Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Leczenie bólu w położnictwie - zalecenia

  • Login to see the comments

Leczenie bólu w położnictwie - zalecenia

  1. 1. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II: Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu W dniach 08 grudnia 2007 roku w Lublinie zespó∏ ekspertów Polskiego Towarzystwa Badania Bólu oraz Polskiego Towa- Leczenie bólu w okresie cià˝y rzystwa Ginekologicznego w sk∏adzie: Przewodniczàcy: prof. dr hab. Jan Kotarski • Schematy leczenia bólu w po∏o˝nictwie powinny umo˝liwiaç leka- Cz∏onkowie: rzowi indywidualizacj´ post´powania terapeutycznego i opieraç si´ na prof. dr hab. Jan Dobrogowski zastosowaniu skutecznych i bezpiecznych metod, zarówno niefarmako- prof. dr hab. Ryszard Por´ba logicznych jak i wykorzystujàcych Êrodki analgetyczne. prof. dr hab. Andrzej Skr´t prof. dr hab. Marek Spaczyƒski • prof. dr hab. Jerzy Wordliczek Ci´˝arne, które skar˝à si´ na ostre lub przewlek∏e doznania bólo- dr n. farm. Jaros∏aw Woroƒ we, niezale˝nie od ich przyczyny, stanowià dla lekarzy szczególnà gru- dr n. med. Jacek Tomaszewski p´ pacjentek ze wzgl´du na przekonanie, ˝e wi´kszoÊç leków przeciw- bólowych przenika przez barier´ trofoblastu/∏o˝yska i mo˝e odpowiadaç opracowa∏ wytyczne dotyczàce leczenia ostrego bólu u ci´˝ar- za szereg dzia∏aƒ niepo˝àdanych, w∏àczajàc w to Êmierç p∏odu, dzia∏a- nych, rodzàcych oraz w okresie po∏ogu. nie teratogenne, zahamowanie wewnàtrzmacicznego wzrostu p∏odu, powik∏ania perinatologiczne, zaburzenia rozwoju psychofizycznego oraz wzrost zapadalnoÊci na nowotwory w okresie noworodkowym i dzie- ci´cym. • Leczenie przeciwbólowe wymaga szczególnej ostro˝noÊci, zw∏aszcza u kobiet wymagajàcych d∏ugotrwa∏ego stosowania analge- tyków a b´dàcych we wczesnej cià˝y (4-10 tydzieƒ), u których okres organogenezy p∏odu jeszcze si´ nie zakoƒczy∏ lub u ci´˝arnych po 28 tygodniu jej trwania, kiedy to istnieje realne ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tniczego Botala. W tej grupie pacjentek jako post´powanie wst´pne zaleca si´ wdro˝enie niefarmakologicznych metod leczenia bólu lub zastosowanie technik analgezji regionalnej. (Tabela I). © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 567
  2. 2. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela I. Niefarmakologiczne metody leczenia bólu w okresie cià˝y, porodu i po∏ogu. 568 Nr 8/2008
  3. 3. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela II. Kategorie bezpieczeƒstwa leków stosowanych w cià˝y wg Food and Drug Administration (FDA). • • zwiàzane z zabiegami chirurgicznymi lub urazami (komunikacyj- Techniki znieczulenia miejscowego nie zwi´kszajà ryzyka poronie- ne, z∏amania, zwichni´cia), nia, porodu przedwczesnego i nie stwarzajà bezpoÊredniego zagro˝enia • zwiàzane z czynnoÊcià skurczowà macicy lub rozciàganiem dla p∏odu. W przypadku zespo∏u bolesnego barku, nerwobólu nerwu wi´zad∏a ob∏ego. skórnego bocznego uda, ostrych bólów odcinka l´dêwiowo-krzy˝owe- go kr´gos∏upa czy zespo∏ów bólowych stawów krzy˝owo-biodrowych zwiàzanych ze wzmo˝onym napi´ciem mi´Êni gruszkowatych nale˝y • Zaleca si´ stosowanie leków przeciwbólowych posiadajàcych ka- rozwa˝yç blokady nasi´kowe lub odpowiednich nerwów przy pomocy tegori´ B lub wyjàtkowo i tylko w uzasadnionych przypadkach klinicz- leków znieczulajàcych miejscowo. nych, kategori´ C bezpieczeƒstwa stosowania leków w cià˝y wed∏ug kryteriów FDA. • Dopiero w ostatecznoÊci nale˝y podjàç decyzj´ o systemowym Paracetamol (kategoria B) (doustnym, doodbytniczym, domi´Êniowym czy do˝ylnym) zastosowa- Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym z wyboru u ci´˝arnych. niu analgetyków nieopioidowych i opioidowych lub leków spazmoli- Wykazuje silne dzia∏anie przeciwgoràczkowe bez istotnego efektu tycznych. Optymalny wybór typu farmakoterapii systemowej wymaga przeciwzapalnego. Dzia∏anie przeciwbólowe jest zwiàzane z dzia∏aniem od lekarza wiedzy dotyczàcej specyfiki dzia∏ania analgetycznego zasto- na oÊrodkowy i obwodowy uk∏ad nerwowy i polega na hamowaniu cy- sowanego leku z uwzgl´dnieniem poczàtku dzia∏ania, okresu pó∏trwa- klooksygenazy COX-3, prawdopodobnie syntazy tlenku azotu i aktywa- nia i metabolizmu leku, jego w∏aÊciwego dawkowania a przede wszyst- cji uk∏adu serotoninergicznego. kim rygoru bezpieczeƒstwa zastosowanej terapii dla p∏odu. (Tabela II). W standardowych dawkach paracetamol (1-4g/dob´) charaktery- zuje si´ wysokim profilem bezpieczeƒstwa dla ci´˝arnych. Paracetamol • daje mniej dzia∏aƒ niepo˝àdanych ni˝ NLPZ, selektywne inhibitory cy- Najcz´stszymi wskazaniami do zastosowania leków przeciwbólo- klooksygenazy COX-2 i leki opioidowe. Dzia∏anie przeciwbólowe para- wych u ci´˝arnych sà ostre lub nawracajàce bóle: cetamolu mo˝e byç wykorzystane w ka˝dym okresie cià˝y bez wzgl´- • g∏owy, w tym migrenowe, du na jej czas trwania i obcià˝enia ogólnoustrojowe ci´˝arnej. Dotyczy • z´bów, to zw∏aszcza u kobiet u których przed cià˝à wyst´powa∏y przeciwwska- • narzàdu ruchu (np. kr´gos∏upa, stawów biodrowych, spojenia zania do stosowania NLPZ. ∏onowego), Paracetamol nie wykazuje dzia∏ania teratogennego oraz toksycz- • mi´Êniowe, nego na p∏ód. Nie zwi´ksza ryzyka poronienia, porodu przedwczesnego • kolkowe (np. zastój moczu, kamica nerkowa, p´cherzyka ˝ó∏- oraz Êmierci p∏odu. Ryzyko wady wrodzonej po zastosowaniu paraceta- ciowego czy przewodu Wirsunga), molu nie odbiega od ryzyka populacyjnego dla kobiet ci´˝arnych. Lek • na tle zapalenia (np. dróg moczowych, schorzeƒ otolaryngolo- nie wp∏ywa na funkcje p∏ytek krwi i nie powoduje podra˝nienia b∏ony gicznych), Êluzowej ˝o∏àdka. • gastroenterologiczne (choroby: wrzodowa ˝o∏àdka i dwunastni- Do˝ylna postaç paracetamolu jest stosowana u ci´˝arnych w le- cy, trzustki, woreczka ˝ó∏ciowego, wyrostka robaczkowego, je- czeniu bólu o lekkim lub Êrednim nasileniu. W po∏àczeniu z opioidami, lita grubego, zespó∏ jelita dra˝liwego, podniedro˝noÊç jelit, analgetykami miejscowymi oraz innymi lekami adiuwantowymi – tak- wzd´cia, zaparcia), ˝e w leczeniu bólu o znacznym nasileniu. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 569
  4. 4. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Dzia∏anie przeciwbólowe paracetamolu obserwowane po podaniu Dotyczy to w szczególnoÊci kodeiny i dihydrokodeiny stosowanej bolusa do˝ylnego jest efektywniejsze ni˝ w przypadku podawania w III trymestrze cià˝y. Nale˝y jednak podkreÊliç, ˝e w okresie cià˝y w schemacie ciàg∏ym. Zastosowanie do˝ylnej postaci paracetamolu opioidy nie wykazujà dzia∏ania teratogennego. zmniejsza zapotrzebowanie na morfin´ u ci´˝arnych poddanych zabie- gom operacyjnym. Metamizol (kategoria C) Leczenie przeciwbólowe u kobiet w cià˝y Dane dotyczàce zastosowania metamizolu w cià˝y sà sprzeczne. poddanych zabiegom operacyjnym Wykazano teratogenne dzia∏anie metamizolu w badaniach na zwierz´- tach oraz zmniejszenie wydalania jego metabolitów w okresie cià˝y i laktacji. Przewa˝a poglàd, ˝e jest on przeciwwskazany w okresie cià- • ˝y z uwagi na zwi´kszone ryzyko uszkodzenia szpiku, wystàpienia ostrej Wybór analgezji zale˝y przede wszystkim od rodzaju i zakresu bia∏aczki oraz guza Wilmsa nerek u noworodków i niemowlàt. Odnoto- zabiegu operacyjnego, który powinien zostaç przyporzàdkowany do wano te˝ przypadki ma∏owodzia, wytrzewienia oraz zaburzenia funkcji jednej z czterech kategorii. (Tabela III). nerek p∏odu. Ze wzgl´du na efekt antyprostaglandynowy pochodnych pyrazolo- • nu istnieje ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tniczego UÊmierzenie bólu pooperacyjnego u ci´˝arnych opiera si´ na Botala w przypadku stosowania metamizolu u ci´˝arnych powy˝ej 28- trzech g∏ównych zasadach terapeutycznych: 30 tygodnia cià˝y. • zastosowania analgetyków, których si∏a dzia∏ania jest propor- Charakterystyka produktu leczniczego nie zezwala na stoso- cjonalna do podanej dawki leku przeciwbólowego, wanie metamizolu w okresie cià˝y i laktacji. • technik znieczulenia miejscowego, które przerywajà przewod- nictwo bólowe wg zasady „wszystko albo nic”, Kwas acetylosalicylowy (kategoria C) • analgezji multimodalnej polegajàcej na zastosowaniu kilku W III trymestrze cià˝y zastosowanie kwasu acetylosalicylowego leków przeciwbólowych o ró˝nych mechanizmach dzia∏ania mo˝e byç zwiàzane ze zwi´kszonym z ryzykiem przedwczesnego za- (skojarzona farmakoterapia), ∏àcznie z wybranymi technikami mkni´cia przewodu t´tniczego Botala i wystàpieniem nadciÊnienia znieczulenia regionalnego. p∏ucnego u p∏odu. Wykazano podwy˝szone ryzyko krwawienia do OUN u noworodków, a szczególnie u wczeÊniaków, zwiàzane z zahamowanie • przez kwas acetylosalicylowy funkcji agregacyjnej p∏ytek krwi. Zastosowania skutecznej analgezji u ci´˝arnych i po∏o˝nic we Kwas acetylosalicylowy mo˝e opóêniç wystàpienie lub os∏abiç wczesnym okresie pooperacyjnym pozwala na: czynnoÊç porodowà macicy. Lek ten zazwyczaj jest stosowany co 6 • zmniejszenie ryzyka powik∏aƒ zakrzepowych zwiàzanego godzin w dawce 500-1000mg. z opóênionym uruchamianiem po∏o˝nicy ze wzgl´du na dys- komfort zwiàzany z odczuwaniem bólu pooperacyjnego, Niesteroidowe leki przeciwzapalne (kategoria B i C) • sprawowanie przez matk´ opieki nad noworodkiem we wcze- Najcz´Êciej stosowane to: diklofenak, ibuprofen, ketoprofen, pi- snym okresie pooperacyjnym co w korzystny wp∏ywa na rela- roksykam, indometacyna oraz meloksykam. Stosowanie NLPZ w I try- cje matka-dziecko, mestrze cià˝y zwi´ksza ryzyko poronienia. W przypadku szczególnych • popraw´ efektywnoÊci karmienia piersià i zwi´kszenie produk- wskazaƒ i tylko w II trymestrze cià˝y mo˝na zastosowaç diklofenak lub cji mleka. indometacyn´ w dawce do 75mg na dob´. NLPZ sà przeciwwskazane u ci´˝arnych pacjentek w ostatnich tygodniach cià˝y. Leki te powodu- • jà zahamowanie syntezy prostaglandyn i ich podanie w III trymestrze Paracetamol i opioidy stanowià podstaw´ farmakoterapii ostrego cià˝y zwi´ksza ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tnicze- bólu zwiàzanego z post´powaniem zabiegowym u ci´˝arnych w ka˝- go Botala, zahamowania akcji porodowej, przed∏u˝enia porodu, zmniej- dym trymestrze cià˝y. szenia iloÊci p∏ynu owodniowego, upoÊledzenia lub uszkodzenia nerek u p∏odu, wystàpienia nadciÊnienia p∏ucnego u noworodków, skazy • krwotocznej na tle upoÊledzenia funkcji p∏ytek, zmniejszenia st´˝enia Do˝ylna postaç paracetamolu jest lekiem z wyboru w uÊmierzaniu protrombiny i czynnika VII. bólu Êród- i pooperacyjnego u ci´˝arnych/po∏o˝nic leczonych zabiego- NLPZ hamujàc funkcj´ prostaglandyn odpowiedzialnych za rozsze- wo w schemacie tzw. procedur jednodniowych (krótkich, ambulatoryj- rzenie ∏o˝yska naczyniowego mogà powodowaç wzrost ciÊnienia t´tni- nych, o niewielkim odczuciu bólowym). czego krwi, co nale˝y uwzgl´dniç u pacjentek z wspó∏istniejàcymi czynnikami ryzyka wystàpienia nadciÊnienia indukowanego cià˝à. • Szczególnie dobry efekt przeciwbólowy mo˝na uzyskaç kojarzàc Opioidowe leki przeciwbólowe (kategoria C) do˝ylnà form´ paracetamolu z opioidem podawanym podskórnie, do- Najcz´Êciej stosowane to: kodeina, dihydrokodeina, tramadol, mi´Êniowo lub do˝ylnie. Tego typu post´powanie istotnie zmniejsza za- morfina, pentazocyna, buprenorfina, metadon, petydyna. potrzebowanie na leki opioidowe we wczesnym okresie pooperacyj- We wczesnym okresie cià˝y nie zaleca si´ ich stosowania ze nym. wzgl´du na ryzyko wystàpienia dystrofii wewnàtrzmacicznej p∏odu. Skojarzone podawanie paracetamolu i opioidów pozwala na Bezwzgl´dnie nie nale˝y podawaç petydyny w cià˝y ze wzgl´du zmniejszenie cz´stoÊci wyst´powania objawów niepo˝àdanych, jak na efekt polegajàcy na obkurczeniu naczyƒ ∏o˝yska. Opioidy mogà po- i uzyskanie lepszego efektu przeciwbólowego. wodowaç depresj´ oddechowà oraz objawy zespo∏u odstawienia u no- worodków (nawet w 30%-90% przypadków), zw∏aszcza po wielokrot- nym lub d∏u˝szym ich stosowaniu. 570 Nr 8/2008
  5. 5. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela III. Kategorie zabiegów operacyjnych w po∏o˝nictwie. Osoby te sà bardziej wra˝liwe na dzia∏ania niepo˝àdane opioido- • wych leków przeciwbólowych (nadmierna sedacja i splàtanie, depresja Do˝ylna postaç paracetamolu stosowana w monoterapii lub w le- oddechowa,) i NLPZ/metamizolu (zwi´kszone ryzyko krwawienia, upo- czeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwbólowymi jest post´powa- Êledzenie czynnoÊci nerek, nadciÊnienia i zastoinowej niewydolnoÊci niem z wyboru zalecanym w uÊmierzaniu bólu u ci´˝arnych o zwi´kszo- krà˝enia). nym ryzyku perinatologicznym lub z grupy tzw. podwy˝szonego ryzyka operacyjnego. Sà to ci´˝arne: • po urazach, z ma∏op∏ytkowoÊcià lub podwy˝szonym ryzykiem • Metamizol i NLPZ nie uzyska∏y rejestracji jako leki stosowane krwawienia, krwawieniem (poronienia, patologia ∏o˝yska, II lub w analgezji u ci´˝arnych. KoniecznoÊç ich u˝ycia nale˝y rozwa˝aç III okres porodu, wczesny po∏óg), nieprawid∏owà akcjà serca indywidualnie, bioràc po uwag´ zaawansowanie cià˝y i zwiàzane z ich p∏odu, problemami gastrycznymi (zapalenie lub choroba wrzo- podaniem ryzyko perinatologiczne i/lub mo˝liwoÊç wystàpienia dzia∏aƒ dowa ˝o∏àdka lub dwunastnicy), z bólami kolkowymi, retencjà niepo˝àdanych. Nale˝y podkreÊliç, ˝e z punktu widzenia racjonalnej far- moczu lub z sondowanymi moczowodami, kwalifikowane do makoterapii okreÊlenie stosunku korzyÊci/ryzyka w indywidualnym post´powania stomatologicznego jak te˝ dla kobiet w cià˝y przypadku, szczególnie w sytuacji gdy brak jest danych z badaƒ klin- z nudnoÊciami, wymiotami lub z biegunkà, które nie mogà sto- icznych prowadzonych zgodnie z wytycznymi Medycyny Opartej na sowaç leków doustnych, Faktach, jest praktycznie niemo˝liwe. Z tego powodu eksperci stojà • z chorobami uk∏adu sercowo-naczyniowego (s∏absza tolerancja na stanowisku, ˝e stosowanie metamizolu i NLPZ w leczeniu bólu odpowiedzi wspó∏czulnej/hemodynamicznej na ból), u kobiet w cià˝y powinno byç rozwa˝ane wy∏àcznie w sytuacji • z chorobami wàtroby i nerek (pogorszenie metabolizmu i elimi- braku innej alternatywy terapeutycznej*. nacji leków, podwy˝szona toksycznoÊç narzàdowa analgety- ków), • z ci´˝kimi chorobami p∏uc (zwi´kszone ryzyko niedodmy oraz • Przedstawione poni˝ej ogólne zasady leczenia bólu po operacjach zapalenia p∏uc). u ci´˝arnych lub po∏o˝nic powinny stanowiç podstaw´ w indywidual- nym doborze schematu analgetycznego. (Tabela IV i V). © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 571
  6. 6. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela IV. Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. 572 Nr 8/2008
  7. 7. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela IV (c.d). Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 573
  8. 8. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela IV (c.d). Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. Opioidy do˝ylne sà efektywniejsze od podawanych domi´Êniowo. UÊmierzanie bólu w okresie porodu i po∏ogu. Nie wykazano przewagi do˝ylnego podawania opioidów w formie bolu- sa w porównaniu do metody opartej na iniekcji mikrodawek w okreÊlo- nych odst´pach czasu kontrolowanego przez pacjentk´ (PCA). Droga podania leków opioidowych nie ma wp∏ywu na dobrostan urodzonego • noworodka czy cz´stoÊç interwencji zwiàzanych z potrzebà zniesienia Ból porodowy jest zjawiskiem fizjologicznym, o z∏o˝onym mecha- ich niekorzystnego dzia∏ania na dziecko. U rodzàcych opioidy znaczàco nizmie, a ka˝da z rodzàcych kobiet reaguje na ten stan odmiennie, nie skraca∏y czas trwania pierwszego i drugiego okresu porodu oraz tylko w sferze somatycznej ale i psychoemocjonalnej. Ból porodowy rzadziej odnotowywano nieprawid∏owy mechanizm porodowy czy jest prze˝yciem trwajàcym przewa˝nie kilkanaÊcie godzin, które spoty- koniecznoÊç zabiegowego ukoƒczenia porodu drogà pochwowà. ka kobiety zazwyczaj dwu lub trzykrotnie w ciàgu ich okresu reproduk- cyjnego. Jednak w opinii rodzàcych jest on zdecydowanie bardziej • negatywnie postrzegany ni˝ jakiekolwiek cierpienie zwiàzane z urazem Z∏otym standardem w zwalczaniu cierpienia porodowego sà pro- czy schorzeniami przewlek∏ymi. cedury anestezjologiczne zwiàzane ze znieczuleniem regionalnym. Po- równujàc skutecznoÊç opioidów podawanych parenteralnie z analgezjà • opartà na znieczuleniu przewodowym wykazano wy˝szà efektywnoÊç SpoÊród metod ∏agodzenia bólu porodowego jedynie opioidy, przeciwbólowà tego ostatniego typu znieczulenia, zarazem w I i II okre- podtlenek azotu, blokada oko∏o szyjkowa oraz metody znieczulenia sie porodu, jak i w okresie wczesnego po∏ogu. regionalnego majà wystarczajàco udokumentowanà efektywnoÊç klin- icznà w ∏agodzeniu cierpienia porodowego. (Tabela VI). • Wi´kszoÊç analgetyków zastosowanych u matek karmiàcych • przenika do organizmu noworodka/niemowl´cia wraz z pokarmem. Do Opioidy ∏atwo przenikajà przez barier´ ∏o˝yskowà i odpowiadajà za 5 doby po porodzie obserwuje si´ szczególnie zwi´kszone przenika- depresj´ oddechowà noworodka. Z tego powodu powinny byç poda- nie/pasa˝ zarówno immunoglobulin jak i innych sk∏adników znajdujà- wane na poczàtku pierwszego okresu porodu, tak by zosta∏y zmetabo- cych si´ w osoczu krwi matki, co nak∏ada na personel medyczny obo- lizowane przez p∏ód przed jego urodzeniem. Nie wykazano istotnych wiàzek zachowania szczególnej ostro˝noÊci w tym okresie, zw∏aszcza ró˝nic pomi´dzy si∏à dzia∏ania przeciwbólowego opioidów stosowa- w przypadku stosowania u po∏o˝nicy opioidów. nych w ∏agodzeniu cierpienia porodowego. 574 Nr 8/2008
  9. 9. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela V. Dawkowanie leków do przestrzeni zewnàtrzoponowej w znoszeniu bólu operacyjnego u ci´˝arnych po zabiegach w zakresie Êródbrzusza i podbrzusza. • Krótkotrwa∏e podawanie opioidów (1-3 dni) w okresie po∏ogu jest uznawane za bezpieczne. Niska biodost´pnoÊç opioidów obecnych w pokarmie (0,1-1,0% dawki) nie zwi´ksza w istotny sposób ryzyka wystàpienia objawów niepo˝àdanych zwiàzanych z dzia∏aniem tych le- ków u noworodka/niemowl´cia, za wyjàtkiem petydyny, dla której opi- sano niekorzystny wp∏yw na dobrostan neurologiczny dziecka. • Oko∏o 0,1%-2% dobowej dawki do˝ylnej postaci paracetamolu i 1% ca∏kowitej dawki NLPZ przedostaje si´ wraz z pokarmem matki do noworodka/niemowl´cia. Z tego powodu podczas stosowania do˝ylne- go paracetamolu w standardowej dawce dobowej nie ma potrzeby przerywania karmienia piersià. Nie opisano objawów niepo˝àdanych takiego leczenia u dzieci a iloÊç leku przedostajàca si´ wraz z pokar- mem do organizmu noworodków/niemowlàt jest znacznie ni˝sza od da- wek paracetamolu (10mg/kg m.c.) rekomendowanych przez pediatrów dla leczenia stanów goràczkowych u ma∏ych dzieci. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 575
  10. 10. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela VI. Metody ∏agodzenia bólu porodowego. 576 Nr 8/2008
  11. 11. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela VI (c.d.). Metody ∏agodzenia bólu porodowego. Zespó∏ ekspertów PTG oraz PTBB dà˝y do zapewnienia niezale˝no- prof. dr hab. Andrzej Skr´t Êci i obiektywizmu we wszystkich swoich dzia∏aniach edukacyjnych. Nie zg∏oszono konfliktu interesów Celem dzia∏aƒ ekspertów PTG oraz PTBB które doprowadzi∏y do powstania niniejszej monografii nie jest promowanie, popieranie lub prof. dr hab. Marek Spaczyƒski zalecanie w szczególny sposób produktów handlowych, us∏ug ani Nie zg∏oszono konfliktu interesów sprz´tu medycznego, których opisy znalaz∏y si´ w artykule. prof. dr hab. Jerzy Wordliczek Celem ujawnienia ewentualnych konfliktów interesów zwiàzanych Nie zg∏oszono konfliktu interesów z niniejszà publikacjà, autorzy oÊwiadczajà, ˝e wspó∏pracowali w bada- niach lub grantach edukacyjnych z nast´pujàcymi firmami medycznymi: dr n. farm. Jaros∏aw Woroƒ (Astra Zeneca, Jelfa, Sanofi-Aventis, Solvay, Pfizer, Pliva, Ewopharma, prof. dr hab. Jan Kotarski: BMS, Jenapharm, Eli Lilly, Polpharma, Merck, MSD, Grunenthal) (Organon, Novo-Nordisk, Biomed Kraków, ASA, Merck, Johnson-Johnson, BMS, Pliva, Astellas, Bayer, Schering, Schering Plough, GSK, MSD, dr n. med. Jacek Tomaszewski: Adamed, Gedeon Richter) (Pharmacia-Upjohn, Organon, NovoNordisk, Fournier, IBSS Biomed Kraków, ASA, Tyco, Gynecare J&J, Polhernia, Merck, Eli Lilly, Jenapharm, Wyeth, prof. dr hab. Jan Dobrogowski BMS, Yamanouchi, Astellas, Novartis, Allergan, Helsinn Healtcare, Kyowa, Nie zg∏oszono konfliktu interesów Schwarz Pharma, Solvay, Orion, Bayer, Hexal, Grunenthal, Pliva) prof. dr hab. Ryszard Por´ba Nie zg∏oszono konfliktu interesów © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 577

×