Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Historiaurrea orokorra

  • Be the first to comment

Historiaurrea orokorra

  1. 1. HISTORIAURREA1.- NOR IZAN ZIREN GURE ARBASOAK?1.1.-Historiaurrea, garai luze- luzea1.2.- Lehenengo gizakiak:- Hominizazio prozesua.2.- ZER GERTATU ZEN PALEOLITOAN?2.1.- Bizimodu nomada2.2.- Lehenbiziko teknikak2.3.- Lehenbiziko sinismenak3.- NEOLITOA, GIZAKIEN LEHEN IRAULTZA!3.1.- Nekazaritza eta abeltzaintzarensorrera3.2.- Lehenbiziko herrixkak3.3.- Lehenbiziko artisauak3.4.- Lehenbiziko arkitektoak:- Monumentu Megalitikoak.4.- METAL AROA:4.1.- Metalen aurkikuntza4.2.- Aldaketak bizimoduan5.- LABURPENA6.- HISTORIAURREA EUSKADIN:6.1.- Paleolitoa6.2.- Neolitoa eta metal aroa:6.2.1.- Lautadetako gizakiak6.2.2.- Mendialdeko gizakiak
  2. 2. 1.- NOR IZAN ZIREN GURE ARBASOAK?1.1.- HISTORIAURREA, GARAI LUZE-LUZEA.HISTORIAURREA:-lehenengo gizakia sortu zenetik, duela 5 milioi urtetik, idazkera asmatu zen arteko garaia, duela 6.000 urteinguru.-hiru aro bereiz daitezke: Paleolitoa, Neolitoa eta Metal Aroa.PALEOLITOA:-gure lehenbiziko arbasoetatik orain dela 10.000 urte bitarteko aroa da.-harrizko lanabesak erabiltzen zituzten; ehiza eta uzta biltzea ziren haien jarduerak.NEOLITOA:-duela 10.000 urtetik, giza taldeak nekazaritzan eta abeltzantzan lan egiten hasi ziren arte. Herrixketan bizitzenhasi zirenean.METAL AROA:-duela 7.000 urte gutxi gorabehera.-objektuak eta lanabesak egiteko metalak erabiltzen ikasi zuten.1.2.- LEHENENGO GIZAKIAK: Gaur egungo gizakia eboluzio prozesu luze baten ondorioa da, hain zuzen:HOMINIZAZIO PROZESUARENA: (beste espeziengandik bereizia)-garunaren garapen handia, etengabe asmakuntzak egiteko aukera.-bi hanken gainean ibiltzea, eskuak lanerako libre izateko.-erpuru oratzailea, eskulan konplexuak egiteko (lanabesak) eta idazteko-hizkuntza sinbolikoa eta haurtzaro luzea; ikasteko denbora emanez.
  3. 3. 2.- ZER GERTATU ZEN PALEOLITOAN?2.1.- BIZIMODU NOMADA-lehenbiziko garaietan gizakiak NOMADAK izan ziren, hau da leku batetik bestera ibiltzen ziren janari bila.-TALDEKA elkartzen ziren ehizatzeko, estrategia konplexuak erabiltzen zituzten: mamutak, hartzak,bisonteak,...-erreka eta itsasoko arrainen arrantza eta basoko fruituen bilketa ere garatu zuten.-oso bizitza laburra zuten, arraroa zen 35 urtera heltzen zena.2.2.- LEHENBIZIKO TEKNIKAK-lehenbiziko gizataldeek tresna batzuk asmatu zituzten beraien lanak egiteko-bi motatako tresnak ezberdintzen dira:-harriz egindakoak: aiztoak, esku-aizkorak, karraskak eta gezi-muturrak adib.-hezurrez egindakoak: orratzak, arpoiak, amuak, bitxiak,...-baina asmakizunik onena SUA izan zen:-kobazuloak berotzeko-janariak erretzeko edo egiteko-basapiztiak uxatzeko2.3.- LEHENBIZIKO SINISMENAK:-lehenbiziko gizakientzat bizitzaren misterioak oso garrantzi handia zuen eta magia, erlijioarekin baterazihoan.-hori dela eta, hiru sinismen nagusi garatu zituzten:-hildakoei kultua-naturaren indarrei kultuaamatasunaren misterioari kultua
  4. 4. 3.- NEOLITOA, GIZAKIEN LEHEN IRAULTZA!3.1.- NEKAZARITZA ETA ABELTZANTZAREN SORRERA-Orain dela 10.000 urte inguru klima hobetu zen, elurteak eta izotzak poloetan eta goi-mendietanmugaturik geratu ziren.-Gizakia landareak jartzen eta animaliak etxekotzen hasi zen eta ondorioz NEKAZARITZA etaABELTZANTZA sortu ziren.3.2.- LEHENBIZIKO HERRIXKAK-Gizakiak, kobazuloetatik atera eta herrixka txikiak eraiki zituen elkarrekin bizitzeko: SEDENTARIObihurtuz eta ibai ertzetan kokatu ziren.-Herrixketan lanen espezializazioa burutu zen:-batzuk lurra landu-beste batzuk abereak zaindu-gainontzekoak: tresnak asmatu (ehungintza, saskigintza, zeramika, armak,...)3.3.- LEHENBIZIKO ARTISAUAK-Neolitoko ezaugarri nagusia HARRI LANDUA erabiltzea izan da. Erabiltzen zituzten tresna guztiakhorrela iraunkorragoak ziren.-Artisauek arlo ezberdinetako lanabesak sortu zituzten:-1.- NEKAZARITZAN: aitzurrak, igitaiak, esku-errota,...-2.- ZERAMIKAGINTZAN: ontziak eskuz moldatu eta sutan erretzen ziren gogortzeko etaaleak eta likidoak gordetzeko.-3.- EHUNGINTZAN: hezurrezko ardatzez iruten zuten haria, ehundegiak, ehunak,...3.4.- LEHENBIZIKO ARKITEKTOAK:-Neolitoko azken urteetan, monumentu MEGALITIKOAK eraiki zituzten erlijioarekin edo magiarekinlotuta. Hiru mota:-IRUINARRIAK: zutik sartutako harri luze eta handiak (menhir)-TRIKUHARRIAK: harri handi bertikalez osatuta eta gainean beste harri zabal batzuk jarrizestalki gisa (dolmen).-HARRESPILAK: iruinarriz osatutako barruti zirkular handiak (cromlech)
  5. 5. MONUMENTU MEGALITIKOAKA.- HARRESPILA-Iruinarriaren bidez, borobil bat antolatzen zuten, beste harri harri batzuekin lotzen zituzten.-Santutegiak zirenB.- IRUINARRIA-Zutik sartutako harri luze eta handia-Eguzkia gurtzeko egiten zituztenC.- TRIKUHARRIA:-Harri batzuk (3 edo) lurrean zutik jarrita eta beste harri batez estalirik bezala-Hilobi kolektiboak ziren.
  6. 6. 4.- METAL AROA:4.1.- METALEN AURKIKUNTZA:-Orain dela 7.000 urte inguru gizakiak metalezko objektuak egiten hasi zen.-Aldi desberdinetan aztertu ditzakegu:-1.- KOBREA: lehendabiziko metala izan zen eta harrizko lana baztertu zuen. Ez zen beharbezain gogorra.-2.- BRONTZEA: kobrea eta eztainua bildurik lortu zuten; gogorragoa.-3.- BURDINA: oso garrantzi handia izan zuen honen aurkikuntzak; oso gogorra delako etagerretan botere handiagoa lortu ahal zutelako.-Mota guztietako objektuak eta tresnak egin zitezkeen: lanabesak, armak, bitxiak, estatuak,... Labeakmineralak urtzeko eta moldeak formak emateko, garatu zituzten.4.2.- ALDAKETAK BIZIMODUAN.-HIRIEN SORRERA:-Gizakiak “harrizko hormaz babesturiko ” hirietan elkartzen hasi ziren.-Errege bat hautatu zuten eta haien arteko ezberdintasuna handitzen joan zen: aberatsak,pobreak, lurjabeak,...-Beste hiri batzuekin borroka egiten zuten, lurralde berriak lortzeko asmotan.-TRESNA BERRIAK:-GURPILA: nekazaritzan, garraioetan eta tresnetan garrantzi handikoa izan zen: gurdian,tornuan,...-HAIZE OIHALA: bela, itsasontzietan erabili zen haizearen indarra aprobetxatzeko.-GOLDEA: nekazaritzan eta idien indarrarekin batera azkarrago eta hobeto egiten zuten lana.-Guztiaren ondorioz MERKATARITZA JARDUERAK sortu ziren.
  7. 7. HISTORIAURREAHARRI AROA METAL AROAPALEOLITOA NEOLITOA1.- KOBREA2.- BRONTZEA3.- BURDINABIZIMODU NOMADA-kobazuloetan bizi ziren, taldetxikietan elkarturik-leku batetik bestera mugitzen ziren ehiza,arrantza eta fruituen bilketa egiteko.ASMAKIZUNAK-garrantzitsuena SUA izan zen:kobazuloak berotzeko, janariakprestatzeko, basapiztiakuxatzeko,...-TRESNAK oso sinpleak eta harrizeginikoak gehienak. Hiru atal:oHarrizkoakoHezurrezkoakoEgurrezkoakSINESMENAK-haientzat magia eta erlijioaelkarrekin ibiltzen ziren:omarrazkiak kobazuloetanohildakoei kultoaoamatasunaren misterioa:VENUSAKBIZIMODU SEDENTARIOA-herrizka txikietan elkarturik biziziren-animaliak etxekotzen hasi ziren-nekazaritza eta abeltzantza garatu zuten(neolito iraultza)ASMAKIZUNAK-nekazaritzarako tresnak asmatuzituzten: aitzurrak, igitaiak,eskuzko errota,...-beste artisau batzuk ere garatu ziren:oehungintzaozeramikaosaskigintzaSINESMENAK-natura eta hildakoentzako kultoaegiteko MONUMENTUMEGALITIKOAK eraikitzen hasiziren:oIRUINARRIAK- MenhiroTRIKUHARRIA-DolmenoHARRESPILA-GromlechBIZIMODUA (hiriak)-hiriak harresiz inguraturikeraiki-hirien gobernua errege batek bete zueneta hirien antolamedua korapilatzen joanzen: funtzionarioak, soldaduak,dendariak,...-hirien arteko gerrak sortu ziren-gizartean aberatsak eta pobreakbereizten hasi ziren; aberastasunakpertsonen arteko ezberdintasunamarkatu zuen.ASMAKIZUNAK-GURPILA: nekazaritzan,garraioetan eta tresnetanerabilia.-HAIZE OIHALA: bela itsasontzietanerabili zen.-MERKATARITZA: kultura eta herribatzuen artean harremanak garatuziren.-IDAZKERA: historioa garatzen hasizen testimonioei esker
  8. 8. 6.- HISTORIAURREA EUSKADIN:6.1.- PALEOLITOA:- Historiaurreko lehen garaiez ezer gutxidakigu; garai hartan ez zen jende gehiegi bizi.-Paleolito bukaerako biztanleria asko hasi zeneta aztarnategi asko daude:BIZKAIAN: Axlor, Santimamiñe etaLumentxa…GIPUZKOAN: Lezetxiki, Erraka, Altxerri…HEGOALDEAN: Manzanos.-Giza taldeak NOMADAK ziren, haitzuloetanbizi ziren normalean.- Ehizarako teknikak hobetu zituzten.- Adierazpen artistikoak egiten zituztenhaitzuloetako hormetan (animalien irudiakmarraztuz, gehien bat).6.2.-NEOLITOA ETA METAL AROA:- Euskadin berandu garatu zen NEOLITOA.- Orduan hasi ziren bereizten bizimoduak:LAUTADETAKO GIZAKIAK:Nekazariak eta sedentarioak zirenHerrixka egonkorrak eratu zituzten,batzuk handiak ziren (La Hoya –Araban) eta etxeak sendoak.Lehenbizikoz SOBERAKINAK sortuziren.Hileta hatu aberats gutxi batzuk agertudira, trikuharriak handiak zirelarik:Sorginetxe, Aizkomendi edoSorginaren Txabola, denakArabakoak.MENDIALDEKO GIZAKIAK:Artzaintza zen jarduera nagusia eta nomadakziren.Aldaketak nekez gertatzen ziren, berazantzinako lanabesak eta teknikakmantentzen ziren.Trikuharriak lautadetakoak baino txikiagoak;Hatu urriagoak eta eskasagoak aurkitudira barruan, Aralarren eta Gipuzkoan.Iruinarriak eta Harrespilak ere daudehemen.

×