olması gereken” hukuktur.3. Tanımlayıcı Hukuk Kuralları: Bir hukuki kavramın 4. Tarihi Hukuk: Yürürlükten kalkmış olan hukuka tanımını yapan ve bu kavramdan ne anlaşılması Tarihi Hukuk denir. Bu hukuk geçmişte uygulanmıştır; gerektiğini ifade eden hukuk kurallarıdır. Örneğin; ama günümüzde artık uygulaması kalmamıştır. Örne- “Nişanlanma, evlenme vaadidir.” hükmü, nişan- ğin; 1961 anayasası gibi lanmayı tanımlayan bir hukuk kuralıdır. 5. Maddi Hukuk (Şekli Hukuk): Doğrudan kişilerin hukuki durumunu, kişilerin birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerini düzenleyen, kişilerin sahip olduğu hakları ve HUKUKUN ÇEŞİTLİ ANLAMLARI yüklendiği borçları belirleyen kurallara denilmektedir.1. Pozitif Hukuk (Yürürlükteki Hukuk - Müspet Hu- Medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku ve cezakuk): Belirli bir ülkede yürürlükte olan hukuka pozitif hukuku maddi hukukun kapsamına girmektedir.hukuk denir. Pozitif hukuk, uygulanan hukuktur. Birülkede mer’i yani geçerli olan hukuktur. Yazılı veyayazısız olması fark etmez. Pozitif hukuka “Dogmatik 6. Objektif Hukuk - Subjektif Hukuk: Herkese uygu-Hukuk”da denir. Örneğin; Örf, adet, anayasa, ceza lanabilen, genel ve soyut hukuk kurallarının tamamıkanunları.. gibi objektif hukuk kurallarını oluşturur. Objektif hukuk DİNAMİK AKADEMİ kurallarının kişilere tanıdığı haklar, yetkiler ve özgürlük- lerin tamamına ise subjektif hukuk denir.2. Mevzu Hukuk: Belirli bir dönemde belirli bir ülkedeyürürlülükte olan yazılı hukuk kurallarına mevzu hukukdenir. Pozitif hukuktan farkı yazılı olmasıdır. Yazılı 7. Yazılı Hukuk - Yazılı Olmayan Hukuk: Yazılıolmayan yürürlükte bulunan hukuk mevzu hukuk olarak hukuk, bir ülkede yetkili organlar tarafından yazılı şekil-değerlendirilmez. Örneğin; Türk Borçlar Kanunu, Ceza de yürürlüğe konulan hukuk kurallarıdır. Anayasa,Muhakemesi Kanunu gibi. kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük, yönetmelik gibi kurallar yazılı hukuka girer. Yazılı olmayan hukuk ise belirli bir organ tarafından yürürlüğe konmayan, toplumda uzun süre uygulanarak benimsenmiş, kendiliğinden oluşmuş hukuk kurallarını Ör nek Soru ifade eder. Örf ve adetler yazılı olmayan hukuk kuralla- rını oluşturur.  Kanunlar  Kanun Hükmünde Kararnameler Yazılı Hukuk + Yazısız Hukuk = Pozitif Hukuk  Tüzükler Mevzu Hukuk Örf ve Adet hangi tip hukuk çeşidinin kapsamına dahildir? A) Pozitif Hukuk B) Mevzu Hukuk C) Tarihi Hukuk D) Dogmatik Hukuk E) Müspet Hukuk (Cevap B) 7
  7. 7. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi HUKUKUN KAYNAKLARI AnayasaKaynak kelimesi, bir şeyin çıktığı yer anlamında kulla- Anayasa, devletin temel yapısını, organlarını ve bunılırken, “Hukukun Kaynakları” ifadesinin farklı anlamla- organların birbirleri ile olan ilişkilerini ve aynı zamandarı vardır. devlet karşısında bireyin temel hak ve özgürlüklerini1. Bir anlamda hukukun kaynakları ifadesi, hukuk düzenleyen kuralların bütünüdür. Anayasa, bir ülke-kurallarını koyan, bu kurallara hayat veren makamı deki en üstün ve önemli kanundur. Diğer kanunlarifade eder. Osmanlı zamanında bu anlamda kaynak asla anayasaya aykırı olamaz.padişah iken günümüz Türkiye’sinde kanunlar içinTBMM, kanun hükmünde kararname (KHK) ve Tüzükler Milletlerarası Andlaşmaiçin Bakanlar Kurulu, Yönetmelikler için Bakanlıklar vekamu tüzel kişileridir. Dış ilişkilerin hukuki çerçevesini belirleyen uluslararası2. Hukukun kaynağı ifadesi, hukuk kuralının ortaya antlaşmalar, TBMM’de bir kanunla onaylanarak yürür-çıkarken büründüğü şekil içinde kullanılır. Bu anlamda, lüğe girer. Usulünce onaylanmış ve yürürlüğe girmişkanun, KHK, tüzük, yönetmelik, örf ve adet, mahkeme uluslararası andlaşmalar için anayasaya aykırılık iddia-kararları ve içtihadı birleştirme kararları şeklindedir. sı ile dava açılamaz.3. Kaynak deyimi, hukuku tanımamızı, bilmemizi sağla- 1982 Anayasası’nın 90. maddesine göre;yacak koşulları da ifade eder. Bunlara hukuken “Bilgi usulüne göre yürürlüğe konulmuş temelKaynakları” da denir. Bunlar yürürlükteki kaynaklar hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarasıolabileceği gibi (Ticaret Kanunu, Ceza Kanunu) yürür- andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklılükte olmayan kaynaklar da olabilir. (Mahkeme kararları hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecekve öğreti gibi). uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır. w w???f YAYINCILIK . t r Hukukun Kaynakları Kanun w. ilozof.com Asıl Kaynaklar Yardımcı Kaynaklar Anayasanın yetkili kıldığı organ tarafından yazılı olarak çıkarılan genel, soyut ve sürekli hukuk kurallarıdır.Yazılı Kaynaklar Yazısız Kaynak Doktrin İçtihat Anayasa Örf ve Adetler (Bilimsel (Yargı Kanunların genel olması, onların bir ülkede yaşayan Kanun Görüşler) Kararları) herkese uygulanması gerektiğini ifade eder. Kanun Hükmünde Kararname Soyut olması, kanunların somut olaylardan bahsetme- Uluslararası Antlaşma den ve fazla ayrıntıya girmeden genel hükümler taşı- Tüzük masını ifade eder. Yönetmelik Sürekli olması ise yürürlülüğe girdiği andan itibaren sürekli uygulanması anlamına gelir.1. Asıl Kaynaklar Kanunlar Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır ve 15 gün içinde Resmi Gazetede yayımlanır. Kanunlar,Yazılı ve yazısız olmak üzere ikiye ayrılmıştır. eğer yürürlük tarihleri ile bilgi vermiyorlarsa Resmi Gazete’de yayınlandıktan 45 gün sonra yürürlüğe girerler. Kanunlar yürürlüğe girmelerinden öncekia. Yazılı Kaynaklar olaylara uygulanmazlar. Buna, kanunların geriye yürümemesi denir. Anayasa Kanunlar, anayasaya uygun olmalıdır. Bir Milletlerarası kanunun anayasaya uygunluğunun Anaya- Andlaşma sa Mahkemesi denetler. Ayrıca, usulüne Kanun göre yürürlüğe konmuş milletlerarası an- Kanun Hükmünde laşmalar, kanun hükmünde olup, bunların Kararname anayasa aykırılığı iddia edilemez. Kanun ile Tüzük milletler arası anlaşma hükümleri çatışırsa anayasanın 90. maddesi gereği milletlera- Yönetmelik rası anlaşma hükmü esas alınır. 8
  8. 8. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKanun Hükmünde Kararname (KHK) YönetmelikToplumun ihtiyaçları, günümüzde daha sık ve hızlı bir Başbakanlık, Bakanlıklar valilikler ve Kamu Tüzel kişile-biçimde değişmektedir. Kanunlar ise bu değişime ayak rinin kendi iç işleyiş esaslarını, kanun ve tüzüklerinuydurmayan bir mekanizmaya sahiptir. Çünkü kanun uygulanmasını sağlamak üzere çıkardığı idari düzen-çıkarmak bazı özel usulleri gerektirmekte ve bu usuller lemelerdir.de zaman kaybettirmektedir. İşte hız gerektiren işlem-lerde düzenleme yapılması için TBMM’nin bir yetkikanunu ile Bakanlar Kuruluna yetki vermesi, Bakanlar Yönetmelikler kanuna ve tüzüğe aykırıKurulu’nun da bu yetki çerçevesinde yaptığı düzenle- hükümler taşıyamaz, yönetmeliklere suç vemeye KHK denir. Yetki kanununda açıkça çıkacak olan ceza konulamaz. Yönetmelikleri Cumhur-kararnamenin amacı, hangi süre içinde kaç tane çıka- başkanı imzalamaz ve her yönetmelikcağı ve konusu düzenlenmelidir. KHK’ler bir kanunu Resmi Gazete’de yayımlanmaz. Hangideğiştirebilir, ortadan kaldırabilir veya o kanuna yeni bir yönetmeliklerin Resmi Gazetede yayımla-hüküm ekleyebilir. nacağı kanunla belirlenir.KHK’ler, cumhurbaşkanınca onaylanıp Resmi Gaze-te’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer aynı günTBMM’nin onayına sunulur. TBMM onayına sunulma- b. Yazısız Kaynakyan KHK’ler aynı gün yürürlükten kalkar. Eğer meclis Örf adetKHK’yi onaylarsa şekil ve içerik açısından kanun olur.Onaylamazsa iptal edilmiş olur ve yürüklükten kalkar. Toplumların zaman içinde gelişen, sürekli uygulanarak devamlılık kazanan ve toplumda uyulması zorunlu olduğu kabul edilen yazılı olmayan kurallardır. KHK’ler, hukukumuza ilk defa 1961 anaya- Bir geleneğin örf-adet olarak kabul edilmesi için; sasında 1971 yılında yapılan değişiklik ile DİNAMİK AKADEMİ  Sürekli uygulama, girmiştir. 1982 anayasasın da bu husus aynen korunmuştur.  Uyulması zorunlu olma inancı,  Toplumun büyük bir kısmı tarafından benimsenmesi gerekir. Eğer bir örf-adet kuralı, hukuk kuralı halini almış iseTüzük mutlaka devlet gücü ile desteklenmeli ve uyulmamasıKanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği halinde hukuki yaptırımlar uygulanmalıdır.işleri belirtmek üzere kanunlara aykırı olmamak veDanıştay’ın incelemesinden geçirilmek şartı ile Bakan- 2. Yardımcı Kaynaklarlar Kurulu tarafından çıkarılan idari düzenlemelerdir.Tüzükler Cumhurbaşkanı tarafından imzalanır ve Res- Bağlayıcı olmayan yol gösteren kaynaklardır.mi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer. Tüzükler a. Yargı İçtihatları: Mahkemelerin kendi önlerinebirer hukuk kuralıdır ama kanun değildir. Kanunları gelen bir sorunda üretmiş oldukları çözümler, benzersomutlaştırma işidir. Mutlaka bir kanuna dayanmak problemler karşısında çözüm için bağlayıcı olmamaklazorundadır. Kanun olmayan bir konuda tüzük çıkarıla- beraber yardımcı olabilirler.maz. Yargı içtihatlarının aksine, içtihadı birleştir- Tüzüklerin çıkarılmasında Danıştay’ın me kararları, mahkemeleri kanun gibi bağ- incelemesinden geçirilmesi zorunludur. lar. Bu anlamda mahkemeler üzerinde Ancak Danıştay’ın görüşü bağlayıcı değil- kanun etkisi yapar, uyulması mahkemeler dir. Tüzükler sadece Bakanlar Kurulu tara- için zorunludur. fından çıkarılabilir. b. Öğreti (Doktrin - Bilimsel Görüş): Genellikle bir hukuk dalını sistematik olarak inceleyen veya hukuki olarak tartışmalı olan bir konuyu derinlemesine araştı- ran hukuk bilginlerinin düşünce ve kanaatleridir. 9
  9. 9. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi HUKUK DALLARI 2. İdare Hukuku: Devlet idaresinin teşkilat ve işleyişini, kişilerin idare ile olan ilişkilerini, kamu hizmetlerinin HUKUKUN DALLARI görülmesini düzenleyen hukuk kurallarıdır. Kamu Hukuku Özel Hukuk Karma Hukuk Anayasa hukuku, devletin temel örgütlenmesini düzen- lemekle birlikte, bu düzenlemeler oldukça geneldir ve Anayasa Hukuku a. Medeni Hukuk  Fikir ve Sanat yeterli değildir. İdare Hukuku  Kişiler Hukuku Eserleri Hukuku Ceza Hukuku  Aile Hukuku  Hava Hukuku Bu genel nitelikteki kuralların eksikliklerini gideren Devletler (Uluslararası)  Miras Hukuku  İş Hukuku ve onları açan hukuk idare hukukudur. İdare huku- Hukuku  Eşya Hukuku  Bankacılık Hukuku Vergi Hukuku b. Borçlar Hukuku  Toprak Hukuku kunda; Medeni Usul Hukuku c. Ticaret Hukuku İcra ve İflas Hukuku d. Devletler Özel Hukuku  Yetki ve usulde paralellik ilkesi, Ceza Muhakemesi  Yetki genişliği ilkesi, Hukuku Yargılama Hukuku  İdarenin tekliği ilkesi,  İdarenin merkez ve taşra olarak ikiye ayrılması ilkesi önemli ilkelerdir.A. KAMU HUKUKU İdare hukuku kavramının içine aynı zamanda idariKişilerin kamu kurum ve kuruluşları ve devletle olan davaların görülmesi usulünü düzenleyen İdari Yargıla-ilişkileri ile kamu kurum ve kuruluşları ile devletlerin ma Usul Kanunu da girer.birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen hukuk kurallarınaverilen addır.Bir işin kamu hukukunu mu yoksa özel hukuku mu 3. Ceza Hukuku: Ceza hukuku, toplumun düzeniniilgilendirdiğini belirlemek için: bozan ve suç olarak nitelendirilen eylemlerin cezalandı- rılmasıyla ilgili kurallar içeren kamu hukuku dalıdır. İşin kamu hizmeti niteliğinde olup olmadığını, Ceza hukukunda, kanunda tanımlanan tipik hareketle- w w???f YAYINCILIK . t r w. ilozof.com Taraflardan birinin kamu olup olmadığını, rin, yine kanun tarafından öngörülen manevi (psişik) Taraflar arasında eşitlik mi yoksa kamunun üstün- durum ile herhangi bir hukuka uygunluk sebebi olma- lüğünün mü olduğunu değerlendirmemiz gerekir. dan meydana gelmesi neticesinde fail veya faillere bozulan kamu düzenini sağlamak için uygulanacak olanEğer bir işin taraflarından biri kamu ise yapılan işin yaptırım ve tedbirler yer almaktadır.niteliği kamu hizmeti niteliğinde ise ve söz konusu iştekamu üstün taraf ise o iş kamu hukukunu ilgilendirir. Ceza hukukunun en önemli ilkesi “Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz” ilkesidir. Bu ilkenin sonucu şunlardır:Kamu Hukukunun Dalları  Suç ve ceza ancak kanunla konulur. Tüzük, yönet- melik gibi idari işlemlerle suç ve ceza belirlenemez.1. Anayasa Hukuku: Devletin şeklini, yapısını, organ-larını (yasama, yürütme ve yargı organlarını) ve işleyi-  Suç ve ceza ancak kanunun açık olarak belirlediğişini, bu organların birbirleri ile olan ilişkilerini, kişilerin durumlarda ortaya çıkar. Suç ve ceza kanunda açıktemel hak ve özgürlüklerini, kişilerin devlet karşısındaki olarak belirtilmelidir.durumunu düzenleyen hukuk dalıdır. Türk Anayasa Ceza hukukunda bir diğer önemli ilke “KanunlarınHukukunu 1982 tarih ve 2709 sayılı T.C. Anayasası Geriye Yürümemesi” ilkesidir. Bu ilkeye göre kişi fiilioluşturur. 1982 Anayasası sert, kazuistik (ayrıntıcı) işlediği sırada kanunlarda suç olarak nitelendirilen biryöntemle hazırlanmış, kurucu iktidar tarafından yapıl- fiilden dolayı sorumlu tutabilir. Yine işlendiği sırada suçmış bir anayasadır. olarak nitelendirilmeyen bir fiil, daha sonra çıkan ka- nundan dolayı suç olarak nitelendirilse bile kişi ceza- İnsan haklarına saygılı devlet landırılamaz. Milli Devlet ilkesi İlkesi Hukuk Devleti İlkesi 4. Devletler Umumi (Uluslararası) Hukuku: Bir devle- ANAYASAMIZIN tin diğer devletlerle veya uluslararası kuruluşların birbir- TEMEL İLKELERİ Sosyal Devlet leriyle olan ilişkilerini düzenleyen kamu hukuku dalıdır. İlkesi Demokratik Devletler hukukunda en önemli ilke devletlerin Devlet İlkesi birbiriyle eşit olmasıdır. Laik Devlet Atatürk İlkesi milliyetçiliğine bağlılık ilkesi 10
  10. 10. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi5. Vergi Hukuku: Anayasamızın 73. maddesine göre hak yasağı denilir. İşte insanların haklarını kendi kendi-herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne lerine almalarını önlemek için icra-iflas hukuku doğmuş-göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergiler devletin en tur. İcra - iflas hukuku, özel hukuk alanında mahkeme-önemli gelir kaynağıdır. Vergi hukuku da devletin vergi- ler tarafından verilmiş kesin bir hükmü devlet organlarılendirme yetkisini, bunun içeriğini ve kapsamını, vergi- eliyle zorla yerine getirilmesine ilişkin kuralları düzenle-lerin tarh, tahakkuk ve tahsilini düzenleyen kamu huku- yen hukuktur.ku dalıdır. 8. Ceza Muhakemesi Hukuku: Ceza muhakemesi hukuku, suçun işlenip işlenmediği, işlenmişse failin belliVergi hukukunun önemli ilkeleri şunlardır; olup olmadığı; fail belli ise ceza alıp almayacağı veya Vergide genellik ilkesi ne ceza alacağı sorunlarını inceleyen hukuk dalıdır. Bu hukukun temel kaynağı 04.12.2004 tarih ve 5271 sayılı Vergide adalet ilkesi Ceza Muhakemesi Yasası’dır. Vergide kanunilik ilkesi Vergide açıklık ilkesi 9. Yargılama Hukuku: Yargı organlarının adaletVergi ve vergilendirme ile ilgili anlaşmazlıkların çözümü dağıtırken uymaları gereken yöntem ve kuralları belirle-Vergi Usul Hukukuna göre yapılır. yen hukuk dalıdır.Vergi Türleri Kişiler arasındaki ilişkide hukuki eşitlik sözGelir üzerinden alınan vergiler: konusu ise bu durumu düzenleyen kurallar özel hukuk alanına girer. Taraflar arasındaBir gerçek ya da tüzel kişinin geliri üzerinden alınan alt - üst ilişkisi varsa ve bir taraf kamuvergilerdir: Gelir vergisi ve kurumlar vergisi gibi. gücüne sahipse bu durumu düzenleyenServet üzerinden alınan vergiler: DİNAMİK AKADEMİ kurallar kamu hukuku alanına girer.Bir gerçek ya da tüzel kişinin sermayesi üzerindenalınan vergilerdir: Emlak vergisi, veraset ve İntikalvergisi ve taşıt alım vergisi gibi.Gider üzerinden alınan vergiler: Ör nek SoruBir gerçek ya da tüzel kişinin geliri veya sermayesiüzerinden değil, kişiler arasında gerçekleşen ekonomik Aşağıda verilenlerden hangisi kamu hukuku-işlemler üzerinden belirlenen oranlarda alınan vergi nun dalları arasında gösterilemez?türüdür: Katma Değer Vergisi (KDV) ve lüks mallarüzerinden alınan tüketim vergileri gibi. A) İdare Hukuku B) Ceza Hukuku C) Anayasa Hukuku D) Vergi Hukuku E) Aile Hukuku Gelir ve servet üzerinden alınan vergiler (Cevap E) doğrudan alınan vergilerdir. Gider üzerin- den alınan vergiler ise dolaylı vergilerdir.6. Medeni Usul Hukuku: Özel hukuk alanında meyda-na gelen uyuşmazlıkların adliye mahkemelerinde hangiusule bağlı kalınarak çözüleceğini anlatan hukuk dalı-dır. Türkiye’de 1927 tarihli Hukuk Usulü MuhakemeleriKanunu, Medeni Usul Hukukuna kaynaklık etmektedir.7. İcra-İflas Hukuku: İnsanların gerek kanundan,gerekse haklılıklarını kanıtlamış oldukları mahkemeler-den dolayı kazandıkları haklar vardır. Ancak kişi, kendihakkını kendisi alamaz. Buna hukukumuzda ihkak-ı 11
  11. 11. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiB. ÖZEL HUKUK Türk Borçlar hukukunun Borçlar Kanunudur. BorçlarGenel olarak kişilerin birbirleriyle veya bazı istisnai Kanunu 2 kısımdan oluşur:durumlarda devletle olan ilişkilerini düzenleyen hukuk  Birinci kısım borçlara uygulanacak genel hükümlerikurallarıdır. Özel hukukta kural olarak herkes eşittir. kapsar. Bu kısımda borç kavramı, borçların doğu-Kamu hukukunda üstün olan devlet özel hukukta birey mu, sona ermesi, borcun temerrüde düşmesi, defi-ile eşit bir seviyeye gelmiştir. Özel hukukta esas olan ler, zaman aşımı ve hak düşürücü süreler gibi hu-serbestliktir. Kural, yapılan işlemlerin serbest olmasıdır. suslar yer alır.Ancak kanunda yasak olarak belirlenen işler yapılamaz.  İkinci kısımda günlük hayatımızda sıklıkla karşılaş- tığınız alım – satım, ödünç – emanet verme gibi ÖZEL HUKUKUN DALLARI hususi borç ilişkilerini düzenlemektedir. Medeni Borçlar Ticaret Devletler Hukuk Hukuku Hukuku Özel Hukuku 3. Ticaret Hukuku: Kişiler arası ticari ilişkileri düzenle- yen hukuk dalıdır. Ticari nitelikli ilişkiler ise tacirler arasındaki ilişkiler ile ticari işletmeler arasındaki ilişkileri1. Medeni Hukuk: Medeni hukuk, özel hukukun en kapsar.önemli ve en ayrıntılı dalıdır. Bir ülkede yaşayan herinsan ister istemez Medeni Hukukla muhatap olur. Bir Ticaret hukuku teknik bir hukuktur. Ticaret hukukununçocuğun doğması, bir insanın ölmesi, evlenme, bo- en önemli kaynağı Türk Ticaret Kanunu’dur. Oldukçaşanma… kısaca hayatımızın birçok hadisesi Medeni geniş bir metne sahip olan Ticaret Kanunu, MedeniHukukla düzenlenmiştir. Kanununun ayrılmaz bir parçasıdır. Ticaret hukukunda genelde hukukumuzda yasaklanmış MEDENİ HUKUKUN DALLARI olan bileşik faiz (faize faiz) meşru kabul edilmiştir. Yine ticaret hukukumuz ticari örf ve adetlerden oldukça etkilenmiştir. w w???f YAYINCILIK . t r Aile Miras Eşya Kişiler Hukuku w. ilozof.com Hukuku Hukuku Hukuku Ticaret Kanunu, başlangıç maddelerini takiben 5’ea. Aile Hukuku: Ailenin kurulması ile ilgili olan nişan- ayrılır;lanma ve evlenme ile boşanma hükümlerini düzenle-yen, çocukların velayeti ve bakımı ile ilgili hükümler a. Ticari İşletme: Ticaret hukukunun temel kavramıgetiren hukuktur. olan ticari işletmenin tanımı, kuruluşu, yönetimi gibi hususları anlatan kısımdır.b. Miras Hukuku: Vefat eden kişinin mal varlığınınnasıl ve kimlere hangi ölçülere göre dağıtılacağını, b. Ticari Şirket: Kolektif, komandit, anonim ve limitedvasiyetnameler ve benzerlerinin nasıl düzenleneceği şirketlerin kuruluşu ve işleyişini, fesih ve infisah hallerinigibi hususları anlatan hukuk dalıdır. düzenleyen kısımdır.c. Eşya Hukuku: Eşyanın nasıl ve hangi yollarla c. Kıymetli Evrak: Poliçe, bono, çek gibi emre yazılıkazanılacağını ve kaybedileceğini, taşınır ve taşınmaz senetler ile nama ve hamile senetleri, taşıma senedi,mülkiyeti ile ilgili hususları anlatan hukuktur. konsimento gibi senetlerin unsurlarını, devirlerini ve bu senetlerle ilgili diğer hususları düzenleyen kısımdır.d. Kişiler Hukuku: Kişinin ne demek olduğunu, nasılkazanılacağını, hak ve fiil ehliyeti ile gerçek ve tüzel d. Deniz Ticareti: Uluslararası deniz hukuku çerçeve-kişiyi tanımlayan, kişiliğin nasıl sona ereceğini ifade sinde deniz ticaretini düzenleyen kısımdır.eden, temel manada kişilik ile ilgili kuralları anlatanhukuktur. e. Sigorta Hukuku: Sigortanın çeşitli şekillerini ve bunların hukuki sonuçları ile işleyişini anlatan hukuktur.2. Borçlar Hukuku: Kişiler arası borç ilişkilerinidüzenleyen hukuk dalıdır. Borçlar hukuku, medenihukukun tamamlayıcı parçasıdır. Borç ise; kişiler ara-sında bir şeyin yapılması veya yapılmaması ile bir malvarlığının ödenmesini öngören bağdır. 12
  12. 12. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi4. Devletler Özel Hukuku: Farklı devletlere mensup HUKUKTA BOŞLUK MESELESİbulunan yani aynı tabiyette olmayan kişiler arasındaki Boşluk, en genel tanımı ile somut bir olaya uygulana-özel hukuktan kaynaklanan ihtilaflara hangi devletin cak kuralın olmayışı durumunu ifade eder. Boşluk ikiyekanunlarının uygulanacağı ile hangi devletin mahkeme- ayrılır:sinde söz konusu ihtilafın görüşüleceğini düzenleyenhukuk dalıdır. Boşluk Kanunda Hukukta Boşluk Boşluk Bir somut olaya Devletler özel hukuku düzenledikleri bazı Kural İçi Kural Dışı uygulanacak yazılı konularla ilgili olarak kamu hukukuna, bazı ya da yazısız bir hukuk kuralının konularla ilgili olarak da özel hukuka gir- Açık Boşluk Örtülü (istisna) bulunmaması mektedir. Boşluk durumudur. 1. Kanunda Boşluk: Somut bir olaya uygulanacak yazılı kuralın olmaması veya eksik düzenlenmesidir. Kanun koyucu bu boşluğu bilerek veya bilmeden bı-C. KARMA HUKUK rakmış olabilir.Roma döneminden kalma özel hukuk kamu hukuku A. Kural İçi Boşluk (bilerek bırakılan)ayrımı günümüzde eskisi kadar önemli değildir. Çünkü B. Kural Dışı Boşluk (bilmeden bırakılan)artık özel hukukta olup da devletin önemsemesindendolayı, fazlaca kamu gücünün hissedildiği iş hukukugibi hukuklar da oluşmaktadır. Karma hukuk 5’e ayrılır: A. Kural İçi Boşluk: Kural içi boşlukta gerçek anlam- da bir boşluk söz konusu değildir. Kural içi boşlukta DİNAMİK AKADEMİ kanunda bir hüküm vardır. Ama hüküm somut olayaa) İş Hukuku: İşçi ve işveren arasındaki ilişkileri düzen- doğrudan uygulanamaz, yoruma ihtiyacı vardır. Buleyen hukuktur. Grev, işçilerin haklarını elde etmek için durumda hakime takdir yetkisi tanınmış ve boşluğukullandıkları bir hak iken lokavt, işverenlerin grev ya- doldurması istenmiştir.pan işçilere karşı kullandıkları işten çıkarma işlemidir. B. Kural Dışı Boşluk: Kanunda yer alan gerçek boş-b) Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku: Fikir ve sanat luk “kural dışı” boşluktur. Kural dışı boşluk, kanuneserlerini yaratan ve fen alanında buluşları olan kimse- koyucu tarafından istenilmeden bırakılmıştır. Kural dışılerin yapıtları ve buluşları üzerindeki haklarını düzenle- boşluk ikiye ayrılır:yen kurallardan oluşan hukuktur. Marka, patent, haksızrekabet bu hukukla ilgili önemli kavramlardır. a. Açık Boşluk: Kanunda somut olaya uygulanacak gerçek bir düzenlemenin bulunmadığı durumlardac) Hava Hukuku oluşan boşluktur. Burada, somut olayla ilgili kanundad) Bankacılık Hukuku hiçbir hüküm yoktur. Açık boşluk daha çok kıyase) Toprak Hukuku yoluyla çözülecektir. b. Açık Olmayan Boşluk (Örtülü Boşluk): Kanunda somut olaya uygulanacak kural bulunmasına rağmen, bu kural olayı tam olarak açıklamaz.kuralın doğrudan somut olaya uygulanması halinde de adaletsiz bir sonuç doğma ihtimali vardır. (bu durumda kanun boş- luğu doğmuştur) Hakim, somut olay karşısında ilk önce kendi durumuna hangisi uygunsa ya kıyas yoluyla ya da amaca uygun genişletme ve daraltma yollarından biriyle sorunu seçe- cektir. Bu şekilde problem çözülemiyorsa örf ve adetten yararlanacaktır. 13
  13. 13. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKanunda boşluğun oluşmasının çeşitli sebeplerivardır: HAKİMİNa. Teknik ve bilimdeki gelişmeler BİR MESELEYİ ÇÖZMESİb. Kanun koyucunun ihmalkar tutumuc. Sonradan yapılan değişiklikler Yazılı kural varsa Yazılı kural yoksa uygulanır. boşluk vardır.d. Kasıtlı olarak boşluk bırakılmasıKanunda boşluğun bulunduğunu kabul etmek için so-mut olayın hukuk dışı bir alanla ilgili olmaması gerekir. Yazısız hukukaAhlak gibi hukuk dışı alanlardaki problemler, kanunu (örf ve adet) bakılır.ilgilendirmediği için bu alanlarda düzenlemeye gidilmez.Dolayısıyla hukuk dışı alanda bir boşluktan söz edile-mez. Yazısız hukukta kural yoksa hukuk boşluğu vardır. Ör nek Soru Hakim meseleyi yasa koyucu gibi kural yaratarak çözer. Kanunda bir meseleye ilişkin bir düzenlemenin olmasına rağmen, hakimin karar vermesi için tat- min edici bir düzenleme olmamasına ----------------- --- denir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki kavram- w w???f YAYINCILIK . t r lardan hangisinin getirilmesi doğru olur? w. ilozof.com A) Kural İçi Boşluk B) Kanun Boşluğu C) Hukuk Boşluğu D) Açık Boşluk E) Örtülü Boşluk (Cevap E)2. Hukukta Boşluk: Mevcut bir somut olaya ne yazılıhukukta ne de yazısız hukukta (örf ve adet hukuku) Ör nek Soruuygulanacak hiçbir kuralın bulunmaması durumudur.Bu durumda Hakim sorunu, “Hakimin Hukuk Yarat-  Bir somut olaya uygulanacak yazılı ya daması ilkesi” ile gidermeye çalışılır. Burada hakim yazılı olmayan bir hukuk kuralının bulunma-kendisi kanun koyucu gibi davranarak soyut, genel ve masıdır.sürekli bir norm olan bir kanun oluşturarak, olaya onuuygular. Ancak oluşturulan kanun sadece dava konusu  Hem kanun hem de örf ve adette konuyakişileri, o dava için bağlayan, diğer insanları etkileme- çözüm getirilememiştir.yen bir kuraldır. Sözü geçen kavram aşağıdakilerden hangisi- dir? A) Tanımlama Boşluğu B) Hukukta Boşluk C) Örtülü Boşluk D) Açık Boşluk E) Kanunda Boşluk (Cevap B) 14
  14. 14. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi KİŞİ KAVRAMI VE EHLİYET Hukuki açıdan kişi ikiye ayrılır:Medeni hukukta en önemli kavram kişidir. Hukuk açı- 1. Tüzel Kişisından “kişi” hak sahibi olabilen ve borç yükü altına 2. Gerçek Kişigirebilen varlık demektir. KİŞİLER Gerçek Kişiler Tüzel Kişiler Özel Hukuk Tüzel Kişileri Kamu Hukuku Tüzel Kişileri Kişi Topluluğu Mal Topluluğu Kamu İdareleri Kamu Kurumları Dernekler Vakıflar  Devlet Üniversiteler, Şirketler  İl Özel İdareleri Kamu Kurumu TRT, TÜBİTAK, Niteliğindeki Meslek RTÜK, BDDK,  Belediyeler Kuruluşları SSK, Bağ-Kur vs.  Köyler  Ticaret ve Sanayi Odaları  Tabip Odaları  Barolar1. Tüzel Kişi: Günümüzde iletişim olanakları artmış, Gerçek kişilik Ölüm ve Gaiplik hallerindeticaret hacmi genişlemiş ve ilişkilerin niteliği oldukça sona erer.karmaşıklaşmıştır. Bütün bu karmaşıklık, tek bir insanın DİNAMİK AKADEMİbaş edemediği kadar yoğun olduğu için insanlar bir Gaiplik, kişinin kaybolması nedeniyle ölüaraya gelerek çeşitli ortaklıklar kurmuşlardır. Zamanla muamelesine tabi tutulmasıdır.bu ortaklıklar insanlardan daha da öne çıkar olmuş vehukuken bu ortaklıkları tanıma mecburiyeti doğmuştur.İşte söz konusu bu ortaklıklara hukukumuzda tüzel kişidenir. Kişilerin gerçek hayatta işlemler yapmak, hak sahibiTüzel kişiler, birden fazla gerçek kişinin ekonomik ve olmak ve borç yükü altına girmek için ehil olmalarısosyal bazı zorunluluklar nedeniyle belli bir amacı gerekir. Hem hakka sahip olmak hem de bu hakkıgerçekleştirmek için bir araya gelmesiyle oluşmuş kişi kullanmak için kişinin ehliyetli olması lazımdır.ve mal topluluklarıdır. Tüzel kişilerin ortaya çıkış nedenitoplumsal gereksinimlerdir.Tüzel kişiler 2’ye ayrılır;a. Özel hukuk tüzel kişilerib. Kamu hukuku tüzel kişileri2. GERÇEK KİŞİ: Tarihin ilk zamanlarından günümüzekadar en önemli kişi olarak gördüğü varlık insandır.Bundan dolayı da insan gerçek kişidir.Türk Medeni Kanununa göre; Kişilik ; tam ve sağdoğmakla başlar.Kişilik çocuğun sağ olarak ve tamamiyle doğduğu andabaşladığı gibi ölümle de son bulur. Ayrıca kişinin gaipliğine karar verilmesi halinde kişilik son bulmuş sayılır.Gaipliğe mahkeme karar verir. 15
  15. 15. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademiKişi açısından ehliyet hak ehliyeti ve fiil ehliyetiolarak ikiye ayrılır: KİŞİLERİN EHLİYETLERİ HAK EHLİYETİ FİİL EHLİYETİ Kişilerin hak sahibi olma ve yükümlülük altına Bir kimsenin kendi fiilleri ile hak elde etme, bu hakları değiştirme, sona girme yeteneğidir. erdirme, yükümlülük altına girme yeteneğidir. Örneğin; kira sözleşmesi Şartları: Sağ ve tam doğmaktan başka bir şart yapma, dava açma, araba satın alma. yoktur. Yeni doğmuş bir bebek bile hak ehliyetine Şartları: Ayırt etme gücüne sahip olmak (makul hareket etmek) ergen sahiptir. Örneğin: 5 yaşındaki bir çocuğa miras olmak (belli bir yaşa gelmek) ve kısıtlı olmamak (kişinin kanunla fiil kalması. ehliyetinden kısmen veya tamamen mahrum edilmesi.) Tam Ehliyetliler Tam Ehliyetsizler Sınırlı Ehliyetliler Sınırlı Ehliyetsizler Ayırt etme gücüne Ayırt etme gücünden Kendisine yasal Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı yoksun kişiler akıl danışman atanmış sahip küçükler ve olmayan kimselerdir. hastaları, akıl zayıflığı, kişiler. kısıtlılar. madde bağımlılığı vb.a. Hak Ehliyeti: Kişinin hak sahibi olma ve yükümlü- b. Fiil Ehliyeti: Aktif bir ehliyet olan fiil ehliyeti, birlük altına girme ehliyetine hak ehliyeti denir. kimsenin kendi fiilleri ile hak elde etmesi, bu haklarıHak ehliyetine sahip kişiler iki şeye sahip olurlar: değiştirmesi, sona erdirmesi ile borç altına girmesi, onları değiştirmesi sona erdirmesini sağlar.1. Hak sahibi olma w w???f YAYINCILIK . t r Fiil ehliyetinde kişi aktiftir. Hakları ve borçları üzerinde w. ilozof.com2. Yükümlülük altına girme tasarruflarda bulunabilir. Hak ehliyeti kişinin kendiHak ehliyeti pasif bir ehliyettir. Kişinin hak ehliyetine varlığından kaynaklanan bir ehliyet iken fiil ehliyetinesahip olması için hukuken kişi olması yeterlidir. Bu sahip olmak için bazı şartlar gerekir. Bu şartlar 3 tane-açıdan yeni doğmuş bir bebek bile hak ehliyetine sahip- dir:tir. 1. Ayırt Etme Gücüne Sahip Olma: Ayırt etme gücü,Hak ehliyetinde genellik ve eşitlik ilkeleri vardır. Genel- makul hareket edebilme yeteneğidir. Ayırt etme gücünelik ilkesi, herkesin hak ehliyetine sahip olmasını öngö- sahip olan kişi, kendi iradesini kendisi belirler ve burürken, eşitlik ilkesi eşit olanlara eşit muamelede bu- iradesi doğrultusunda hareket edebilir.lunmak demektir. Eşitlik ilkesinden, herkesin aynı hak- Ayırt Etme Gücünün varlığını aşağıdaki 5 hal engel-lara sahip olacağı anlaşılmamalıdır, yani eşitlik “aynılık” ler:değildir. 1. YaşÖrneğin; 14 yaşındaki biri ile yine 14 yaşındaki başkabiri aynı haklara sahiptir. Ancak 14 yaşındaki biri ile 25 2. Akıl zayıflığıyaşındaki birinin hakları aynı değildir. 3. Akıl hastalığı 4. SarhoşlukHak ehliyeti aşağıdaki sebeplerden dolayı sınırlan- 5. Buna benzer haller.dırılır:1. Yaş 2. Ergenlik: Ergenlik, belli bir yaşa gelmek veya hu-2. Cinsiyet kuken o yaşın gerektirdiği olgunluğa erişildiğinin kabul edilmesidir. Herhalde ergenlik yaşın gerektirdiği sorum-3. Ayırt etme gücü lu davranışlarda bulunmaktır.4. Şeref ve haysiyet Kanunlarımıza göre normal ergenlik yaşı 18’dir. 185. Yabancılık yaşını tamamlamış kişi kanunen ergin sayılır. Ayrıca evlenme ile kişi ergin hale gelir. Yine hakim kararıyla da kişiler ergin olabilir. Kısaca ergin olmak için üç yol vardır: 16
  16. 16. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademia. Kanunen erginlik b. Tam Ehliyetsizler: Bunlar ayırt etme gücü bulun-b. Evlenme ile erginlik mayan kişilerdir. Bunların ne fiil ehliyeti ne de haksız fiil ehliyeti vardır.c. Mahkeme kararı ile erginlik.3. Kısıtlı Olmamak: Kişi hakkında kısıtlılık kararı Tam ehliyetsiz kişilere yasal temsilci atanır.alınmış ise o kişinin fiil ehliyeti yoktur. Kısıtlılık, bir Yasal temsilci her türlü hukuki işlemi, tamkimsenin kanunda öngörülen belirli sebeplerden birine ehliyetsiz adına yapar. Ancak aşağıdaki 3dayanarak, mahkeme kararı ile fiil ehliyetinden tama- işlemi asla yapamaz:men veya kısmen mahrum edilmesidir. Kısıtlılık kararı a. Vakıf kurmaksadece ergin kişiler için alınır. b. Bağış yapmakKısıtlılık sebepleri 4 tanedir: c. Kefalet akdi vermek (Kefil olmak)a. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığıb. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlı- sı kötü yaşam tarzıc. Bir sene ve daha fazla süre ile özgürlüğü bağlayıcı c. Sınırlı Ehliyetsizler: Ayırt etme gücü olup, ergin ceza alma olmayan veya haklarında kısıtlılık kararı bulunan kişile-d. İstek üzerine kısıtlılık re sınırlı ehliyetsizler denir. Burada ehliyetsizlik asıl ehliyet ise istisnadır. Sınırlı ehliyetsizin ayırt etme gücü olduğu için haksız fiil ehliyeti vardır. Sınırlı ehliyetsizler yasal temsilcinin onayı ile bazı iş- Ör nek Soru DİNAMİK AKADEMİ lemleri yapabilirler. Sınırlı ehliyetsiz ergin değilse, yani 18 yaşını doldurmamışsa velisi, 18 yaşını doldurmuşsa vasisi yasal temsilcisidir. I. Ergin olmak II. Memur olmak Sınırlı ehliyetsiz yasal temsilcisinin izni olsa bile aşağıdaki işlemleri yapamaz; III. Emekli olmak  Vakıf kurmak Yukarıda verilenlerden hangileri fiil ehliyetleri- ne sahip olabilmenin koşulları arasında göste-  Bağış yapmak rilemez?  Kefil olmak A) Yalnız l B) Yalnız ll C) Yalnız lll D) l ve lll E) ll ve lll d. Sınırlı Ehliyetliler: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve hakkında kısıtlılık kararı alınmamış kimselerdir. Bu (Cevap E) kişiler aslında tam ehliyetlidir. Ancak kanun koyucu bazı sebeplerden dolayı bu kişileri koruma altına almış- tır. Bunlarda asıl olan ehliyet, istisna ise ehliyetsizliktir.Fiil Ehliyeti Açısından Kişilerin Sınıflandırılması Bu kişilere bazı işlemleri yaparken onaylarının alınma-a. Tam Ehliyetliler: Tam ehliyetler, ayırt etme gücüne sı veya mallarının idaresi için yasal danışman atanmasısahip, ergin ve kısıtlı olmayan kimselerdir. Tam ehliyet- uygun görülmüştür.liler hukuken her türlü hukuki elde etme de borcun Kendisine yasal danışman atanmış kişi işlemlerindealtına grime ehliyetine sahiptir. Bunlara haksız fiil ehli- yasal temsilcinin onayını almak zorundadır. Ayrıcayeti de tamdır. mallarının idaresinde de yasal danışmana müracaat etmelidir. Haksız fiil ehliyeti, hukuka aykırı olan bir davranıştan dolayı davranış sahibinin so- rumlu tutulup hukukun öngördüğü yaptırı- mın uygulanabilmesini ifade eder. 17
  17. 17. Temel Yurttaşlık Bilgisi - dinamik akademi HAK KAVRAMI Örneğin, mülkiyet hakkının sahibi olan kişi maddi birHak, hukuk düzeni tarafından kişiye tanınan, hukuken malı kullanma ve mal üzerinde dilediği tasarruflardakorunan ve hakkın sahibi olan kişiye bu korumadan bulunma yetkisine sahiptir.yararlanma yetkisi veren bir çıkarı ifade eder. Haklar, kamu hakları ve özel haklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. HAKLARIN TÜRLERİ Kamu Hakları Özel Haklar Kişi Sosyal ve Siyasi Niteliklerine Konularına Devredilebilmelerine Amaçlarına Bağımsızlıklarına Hakları Ekonomik Haklar Haklar Göre Göre Göre Göre Göre Malvarlığı Devredilebilen Yenilik Doğurmayan Mutlak Haklar Hakları Haklar Haklar Bağımsız Haklar Nispi Haklar Kişivarlığı Devredilemeyen Yenilik Doğuran Bağlı Haklar Hakları Haklar Haklar Alelade Haklar Kurucu Değiştirici Bozucu Yenilik Yenilik Yenilik Doğuran Doğuran Doğuran Haklar Haklar Haklar – Ücrette adalet sağlanmasıKAMU HAKLARI: Kamu hukukundan doğan haklardır. – Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması w w???f YAYINCILIK . t r – Konut hakkı w. ilozof.com3’e ayrılır. – Gençliğin korunmasıa. Pozitif statü hakları – Sporun geliştirilmesib. Negatif statü hakları – Sosyal güvenlik hakkıc. Aktif statü hakları – Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler – Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarıa. Pozitif Statü Hakları: Bireylere devletten olumlu birdavranış, bir hizmet, bir yardım isteme imkanını tanıyan – Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasıhaklardır. Anayasamızın ikinci kısmının üçüncü bölü- – Sanatın ve sanatçının korunmasımünde yer alan “Sosyal ve Ekonomik Haklar” bu – Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırlarıtürdendir. Bu haklar devlete sosyal alanda bir takım b. Negatif Statü Hakları: Kişinin devlet tarafındanödevler yükler. aşılamayacak ve dokunulamayacak, özel alanının sınırlarını çizen hak ve hürriyetlerdir. Anayasamızın ikinci kısmında ikinci bölümde yer alan “kişi hak veSosyal ve İktisadi Haklar ve Ödevler ödevleri” negatif statü hakları niteliğindedir.– Ailenin korunması– Eğitim ve öğretim hakkı ve ödevi– Kıyılardan yararlanma Kişi Hak ve Ödevleri– Toprak mülkiyeti – Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı– Tarım ve hayvancılık ve bu üretim dallarında çalı- – Zorla çalıştırma yasağı şanların korunması – Kişi hürriyeti ve güvenliği– Kamulaştırma – Özel hayatın gizliliği– Devletleştirme ve özelleştirme – Konut dokunulmazlığı– Çalışma ve sözleşme hürriyeti – Haberleşme hürriyeti– Çalışma şartları ve dinlenme hakkı – Yerleşme ve seyahat hürriyeti– Sendika koruma hakkı – Din ve vicdan hürriyeti– Toplu iş sözleşmesi hakkı – Düşünce ve kanat hürriyeti– Grev hakkı ve lokavt – Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti 18

×