Rizal at-bonifacio-pinagwangis-at-pinaglihis

8,314 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
8,314
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Rizal at-bonifacio-pinagwangis-at-pinaglihis

  1. 1. ,RIZAL AT BONIFACIO :Ang Pagwawangis at Paglilihis Daniel Mendoza Anciano Limitado lamang para sa isa ang espasyo ng pedestal na maaringpagluklukan para sa isang natatanging pambansang bayani na ngayon ayokupado ni Jose Rizal. Sa kabila nito, ang kaangkupan ni Rizal sapangingibabaw sa pantheon ng kabayanihan ay matagal ng panahon nabinabatikos ng mga taong may higit na pagpapahalaga sa bayaning siAndres Bonifacio. Ang tunggalian ng mga mga maka-Rizal at makaBonifacio ay hindi lamang nakapaloob sa kahalagahan ng nagawa nila parasa ating bayan kundi higit sa lahat ay ang kaangkupan ng dinadalangpilosopiya at reseta ng bawat isa bilang lunas na aksiyon sa mga sakit ngating lipunan. Sa anumang pagsusuri ng buhay ng dalawang bayani aymalimit na ipakita ang kanilang pagkakaiba at paglalayo, ngunit sa isangmalalimang pagsusuri ng kanilang buhay ay makikita ang napakaramingpagwawangis na kinulayan ng matingkad na paglilihis. Kapwa sila isinilang sa unang hati ng dekada 60 ng nakalipas nasiglo, nabuhay at nakisalamuha sa panahon ng kolonyalismo ng Espanya.Nagsagawa sila ng epektibong aksiyon upang ituwid ang tiwaling lipunangkanilang kinamulatan at sa dakong huli ang kanilang nagawa, ang naghatidsa dayuhang pamahalaan sa dapithapon ng kolonyalismo. Isinilang mansila sa iisang panahon ngunit pinag-ibayo naman sila ng pagkakataon.Isinilang si Rizal sa isang bahay na bato sa lalawigan, nagmula sa pangkatng gitnang uri na noon ay nagsisimulang maging asertibo sa kanilangpaghiling ng kapantayan na makilahok sa bumibilis na gulong ngkalakalan. Lumaki si Rizal sa pagkalinga ng kaniyang mga magulang (nanaunahan pa niya sa kamatayan) at mga nakakatandang kapatid,partikular na dito si Paciano, na nagsilbing anino sa likuran ng bawatmapagpasiyang hakbang ni Rizal. Taliwas si Bonifacio, isinilang siya sakalunsuran sa isang tipikal na bahay kubo sa maralitang distrito ng Tondo,nagmula sa mababang pangkat ng mga tao sa lipunan na tuwirangnakadarama ng diin ng pang-aapi, inhustisya, at pagsasamantala. Agad nainulila ng mga magulang at maagang naatangan ng pananagutan na mag-aruga at gumabay sa kaniyang mga nakakabatang kapatid sa pagtahak samaunos na landas ng buhay. Kapwa makabuluhan ang kanilang mga nagawa at kaisipan nanaiambag sa ating lipunan at kasaysayan. Sa kabila ng kapwa nilangmaikling buhay, mulit muling hinahalungkat ng mga iskolar angkahalagahan at kabuluhan ng dalawa para sa mga henerasyong dumadaan.Sa kabilang kapwa makabuluhan buhay, ang batis ng pambiograpiya aypinagwangki naman sila. Ang buhay ni Rizal ay halos detalyado sa lahat ngaspekto na ipinapakita ng kaniyang daan-daang dokumento at
  2. 2. sangkaterbang litrato na ngayon ay nakasinop sa mga aklatan at arkibo.Ang pagbabatayan sa buhay ni Bonifacio ay ang ilang pira-pirasongdokumento na nagsasaad ng kaniyang mga huling taon, mga tagpi-tagpingkuwento ng kaniyang mga naging kasamahan at nag-iisang larawan natangi lamang kababakasan ng mukha ng taong nanguna sapinakamapangahas at pinakamapagpasiyang pagkilos ng sambayan saating kasaysayan. Kapwa sila uhaw sa karunungan at pala-aral sa kalagayan nglipunan. May mga pagkakataon na nagkatulad pa sila ng mga aklat nabinasa at nakapukaw ng kanilang kamalayang panlipunan. Ang magkatuladna pagkauhaw sa kaalaman ay hindi naman pinapagparayaan ngmagkatulad na kapalaran, labis silang pinag-agwat sa hagdanan ng pormalna kaalaman. Si Rizal ay nagtapos ng lisensiyado sa dalawang kurso: Unaay sa Medisina; at pangalawa sa Piliospiya at Letra sa isang unibersidad ngEspanya. Si Bonifacio sa kabilang dako ay bahagyang natapos ang primaryaat ang karagdagang kaalaman ay natamo niya sa dalawang larangan: Unaay sa kalsadang kaniyang ginagalawan; at ang ikalawa sa trabahongkaniyang pinasukan. Sa kabila ng magkaibayong antas ng edukasyon ngdalawa, sa panahong ang bayan ay naghanap ng magiging karibal ni Rizalsa luklukan ng pambansang kabayanihan hindi ang kaniyang mgakapantay sa kaalamang pormal ang itinapat sa kaniya kundi si Bonifacio naang pormal na edukasyon ay halos nakasubsob sa ilalim ng pormal napaaralan. Kapwa sila naging aktibong alagad ng Kilusang Propaganda sapanahon na malayo pa sa hinagap ang posibilidad ng isang himagsikan. Saiisang kilusan na kinasasapian ngunit magka-agwat sila sa aspekto ngkalikasan ng pagkilos at heograpiya ng ginagalawan. Aktibo at nasa rurokng kasikatan si Rizal sa Kilusang Propaganda sa pamamagitan ng kaniyangpagsulat ng dalawang nobelang panlipunan at mga artikulo sa LaSolidaridad na noon ay nakabase sa Europa. Ang partisipasyon ni Bonifaciosa propaganda ay tahimik, hindi pansin, at nakapaloob lamang sa Maynilaat limitado lamang sa pamumudmod ng mga babasahin ng propaganda sakaniyang mga kakilala at ilang mga mag-aaral ng Unibersidad ng SantoTomas. Kapwa sila alagad ng literaturang nagbabandila ng protesta,naghahasik ng pagkamuhi sa kalagayang pinananatili ng kolonyal nasistema at nananawagan sa isang pagbabagong panlipunan. Sa kabila nitoay makikita ang paglalaot ng kanilang mga paraan, lawak, istilo, wika, atlayunin. Si Rizal sa malaking bahagi ng kaniyang panulat ay nasa anyo ngnobela at mga artikulong may maka-iskolar na pagtrato, ginamit angwikang Espanyol, at makikitahan ng kapinuhang panliteratura. Hinikayatni Rizal ang kaniyang mga mambabasa na itaboy ang dilim ng panatismo atpamahiin sa pamamagitan ng liwanag ng karunungan at abutin angkapantayang kultural at intelekwal sa ating mga mananakop upang magingisang mabisang sandata sa isang ebolusyong panlipunan. Sentro ngpagbatikos ni Rizal ang frailocracia na noon ay nagsisilbing moog ng pyudal
  3. 3. na kaisipan at humahadlang sa pagdaloy ng liberalismo at reporma sakolonyal na gobyerno. Si Rizal bilang isang repormista ay nakikita pa angposibilidad na masulsihan pa ang ang naagans na retaso ng kolonyalismo.Ganap ang kataliwasan ni Bonifacio, ginamit niya ang wikang Tagalog sakaniyang maiikling artikulo na sinasabi ng ilan na "magaspang" at "hubadsa bulaklak ng retorika." Sa kabila ng "kababawan" at "hindi repinado" ngkaniyang sulatin ay tuwiran niyang hinikayat ang sambayanang Pilipino sapag-aaring ganap ng isang higit na agresibong aksiyon upang patirin angkadena ng kolonyalismo na mariing sumasakal sa buhay at kaisipan ngkaniyang mga kababayan. Kay Bonifacio ay walang pagkakaiba angfrailocracia at ang kolonyal na burukrasya, hindi ang pagsusulsi ng agnasna retaso ng kolonyalismo ang dapat na maging katugunan kung hindi angpaghahangad ng bagong retasong panlipunan na hahabiin ng mga kamayng mga taong lalahok sa himagsikan. Kapwa laman ng isipan ng dalawa ang armadong opsiyon sapagbabagong mukha ng lipunan at pinaglaro nila ito sa kanilang mgakaisipan. Ang magkaparehong pagmumuni ng armadong pakikibaka saisipan ay inilapat nila sa magkaibang kinalalagyan. Ang armadong opsiyonni Rizal ay makikitang dinala ng kaniyang mga tauhang sina Elias atSimoun, pinaglaruan niya ang katumpakan at kahinaan ng armas bilangkasangkapan sa pagbabagong anyo ng lipunan, ngunit natakot si Rizal naang himagsikan sa kaniyang isipan ay malipat at maganap sa mismonglipunan, kaya ito ay kaniyang kinulong at kinitil pa sa pahina ng panitikan.Para kay Bonifacio, bigo ang ebolusyonaryong bisyon na ibinabandila ngmga repormista at ang pagsasakatotohanan sa lipunan ng isang rebolusyonang tanging landas na tatahakin ng sambayan sa pagtatamo ng kanilanginaadhiang kasarinlan. Kapwa naimpluwensiyahan sila ng martiyo ng GOMBURZA noong1872 at kinikilala nila ang binhi ng tatlong paring martir sa pagsibol ngkolektibong nasyonalismo ng sambayang Pilipino, ngunit ang paraan ngpaghanga ay isinagawa sa magkaibang paraan. Ang Noli Me Tangere ayisang nobelang pang-inbestiga kung papaanong ang repormista ayisinangkot sa krimen na ang mga prayle ang tunay na nasa likuran.Dinakila ni Rizal ang GOMBURZA sa paghahandog nito ng kaniyang ElFilibusterismo. Nag-inbestiga rin si Bonifacio sa tunay na pangyayari sakaso ng GOMBURZA noong kaniyang direktang litisin at ipabitay ang mganabihag na prayle sa Cavite. Dinakila rin ni Bonifacio ang GOMBURZA sapamamagitan ng paggamit na nasabing panitik bilang senyales ng isa samga pangkat ng Katipunan. Kapwa sila pulitiko na humarap sa magkahiwalay na halalan naisinagawa ng kanilang mga kababayan na nagbunga ng kanilangpaghiwalay sa mga dating kasamahan. Si Rizal ay natalo sa hinihingingmayorya sa halalang ginanap ng mga repormistang paisano sa pagpili ngkanilang magiging pinuno sa Madrid, ito ang simula ng alitang Rizal atMarcelo del Pilar. Si Bonifacio ay natalo sa ginanap na unang halalangpampangaluhun na ginanap sa Tejeros na nagbunga ng kaniyang
  4. 4. paghiwalay kay Emilio Aguinaldo at sa huli ay ang pagpaslang sa kaniya ngmga dating kasamahan. Kapwa mahalaga sa dalawa ang unang linggo ng Hulyo 1892. NoongHulyo 3, 1892 (Linggo) nagtagpo sa una at huling pagkakataon sina Rizal atBonifacio ng itatag ng huli ang La Liga Filipina. Simbolikal ang pagtatagpona ito nagsilbing parang isang transisyon ng ng dalawang historikal nanilalang sa sentro ng politikang kontra kolonyal. Ang pagtatag ni Rizal ng LaLiga Filipina ay sinundan ng pagpapatapon sa kaniya sa Dapitan atpanimula ng kaniyang pagkakahimbing pulitikal. Noong Hulyo 7, 1892,itinatag ni Bonifacio ang Katipunan na hudyat ng kaniyang pangingibabawsa larangan ng kontra kolonyal na pakikibaka. Kapwa sila pinuno ng Kilusang Katipunan, pamumuno na maymagkaibang katayuan at kalikasan. Si Bonifacio, ang supremo ang aktibongnagpakilos, nagpalaganap, nagpalakas, at naghanda ng kilusan para sailulunsad na himagsikan. Samanatalang si Rizal na noon ay walangkamalay-malay sa mga kaganapan sa Kamaynilaan, ang inilagay napangulong pandangal ng samahan. Kapwa sila biktima ng puwersang panlipunan na kanilangpinasimulan sa pamamagitan ng pagbabayad ng kanilang mga buhay. Angrepormistang si Rizal na ang mapanuring panulat ay nakagising sakaniyang mga kababayan sa pangangailangan ng pagbabago sapamamagitan ng mapayapang pamamaraan ay pinaratangan na nasa likodng himagsikan. Si Bonifacio naman na nagsindi ng mitsa ng himagsikan aypinagbintangan ng kaniyang mga kasamahan ng "pagtataksil" laban sarebolusyon na kaniyang pinamunuan at pinasimulan. Kapwa sila mga biktima ng mga hukumang hubad sa kredibilidad.Ngunit ang pinakamalaking kablintunaan ay si Rizal na nanalig hanggangsa huling sandali ng kaniyang buhay sa posibilidad ng reporma mula samga dayuhang kapangayrihan ay nilitis ng bengatibong korte militar ngEspanya. Samantalang si Bonifacio na naglagak ng pagtitiwala sakakakayahan ng mga kaniyang mga kababayan sa pagpapalaya ng bayan aynilitis ng makiling na korte militar ng gobyernong rebolusyonaryo ng mgaPilipino. Kapwa sila nagsalo sa iisang tulang pahimakas. Isinulat ni ni Rizal saKuta ng Santiago ang kaniyang Mi Ultimo Adios sa bisperas ng bitayan.Pagkatapos ng martiryo ni Rizal, ang kaniyanga asawa na si Josephine aynagtungo sa Cavite, dito ay hiniram ni Bonifacio ang orihinal na tula niRizal at isinalin ito sa wikang Tagalog. Kung mayroon mang maangkin siBonifacio na kaganapan para sa kaniya sa nasabing tula ay ang hanay nanagpapahiwatig ng ganito. Kung ang libingan koy limot na ng lahat at walang krus at batong mabakas bayaang linangin ng taong masipag
  5. 5. lupay asarolin at ikalat Kapwa sila biktima ng malagim na bitayan sa huling hati ng dekada90 ng nakalipas na daantaon. Magkatulad na kamatayan samagkabalintunang lugar na kinaganapan. Si Rizal na isinilang sa lalawiganay hayagang binitay sa pampublikong lugar sa kalunsuran. Si Bonifacio naisinilang sa kalunsuran ay palihim na binitay sa paanan ng bundok salalawigan. Kapwa sila biktima ng inhustisya sa panahon ng kanilang buhay at sakasalukuyan, ang kanilang kamatayan ay ibinabalot pa rin sa misteryo ngkasaysayan. Magkaibang salarin na hindi matatawaran ang impluwensiyahanggang sa kasalukuayan. Ang salarin ni Rizal ay pinagtatakpan ngsimbahan at ang salarin ni Bonifacio ay pinagtatakpan ng mga inapongmaimpluwensiya pa rin sa pamahalaan. Kapwa ginugunita ng bayan ang kanilang ala-ala sa pamamagitan ngpambansang tanging araw na magkaiba ang pinag-uukulan. Si Rizal saaraw ng kaniyang kamatayan, samantalang si Bonifacio sa araw naman ngkaniyang kamatayan. Mapansin din sana ang insidente ng pagkakataon,ang buwan ng Nobyembre (30) na kapanganakan ni Bonifacio aysinusundan ng Disyembre (30) na buwan ng kamatayan ni Rizal. Angbuwan ng Mayo (10) na buwan ng kamatayan ni Bonifacio ay sinusundanng buwan ng Hunyo (19) na kapanganakan ni Rizal.-------------------------------------------------------Ang may-akda ay instruktor ng Kasaysayan ng Pilipinas sa Cavite State University,Indang, Cavite.Inilithala sa FILIPINO MAGASIN (FILMAG) noong 1997.

×