Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Stefanos Diamantis et al. - Dasiki peuki Pieriwn

2,210 views

Published on

Μια παρουσίαση φτιαγμένη από τους ερευνητές της ομάδας του Στ. Διαμαντή για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η δασική πεύκη Πιερίων...

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Stefanos Diamantis et al. - Dasiki peuki Pieriwn

  1. 1. Δασική πεύκη Πιερίων. SOS!Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών
  2. 2. Χαρακτηριστικά του δάσουςΗ δασική πεύκη (Pinus sylvestris) δημιουργείδάσος 10.000 περίπου στρ. στα Πιέρια όρη. Τομεμονωμένο αυτό δάσος αποτελεί το νοτιότατοάκρο εξάπλωσης του είδους στην Ευρώπη(N401430 E0241700).Το δάσος επεκτείνεται στην υψομετρικήζώνη 1.400-1.800 και στις δύο κύριεςκλιτύες του όρους, στην Ανατολική(Σύμπλεγμα Ρητίνης) και στη Δυτική(Σύμπλεγμα Καταφυγίου).
  3. 3. EuropeMt. Pieria
  4. 4. Φυσική εξάπλωση της δασικής πεύκης (Pinus sylvestris) στην Ελλάδα Mt. Pieria
  5. 5. Οι διαφορές της δομής του δάσους στις δύοκλιτύες είναι σημαντικές:Η Ανατολική κλιτύς (προς τη θάλασσα),αποτελείται από δένδρα μεγάλης ηλικίας, αραιάδιασκορπισμένα. Ο βαθμός συγκόμωσης σεπολλά σημεία δεν υπερβαίνει το 0,5. Λόγω τηςέντονης βόσκησης από γίδια, η φυσικήαναγέννηση καταστρέφεται πριν ακόμηδημιουργήσει πυκνοφυτείες. Το δάσος χάνεται!
  6. 6. Ανατολική κλιτύς (Σύμπλεγμα Ρητίνης)
  7. 7. Οι διαφορές της δομής του δάσους στις δύοκλιτύες είναι σημαντικές:Η Δυτική κλιτύς καλύπτεται από νεαρό,πυκνό δάσος ενώ σε τμήματα με δένδραμεγαλύτερης ηλικίας η φυσική αναγέννησηείναι επιτυχής.
  8. 8. Δυτική κλιτύς (Σύμπλεγμα Καταφυγίου)
  9. 9. Αναφορές των αρμόδιων Δασικών Υπηρεσιώνπου διαχειρίζονται το δάσος δείχνουν ότιέντονες, συχνές νεκρώσεις δένδρων άρχισαννα παρατηρούνται κατά το τέλος της 10ετίαςτου ‘70.Κατά τη 10ετία του ‘80, η συνήθης μορφήτων νεκρώσεων ήταν μεμονωμένα δένδρα ήσυνδενδρίες.
  10. 10. Τη 10ετία του ‘80 η νέκρωση περιορίζονταν σε μεμονωμένα δένδρα
  11. 11. Οι νεκρώσεις στην Ανατολική κλιτύσυνεχίζουν να εμφανίζονται κατά μεμονωμένα δένδρα ή συνδενδρίες (φωτο 2010)
  12. 12. Ανατολική κλιτύς (Σύμπλεγμα Ρητίνης)- Νέκρωση σε μέγεθος συνδενδρίας
  13. 13. Σύμπλεγμα Ρητίνης-Νέκρωση σε μέγεθος συνδενδρίας
  14. 14. Κατά τη 10ετία του ‘90 και ιδιαίτερα τη 10ετίατου 2000, εκτεταμένες νεκρώσεις με τη μορφήλοχμών αλλά και ακόμη μεγαλύτερων εστιώνάρχισαν να γίνονται συχνότερες.Το 2005 μεγάλος αριθμός νεκρών δένδρωνυλοτομήθηκε στη Δυτική κλιτύ (στοΣύμπλεγμα Καταφυγίου).
  15. 15. Εκτεταμένες νεκρώσεις στο Σύμπλεγμα Καταφυγίου το 2005
  16. 16. Οι νεκρώσεις του 2005 διέφεραν από τιςκλασικές νεκρώσεις μεμονωμένων δένδρων του Συμπλέγματος Ρητίνης
  17. 17. Οι νεκρώσεις αυτές έδειξαν ότι η άμεση λήψη διαχειριστικών μέτρων είναι αναγκαία
  18. 18. Αίτια της νέκρωσηςΗ νέκρωση της δασικής πεύκης οφείλεται στηνασθένεια του «ρητινώδη καρκίνου» πουπροκαλείται από τον μύκητα Peridermium piniκαι δευτερογενή προσβολή από φλοιοφάγαέντομα (Complex disease).Ο μύκητας προσβάλλει δένδρα κάθε ηλικίας.Ασθενή δένδρα απαντώνται στα Πιέρια,μεμονωμένα ή σε συνδενδρίες, ομάδες,λόχμες και ακόμη μεγαλύτερες εστίες και σεθέσεις ανεξάρτητα έκθεσης, υψομέτρου καιποιότητας σταθμού.
  19. 19. Επιμήκη έλκη με έντονη εκροή ρητίνης αποτελούν χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας
  20. 20. Χαρακτηριστικά έλκη του ρητινώδη καρκίνου της δασικής πεύκης
  21. 21. Προσβεβλημένα δένδρα με επιμήκη καρκινώματα
  22. 22. Ο μύκητας είναι πρωτογενές παράσιτο καιεντάσσεται στις Μικροκυκλικές σκωριάσεις μεέναν ξενιστή και 2 στάδια 0=πύκνια και1=αίκια. Αίκια
  23. 23. Τα αικιοσπόρια απελευθερώνονται από τααίκια τον Ιούνιο και μέσω των βελονών καιτων κλαδιών κατευθύνονται στον κορμό όπουδημιουργούν περιμετρικά ή επιμήκη έλκη μεταυτόχρονη εκροή ρητίνης.
  24. 24. Η πορεία της νέκρωσηςΝεαρά δένδρα μπορεί νανεκρωθούν ταχύταταόταν τα έλκη καταστούνπεριμετρικά. Δύο ήπερισσότερες συνεχείςξηροθερμικές περίοδοιεντείνουν την υδατικήκαταπόνηση τωνδένδρων και ευνοούνεπιδημικές εξάρσειςφλοιοφάγων εντόμων ταοποία επισπεύδουν τηνέκρωση των νεαρών καιμέσης ηλικίας δένδρων.
  25. 25. ΣυμπτώματαΣε ώριμα δένδρα τα έλκημπορεί να παραμένουν γιααρκετά χρόνια πρινπροκαλέσουν νέκρωση.Τέτοια έλκη συχνάπαραμορφώνουν τονκορμό, δεν παράγουνρητίνη ούτε εμφανείςκαρποφορίες (αίκια). Ηπροσβολή όμως και ηκαταπόνηση των δένδρωνπροσελκύουν φλοιοφάγαέντομα τα οποίααποτελειώνουν τα δένδρα.
  26. 26. ΑνεμοθλασσίεςΕπιμήκη έλκη πουπαραμένουν στονκορμό για μερικάχρόνια και ηπαραμόρφωση πουπροκαλούνεξασθενούν τησταθερότητα τωνδένδρων και τηναντίστασή τουςστους ανέμους.
  27. 27. Φλοιοφάγα έντομα στα ΠιέριαΦλοιοφάγα έντομα της Οικογ. Scolytidaeόπως τα Ips acuminatus & Pityogenesquadridens και δευτερευόντως τα Tomicusminor & Orthotomicus erosus προσβάλλουνστα Πιέρια τη δασική πεύκη.Άλλα Scolytidae όπως τα Ips sexdentatus, I.acuminatus, Tomicus minor, T. piniperda,Pityogenes quadridens καθώς και τoXyleborus eurygraphus προσβάλλουν και τημαύρη πεύκη.
  28. 28. Το Ips sextendatus συχνά αναπτύσσει στα Πιέρια επιδημικούς πληθυσμούς (όπως το 2005)
  29. 29. Tέλεια του εντόμου Ips sextendatus επί τω έργω!!
  30. 30. Σχέση ξενιστή-παθογόνου-εντόμων ΞενιστήςΗ δασική πεύκη θεωρείται αυτόχθονο είδος σταΠιέρια. Γενετική μελέτη του πληθυσμού έδειξεομοιότητες με πληθυσμούς της Σκανδιναβίας, τουΚαυκάσου και της Κίνας και διαφορές από τουςπληθυσμούς της Ισπανίας και της Σκωτίας.Εκτιμάται ότι το είδος μετακινήθηκε στη Ν.Ευρώπη και τα Βαλκάνια κατά τη διάρκεια τουτελευταίου παγετώνα. Συγκριτικά με άλλουςπληθυσμούς, ο πληθυσμός των Πιερίωνχαρακτηρίζεται από μεγάλη γενετικήποικιλότητα.
  31. 31. Σχέση ξενιστή-παθογόνου-εντόμων ΠαθογόνοΕίναι δεδομένο ότι στη Ν. Ευρώπη και σε διάφοραείδη πεύκης επικρατεί ο μύκητας Cronartiumflaccidum, μια Μακροκυκλική σκωρίαση, ενώ στηνΚεντρική και Βόρεια Ευρώπη επικρατεί οPeridermium pini, μια Μικροκυκλική σκωρίαση πουπροσβάλλει μόνον τη δασική πεύκη.Και ενώ ο μύκητας C. flaccidum είναι κοινός στηνΙταλία, στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά σπάνιος αν καιτα είδη πεύκης είναι ίδια.
  32. 32. Τα φλοιοφάγα έντομαΤα φλοιοφάγα έντομα προσβάλλουνδευτερογενώς δένδρα που βρίσκονται σε στάδιοκαταπόνησης. Δένδρα προσβεβλημένα από τονμύκητα Peridermium pini αποτελούν «θύματα»των φλοιοφάγων εντόμων επάνω στα οποίααναπτύσσουν μεγάλους πληθυσμούς.Μερικά συνεχόμενα ξηροθερμικά έτη (2-3)επίσης καταπονούν τα δένδρα τα οποία έτσικαθίστανται ευπρόσβλητα στα έντομα. Σετέτοιες περιόδους αναπτύσσονται επιδημικοίπληθυσμοί οι οποίοι προκαλούν σημαντικέςαπώλειες.
  33. 33. Με βάση τα στοιχεία που διαθέτουμεκαταλήγουμε στην υπόθεση πως οι συνεχείς,υψηλές βροχοπτώσεις κατά τη 11ετία 1962-1972 συνέβαλαν στην εγκατάσταση τηςασθένειας στο δάσος Πιερίων.
  34. 34. Μηνιαίο Ύψος Μηνιαίο Ύψος Κατακρημνισμάτων Κατακρημνισμάτων 0,0 200,0 400,0 600,0 800,0 1000,0 1200,0 1400,0 1600,0 0,0 200,0 400,0 600,0 800,0 1000,0 1200,0 1400,0 1600,0 1956-1957 1956-1957 1957-1958 1957-1958 1958-1959 1958-1959 1959-1960 1959-1960 1960-1961 1960-1961 1961-1962 1961-1962 1962-1963 1962-1963 1963-1964 1963-1964 1964-1965 1964-1965 1965-1966 1965-1966 1966-1967 1966-1967 1967-1968 1967-1968 1968-1969 1968-1969 1969-1970 1969-1970 1970-1971 1970-1971 1971-1972 1971-1972 1972-1973 1972-1973 1973-1974 1973-1974 1974-1975 1974-1975 1975-1976 1975-1976 1976-1977 1976-1977 1977-1978 1977-1978 1978-1979 1978-1979 1979-1980 1979-1980 1980-1981 1980-1981 1981-1982 1981-1982 1982-1983 1982-1983 Έτη 1983-1984Έτη 1983-1984 1984-1985 1984-1985 1985-1986 1985-1986 1986-1987 1986-1987 1987-1988 1987-1988 1988-1989 1988-1989 1989-1990 1989-1990 1990-1991 1990-1991 Ετήσια Κατακρημνίσματα Σταθμού Αγίου Δημητρίου 1991-1992 1991-1992 1992-1993 Ετήσια Κατακρημνίσματα Σταθμού Αγίου Δημητρίου 1992-1993 1993-1994 1993-1994 1994-1995 1994-1995 1995-1996 1995-1996 1996-1997 1996-1997 1997-1998 1997-1998 1998-1999 1998-1999 1999-2000 1999-2000 2000-2001 2000-2001 2001-2002 2001-2002 2002-2003 2002-2003 2003-2004 2003-2004 2004-2005 2004-2005 2005-2006 2005-2006 2006-2007 2006-2007 2007-2008 2007-2008 2008-2009 2008-2009 2009-2010 2009-2010
  35. 35. Το Δασαρχείο Κοζάνης ενημέρωσε εγγράφως το ΙΔΕγια πρώτη φορά το 1978 αναφέροντας νεκρώσειςδασικής πεύκης στο Σύμπλεγμα Καταφυγίου.Τα επόμενα έτη ο μύκητας δημιούργησεσημαντικό μολυσματικό δυναμικό στο δάσος μεαποτέλεσμα οι προσβολές να είναι πυκνότερες.Η νέκρωση των ασθενών δένδρωνεπισπεύσθηκε από φλοιοφάγα έντομα.Οι συχνές ξηροθερμικές περίοδοι των τελευταίων 30ετών, οι επιδημικές εξάρσεις των φλοιοφάγωνεντόμων αλλά και η αδυναμία των ΔασικώνΥπηρεσιών να προβούν σε συχνές εξυγιαντικέςεπεμβάσεις, συνέβαλαν στη διαμόρφωση τηςσημερινής ανησυχητικής κατάστασης.
  36. 36. Σκοπός της έρευνας1. Είναι η μελέτη της συμπεριφοράς της ασθένειας και η συσχέτισή της με τις μεταβολές του τοπικού κλίματος.2. Είναι η πρόταση διαχειριστικής στρατηγικής η οποία θα καταστήσει τη δασική πεύκη ικανή να προσαρμοσθεί / αντισταθεί στην κλιματική αλλαγή και να επιβιώσει.
  37. 37. Συνολ. Αρ. Αρ. προσβολήΕκτίμηση Επιφάν. Περιοχή Κατεύθυνση αρ. δένδρων προσβλημ. δένδρων %ποσοστού 1 2 Σαρακατσάνα Ελατοχώρι ΒΔ Ν 27 25 11 8 40,7 32νέκρωσης 3 Σαρακατσάνα ΒΔ 23 9 39,1 4 Ελατοχώρι Α 69 3 4,3 5 Ελατοχώρι Ν 33 4 12 6 Καταφύγι ΒΔ 89 27 30,4 7 Σαρακατσάνα ΒΔ 20 0 0 8 Καταφύγι Β 29 0 0100 Συνολικός αρ. δένδρων Αρ. προσβλημ. δένδρων Ποσοστά νέκρωσης90 δένδρων δασικής8070 πεύκης σε δίκτυο60 οκτώ (8)5040 δειγματοληπτικών30 επιφανειών ενός (1)2010 στρ. στα δύο (2) 0 Συμπλέγματα 1 2 3 4 5 6 7 8
  38. 38. Η μεγάλη διακύμανση των ποσοστών νεκρώνδένδρων δείχνει την ανομοιόμορφη κατανομήτης ασθένειας, όχι μόνον μεταξύ των δύο (2)Συμπλεγμάτων Ρητίνης και Καταφυγίου, αλλάκαι μέσα σε κάθε Σύμπλεγμα.Σύμφωνα με παρατηρήσεις μας, η σημερινήεκτίμηση ανεβάζει το ποσοστό νέκρωσης στοΣύμπλεγμα Ρητίνης στο γενικό ποσοστό του20% ενώ στοΣύμπλεγμα Καταφυγίου στο 10-12%.Η εικόνα μεταβάλλεται συνεχώς ανάλογα με τιςεκάστοτε επεμβάσεις των Δασικών Υπηρεσιών.
  39. 39. Εξυγιαντική υλοτομία στο Σύμπλεγμα Καταφυγίου (2010)
  40. 40. Εξυγιαντική υλοτομία στο Σύμπλεγμα Καταφυγίου (2010)
  41. 41. Πολλά από ταυλοτομημέναδένδρα φέρουνχαρακτηριστικάσυμπτώματα τηςασθένειας
  42. 42. Η δασική πεύκη Πιερίων και η επερχόμενη κλιματική αλλαγήΣταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας καιμείωση των βροχοπτώσεων και της σχετικήςυγρασίας αναμένεται να ελαττώσουν τηναποτελεσματικότητα του μύκητα μεαποτέλεσμα την υποβάθμιση της ασθένειας.Αντίθετα, οι παραπάνω συνθήκες θακαταστήσουν τα δένδρα πιο ευάλωτα σταφλοιοφάγα έντομα τα οποία θα δημιουργούνσυχνότερες και εντονότερες επιδημικέςεξάρσεις.
  43. 43. Θα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να δούμε εάνκάποια μορφή από αυτές που ενδημούν σταΠιέρια θα δείξει τάσεις ανθεκτικότητας στηνανερχόμενη θερμοκρασία και τις συνέπειέςτης.Το αναμενόμενο σενάριο είναι πως η δασικήπεύκη αρχικά θα περιορισθεί στην υψηλότερηζώνη και εάν η θερμοκρασία συνεχίσει ναανεβαίνει τότε θα αντικατασταθεί από τημαύρη πεύκη.
  44. 44. Σας ευχαριστούμε Χαρίκλεια Περλέρου, Δημήτρης Αβτζής,Γαβριήλ Σπύρογλου και Στέφανος Διαμαντής
  45. 45. Δίκτυο δειγματοληπτικών επιφανειών

×