Port Of Rotterdam - Ontdek De Maasvlakte

3,791 views

Published on

Fietsroute die ik in 2009 in opdracht van Port of Rotterdam uitgezet en geschreven heb.

Published in: Sports, Travel
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,791
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
44
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Port Of Rotterdam - Ontdek De Maasvlakte

  1. 1. Beleef de haven! 3 Ontdek de Maasvlakte
  2. 2. Wie het Rotterdamse havengevoel echt intens wil erva- ren, kan het best de fiets pakken. Er valt heel wat te be- leven als je de wijde blik van de autorijder laat voor wat het is en met ogen op steeltjes door de haven gaat fiet- sen. Dat kan en dat mag. Daarom heeft het Havenbedrijf Rotterdam N.V. een aantal fietsroutes samengesteld. De routes helpen fietsers onbekende stukken van de ha- ven te ontdekken. Dit boekje is de derde uitgave uit de serie en bevat vier spannende routes op de Maasvlakte plus een aanrijroute vanaf Hoek van Holland.
  3. 3. Ontdek de Maasvlakte Of je de Maasvlakte kent of niet, er valt steeds weer veel te ontdekken. Alles is er ruim en groots en de contrasten zijn scherp. Veel industrie, vrachtwagens, containers, windmolens en enorme schepen, maar ook fietspaden, natuur, zand, meeuwen en altijd veel wind. Slagbomen die het effect van de stoplichten versterken, fietspaden die zomaar ophouden en windmolens die boven je hoofd de lucht in stukken malen. Als je hier fietst, heb je soms het gevoel dat je op verboden ter- rein bent. Dat is niet zo, je mag hier fietsen, tenzij de borden anders aangeven natuurlijk. Wees wel altijd extra voorzichtig, voor je het weet, waai je met de wind mee... D e c o n t r a s t e n va n De Maasvlakte het distripark waar enorme loodsen staan voor de opslag en De Maasvlakte is precies wat de naam zegt, een vlakte aan het verwerking van goederen. Vervolgens fiets je rond het Oostvoornse eind van de Maas. Terwijl het er zo ‘vol’ is dat er een tweede Meer, dwars door en langs natuurgebieden, maar overal met op de Maasvlakte bij komt, blijf je de weidsheid van de vlakte ervaren. achtergrond de elektriciteitsmasten van de Maasvlakte.. Niet overal natuurlijk, sommige stukken zoals de Amazonehaven, zijn vol en gevaarlijk. Daar sturen de truckers hun vrachtwagens over het water... trefzeker door de bochten. Er zijn geen aparte fietspaden en in het Natuurlijk kun je heel goed met de auto naar de Maasvlakte. Fiet- broedseizoen zijn de meeuwen er de baas. Maar ook hier kan en sen achterop, parkeren bij FutureLand en fietsen maar. Misschien mag je fietsen. Maar als je de Amazoneroute neemt, wees dan een vlieger mee in de tas... Maar je kunt ook per trein of auto naar wel extra voorzichtig. Ga in het weekend en neem in geen geval Hoek van Holland rijden. Vanaf Hoek van Holland kun je namelijk kinderen mee. De Slufterroute daarentegen is juist heel leuk perfect met de Fast Ferry naar de Maasvlakte. Ook dat is een ge- en geschikt voor kinderen. Op ongeveer de helft van deze route beurtenis om niet snel te vergeten. Alleen voetgangers kunnen ge- kom je op het Slufterstrand met uitzicht op de Noordzee en het bruik maken van de Fast Ferry - fietsen mogen gratis mee. Binnen natuurgebied de Slikken van Voorne. Het strand en de duinen zijn een paar seconden na vertrek is de catamaran al op volle snelheid het terrein van kitesurfers, golfsurfers en vliegeraars en zelfs van en scheur je over de Nieuwe Waterweg. Geniet ervan! Achterin dit paragliders. Genietend van de zon, de zee en het uitzicht zou je boekje is de aanrijroute via de Fast Ferry beschreven. bijna vergeten dat je met je rug tegen de Slufter aan zit, een depot waar 150 miljoen m3 verontreinigde baggerspecie in past. Dat zijn Maasvlakte 2 de contrasten van de Maasvlakte. In september 2008 is begonnen met het opspuiten van zand voor Maasvlakte 2. Er is zo’n 240 miljoen kubieke meter zand voor De vier beschreven routes starten bij FutureLand, het infor- nodig. Inmiddels doemen de eerste zandbanken al op. FutureLand matiecentrum over Maasvlakte 2 aan de Europaweg. Parkeren staat op de zeewering van de eerste Maasvlakte en biedt een bij FutureLand is gratis, er is altijd voldoende parkeerruimte. geweldig uitzicht over de aanleg van Maasvlakte 2. In FutureLand is alle mogelijke informatie over de aanleg van Maasvlakte 2 te De Maasmondroute brengt je helemaal tot aan slag de Beer en vinden. Zeker de moeite waard! Maasvlakte 2 is straks zo groot de Papegaaiebek. Vanaf dat punt kijk je uit over de Landtong Ro- dat er met gemak 2000 voetbalvelden op passen. En omdat de zenburg en Hoek van Holland. Onderweg is alles groot, groter en haven twintig meter diep wordt, kunnen straks ook de allergrootste grootst. Je fietst er bijvoorbeeld langs de Yangtzehaven, waar de containerschepen-van-de-toekomst er terecht. In 2013 meren de grootste containerschepen aanmeren. Hier zwaaien de markante eerste schepen aan maar ruim voor die tijd is dit boekje al aan ver- enorme oranje-blauwe kranen heen en weer om de mammoeten te vanging toe: voor de aanleg van Maasvlakte 2 wordt de Yangtzeha- lossen. Een indrukwekkend schouwspel. Een heel andere ervaring ven doorgebroken. Als het eenmaal zover is, moet je dus helemaal doe je op bij de Oostvoornse Meerroute. Die voert je eerst door buitenom fietsen om bij slag Maasmond en slag De Beer te komen. HAVENROUTE MAASVLAKTE 1
  4. 4. Nieuwsgierig? Pak de fiets en beleef de haven! FuT urELAnd Op de zeewering van de Maasvlakte, met uitzicht op de FutureLand is een geweldige belevenis en geschikt voor Noordzee, staat FutureLand, het informatiecentrum voor iedereen, jong, oud, landrotten, waterrotten, gamers en Maasvlakte 2 en startpunt van de vier fietsroutes. Hier kun gezinnen. Bovendien is het de perfecte start voor alle je alles te weten komen over de aanleg van de nieuwe fietsroutes. haven, een nieuw stuk Nederland. Er zijn tentoonstellingen, rondleidingen, films en games. Je kunt er bijvoorbeeld de Van Pasen tot november is FutureLand van dinsdag tot toekomst beleven door een virtuele reis te maken boven en met vrijdag geopend van 10.00 uur tot 17.00 uur en de Maasvlakte in 2033. Op het terras van het restaurant op zondag vanaf 11.00 uur. In de overige maanden sluit kun je buiten zitten, uit de altijd waaiende wind. De enorme FutureLand om 16.00 uur. Op zaterdag en maandag is glaswand van FutureLand biedt een prachtig zicht op de FutureLand altijd gesloten. Meer informatie is te vinden bouw van Maasvlakte 2 en de enorme zand opspuitende op www.futureland.nl. sleephopperzuigers. Met de verrekijkers van FutureLand zijn de werkzaamheden nog beter te volgen. 2 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  5. 5. Maasmondroute Op de Maasvlakte, zeker in het noordelijke deel, is alles groot, groter, grootst. Hier komen de grootste schepen ter wereld, staan de grootste fabrieken en bevind je je midden tussen de grootste civiele en waterbouwkundige projecten. Ook de ruimte om je heen, het landschap, is weids en groots. Bij de Maasmond zie je hoe talloze schepen de trechter van de Rotterdamse haven invaren met (grondstoffen voor) producten die jij binnenkort misschien wel koopt. Al fietsend kom je terecht in de bedrijvigheid van talloze kranen, en van trucks en treinen die voor de aan- en afvoer over land zorgen. Toch straalt de Maasvlakte ook rust uit. De wegen, gebouwen, fabrieken, havens, bedrijventerreinen en bijbehorende logistieke processen zijn strak geregisseerd. Aan de randen van de industriële zones gaan de scherpe lijnen over in ruig gebied, met vaak bijzondere flora en fauna. Al fietsend ervaar je pas goed dat de dimensies en contrasten van een geheel andere orde zijn dan bijvoorbeeld in de stadshavenge- bieden. 2 0 Ki L oM E T E r HAVENROUTE MAASVLAKTE 3
  6. 6. H oE JE F iETST n a a r D e Ya n g t z e h av en Bij FutureLand fiets je het (parkeer)terrein af en ga je links het fietspad op. Je fietst nu links van de Europaweg. Sla na ongeveer 2,5 km rechtsaf bij de afslag Havens 8230-8325 en steek de weg over naar het fietspad langs de Antarticaweg. Volg dit fietspad ruim 2 km tot je de gele aanlegsteiger van de Fast Ferry aan je linker- hand ziet aan het eind van de pier. Vanaf hier kun je niet verder. Je fietst de pier weer af naar de Europaweg. n a a r s l a g M a a sM o nD Steek de Europaweg over en neem rechts het fietspad richting Yangtzehaven, aanlegsteiger Fast FerrY slag Maasmond. (ATB’ers kunnen hier in plaats van rechtsaf, rechtdoor een niet-geasfalteerd terrein op. Als je je fiets over de buis heen tilt en een stukje door het rulle zand ploetert, loop je langs een houten slagboom naar de ruw geasfalteerde weg boven op de dijk. Dit pad kun je volgen tot vlak voor slag Maasmond. Je komt dan vanzelf weer terecht op het fietspad. Sla nu linksaf en zo’n 300 meter verder weer linksaf naar slag Maasmond.) Na circa 2 km fiets je met een lange bocht naar rechts om de Euromax containerterminal heen. Volg na ruim 1 km het bord ‘Slag Maas- mond’ links de dijk op om te genieten van de containerreuzen en mammoettankers die af en aan varen. naar slag De Beer Vanaf dit punt fiets je nog een kleine 3 km verder naar het uitkijk- gelukkige (en lekkere!) garnalen Bij happY shriMp punt bij slag De Beer. Het uitzicht is vergelijkbaar met het uitzicht bij slag Maasmond, maar bij slag de Beer zit je net iets dieper in de Nieuwe Waterweg waardoor vooral het zicht op Hoek van Hol- land en de Landtong Rozenburg beter is. Om naar slag De Beer te fietsen, ga je linksaf het fietspad weer op. Je volgt de Europaweg. Let op: na ongeveer 700 meter gaat het fietspad met een bocht rechts richting de Aziëweg. Je blijft echter rechtdoor op de Euro- paweg fietsen. Hier is geen fietspad meer, je fietst dus op de weg. Links zie je het ruig begroeide duin met windmolens en rechts de opslagtanks van de Maasvlakte Olie Terminal (MOT). Sla vlak voor het einde linksaf richting Nieuwe Waterweg. (ATB’ers kun- nen vanaf slag Maasmond de deels onverharde weg over de dijk volgen naar slag De Beer. Houd er rekening mee dat delen van de weg moeilijk begaanbaar zijn door opgehoopt stuifzand.) winD en zanD heBBen vrij spel op De europaweg n a a r F u t u r ela nD Fiets over hetzelfde fietspad langs de Europaweg de circa 5 km 4 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  7. 7. lange weg terug naar FutureLand. Bij slag Dobbelsteen zie je de gebogen daken van het informatiecentrum en sla je rechtsaf de dijk op naar het (parkeer)terrein. WAT J E Zi E T Zodra je het terrein van FutureLand verlaat, zie je voor je de ener- giecentrale van E.ON Benelux. Deze in 1974 in gebruik genomen olie/gasgestookte centrale werd in 1985 omgebouwd tot een poederkoolgestookte centrale voor het produceren van energie en warmte. Ook de restwarmte wordt inmiddels goed gebruikt voor het verwarmen van de bassins van de Happy Shrimp Farm (1). De kassen vind je al vrij snel aan je linkerhand als je eenmaal links het fietspad opfietst. Er loopt een leiding van de energiecentrale naar de kweekvijvers. Via een warmtewisselaar worden de 24 bassins op dertig graden gehouden, een temperatuur die anders een forse energierekening zou opleveren. Het project is niet alleen goed voor het milieu omdat het efficiënt gebruik maakt van ener- gie, maar ook omdat de garnalenalgen CO2 eten. De Happy Shrimpfarm is de eerste duurzame en volledig bio- logische tropische garnalenkwekerij in Europa. Bij de kweek van de gamba’s wordt dan ook geen gebruik gemaakt van antibiotica of groeihormonen en ook de aangeleverde larven en het voer worden gecontroleerd op milieuvriendelijk- heid. De ‘gelukkige gamba’s’ worden niet alleen verkocht bij gerenommeerde vishandels als Schmidt Zeevis in Rotterdam. Ook particulieren kunnen ze bestellen en als je op donder- dag- of vrijdagmiddag langsfietst, kun je ze meteen ophalen. Verser kan eigenlijk niet. Kijk voor meer informatie op www.happyshrimp.nl. Je fietst nu aan de ene kant langs een groene dijk en aan de andere kant langs een vlakte waar zand, windmolens en kranen de dienst uitmaken. Het waait hier eigenlijk altijd maar bij windkracht 6 waan je je in een woestijngebied waar hier en daar, als in een fata morgana, een fabriek opdoemt. Of een geel-zwart gestreepte vuurtoren... Als je die ziet, weet je dat je het Kustlicht Maasvlakte (2) in het vizier hebt. De hoogste vuurtoren van Nederland torent wel 62 meter de lucht in. Met zijn vijf schitteringen per twintig seconden is het een van de sterkste kustlichten van Nederland. De betonnen vuurtoren werd in 1974 gebouwd als vervanger van het Kustlicht Hoek van Holland, dat door de aanleg van de Maasvlakte HAVENROUTE MAASVLAKTE 5
  8. 8. onvoldoende zichtbaar was. Maar sinds oktober 2008 is ook het Kustlicht Maasvlakte niet meer in gebruik omdat het geen rol van betekenis meer speelt als navigatiemiddel in de aanvaarroute naar Rotterdam. Net voorbij de vuurtoren steek je de Europaweg en het spoor over naar de Antarticaweg. Je fietst nu langs de Yangtzehaven (3). Hier kunnen schepen afmeren die tot wel 19 meter diep liggen en tot 100.000 ton wegen. Dit is dus de plek waar de reuzen en mammoeten onder de containerschepen af en aan gaan, laden en lossen. Dicht bij de Europaweg zie je links een half afgegraven zandvlakte. Hier komt een doorsteek naar de Yangtzehaven: een poort naar Maasvlakte 2. De Euromax Terminal van ECT bestaat sinds september 2009. Hier worden 24 uur per dag ook ultragrote container- schepen geladen en gelost. Op dit moment is de terminal het meest geavanceerde containerhandling centum ter wereld. Langs de 1,5 km lange kade staan 23 giga-kranen die, tot Maasvlakte 2 klaar is, de containerschepen van Hanjin, Yang Ming, Cosco en K Line laden en lossen. Vanaf 2013 kunnen ook andere diepzeerederijen bij de terminal terecht. Vlak na de zandvlakte is een kade aangelegd: een wachtplaats voor schepen die niet direct in een haven terecht kunnen. Voorbij de kade, net voor de toegangspoort van DFDS Tor Line, doemt de kop op van de gele aanlegsteiger van de Fast Ferry (4). Een beetje verlaten staat er een bushokje om te schuilen tegen wind en stuifzand als je op de catamaran wacht. Via een hellingbaan kom je op de steiger. Daar beleef je nog beter de grootte van de schepen die de Yangtzehaven binnenvaren of er afgemeerd liggen om te worden gelost. Vanaf dit punt heb je ook goed zicht op de steigers en opslagtanks van de Maasvlakte Olie Terminal (MOT) aan de overkant. Op de kop van de pier zie je de terminal van DFDS Torline (5). De poort biedt de vrachtwagens toegang tot de hellingbanen die lei- den naar de roll on/roll-off-schepen richting bijvoorbeeld Engeland of Noorwegen. De schepen zien er uit als uit de kluiten gewassen legoblokjes en zijn speciaal ontworpen om voertuigen te vervoeren die via een klep het schip op en af kunnen rijden. Het kan hier dan ook behoorlijk druk zijn met aan- en afrijdend vrachtverkeer. Als je dezelfde weg terug fietst naar de Europaweg, zie je aan je linkerhand Loders Croklaan, de grootste en meest geautomati- seerde palmolieraffinaderij van Europa. 6 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  9. 9. Loders Croklaan, de dochter van het Maleisische IOI, ver- werkt dagelijks tussen de 2500 en 3000 ton palmolie, genoeg om jaarlijks meer dan 500 Olympische zwembaden mee te vullen! De palmolie is bestemd voor de voedingsmarkt en wordt niet alleen gebruikt in margarines, soepen, koekjes, sauzen maar ook voor de veevoederindustrie. Het laatste stuk pier aan je linkerhand wordt gedomineerd door de vele rokende pijpen en ketels van Lyondell-Bayer (6). Hier zie je de grootste fabriek ter wereld voor propyleenoxide (PO) en styreenmonomeer (SM). Deze chemicaliën dienen als grondstof voor bijvoorbeeld kleding, huishoudelijke artikelen, autostoelen, matrassen, cosmetica en koelvloeistoffen. euroMax Terug op het fietspad langs de Europaweg volg je de borden naar slag Maasmond. Net voor de bocht zie je bovenop de dijk een knalgeel bord. Hier kun je via een pad de dijk oplopen en heb je een prachtig zicht op de Noordzee en de langsvarende schepen. Bij helder weer kun je de pier van Scheveningen zien liggen. Op deze plek eindigt ook de blokkendam (7) die het Havenbe- drijf als extra kustbescherming heeft aangelegd. Het gele bord ‘verboden zich op de blokkendam te bevinden’ staat er niet voor niets. In 2007 werden hier twee vissers gered. Ze hadden er geen rekening mee gehouden dat de noordwestenwind het toch al hoge water nog hoger stuwde. Met golven tot wel vier meter hoog konden zij zich nog net vasthouden aan de punt van een blok tot ze werden gered. De BlokkenDa M. o p D e achtergronD wor D t zanD opgespoten voor M v2 Nog even flink doortrappen en je bent bij slag Maasmond (8). De opgang naar de slag is tegenover het kantoor van Euromax: een wit gebouw met een schuin dak. Slag Maasmond biedt een van de mooiste panorama’s van de Rotterdamse haven. Met uitzicht op de Noordzee links, de Landtong Rozenburg rechts en Hoek van Holland aan de overkant zie je hier alle mogelijke soorten schepen aan je voorbijgaan: olietankers, kustvaarders, cruiseschepen, baggerschepen, ferryschepen, patrouilleboten van de douane en loodsboten. Geen wonder dat het gigantische (parkeer)terrein aan het eind van de ochtend vol staat met auto’s waarin mensen genie- tend van het uitzicht hun lunch verorberen. Dit is de toegangspoort tot het grootste logistieke en industriële knooppunt van Europa, de Rotterdamse haven. Links zie je twee kleine vuurtorens, de groene lYonD ell-BaYer lichtopstand Maasmond Zuiderdam en de rode lichtopstand Maas- mond Noorderdam. Ze worden ook wel de paddestoelen genoemd. Allebei hebben ze namelijk een opgebouwd helikopterdek omdat HAVENROUTE MAASVLAKTE 7
  10. 10. de lichtopstanden te moeilijk bereikbaar zijn. De ‘paddestoelen’ voorzien in hun eigen energie door zes windturbines. Als het niet waait, zorgen accu’s voor de elektriciteit. Richting slag De Beer zie je op de dijk tussen de ruige begroeiing van duindoorn, vlier, wilg, braam en hondsroos een rits windmo- lens staan. Loop er eens naar toe en ga eronder staan om het ‘gezwoef’ in je op te nemen. Je kunt deze Zuidwal verder aflopen naar slag De Beer maar als je een stevige fiets hebt, lukt het ook fietsend. Hier is het heerlijk rustig. Je ruikt de zee en hoort en ziet veel verschillende vogels. Regenwulpen, witte kwikstaarten, bontbekplevieren, sneeuwgorsen en kuifaalscholvers zijn hier regelmatig te zien. Wil je niet lopen, heb je geen stevige fiets en Maasvlakte olie terMinal (Mot ) wil je toch naar slag De Beer, ga dan terug naar het fietspad en sla linksaf richting de Maasvlakte Olie Terminal (MOT) (9). Als je daar links de Europaweg blijft volgen, fiets je over een redelijk rustige weg zonder fietspad. Hier mengt de geur van duindoorn en heesterrozen zich met die van ruwe olie, een merkwaardige combinatie. Op- en overslag van ruwe olie is de core-business van de Maasvlakte Olie Terminal (MOT). Jaarlijks meren hier zo’n 240 megatankers aan die in totaal tussen de 40 en 45 miljoen ton ruwe olie aanvoeren. Tankers tot 460 meter lang met een diepgang van 22 meter kunnen aanmeren bij de steigers. De 36 opslagtanks die de terminal rijk is, staan met elkaar in verbinding via een uitgebreid leidingensysteem. Zij vormen lichtopstanD Met helikopterDek de schakel tussen de olietankers en de Nederlandse raffinade- rijen. Eén opslagtank bevat genoeg ruwe olie om, nadat het is omgezet in benzine, ruim 90.000 auto’s een jaar lang van te laten rijden. Aan het eind van deze toch wel lange weg kom je bij de Pape- gaaiebek (10), het voormalige baggerspeciedepot. Het verontrei- nigde havenslib is inmiddels door buizen naar de Slufter gepompt. Op deze desolate woestijnachtige vlakte voeren bulldozers een druk spel op: hier wordt de GATE-terminal gebouwd, een LNG- terminal die in het najaar van 2011 klaar moet zijn. Met zijn vier opslagtanks van 180.000 kuub per stuk is deze terminal straks goed voor de opslag, de verwerking en het transport van twaalf miljard kubieke meter aardgas per jaar. Dat is een kwart van het Bouw van De gate-terMinal verbruik in heel Nederland. GATE (Gas Access to Europe) is een samenwerkingsverband tussen de Nederlandse Gasunie en VOPAK. 8 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  11. 11. LNG staat voor Liquefied Natural Gas ofwel vloeibaar gemaakt aardgas. Dit wordt met speciale tankers aangevoerd uit heel de wereld, in een verdampingsinstallatie opgewarmd en verwerkt tot gas. Het verdere transport vindt plaats via pijpleidingen. De LNG-terminal is een alternatief voor het aardgasveld in Slochteren. Daar neemt de komende jaren de winning van gas waarschijnlijk af dus extra aanvoer is nodig. Slag De Beer (11) is de verste uithoek van de Maasvlakte en een favoriete visstek. Omdat de vaargeul met zijn 15 meter diepte bijna de kant raakt, is het een zeer gevarieerde stek. Zo staat slag De Beer samen met slag Maasmond in de top drie van hotspots voor het vangen van zeebaars. En volgens kenners is het dé perfecte nachtvisplek voor tong en paling. Zodra het donker wordt, komen de vissen uit de diepe Waterweg om te ‘azen’ en vervolgens de vissers letterlijk rond de voeten te zwemmen. Vanaf hier of vanaf slag Maasmond fiets je de weg weer terug naar FutureLand. Je hebt nu alle tijd om nog eens rustig de dimensies en contrasten van dit industriële en tegelijk steppeachtige gebied goed in je op te nemen. En vergeet niet om daarbij al je zintuigen op scherp te zetten! HAVENROUTE MAASVLAKTE 9
  12. 12. Slufterroute Dit is een route van uitersten. Dat valt vooral op als je de helft achter de rug hebt. Daar word je aan de ene kant getroffen door de overweldigende natuur, aan de andere kant ligt, veilig in het depot, verontreinigde baggerspecie: de slufter. Veel valt er niet te zien van het depot, een ringdijk van 24 meter boven NAP omsluit de slufter. Op een enkele plek is het mogelijk om via een trapje in de slufter te kijken. De baggerspecie is altijd bedekt met een laagje water, er is dus geen sprake van een stinkende berg modder. Aan de andere kant van de dijk kijk je uit over het natuurgebied de Slik- ken van Voorne, met zandbanken waar soms zeehonden rusten, en natuurlijk de Noordzee met het enorme, brede slufterstrand. Hier komen zon- en zeeaanbidders die willen genieten van de ruimte, maar het strand is toch vooral het domein van kitesurfers, golfsurfers en vliegeraars. Bijzonder om te zien zijn de paragliders die het hoge duin gebruiken om zelf door de lucht te zweven. Natuur en afval naast elkaar... het klinkt tegenstrijdig, maar het kan. Ervaar het zelf! 20 K iL oMETEr 10 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  13. 13. H o E J E Fi E T S T van Future lan D tot D e westplaatweg Tegenover de ingang van FutureLand ligt een verhard pad, evenwijdig aan de autoweg. Fiets richting het pad met de autoweg aan je linkerhand. Vlak na restaurant Routiers Maasvlakte - aan je linkerhand zie je grote groene schermen - begint het fietspad aan de Madoerastraat. Je houdt rechts aan en fietst rechtdoor. Na ongeveer een kilometer volg je de bocht naar links, de Dardanel- lenstraat in. Je fietst nu in het Distripark Maasvlakte. Links en rechts staan enorme loodsen waar goederen worden opgeslagen en bewerkt. Aan het eind van de Dardanellenstraat ligt een ter- rein voor motorcrossers, hier ga je linksaf en fiets je door over de Druk verkeer op De europaweg ter hoogte van D e hartelhaven Malakkastraat. Sla na ongeveer anderhalve kilometer bij de grote kruising rechtsaf de Loswalweg op en fiets door tot de T-splitsing met de Westplaatweg. Ga hier rechtsaf richting het Slufterstrand. van D e westplaatweg tot het slu F terge B ouw Tot aan het Sluftergebouw is het nog een behoorlijk eindje door- trappen. Na zo’n twee kilometer wordt aan je linkerhand het strand zichtbaar. Om bij het Sluftergebouw te komen, fiets je door over het fietspad, er zijn geen zijwegen en aan de voet van het gebouw houdt de weg op. Vanaf hier neem je dezelfde weg terug. Omdat het hier altijd waait, ligt er vaak zand op de weg. (ATB Bij de tweede parkeerplaats aan de Noordzeeboulevard kun- nen ATB’ers over een verharde weg het strand op. Alleen bij laag De slikken van v oorne water kun je over het strand om het Sluftergebouw heen fietsen. Sla na het Sluftergebouw rechtsaf, de windmolens liggen dan aan je rechterhand en de zee achter je. Waar de windmolens een bocht naar rechts maken, sla je linksaf, met aan je linkerhand een motorcrossterrein. Aan het eind kom je weer op de hoek van de Dardanellenstraat, vanaf hier fiets je terug naar FutureLand.) WAT J E Zi E T De Slufterroute en de Oostvoornse Meerroute volgen de eerste vijf kilometer dezelfde weg. Fiets vanaf FutureLand langs de windmo- lens met het water aan je rechterhand, na een paar honderd meter kom je vanzelf op een verhard pad. Links ligt restaurant Routiers Maasvlakte (1), niet alleen voor vrachtwagenchauffeurs, maar wel vanuit Futurel anD is het opspuiten van zan D voor M v2 goe D te zien gesloten op zaterdag en zondag. Voor het uitkijkpunt (2) neem je na de bocht van de Madoerastraat het weggetje met de slagboom dat omhoog loopt. Bovenaan het duin heb je een verrassend HAVENROUTE MAASVLAKTE 11
  14. 14. uitzicht. Hier zie je goed hoe het zand wordt opgespoten voor Maasvlakte 2. In de verte zie je enorme containerschepen af- en aanvaren. Dichterbij zijn vaak kitesurfers en golfsurfers te zien. Terug op het pad fiets je verder met het duin aan je rechterhand. Zodra de weg een bocht naar links maakt, kom je vanzelf op de Dardanellenstraat en fiets je het Distripark Maasvlakte (3) in. Aan weerszijden staan enorme loodsen. In tegenstelling tot veel andere wegen op de Maasvlakte kun je hier relatief rustig fietsen. In het midden van de weg is een brede groenstrook. Er staan bankjes en tegen de wind zijn natuurlijke windschermpjes geplant. Je waant je haast in een parkje. Kijk je tussen de loodsen door dan weet je meteen weer dat je op de Maasvlakte bent en zie je in de verte containers hoog opgestapeld. Aan het eind van de straat staat een enorme knalblauwe loods, hier sla je linksaf, de Malakkastraat in. Je fietst nu over de Loswal. Twee kilometer verder sla je rechtsaf de Westplaatweg op richting het Slufterstrand. Na twee kilometer bereik je het vogelkijkscherm. Hier moet je beslist even stoppen en omhoog klimmen. Je hebt hier namelijk een prachtig uitzicht over het getijdengebied de Slikken van Voorne (4). Als je geluk hebt, zie je vanaf hier ook zeehonden rusten op de zandbanken. Met het opspuiten van de eerste Maasvlakte in de vorige eeuw, veranderde ook de natuur. Door het ophogen en ‘vast- leggen’ van de duinen verdween de natuurlijke dynamiek grotendeels uit het gebied. Ten zuiden van de Maasvlakte ontstond echter een nieuw dynamisch kustlandschap, de Slikken van Voorne. Eb en vloed zorgen ervoor dat zich hier steeds nieuwe geulen en zandplaten vormen. Je vindt er planten als zeeasters, melkkruid, kweldergras, schorrekruid en zilte schijnspurrie. De kleine diertjes die wonen in de wadachtige bodem vormen een belangrijke voedselbron voor scholeksters, bonte strandlopers, wulpen en tureluurs. Je fietst nu verder tussen twee wateren: de Slufter rechts en de Noordzee links. Niet dat je daar al iets van ziet, het is eigenlijk een beetje een saaie weg omhoog tussen twee duinen. In de bocht komt het weer goed. Daar gaat de Westplaatweg over in de Noordzeeboulevard en is het Slufterstrand (5) goed te zien. Bij de eerste strandopgang, nog in de bocht, is het strand het breedst. Hier kun je eventueel even het duin aflopen, door het zand naar de zee. Bij de volgende strandopgang vind je een trap en een ver- harde weg die je, als er niet teveel zand op ligt, naar beneden kunt fietsen. Het is echt een aanrader om aan het strand te pauzeren 12 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  15. 15. en de weidsheid van deze bijzondere plek te ervaren. Tot het Sluftergebouw kan een moeizaam tochtje zijn. Er ligt vaak veel zand op de weg en het kan er ongelooflijk hard waaien. Door- trappen dus! Onderweg staan een paar containers waar ijs wordt verkocht, maar het is niet duidelijk wanneer ze open zijn. Achter het hek waar je al een tijdje langs fietst, ligt de Slufter. Bij alle trapjes van de Slufter hangen informatieborden (6). De Slufter is aangelegd in 1986/1987 om verontreinigde baggerspecie uit de Rotterdamse haven te bergen. Inmiddels kunnen ook derden er gebruik van maken. Het Havenbedrijf Rotterdam N.V. beheert de Slufter. De totale oppervlakte De vogelkijkhut van de Slufter is 260 ha en het volume is 150 miljoen m3. Met die hoeveelheid kan een muur rond de aarde worden ge- bouwd van 2,5 meter hoog en 1 meter breed. Om de Slufter heen ligt een ringdijk van zand tot 24 meter boven NAP. De taluds zijn bekleed met een kleilaag van circa 1 meter dik. Aan het eind van de weg heb je er tien kilometer opzitten. Je bent nu aangekomen bij het Sluftergebouw (7). Probeer hier niet om via het duin op het strand te komen, dat is gevaarlijk en de duinen kunnen afbrokkelen. In het Sluftergebouw - het directiegebouw van de Slufter - zijn ruimtes voor presentaties, vergaderingen en kleine symposia. Het gebouw zelf heeft een bijzondere architectuur. Het is helemaal gebouwd van beton, tot en met het hellende dak en het balkon dat als een soort vleugel aan de gevel hangt. De slu Fter is aFgesloten Met een stevig hekwerk Fiets dezelfde weg terug naar FutureLand, en denk eraan om in de Dardanellenstraat aan de andere kant van de weg te gaan rijden. het sluFtergeBouw HAVENROUTE MAASVLAKTE 13
  16. 16. Amazoneroute ‘ WEEKEndrou TE ’ Op de zuidelijkste pier van de Maasvlakte ligt de haven letterlijk aan je voeten, zo dichtbij kun je overal komen. Je zintuigen maken hier overuren: krijsende meeuwen, zware gaslucht, zwarte en roodbruine bergen en kegels, lappendekens van containers, zilte zeelucht... Maar hoe indrukwekkend ook, je kunt hier niet altijd fietsen: • Op werkdagen is deze route veel te gevaarlijk, de weg is dan vol vrachtverkeer en vooral de trucks zonder containers rijden er hard. • Hoewel de route in het weekend redelijk rustig is, raden wij toch af hem met kinderen te fietsen: er zijn geen fietspaden en de bochten zijn onoverzichtelijk. • Fiets deze route liever niet in april of mei want dan komen de eieren van de meeuwen uit, zo lang ze hun nesten bewaken, kunnen ze behoorlijk agressief uitvallen naar wandelaars en fietsers. Pas ook in de maanden rond het broedseizoen goed op dat je de meeuwen niet stoort. • Hou bij harde wind rekening met verwaaiend koolstof en erts, in de grijze mist die daardoor ontstaat, is het niet prettig fietsen. Tref je in het weekend een zonnige dag, met normale windsterkte, vergeet dan vooral je camera niet want je kunt bijzondere dingen gaan vastleggen. 8,5 Ki L oMETEr 14 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  17. 17. H o E J E Fi E T S T van Future lan D naar D e punt van D e aM azonehaven en weer terug Tegenover de ingang van FutureLand ligt een verhard pad, evenwijdig aan de autoweg. Fiets richting het pad met de autoweg aan de linkerhand. Je fietst achter restaurant Routiers Maasvlakte langs (links zie je grote groene schermen langs de weg). Ga bij de kruising met de Madoerastraat linksaf en steek de Europaweg over. Tegenover de E.ON-centrale ga je naar rechts en steek je de Coloradoweg over naar het fietspad langs de Yukonweg. Dit fiets- pad stopt bij het eerste stoplicht met slagboom, je rijdt dan over de weg verder. Ga rechtdoor. Je steekt het spoor over en komt op een Misschien wel het gevaarlijkste kruispunt van De Maasvlakte zeer gevaarlijke T-splitsing, zonder baan voor fietsers. Sla linksaf de Missouriweg op (Haven 7201-8100). Nadat je het spoor weer bent overgestoken, begint een smal fietspad dat met stippellijnen op de weg is aangegeven. Je fietst nu met een grote boog om de Hartelhaven heen. Die ligt aan je rechterhand en kun je herkennen aan de opgestapelde containers. De weg buigt na ongeveer een kilometer met een gevaarlijke bocht naar links. Je fietst hier onder een transportband door. Vóór de volgende transportband over de weg, kun je links het onverharde pad op naar het uitkijkpunt aan de oever van de Amazonehaven. Om verder te gaan, fiets je ook onder deze transportband door. Let op: dit is een onoverzichtelijke bocht, eerst naar links, dan naar rechts. Deze weg eindigt bij het hek van de Gasunie. Vanaf hier fiets je dezelfde weg weer terug. De e.on-centrale WAT J E Zi E T Fiets vanaf FutureLand langs de windmolens. Hou het water aan je rechterhand. Na een paar honderd meter kom je vanzelf op een verhard pad. Links ligt restaurant Routiers Maasvlakte, niet alleen voor vrachtwagenchauffeurs, maar wel op zaterdag en zondag gesloten. Je ziet het restaurant niet door het groene scherm langs de weg. Voorbij de Routiers ga je op het fietspad naar links om de Europaweg over te steken. Links van je zie je nu de E.ON-centrale met zijn altijd pluimende schoorstenen. In september 2009 opent E.ON hier een Informatiecentrum. In dit vierkante gebouw met rode gevel krijgen bezoekers via computeranimaties en spellen antwoord op vragen als: Hoe wordt energie gemaakt? Hoe zorgen ook vlakBij D e containers BroeD en De Meeuwen we dat we ons milieu zo min mogelijk belasten? Is windenergie beter dan kernenergie? Kijk op www.eon-benelux.nl als je het Informatiecentrum wilt bezoeken of meer informatie wilt. HAVENROUTE MAASVLAKTE 15
  18. 18. Als je onder de hoogspanningskabels door bent gefietst, steek je de Coloradoweg over naar de Yukonweg. Wanneer er net een schip is aangekomen, is het hier door de week extreem druk met af- en aanrijdende containervrachtwagens. Dan wordt goed duide- lijk dat je je middenin een logistiek centrum bevindt. Het is dan ook niet voor niets dat de stoplichten op de Yukonweg extra beveiligd zijn met slagbomen (1). Net voor de spoorwegovergang eindigt het fietspad. Je fietst nu verder op de weg waar ook de vrachtwa- gens rijden. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren, doe dit dus nooit met kinderen en alleen in het weekend. Bij de verkeerslichten sla je linksaf de Missouriweg op (Havens 7201-8200). Let op: dit is een zeer gevaarlijke T-splitsing. Na de spoorwegovergang is met een stippellijn een smal fietspad op de weg aangegeven. Aan je rechterhand staan talloze containers opgestapeld: alsof een reus met een blokkendoos heeft gespeeld. Nadat je met de bocht bent meegefietst, bevind je je echt helemaal tussen de containers. Per maatschappij zijn ze min of meer op kleur gesorteerd: de groene Evergreen-containers, de rode UPC-bulk en de witte Nike Logis- tics. De Hartelhaven links van je is moeilijk te zien, maar tussen de containers door kun je al wel een blik werpen op de bedrijvigheid in de Amazonehaven aan je rechterhand. Dit is het domein van de Delta Terminals van ECT en de Kramer Group (2). De Kramer Group is een Rotterdams familiebedrijf dat veertig jaar geleden begon met het schoonmaken en repareren van containers. Inmid- dels is het bedrijf actief in alles wat met het afhandelen van volle en lege containers te maken heeft. De Delta Container Service is een joint-venture met ECT. Europe Container Terminals (ECT) is het grootste container- overslagbedrijf in Europa. De ECT Delta Terminal is een van de vier containerterminals in het Rotterdamse havengebied en de eerste volledig geautomatiseerde ter wereld. De sche- pen die aanmeren aan de drieënhalve kilometer kadelengte worden vrijwel geheel geladen en gelost met onbemande voertuigen (AGV’s - Automatic Guided Vehicles): ‘robots’ die door een centrale computer worden bestuurd. Hierbij zet een kadekraan de container op de AGV. De container wordt automatisch naar zijn plaats gereden en door een Automated Stacking Crane (ASC) op de juiste plek gezet. En dat 24 uur per dag, 7 dagen per week en 52 weken per jaar. Recht voor je doemen nu de bergen op van zwarte steenkool en roodbruine ijzererts. Jaarlijks wordt bij het Europees Massagoed Overslagbedrijf (EMO) zo’n 35 miljoen ton kolen en ijzererts over- 16 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  19. 19. geslagen voor de Europese staal- en elektriciteitsindustrie. Hoe indrukwekkend deze bizarre omgeving ook is, houd je blik ook op de weg, want je maakt hier een gevaarlijke bocht naar links. Je fietst nu onder een van de transportbanden door die de terminals van EMO met elkaar verbinden. EMO is de grootste drogebulkoverslagterminal in Europa. Het opslagterrein wordt begrensd door drie havens. Aan de Mississippihaven kunnen vier zeeschepen aanleggen die met wijdspan grijperkranen gelost worden. De binnenvaartkade is aan de Hartelhaven en aan de Amazonehaven is een kade voor de kustvaart. Het opslagterrein is verdeeld in banen waarbij van twee kanten kan worden gestort en geladen. stoF van zan D en erts Benee Mt je so M s het zicht Het hele complex is onderling verbonden door een systeem van lopende banden. Het grootste deel van de erts en de kolen wordt per schip afgevoerd maar ook het spoor wordt hiervoor gebruikt. In de zes mengsilo’s worden verschillende soorten kolen gemengd waardoor er een betere verbranding ontstaat in de kolencentrale. Je fietst nu over een lange weg tussen containers en een dijk met daarachter het terrein van de EMO. In dit gebied keren jaarlijks ruim tienduizend Kleine Mantelmeeuwen en Zilvermeeuwen terug om te broeden. Het broedseizoen loopt van half maart tot en met juli en omdat de meeuwen zeer driftig hun territorium rond de nest- plaats verdedigen, is een waarschuwing op zijn plaats. Zeker als in april en mei de eieren uitkomen en de meeuwen op hun felst zijn, e rtsBerg Bij eMo is het is dan ook af te raden deze route te fietsen. Voor kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen is de Maas- vlakte een van de vijf belangrijkste gebieden in Nederland. Ze broeden in grote kolonies en bouwen hun broedkuilen liefst dicht bij elkaar. De drie eieren per nest worden in 27 dagen door beide ouders bebroed. De jongen worden zo’n zeven weken in het nest verzorgd, voor ze uitvliegen. Toch blijven ze ook dan nog in de buurt. Pas rond half augustus verlaten de laatste meeuwen de broedplaatsen en keert de rust terug. Aan het eind van deze weg, net voor een tweede transportband over de weg heen, kun je links naar de oever van de Amazoneha- ven (3). De haven ligt hier letterlijk aan je voeten: nergens anders opslagtanks van D e gasunie achter prikkel DraaD op de Maasvlakte kun je een overslaghaven van zo dichtbij zien. Bedenk daarbij dat de grijze kranen volledig gerobotiseerd zijn. Mooi is ook het contrast tussen de gigantische zeeschepen en de HAVENROUTE MAASVLAKTE 17
  20. 20. kleine binnenvaartschepen. Als mieren die met één takje naar een mierenhoop lopen, worden de tienduizend containers op zo’n schip verder getransporteerd. Per tientallen of per stuk via binnenvaart, treinen en vrachtwagens. Dan snap je ook waarom het in dit stukje haven zo enorm druk is. Vanaf hier kun je nog verder de pier op. De omgeving wordt nu steeds ruiger en grijzer. Fiets de onoverzichtelijke bocht onder de transportband door en je waant je zo’n tachtig jaar terug in de tijd. Sta even stil bij de open plek waar je goed zicht hebt op de trans- portbanden van de EMO (4). Als je hier richting de haven kijkt, lijkt het of je op een bizarre kermis terecht bent gekomen. De trans- portbanden zijn de achtbaan en in de verte lijken de containers die aan de kranen hangen verdacht veel op reuzeschommels. Een bizar plaatje. Zeker als je ook nog eens de andere kant op kijkt en de meeuwen ziet die maar al te graag op de zwarte steenkool zit- ten. Tel daar nog eens hun gekrijs bij op en de zware aardgaslucht die je ruikt en je plaatje is compleet. Je kunt nog een stuk verder fietsen langs de steenkoolkegels en de opslagtanks van de Gasunie (5) tot je bij het hek niet meer verder kunt. Hier keer je om en fiets je dezelfde route terug naar FutureLand. 18 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  21. 21. Oostvoornse Meerroute De grote, meestal kalme plas, waar je straks langsfietst, heeft een wilde geschiedenis. Toen het Oostvoornse Meer nog een zijarm van de Noordzee was, verging menig schip op een van de zand- banken. Vooral Maasdroogen was berucht. Maar dat is verleden tijd. Het meer ontstond toen in 1966 de Brielse Gatdam werd geplaatst. Omdat voor de aanleg van de eerste Maasvlakte zand is gewonnen uit het meer, is het op sommige plekken verraderlijk diep. Het meer kent geen eb en vloed is een gewild recreatiege- bied. Duikers uit binnen- en buitenland waarderen het meer om de vele verrassende duikobjecten en wrakken, maar het meer is ook populair bij surfers, zwemmers, vissers, fietsers, wandelaars en zonaanbidders. Aan de zuidoostoever ligt het Groene Strand, dat wordt beheerd door de stichting het Zuid-Hollands Landschap. In dit natuurgebied leven veel strandvogels en groeien bijzondere, beschermde planten. Het gebied rond het Oostvoornse Meer vormt een groene buffer tussen de haven en de rest van de omgeving en is zeker de moeite van een rondje fietsen waard. Neem een verrekijker mee! 2 1 Ki L oM E T E r HAVENROUTE MAASVLAKTE 19
  22. 22. HoE JE FiETST van FuturelanD tot De westplaatweg Tegenover de ingang van FutureLand ligt een verhard pad, evenwijdig aan de autoweg. Fiets richting het pad met de autoweg aan je linkerhand. Vlak na restaurant Routiers Maasvlakte - aan je linkerhand zie je grote groene schermen - begint het fietspad aan de Madoerastraat. Je houdt rechtsaan en fietst rechtdoor. Na ongeveer een kilometer volg je de bocht naar links, de Dardanel- lenstraat in. Je fietst nu in het Distripark Maasvlakte. Links en rechts staan enorme loodsen waar goederen worden opgeslagen en bewerkt. Aan het eind van de Dardanellenstraat ligt een ter- rein voor motorcrossers, hier ga je linksaf en fiets je door over de noor Doever van het Meer Malakkastraat. Sla na ongeveer anderhalve kilometer bij de grote kruising rechtsaf de Loswalweg op en fiets door tot de T-splitsing met de Westplaatweg. Ga hier linksaf en vervolgens na ongeveer tweehonderd meter rechtsaf, richting het Oostvoornse Meer. vanaF De westplaatweg het Meer ronD Fiets tussen de rode paaltjes het fietspad op naar boven. Links ligt het kleine natuurgebied Hoekje Jans, een wandeling waard. Je fietst nu over de Brielse Gatdam. Links het Oostvoornse Meer, rechts het Brielse Gat. Een rondje om het meer is ongeveer tien kilometer. Bij de parkeerplaats sla je linksaf de Strandweg op. Je passeert nu de zuidoever van het Oostvoornse Meer en het natuurgebied het Groene Strand. Na de kruising met de Zeeweg aan je rechterhand, op De achtergron D het g roene stran D gaat de Strandweg verder als Boulevard. Je volgt de Boulevard tot de splitsing, waar je rechts aanhoudt en de Noordweg volgt. Nu is het de kunst op het viaduct te komen. Hiervoor sla je vlak voor het viaduct rechtsaf en neem je na ongeveer vijfhonderd meter daarna de haarspeldbocht naar links. Je fietst nu over de Brielse Maasdam. Aan je linkerhand passeer je het Geuzenbos, rechts - onzichtbaar door de begroeiing - is het Brielse Meer. Bij de volgende grote kruising sla je linksaf, richting slag Storm- vogel. Je fietst langs het Geuzenbos tot je na een paar honderd meter het bord slag Stormvogel tegenkomt. Neem de afslag zodat je dichter bij het water kunt gaan fietsen door links en meteen rechts te gaan. Na slag Stormvogel (pauze!) volgt slag Bergeend en uiteindelijk kom je bij slag Baardmannetje. Niet lang daarna in alle seizoenen FascinerenD kom je op de plek waar het rondje Oostvoornse Meer begon. Sla rechtsaf en meteen linksaf om op de Westplaatweg te komen. Ga bij de T-splitsing rechts en volg dezelfde weg terug. 20 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  23. 23. WAT JE ZiET De Slufterroute en de Oostvoornse Meerroute volgen de eerste vijf kilometer dezelfde weg. Fiets vanaf FutureLand langs de windmo- lens met het water aan je rechterhand, na een paar honderd meter kom je vanzelf op een verhard pad. Links ligt restaurant Routiers Maasvlakte (1), niet alleen voor vrachtwagenchauffeurs, maar wel gesloten op zaterdag en zondag. Voor het uitkijkpunt (2) neem je na de bocht van de Madoerastraat het weggetje met de slagboom dat omhoog loopt. Bovenaan het duin heb je een verrassend uitzicht. Hier zie je goed hoe het zand wordt opgespoten voor Maasvlakte 2. In de verte zie je enorme containerschepen af- en aanvaren. Dichterbij zijn vaak kitesurfers en golfsurfers te zien. Terug op het pad fiets je verder met het duin aan je rechterhand. Zodra de weg een bocht naar links maakt, kom je vanzelf op de Dardanellenstraat en fiets je het Distripark Maasvlakte (3) in. Aan weerszijden staan enorme loodsen. In tegenstelling tot veel andere wegen op de Maasvlakte kun je hier relatief rustig fietsen. In het midden van de weg is een brede groenstrook. Er staan bankjes en tegen de wind zijn natuurlijke windschermpjes geplant. Je waant je haast in een parkje. Bij goed weer is dit een ideale lunchplek voor de werknemers van de bedrijven hier. Kijk je tussen de loodsen door dan weet je meteen weer dat je op de Maasvlakte bent en zie je in de verte containers hoog opgestapeld. Aan het eind van de straat staat een enorme knalblauwe loods, hier sla je linksaf, de Malakkastraat in. Je fietst nu over de Loswal. Twee kilometer verder sla je linksaf de Westplaatweg op en vervolgens rechtsaf richting Oostvoornse Meer. Zodra je rechts tussen de rode paaltjes doorfietst, ben je in een heel ander gebied. Voor je zie je het Oostvoornse Meer: een prach- tige plas met rondom groen, strand en duinen. Links ligt het kleine natuurgebied Hoekje Jans (4). Hier groeien verschillende zeld- zame en beschermde planten zoals de groenknolorchis, een van de meest zeldzame Europese wilde orchideeën. Een stukje verder op het fietspad staat links een vogelkijkscherm. Het scherm biedt zicht op het meer en de oeverrand waar de vogels ongestoord wa- den en naar eten zoeken. Een prima plek voor een pitstop. Het pad gaat verder in de richting van de zuidoever van het meer. Als je de parkeerplaats aan het eind van de Brielse Gatdam (5) oversteekt, kom je bij het voormalige autostrand. Aan de noordkant van de parkeerplaats is een trap naar het natuurgebied Parnassiavlak, een vochtige duinvallei die in de zomermaanden volop in bloei staat. HAVENROUTE MAASVLAKTE 21
  24. 24. Het is nu nog maar een klein stukje naar het strand (6) en Pavil- joen Duinrand waar je ook als het waait heerlijk op het terras kunt zitten. Op het strand staan verschillende speeltoestellen voor de kinderen. Het uitzicht is hier bijzonder en contrastrijk. Voor je ligt het grote meer, omringd door bomen en struiken, en aan de over- kant steken de enorme hoogspanningsmasten van de Maasvlakte overal bovenuit. Net voorbij het paviljoen ligt links de ingang van het natuurgebied het Groene Strand (7). Het bijzondere natuurgebied Groene Strand ligt aan de zuidoostkant van het Oostvoornse Meer. In 2006 en 2007 is hard gewerkt aan het natuurherstel van het Groene strand. Grote delen van de struiken zijn verwijderd en de bodem werd geplagd. Ook het waterpeil is aangepast waardoor de oorspronkelijke begroeiing van duingras en natte duinval- leivegetaties langzaam weer terugkomt. Op het met witte schelpen bedekte Vogeleiland voelen watervogels zich weer helemaal thuis. Er worden steeds meer nieuwe vogelsoorten gespot. Midden in het gebied staat een vogelkijkscherm met een prachtig uitzicht op het strand en de dieren. Vanaf hier is het even doortrappen tot je linksaf de Brielse Maas- dam opgaat. Onderweg naar de dam kom je langs Hotel van Marion. Rechts hiervan ligt Oostvoorne. Vlak voor het viaduct sla je eerst rechts en vervolgens met een scherpe bocht naar links. Je fietst nu over de Brielse Maasdam. Het Brielse Meer aan je rechter- hand, het Oostvoornse Meer links. In 1950 werd de Brielse Maas afgedamd met de Brielse Maasdam. De dam moest de toenemende verzilting van het drinkwater stoppen. Drie jaar later bleek de dam ook in staat het wassende water tegen te houden tijdens de watersnood. Het Brielse Meer is niet alleen een belangrijk watersport- en recreatiegebied maar ook een belangrijke zoetwaterbuf- fer. Tussen het fietspad en het Oostvoornse Meer ligt het Geuzenbos. Oorspronkelijk was dit prachtige stukje natuur een leidingenstrook. Nu vind je er wilde planten, vlinders en sprinkhanen en zorgen de Schotse Hooglanders en Koniks- paarden ervoor dat het landschap half open blijft. Aan het eind van de Brielse Maasdam sla je linksaf de Voornse Meeroever op. Het meer komt nu weer volop in beeld. Na iets minder dan een kilometer sla je linksaf en meteen weer rechts 22 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  25. 25. naar slag Stormvogel (8). Slag Stormvogel is het centrum van het recreatiegebied, compleet met strand, terrasjes en een duik- en surfwinkel. Vooral als je met kinderen fietst, is dit een ideale plek om uit te rusten en nieuwe energie op te doen voor de tweede deel van de route. Bij Slag Stormvogel wordt veel gesurft en gedoken, je kunt er ook lessen volgen. Speciaal voor de duikers is onder water een parcours met duikobjecten aangelegd, waaronder een ‘heipalenbos’. In de loop van de jaren is het water van het Oostvoornse Meer almaar zoeter en daardoor troebeler geworden. Sinds juni 2008 stroomt daarom, via een achthonderd meter lange pijpleiding, schoon en helder zout water uit het Beerkanaal het meer in. Een paar honderd meter na slag Stormvogel staat de pompput die het zoute water het meer inpompt. Dankzij het zoute water wordt de het Meer is populair Bij Duikers kwaliteit van het meerwater steeds beter en dat heeft ook weer een positief effect op de natuur rondom het meer. De zoutwaterleiding is, samen met allerlei andere ver- beteringen voor de recreanten, te danken aan het project Kwaliteitsimpuls Oostvoornse Meer. Met dit project wil het Havenbedrijf Rotterdam N.V. onder meer de kwaliteit van de leefomgeving rond de haven verbeteren. Verder fietsend is slag Bergeend (9) het volgende bijzondere punt. Deze strandopgang wordt voornamelijk gebruikt door surfers. Surfers en duikers hoeven hier niet ver met hun spullen te sjouwen omdat auto’s hier dichtbij het strand mogen komen en dat is een in Nederland tamelijk unieke situatie. schots e hooglanDers hou D en het g euzenBos open Als je bijna terug bent bij het punt waar het rondje Oostvoornse Meer begon, kom je bij slag Baardmannetje (10). Deze slag is vooral populair bij duikers, er is dan ook een actieve duikvereni- ging. Onder water ligt onder meer het meest bekende wrak van het meer, de Archimedes, een Brits stoomzeilschip dat op 13 maart 1864 onderweg van Rotterdam naar Hamburg verging. Nog een paar honderd meter fietsen en je bent weer terug bij de rode paaltjes. Je kunt nu natuurlijk direct terugfietsen naar FutureLand - volg dezelfde weg terug en denk eraan om in de Dardanellenstraat aan de andere kant van de weg te gaan rijden - maar als je nog energie hebt, is een wandeling naar vogelkijkhut De bonte Piet echt een aanrader. Achter het houten hek links ligt een wandelpad naar de vogelkijkhut. Het is een stevige wandeling van ongeveer 1,5 kilometer door het duingebied (en weer 1,5 km zicht op De noorDoever vana F D e Brielse gatD aM terug). Je inzet wordt in elk geval beloond met een prachtig uitzicht op een stukje natuurgebied, de Slikken van Voorne en twee zand- platen waar wellicht zeehonden liggen te rusten. HAVENROUTE MAASVLAKTE 23
  26. 26. De Maasvlakte met de Fast Ferry De Fast Ferry tussen Hoek van Holland en de Maasvlakte is een uitkomst voor fietsers. ‘De Nieuwe Prins’ brengt je in een mum van tijd naar de overkant en de fiets mag gratis mee. Op bepaalde tijden is het ook mogelijk een tussenstop te maken op de Landtong Rozenburg. Ideaal als je de maasvlakteroutes wilt combineren met de route ‘Fietsend over de Landtong’. Parkeer dus je auto bij Station Hoek van Holland Haven en pak de (huur)fiets om de oversteek te maken. 4 KiL oMETEr 24 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  27. 27. H o E J E r i J d T, VA ArT E n Fi E T S T De aanrijroute naar FutureLand op de Maasvlakte start bij de Berghaven in Hoek van Holland, vlakbij NS Station Hoek van Hol- land Haven. Hier vertrekt de Fast Ferry De Nieuwe Prins (1). Niet alleen fietsers en wandelaars die de Maasvlakte of Rozenburg wil- len ontdekken maken er gebruik van. Ook voor mensen die werken op de Maasvlakte is de snelle verbinding tussen Hoek van Holland en de Maasvlakte een uitkomst. Als je de route zonder tussenstop hebt gekozen, ben je binnen een kwartier op de Maasvlakte. Met tussenstop doe je er ongeveer 25 minuten over, maar dan heb je wel kunnen genieten van weergaloze vergezichten over de Nieuwe Maas, de Noordzee, Europoort en de Maasvlakte. De Berghaven in ‘De hoek’ Nadat de Fast Ferry is aangemeerd in de Yangtzehaven, volg je het fietspad langs de Antarticaweg. Bij de kruising met de Euro- paweg ga je linksaf. Je volgt de Europaweg tot je aan je linker- hand het grote parkeerterrein en het markante gebouw ziet van FutureLand, het informatiecentrum van Maasvlakte 2. Dit is het startpunt van de vier Maasvlakteroutes. Je hebt er nu ongeveer vier kilometer opzitten. WAT J E Zi E T De Fast Ferry vertrekt vanuit de Berghaven. Deze haven werd in 1883 gegraven voor schepen van het loodswezen en van Rijkswa- terstaat. Je kunt dan ook verwachten dat er een loodsboot voorbij- aFMeren in D e Berghave vaart op weg naar een zeereus die de haven in of uit gemanoeu- vreerd moet worden. De Berghaven is ook de uitvalsbasis voor de reddingboten van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschap- pij (KNRM). De missie van de organisatie is ondubbelzinnig: Men- sen redden. Snel, professioneel en kosteloos. Er werken zo’n 1100 vrijwilligers en 60 vaste krachten bij de KNRM. De Hoekse afdeling heeft een lange geschiedenis. Al in 1821 werd de eerste ‘roeired- dingboot’ gestationeerd in Hoek van Holland. In 1892 kreeg de ‘zelfrichtende roeireddingboot’ Emile Robin een plek in een nieuw boothuis bij het Noorderhoofd, op de punt van Hoek van Holland. Drie jaar later, in 1895 lag de stoomreddingboot President van Heel in de Berghaven. Om de redders zo snel mogelijk in de boot te krijgen, werden in 1900 drie huizen voor hen gebouwd, direct aan de Berghaven. In 1921 verdronken zes van de stoere redders De nieuwe prins op weg naar rozen Burg tijdens een reddingsoperatie, toen de President van Heel in zwaar weer omsloeg. In 1929 voltrok zich een dergelijke ramp toen de Prins der Nederlanden kapseisde en de hele bemanning omkwam. HAVENROUTE MAASVLAKTE 25
  28. 28. Maar de redders laten zich niet uit het veld slaan. Hoeveel verdriet het verliezen van een bemanningslid ook kost, ze blijven door- gaan. Elk jaar weer hebben veel mensen hun leven te danken aan de dappere Hoekse redders. Sinds 1931 staat aan de Berghaven het reddersmonument (2), dat werd opgericht ter nagedachtenis aan de opvarenden van reddingsboten die in Hoek van Holland zijn omgekomen. Hoek van Holland, in de volksmond ‘De Hoek’, ontstond als zandplaat, toen de Maasmonding na de Sint Elisatbeths- vloed in 1421 steeds verder verzandde. Nadat in 1863 was besloten de Nieuwe Waterweg te graven, groeide er langzaam maar zeker een dorp. Ambtenaren van Waterstaat vestig- den zich op de ‘Oude Hoek’, tegenwoordig het ‘Zuidelijk Strandcentrum’. Ook de werkers aan de Nieuwe Waterweg woonden er in houten noodwoningen en keten. De overtocht van Hoek van Holland naar de Maasvlakte is zonder meer spectaculair. Zodra de catamaran de Berghaven uit is, schakelt hij naar volle snelheid en vlieg je het water over. Je kunt plaatsnemen in een van de vliegtuigstoelen binnen, maar mooier is natuurlijk om je achter op het dek te vergapen aan mammoeten en de monding van de Maasmond aan de ene kant en de Maeslant- kering aan de andere kant. Hou je wel goed vast! De Maeslantkering vormt het sluitstuk van de Deltawerken. De twee bewegende armen van deze stormvloedkering zijn elk zo groot als de Euromast (inclusief Spacetower) en dat is 180 meter. Bij stormvloed lopen de dokken vol water waar- door de holle deuren gaan drijven en dicht kunnen. Zodra de deuren dicht zijn, lopen de holten vol water en zinken de deuren af top op de bodem van de Nieuwe Waterweg. Je hebt een prachtig zicht op de punt van de Landtong Rozenburg en vaart er zelfs dicht langs omdat de Fast Ferry hier door het Breeddiep komt. Dat is een smalle doorgang tussen de punt van de Landtong en de scheidingsdam tussen de Nieuwe Waterweg en het Calandkanaal. Hoewel de naam anders doet vermoeden, is het Breeddiep zo nauw dat alleen de kleinere schepen de doorgang kunnen gebruiken. Als De Nieuwe Prins de Landtong aandoet, stopt deze net voorbij de gekleurde bomen in de Scheurhaven (3). Ook hier liggen de loodsboten die de zeeschepen veilig de havens inloodsen. In de 26 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  29. 29. lente ziet de kade van de Scheurhaven geel van de narcissen. Hier kun je een tussenstop maken en eventueel (een deel van de) route ‘Fietsend over de Landtong’ doen. Kijk voor actuele vertrektijden op www.ret.nl. Je vaart nu verder over het Calandkanaal. Tegenover de Scheur- haven zie je de 4e Petroleumhaven met de Shell Europoort Terminal en de Beneluxhaven met de passagiersterminal van P&O Ferries. Ook kom je voorbij het Ertsoverslagbedrijf Europoort C.V. (EECV), waar je bergen erts ziet in alle kleurschakeringen tussen zwart en roodbruin. Je vaart nu het Beerkanaal in, misschien wel naast een containermammoet die je eerder in de verte zag aan- komen. Rechts ligt de Papegaaiebek, het voormalige baggerspe- containergigant passeert De papegaaie Bek ciedepot waar de nieuwe LNG-terminal wordt gebouwd. Hierover lees je alles in de Maasmondroute. Voor je ligt de Yangtzehaven waar de gele aanlegsteiger van de Fast Ferry (4) niet te missen is. Hier start je fietsroute naar FutureLand (5). Wat je op die weg tegenkomt, vind je terug in de Maasmondroute. De punt van rozenBurg De Fast FerrY terug in De Berghaven HAVENROUTE MAASVLAKTE 27
  30. 30. Over de route Op de Maasvlakte is veel te zien en te beleven. Wie er gaat fietsen doet er goed aan gebruik te maken van een kaart. Niet alleen in verband met de uitgestrektheid, maar ook in verband met de vele havenactiviteiten. De kaarten op de volgende bladzijden helpen daarbij. De foto’s corresponderen met de herkenningspunten uit de teksten. Naast de overzichtskaart zijn er detailkaarten van de vier routes en de aanrijroute via Hoek van Holland. Op de laatste blad- zijde staat handige informatie over onder meer openbaar vervoer, fietsverhuur en parkeermogelijkheden. Fi ETS MET PLEZiE r oV Er d E MA A S V L A K T E! 28 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  31. 31. lengte en herkenningspunten Aanrijroute via Hoek van Holland - 4 kilometer Amazoneroute - 8,5 kilometer 1 Fast Ferry Berghaven 1 Stoplichten met slagbomen 2 Reddersmonument 2 Containers en kranen van ECT en Kramer 3 Fast Ferry tussenstop Scheurhaven (Landtong Rozenburg) 3 Uitkijkpunt bij Amazonehaven 4 Fast Ferry Maasvlakte 4 Transportbanden voor kolen en ertsen EMO 5 FutureLand 5 Emo/Gasunie Maasmondroute - 20 kilometer Oostvoornse Meerroute - 21 kilometer 1 Happy Shrimp 1 Routiers Maasvlakte 2 Kustlicht Maasvlakte (geel-zwarte vuurtoren) 2 Uitkijkpunt 3 Yangtzehaven 3 Distripark Maasvlakte 4 Fast Ferry, Antarticaweg 4 Hoekje Jans 5 DFDS Tor Line 5 Brielse Gatdam 6 Lyondell Bayer 6 Strand 7 Uitkijkpunt bij blokkendam 7 Groene Strand 8 Slag Maasmond 8 Slag Stormvogel 9 Maasvlakte Olie Terminal 9 Slag Bergeend 10 Aanleg van de GATE-terminal bij de Papegaaiebek 10 Slag Baardmannetje 11 Slag De Beer Slufterroute - 20 kilometer 1 Routiers Maasvlakte 2 Uitkijkpunt 3 Distripark Maasvlakte 4 Slikken van Voorne 5 Slufterstrand 6 Informatieborden slufter 7 Sluftergebouw HAVENROUTE MAASVLAKTE 29
  32. 32. Overzichtskaart he r k e n n i n g s p u n t e n Hoek van Holland - Maasvlakte met de Fast Ferry 1 2 3 4 ‘MAASVLAKTE 2’ in AAnLE g 5 5 L E gE n d A fietsroute 3 herkenningspunten van de route uitzichtpunten horeca 30 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  33. 33. 2 1 4 3 HAVENROUTE MAASVLAKTE 31
  34. 34. Maasmondroute 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 32 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  35. 35. 7 8 9 11 10 2 6 3 4 5 1 FutureLand start route HAVENROUTE MAASVLAKTE 33
  36. 36. Slufterroute 1 2 3 4 5 6 7 34 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  37. 37. FutureLand start route 1 2 ‘ MA A S V L A K T E 2’ in AAnLE g 3 7 6 4 5 HAVENROUTE MAASVLAKTE 35
  38. 38. Amazoneroute 1 2 3 4 5 36 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  39. 39. FutureLand start route 1 2 3 4 5 HAVENROUTE MAASVLAKTE 37
  40. 40. FutureLand start route Oostvoornse Meerroute 1 1 2 2 3 3 4 5 6 38 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  41. 41. 7 8 9 10 8 9 10 4 7 5 6 HAVENROUTE MAASVLAKTE 39
  42. 42. aanvullende informatie o p e n Ba a r v e r v o e r Fiets op D e auto richting Future lanD Pak in Rotterdam de trein naar NS Station Hoek van Holland Ha- Vul bij gebruik van een navigatiesysteem de volgende coördinaten ven. In de weekenden, op feestdagen en in juli en augustus mag in: Lengte: 4° 0’ 55” E, Breedte: 51° 57’ 35 N. de fiets mee in de trein. Op werkdagen mag de fiets niet mee voor Volg vanaf Rotterdam de A15 richting Europoort (Europoort Ha- negen uur ‘s morgens en tussen half vijf en zes uur ‘s middags. vens 3100-9900 (N57) Hellevoetsluis Hoogvliet). Na ongeveer elf De Berghaven ligt vlakbij Hoek van Holland Haven. Hier vertrekt kilometer verandert de A15 in N15. Ongeveer 18 kilometer verder de Fast Ferry van de RET. De overtocht kost € 3,– voor een enkele verandert de N15 in Europaweg. Parkeer de auto bij FutureLand. reis en € 5,– voor een retour, kinderen tot drie jaar en fietsen mo- gen gratis mee (prijspeil zomer 2009). De Fast Ferry kent twee ver- Fiets op D e auto richting hoek van hollan D schillende routes: de ene route gaat direct naar de Maasvlakte, de Neem de E30 / E25 en rij door tot de Berghaven in Hoek van Hol- andere doet eerst de Scheurhaven op de landtong van Rozenburg land. Parkeren kan bij NS Station Hoek van Holland Haven. aan. Een aparte route gaat naar de Maeslantkering en terug. Kijk voor de exacte tijden van de verschillende routes op www.ret.nl. horeca Op de Maasvlakte zijn niet veel horecagelegenheden. Bij het Oost- ov Fietsverhuur voornse Meer zijn zowel aan de Noordoever als aan de Zuidoever Leden van OV-fietsverhuur kunnen een fiets huren op NS Station bij de Strandweg verschillende mogelijkheden om even uit te Hoek van Holland Haven. Bij het verlaten van het station aan de rusten op een terrasje en iets te drinken of te eten. Het restaurant stadszijde zie je de OV-fietsbox staan waar je 24 uur per dag met van FutureLand is geopend tijdens de openingstijden van Future- je pincode van OV-fiets een fiets kunt ‘huren’. Kijk op www.ov-fiets Land. Routiers Maasvlakte is alleen op werkdagen geopend. De voor meer informatie. Niet-leden kunnen via Restaurant/Grand openingstijden van de horecacontainers op het Slufterstrand zijn Club de Torpedoloods (Stationsweg 43) een OV-fiets huren (vraag gerelateerd aan het weer. Het is dus handig om zelf voor voldoen- naar een combiticket voor Fietsarrangement 2). de mondvoorraad te zorgen. F u t u r ela nD Europaweg 902, 3199 LC Maasvlakte Rotterdam, 010 252 25 20, www.futureland.nl. Openingstijden: Pasen tot november: dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 uur tot 17.00 uur, zondag vanaf 11.00 uur. Overige maanden: dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 uur tot 16.00 uur, zondag vanaf 11.00 uur. Op zaterdag en maandag is FutureLand altijd gesloten. 40 HAVENROUTE MAASVLAKTE
  43. 43. colofon u i t g av e Havenbedrijf Rotterdam N.V. Postbus 6622, 3002 AP Rotterdam in h o uD e n s aM e n s t e lling Havenbedrijf Rotterdam N.V. t e k s tB i j Dr a g e n Martijn Waldram / Caye, Nieuwerkerk aan de IJssel Overbosch Communicatie, Rotterdam pr oDuc t i e Be g e l e iDi n g en re Dactie Overbosch Communicatie, Rotterdam o n t w e r p e n o pM a a k Emiel Efdée, uw ontwerper, Rotterdam F o t o g r aF i e Jacco Huijssen, Rotterdam vo o r M e e r i nF o rM at i e www.portofrotterdam.com info@portofrotterdam.com 010 252 10 10 juni 2009
  44. 44. MAASVLAKTE 2 HAV E n b Ed r i J F r oT T E r dA M n . V. De aanleg van Maasvlakte 2 is in volle Doel van het Havenbedrijf Rotterdam is de versterking van de concurrentiepositie van de gang. Rotterdam beschikt straks over Rotterdamse haven als logistiek knooppunt én industriecomplex van wereldniveau. Niet 2000 hectare nieuw havengebied waar- alleen in omvang, maar ook in kwaliteit. De kerntaken van het Havenbedrijf Rotterdam zijn van 1000 hectare bedrijventerrein. Dit is de duurzame ontwikkeling, beheer en exploitatie van de haven en het handhaven van de nodig, omdat in het bestaande gebied vlotte en veilige afhandeling van de scheepvaart. vrijwel geen ruimte meer beschikbaar is voor met name de diepzeegerelateerde containersector, de chemische industrie K Er n c iJ F Er S VA n dE r oT T E r dA M S E H AV En en distributieparken. h aven Be Drij F rotter D a M: Sleephopperzuigers van PUMA (aanne- 1.200 werknemers, omzet ca. € 450 miljoen. merscombinatie Boskalis en Van Oord) varen af en aan om zand van de Noord- h avenge Bie D: zeebodem te brengen naar de plaats ca. 10.500 ha (waarvan 5.000 ha bedrijfsterreinen, 3.500 ha water en 2.000 ha (spoor) waar Maasvlakte 2 komt. Niet alleen wegen, leidingstroken en groen). Lengte havengebied is ca. 40 km. voor het nieuwe haventerrein, maar ook voor een duinenrij en nieuw strand. In Directe werkgelegenhei D : 2013 meert het eerste containerschip af ruim 70.000 arbeidsplaatsen. aan een van de nieuwe kades. In 2033 is Maasvlakte 2 volledig in gebruik. goe D erenoverslag: ruim 400 miljoen ton goederen per jaar. Feiten op een rijtje: 1 kuub zand is 12 kruiwagens vol, 240 miljoen kuub zand scheepvaart: is 160 keer de Kuip vol, er komt 11 ca. 34.000 zeeschepen en 133.000 binnenvaartschepen per jaar. kilometer nieuwe zeewering, daarvoor worden betonblokken gebruikt van elk 40.000 kilo, Maasvlakte 2 wordt net zo groot als Schiphol, Disneyland Parijs of 2800 voetbalvelden bij elkaar, met Maasvlakte 2 wordt de Rotterdamse haven 20% groter. www.portofrotterdam.com Meer weten over de ontwikkelingen? Kijk dan op www.maasvlakte2.com

×