Văn hiến Việt Nam - Chuyên đề Pháp luật văn hóa và xã hội

508 views

Published on

Văn hiến Việt Nam - Chuyên đề Pháp luật văn hóa và xã hội.
Số 3 năm 2013/
vanhien.vn

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
508
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
113
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Văn hiến Việt Nam - Chuyên đề Pháp luật văn hóa và xã hội

  1. 1. DIỄN ĐÀN CỦA TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA DÂN TỘCCENTER FOR RESEARCH CONSERVATION AND DEVELOPMENT OF NATIONAL CULTURE
  2. 2. TÒA SOẠN – TRỊ SỰ MỤC LỤC:52 Hương Viên – Quận Hai bà Trưng – Hà NộiĐT&Fax: 04.39764693 VĂN HÓA - NGHỆ THUẬTEmail: vanhienvietnam@yahoo.com 4. Những kỳ quan xanh vanhienvietnam1@gmail.com 6. Những sứ giả bằng hình và tiếngWebsite: vanhien.vn 8. Những di hại trong việc phổ biến dân ca quan họ xa rời nguồn cộiCHỦ NHIỆM 10. “Chiếc khăn Piêu” trẻ mãi 11. Nguyễn Văn Ngộ - Người kết nối thế giớiGS Hoàng Chương 13. Tam Giang mới lạ với lễ hội sóng nướcTỔNG BIÊN TẬP XÃ HỘI & ĐỜI SỐNGNguyễn Thế Khoa 14. Lễ chùa đầu năm: lễ hội thiêng liêng hay trò bát nháo 16. Thác loạn bênPHÓ TỔNG BIÊN TẬP THƯỜNG TRỰC 18. Nữ phu gạchTrần Đức Trung 20. Nhọc nhằn tuổi thơ 22. Vợ lính nhà giàn DK1PHÓ TỔNG BIÊN TẬP 24. Những mảnh đời bất hạnh của nữ phạm nhân bánTS Nguyễn Minh San con người để nuôi con 26. Người chồng nhẫn tâm giết vợTRƯỞNG BAN TRỊ SỰNguyễn Hoàng Mai SỨC KHỎE 28 Bệnh khớp 29. Ngò gaiTRƯỞNG BAN BIÊN TẬP CHUYÊN ĐỀNguyễn Hữu Thi ĐỒNG HÀNH CÙNG BẠN ĐỌC 36. Mỏi mòn 2 đời đòi đất.HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP 38. Ông “kẹ” ép dânThượng tướng Nguyễn Nam Khánh, GS Vũ 40. Khi ông trưởng ấp làm “ vua”Khiêu, GS NSND Trần Bảng, GSTS Trần VănKhê, GS Trường Lưu, GSVS Hồ Sĩ Vịnh, NB CÂU CHUYỆN TÒA ÁNPhạm Đức Lượng, GSTS Thái Kim Lan, NSND. 42. Xét xử vụ thảm nạn làm 25 người thương vongTS Phạm Thị Thành, NSND Đặng Nhật Minh,TS Đoàn Thị Tình, GSTS Nguyễn Thuyết MỖI KỲ MỘT NHÂN VẬTPhong, NVK Nguyễn Thế Kỷ 46. NSND Kim Cương: Cần một mối tình để sốngTÒA SOẠN TẠI TP.HCM VÀ PHÍA NAM THẾ GIỚI ĐÓ ĐÂY76 Giải Phóng, P4, Q.Tân Bình, TP.HCM 49. Giáo hội Công giáo có Giáo Hoàng mớiFax: 08394 485 712Điện thoại: 08394 485 713PHÓ ĐẠI DIỆN PHÍA NAM KIÊM THƯ KÝTrần Văn Thiện DIỄN ĐÀN CỦA TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA DÂN TỘC CENTER FOR RESEARCH CONSERVATION AND DEVELOPMENT OF NATIONAL CULTUREBIÊN TẬP VIÊNHoàng MinhTHIẾT KẾLinh HoàngGIÁ: 17.700 Đồng. Chùa Trấn Quốc - Hà Nội Văn hoá & xã hội - 3
  3. 3. VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT Khó có thể nói khác khi ta đi dưới những đường phố rợp bóng cổ thụ giữa thủ đô Hà Nội, cố đô Huế hay thành phố mang tên Bác, đứng trước cây dã hương Tiên Lục, cây đa 7 rễ Hòa Bình, cây thị Triều Đông, cây si Văn Phát, rặng duối Đường Lâm, gốc me nhà Nguyễn Huệ, cây đa Tân Trào, cây ngô đồng sau điện Thái Hòa, cây lộc vừng Hồ Gươm, cây đa Hàng Trống trong sân tòa soạn báo Nhân Dân... Các cây cổ thụ đó thực sự là những kỳ quan xanh mà tạo hóa đã ban tặng cho đất nước “xanh đồng, xanh sông, xanh rừng, xanh biển” này… Những kỳ quan Cây đa biểu tượng cho sự trường tồn và sức sống dẻo dai của làng quê truyền thống Việt Nam Không phải ngẫu nhiên mà mát và hương thơm cho cuộc của cây cối được ưu tiên tôn cây dã hương Tiên Lục ở Bắc sống. trọng và chăm chút nhất. Thật Giang đã đi vào từ điển bách Cây dã hương đúng là một đúng với danh thơm của mình, khoa nổi tiếng thế giới Larousse. “danh mộc”, một thứ kỳ quan Tiên Lục là đất lành của các loại Từ điển này đã in ảnh cây dã xanh, không chỉ của Việt Nam cây cối. Chắc chắn không phải hương Tiên Lục với chú thích mà còn của thế giới, niềm tự ngẫu nhiên mà nhiều xóm của là cây dã thứ hai thế giới sau hào chính đáng của người dân Tiên Lục mang tên cây: xóm một cây dã khác ở châu Phi. Tiên Lục, mảnh đất đã tạo nên Cây Bàng, xóm Cây Dã, xóm Dã hương là loại cây đặc biệt sự trường tồn kỳ diệu của nó. cây Thông và các ngôi đình ở quý hiếm, có gốc nguyên sinh Nhưng Tiên Lục không chỉ có đó cũng mang tên cây: đình Cây nguyên thủy, tưởng đã tuyệt cây dã hương. Theo người xưa, Bàng, đình Cây Dã…Theo các chủng sau một trận đại hồng thủy Tiên Lục có nghĩa là chốn ngự bô lão ở đây, cây bàng ở đình ngàn năm trước. Nhưng hàng của sáu nàng tiên. Nhưng theo Cây Bàng, cây thông ở xóm Cây ngàn năm nay, loài cây có dòng đúng tự dạng của của chữ Tiên Thông có lẽ cũng cùng tuổi với họ long não cổ đại ấy vẫn lặng Lục khắc trên bia đá dựng ở đình cây dã, cũng lực lưỡng và xuân lẽ sống trên đất sỏi đồi son Tiên làng từ thời Hậu Lê thì Tiên có sắc kỳ lạ qua mười thế kỷ như cây Lục, bất chấp thời gian, thiên tai, nghĩa là đầu tiên, còn Lục là màu dã. Tuy vậy, chúng không nức địch họa, trẻ trung và tươi tốt lạ xanh của cây lá. Như vậy, Tiên tiếng bốn bể năm châu như cây thường, vẫn hàng ngày tỏa bóng Lục có nghĩa là nơi màu xanh dã đơn giản vì chúng là thông và 4 - Pháp luật
  4. 4. bàng, có nghĩa không phải là loàicây hiếm hoi như “lão trượng”dã hương láng giềng. Phải nói trên đất nước ta,những loại cây quen thuộc nhưcây bàng, cây thông và nhữngcây đa, đề, xanh, si, xà cừ, gạo,me, sấu… có tuổi thọ trăm năm,ngàn năm không hiếm. Tôikhông biết Bộ nông nghiệp hayTổng cục thống kê đã có con sốtổng hợp của cả nước hay chưanhưng chỉ riêng hai địa phươngở đồng bằng Bắc Bộ là Hà Tâyvà Thái Bình vừa cho điều tra và Cây dã hương ở xã Tiên Lục ngàn năm tuổi.thống kê sơ bộ để bảo vệ các câycổ thụ từ trăm tuổi trở lên thì mỗi thiên nhiên chính là người sáng đất nước, với sự nghiệp của cácnơi đã cho con số hàng nghìn. tạo vĩ đại và huyền bí nhất. bậc thánh thần, anh hùng dựngCác vùng đất cổ khác như Bắc Những tấm ảnh của cuộc làng, giữ nước, với cả lối sốngNinh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, triển lãm quyến rũ khiến tôi tìm và cách yêu thương rất đẹp củaPhú Thọ, Nam Định, Nghệ An, về làng quê ở các huyện Phú người dân sau lũy tre làng. CâyHà Tĩnh, cố đô Huế… có lẽ con Xuyên, Thường Tín dọc sông me hơn 300 tuổi tại nhà Nguyễnsố cũng không ít. Đặc biệt, con Nhuệ, sông Đáy để tận mắt Huệ tại Bảo tàng Quang Trung,số ấy ở thủ đô Hà Nội ngàn năm những tuyệt tác của thiên nhiên Bình Định có thể kể cho chúngvăn hiến của chúng ta, nơi ra đó: cây đa 3 rễ Bình Đà, Thanh ta về sự phát tích của nhữngngõ là gặp cổ thụ, chắc chắn còn Oai, cây đa 7 rễ Hòa Bình, cây đa người anh hùng áo vải Tây Sơnhơn rất nhiều lần. Cái hết sức hoa gạo Chương Dương, cây đa còn rặng duối nghìn tuổi Đườngquý hiếm ở đây chính là ở cái sự Giời ơi, Phúc Tiến, cây gạo đền Lâm là một bằng chứng sống vềkhông hiếm ấy: cổ thụ trên đất Bộ Đầu, cây thị nghìn tuổi chùa tài thuần voi giúp nước đại phánước bốn nghìn năm của chúng Triều Đông, cây si khổng lồ đình quân Nam Hán của Ngô Quyền.ta nhiều quá và đẹp quá! Văn Phát… Tại nơi tọa lạc các Cổ thụ Việt Nam không chỉ Mùa thu năm 2006, Hà Tây kỳ quan xanh này, tôi càng hiểu là biểu hiện rực rỡ của sức sốngcũ có tổ chức một triển lãm ảnh các “cụ” cổ thụ không chỉ rất đẹp và vẻ đẹp kỳ diệu, bất khuất củavề các cây cổ thụ của quê hương mà còn rất thiêng. Nếu ở Tiên thiên nhiên non nước Việt Nammình và làm người xem ngỡ Lục, tôi từng nghe truyền tụng mà còn mang đậm dấu ấn nềnngàng vì sự hấp dẫn bất ngờ của mỗi khi cây dã hương gẫy cành văn hiến nghìn năm của dânnó. Chỉ riêng một loại cây tưởng là điềm báo một sự biến của cuộc tộc bởi nó đã gắn bó sâu xa vớiđã quá quen thuộc với mỗi người đời ví như đang có giặc thì giặc truyền thống Việt, lịch sử Việt,Việt Nam ta: cây đa của giếng tan, đang loạn ly thì thanh bình, tâm linh Việt. Nó không chỉ lànước, sân đình; cây đa của chú thì người dân Hòa Bình, Thường các kỳ quan thiên nhiên mà cònCuội và chị Hằng cũng đã hiện Tín kể rằng cây đa 7 rễ đã dựng là các kỳ quan văn hóa, một nềnra trước ta với những dáng vẻ, bố lên cả một bức tường thành che văn hóa luôn xanh tươi, xuâncục lạ và đẹp đến mức khó tin. chở xóm làng, nó đã từng hứng sắc, khi từ các cội già vững chãiMà đâu chỉ có cây đa, còn cây chịu không biết bao nhiêu đạn luôn bừng nở những chồi non,thị, cây gạo, cây trồi, cây si… bắn tới từ một đồn Pháp, thân lộc biếc mỗi độ xuân về…Hầu như tất cả, không chỉ đáng cành lỗ chỗ vết đạn giặc mà Thật tự hào khi ta có thểchiêm ngưỡng như bằng chứng vẫn sừng sững tươi xanh. Đặc nói: đất nước ta là đất nước củasống của sự trường sinh kỳ diệu biệt mỗi “cụ” cổ thụ đều để lại những cổ thụ, của những kỳmà còn như một tuyệt tác nghệ trong dân gian bao sự tích, bao quan xanh.thuật. Ta chợt nhớ một nhận xét huyền thoại sâu xa về tình đời,của nhà văn Nga được người Việt lẽ đời, gắn bó mật thiết với sựNam yêu mến K.Pauxtopxki: tồn tại và phát triển của làng quê, NGUYỄN THẾ KHOA Văn hoá & xã hội - 5
  5. 5. VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT NHỮNG SỨ GIẢ bằng hình và tiếng 10 năm sau chiến tranh Mỹ oai năm 1987. Tôi được Trung đối khi xem xong phim cũng - Việt một bộ phim VN lần đầu tâm Đông – Tây ở Honolulu không có phản ứng gì gay gắt. tiên được công chiếu trên đất mời sang trước để chuẩn bị cho Chỉ có một khán giả cao niên Mỹ, đó là phim “Bao giờ cho đến chương trình trên (dịch lời thoại, từng ở Hà Nội phê bình trong tháng 10” (1985) và tại liên hoan viết bài giới thiệu, tiếp xúc với phim kiểu vấn tóc của một vài phim Ha-oai năm đó bộ phim đã báo chí v.v.. ). Đoàn điện ảnh nhân vật nữ chưa đúng. Kết thúc được tặng Giải Đặc biệt của Ban VN gồm Thứ trưởng Bộ Văn hóa buổi chiếu phim và giao lưu với Giám khảo. Trong bối cảnh lệnh Đình Quang, Đạo diễn Bùi Đình khán giả một nữ phóng viên trẻ cấm vận của Chính phủ Mỹ đối Hạc đã gặp gỡ và trao đổi với đài VOA xin phỏng vấn, trước với VN rất ngặt nghèo thì sự việc các nhà làm phim Hollywood về khi phỏng vấn tôi hỏi cô: Cảm trên có ý nghĩa thật đặc biệt. Có đề tài chiến tranh VN. Quả thật tưởng của cô khi xem xong bộ thể nói điện ảnh đã đi tiên phong không có gì nhanh chóng và hữu phim như thế nào? Cô nói thích trong việc xóa bỏ cấm vận mà hiệu bằng phim ảnh để giúp con vì có nhiều phân cảnh cảm động mãi hơn 20 năm sau mới thành người xóa bỏ những định kiến, và đồng ý đưa vào bài phỏng hiện thực. Tiếp theo bộ phim này xích lại gần nhau. Chuyến đi vấn. là một bộ phim của Hà Nội đươc đã để lại cho tôi nhiều kỷ niệm Phim vừa mới xuất xưởng, chính thức chiếu tại Honolulu đẹp. Đó là lần trường Đại học thì Liên hoan phim Toronto cũng gây ngạc nhiên cho người UCLA (Los Angeles – Hoa kỳ) (Canada) cũng mời tham dự Mỹ và cộng đồng người Việt mời chiếu bộ phim Hà Nội – chương trình Toàn cảnh điện sinh sống tại đây. Bộ phim đã lấy Mùa đông năm 1946. Trước buổi ảnh Châu Á. Nhà báo nữ Joan đi không ít nước mắt của người công chiếu Ban tổ chức thông Dupont người từng cộng tác với xem vì những hình ảnh đầy cảm báo trong bộ phim có hình ảnh tôi trong các LHP QT cũng đã động với tính nhân bản cao. Chủ tịch Hồ Chí Minh vì thế một viết một bài báo dài với tựa đề Sau đó 2 năm, một chương số người Việt Nam đã biểu tình “Ngoại giao con thoi cho phim trình VN gồm 12 phim truyện phản đối trước rạp chiếu phim VN” (Shuttle Diplomacy for và một phim tài liệu về Chiến khiến chúng tôi rất bất ngờ. Vietnam Films ) đăng trên tờ dịch Điện Biên Phủ được giới Nhưng rồi buổi chiếu đã diễn ra International Herald Tribune ra thiệu trong khuôn khổ LHP Ha- êm đẹp , những người từng phản ngày 24.9.1997. Cách đây 10 năm tôi nhận được lá thư của một Việt Kiều sinh sống tại Paris. Trong thư chị viết: “Một buổi sáng trên đường đi làm, tôi nhìn thấy một tấm áp phíc treo trước rạp chiếu bóng trên Place d’ Italie. Trên áp phíc là hình một cô gái VN (nhân vật chính trong bộ phim Mùa ổi) đang được chiếu tại Paris hệ thống các rạp của Hãng Gaumont. Tự nhiên trong lòng trào dâng nỗi hân hoan khó tả. Bộ phim “Bao giờ cho đến tháng 10” của ĐD Đặng Nhật Minh là một trong 18 Bấy lâu nay ra đường chỉ thấy bộ phim châu Á xuất sắc mọi thời đại toàn những áp phíc phim Pháp, 6 - Pháp luật
  6. 6. Châu Âu, Mỹ, thi thoảng có vài cơ quan nào giao phó. Gần đâyáp phíc quảng cáo Châu Á… thì ngành ngoại giao có đề ra kháihôm nay lại thấy phim VN. Một niệm ngoại giao văn hóa. Cósự kiện hy hữu”. Và hơn 10 năm hẳn một hội thảo về ngoại giaonay chuyện này cũng dường như văn hóa.Tôi không được mờilà hi hữu tại các rạp chiếu phim tham dự cuộc hội thảo trên nênở Pháp. không biết trong hội thảo đó có Nhân dịp kỷ niệm 35 năm ai nhắc đến một công cụ rất hữu(2010) ngày thống nhất đất nước hiệu trong ngoại giao văn hóa làthay vì mở tiệc chiêu đãi, Đại sứ phim ảnh không? Thực ra kháiVN tại Hungary lúc đó là ông niệm ngoại giao văn hóa đã cóNguyễn Quốc Dũng đã chiêu từ lâu. Cách đây ba mươi nămđãi các quan chức nước bạn và Ba Lan đã lấy văn hóa làm nềnđoàn ngoại giao Budapest bằng về nghị lực nơi đất khách quê tảng cho ngoại giao.Còn nướcbộ phim Đừng đốt với sự có mặt người, những tấm lòng nhân ái ta trong một thời gian dài luôncủa đạo diễn phim và hai nhạc của con người nơi họ sinh sống. lấy chính trị làm nền tảng củasỹ người Hung chịu trách nhiệm. Tôi tự hỏi tại sao các đạo diễn trẻ ngọai giao, và kết hợp với sứcBuổi chiếu đã mang lại kết quả Việt kiều ở Los Angeles không mạnh quân sự làm điểm tựa chothật bất ngờ. Các khách mời đều quan tâm tới những chuyện ngay công tác ngoại giao. Nay tronghồ hởi bắt tay cảm ơn ông Đại trong gia đình họ, quá khứ của xu thế hội nhập đề cao văn hóasứ và chúc mừng những người cha anh họ? Nếu họ nhận thức trong công tác ngoại giao là mộtlàm phim. Sau này gặp lại tôi, được điều đó thì trong một ngày chủ trương rất hợp thời. Cái đểông Đại sứ cho biết từ buổi chiếu không xa chúng ta sẽ có được con người khác mầu da chủngphim hôm đó Bộ ngoại giao họ bức tranh toàn diện hơn về con tộc xích gần lại với nhau khôngnể tôi hẳn. Rồi ông kết luận: thế người VN ở cả hai bên trong có gì khác hơn là những giá trịmới biết sức mạnh của văn hóa! những thập kỷ đầy biến động văn hóa. Chiến tranh rồi sẽ qua Một lần khác, tại trường Đại vừa qua. đi, những thể chế chính trị rồi cóhọc Nam California (Mỹ) trong Nếu quan niệm ngoại giao là thể thay đổi, cái còn lại mãi mãiphần giao lưu với đạo diễn sau làm cho người khác hiểu mình, là nền tảng và giá trị văn hóa củabuổi chiếu phim Đừng đốt, một có thiện cảm với mình, thì những mỗi quốc gia.nữ Việt kiều đã hỏi tôi: Trong bộ phim VN trong hơn 30 nămphim Đừng đốt ông đã đề cập qua đã làm được điều đó. Chúng như những sứ giả thầm lặng, tự ĐẠO DIỄN :đến người của hai phía: phía ĐẶNG NHẬT MINHngười của Miền Bắc VN và phía nhận lấy cho mình cái sứ mệnhngười Mỹ, còn một phía nữa sao ngọai giao mà không có tổ chứcông không đề cập đến ? Tôi hiểuđó là phía những người sinh sốngvà làm việc tại Miền Nam VNtrước năm 1975. Tôi đã trả lời:Tôi không có nhiều thực tế đểđề cập một cách chính xác về sốphận của những con người phíanày. Tôi nghĩ đó là trách nhiệmcủa các đạo diễn Việt Kiều lớnlên, được học hành và sinh sốngtại Hoa Kỳ. Chính họ phải cótrách nhiệm nói lên số phận củalớp người như cha anh họ, nhữngbi kịch, những thử thách mà chaanh họ đã gặp phải và dũng cảmvượt qua, những tấm gương Văn hoá & xã hội - 7
  7. 7. VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT Hát quan họ ở Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn và phút huy Những di hại trong việc phổ biến dân ca quan họ xa rời nguồn cội Không thể phủ nhận dân ca nước cũng như bạn bè thế giới tác khúc châu Âu, bỏ qua các thủ quan họ là thể loại dân ca truyền được giới thiệu, được biết đến pháp tác khúc độc đáo của quan thống hiện đang được biết đến và tiếp nhận nồng nhiệt với tên họ truyền thống mà họ ngỡ là đã nhiều nhất trong cuộc sống gọi dân ca quan họ qua các kênh lỗi thời, lạc hậu. đương đại ở nước ta hiện nay và truyền bá trên lại không đẹp như Điều tất nhiên là các ca khúc cũng là thể loại dân ca Việt Nam vốn có của nó. được “cải biên nâng cao” theo được bạn bè quốc tế biết đến Có thể khẳng định rằng hầu những nguyên tắc phi quan họ nhiều nhất. Từ các đoàn nghệ hết chúng chỉ là những phiên bản này đã được trình diễn quảng thuật ca nhạc chuyên nghiệp đến lai tạp, pha trộn, biến dạng, có bá rộng rãi bằng các hình thức hội diễn nghệ thuật quần chúng khi rất nghiêm trọng, của dân ca diễn xướng quan họ cổ truyền trên mọi miền đất nước đều quan họ. Thực chất đây là một độc đáo là hát đôi cùng giới hát không thể thiếu những tiết mục thứ ca khúc trình diễn mới đã đối khác giới và hát không nhạc dân ca quan họ. Trên các phương được các nhạc sĩ chuyên nghiệp đệm mà bằng các hình thức đơn tiện truyền thông đại chúng, dân lấy âm hình giai điệu và ca từ ca hoặc song ca nam nữ theo ca quan họ cũng thường xuyên một số bài quan họ truyền thống lối trình diễn và cách hát cộng xuất hiện và được yêu thích. Ở “cải biên nâng cao” theo những minh rung giọng của thanh nhạc chương trình giáo dục âm nhạc tiêu chuẩn được coi là “khoa học, phương Tây mà không hề quan phổ thông, trong số lượng ít ỏi hiện đại” của âm nhạc học bình tâm đến phương pháp thanh các bài dân ca được truyền dạy, quân thế giới với các quan niệm nhạc độc đáo, tinh tế của quan quan họ cũng chính thức có mặt về âm chủ, âm ổn định, các điệu họ truyền thống với các luyến hai bài “Lý cây đa” và “Trống thức trưởng thứ cố định, các kết láy đặc trưng và lối ngân nẩy cơm” . cấu vuông vức cân phương, các hạt tuyệt vời. Từ người nhạc sĩ Tuy vậy, thật đáng tiếc là lối tổ chức cao trào âm nhạc và chuyên nghiệp cho đến các ca sĩ, những gì mà công chúng cả kết thúc đóng của phương pháp đơn vị nghệ thuật theo phương 8 - Pháp luật
  8. 8. pháp bình quân luật châu Âu trong“cải biên nâng cao” đã đưa cái gọilà dân ca quan họ của mình rời xacái gốc, đến mức khó có thể nhậnra gốc gác nguồn cội của nó. Thực ra, việc chuyển thể dân caquan họ từ ca khúc truyền thốngsang hình thức tân nhạc bình quânluật, từ một hình thức ca khúc sinhhoạt giao lưu tâm tình sang hìnhthức ca khúc trình diễn, để dễ dàngphổ biến truyền bá những tinh hoacủa giai điệu và ca từ quan họ làmột việc làm cần thiết trong mộthoàn cảnh lịch sử nhất định và cótác dụng không thể phủ nhận. Nhưng việc làm trên trong thực nhạc học thế giới mà không công nhận các hình thức quantế hơn 4 thập kỷ qua đã gây nên biết rằng còn có chuẩn của một họ mà họ cho là quan họ đoàn,những di hại hết sức nguy hiểm: hệ thống âm nhạc học khác của quan họ đài này gia nhập vào Thứ nhất, do không được giới châu Á và Việt Nam. Nhà nghiên đại gia đình làn điệu quan họthiệu đầy đủ, cặn kẽ, những bài cứu Mịch Quang và các GSTS lúc nào cũng rộng mở rõ ràngquan họ được chuyển thể, được Trần Văn Khê, Nguyễn Thuyết không hề là các phản ứng cực“dịch” sang một thứ ngôn ngữ âm Phong đã từng chỉ trích mạnh đoan, hẹp hòi, mà có cơ sở khoanhạc khác và trình bày với một mẽ cái khái niệm “nâng cao” học âm nhạc sâu sắc. Trong sốhình thức ca hát khác, những bài mà các ông cho là đầy lố bịch những người bị coi là “mù” tânquan họ lơ lớ quan họ này lại được và quá hài hước này. Theo các nhạc nhưng lại rất nhuần nhuyễnđông đảo công chúng, thậm chí ông, âm nhạc học phương Đông âm nhạc của bộ môn sân khấucả các nhà hoạt động văn hóa, cả và phương Tây là hai hệ thống truyền thống, đã nhanh chónggiới nghệ sĩ chuyên nghiệp trong khác nhau với những cái chuẩn gia nhập vào kho tàng làn điệuvà ngoài nước coi như những khác nhau và vẻ đẹp khác nhau, truyền thống, trong khi rất nhiềubản quan họ gốc. Chính vì thế họ không thể lấy cái chuẩn phương sáng tác mới của các nhạc sĩ tânkhông quan tâm tìm hiểu về làn Tây để nâng cao các tác phẩm nhạc cự phách chỉ được coi nhưđiệu quan họ thuần khiết, độc đáo, của âm nhạc phương Đông và những khách lạ tình cờ đến nhầmtrọn vẹn, tuyệt đẹp và đang có ngược lại. Hơn nữa, một thể loại nhà. Trong dân ca quan họ cũngnguy cơ thất truyền trong các làng âm nhạc đã đạt đến đỉnh cao như vậy, việc hàng loạt bài hát mớiquê Kinh Bắc. dân ca quan họ thì tự nó đã là do các cụ Tư La, Nguyễn Đức Thứ hai, việc chuyển thể, dịch, một sản phẩm toàn bích, không Sôi sáng tác đã gia nhập ngọt xớtcải biên, phóng tác, tân nhạc hóa ai có thể cải biên nâng cao hơn kho tàng quan họ cổ truyền trongdân ca quan họ được chính những được. Việc tân nhạc hóa dân ca khi các loại quan họ “cải biênngười trong cuộc, các tác giả và quan họ chỉ có thể được coi là nâng cao”của nhiều nhạc sĩ tàinhững người sử dụng chúng, mặc một hoạt động chuyển thể, dịch danh dù đã được lưu truyền rộngnhiên coi việc làm của mình như quan họ sang một thứ ngôn ngữ rãi và được công luận ca tụngmột hoạt động “cải biên, nâng âm nhạc khác và một hình thức hết lời vẫn bị giới quan họ cổcao” quan họ truyền thống với biểu diễn khác để phổ biến đại truyền coi như những kẻ ngoạiquan điểm “bỏ thô lấy tinh” theo trà. Nhiều cái “thô” mà các nhạc đạo. Đây không phải là vấn đềnhững tiêu chuẩn “khoa học hiện sĩ này đã bỏ theo quan niệm châu tài năng mà là một vấn đề có tínhđại” của âm nhạc học thế giới. Âu có khi lại là những vàng ngọc chất hệ thống, hay đúng hơn, cóĐây là sự ngộ nhận rất ấu trĩ của thực sự của âm nhạc phương tính chất huyết thống, trên lĩnhmột bộ phận nhạc sĩ chỉ có nền Đông và Việt Nam. vực âm nhạc.tảng kiến thức hệ thống âm nhạc Với trực giác quan họ tinhhọc bình quân luật châu Âu và tường, việc nghệ nhân của nhiều NHẬT ÁNHcoi đó là chuẩn duy nhất của âm thế hệ quan họ cổ truyền không Văn hoá & xã hội - 9
  9. 9. VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT “Chiếc khăn Piêu” trẻ mãi Ở “tuổi đời” 55, ca khúc “Chiếc khăn Piêu” của nhạc sĩ Doãn Nho mới bộc lộ “sức trẻ” khi được ca sĩ Tùng Dương chọn làm món quà gửi tới công chúng yêu âm nhạc toàn quốc để rồi giành giải thưởng Bài hát của năm 2012, tiếp đến là giải thưởng bài hát của tháng 1.2013. Nhạc sĩ Doãn Nho (đội mũ) cùng tác giả bài viết và TS Vũ Thế Long tại buổi gặp mặt mừng xuân 2013 do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức ngày 4.2.2013 Như chúng ta cũng biết, “trẻ hóa đứa con tinh thần thuộc kết đưa lên thành đoạn mở và trong sự xô bồ của đời sống tuổi “lão” của mình”, nhạc sĩ được hát chậm đi, kéo dài các âm nhạc hiện nay, các ca khúc tâm sự. nốt ngân, mở ra một không hướng vào giới trẻ xuất hiện Đúng như nhận xét của nhạc gian âm nhạc mênh mông. Khi ngày càng nhiều, rồi sau đó cũng sĩ Doãn Nho, “Chiếc khăn piêu” vào phần phát triển (nguyên là nhanh chóng trôi vào dĩ vãng. được làm mới, có sức chinh phục phần mở đầu) với tiết tấu dồn Và việc Tùng Dương chọn ca mới là nhờ ca sĩ Tùng Dương dập, giai điệu tươi vui, tạo sức khúc “Chiếc khăn Piêu” - ra cùng nhạc sĩ phối khí Nguyên Lê hút lạ lùng cho bài hát. Như vậy, đời cách nay hơn nửa thế kỷ lại đã có rất nhiều sáng tạo. Một ca “Chiếc khăn Piêu” đã thay đổi giành được sự ủng hộ nhiệt tình khúc dựa vào chất liệu dân ca Xá một cách tự nhiên, từ một đoạn nhất của khán giả, quả là điều (Khơ Mú) Tây Bắc, có cấu trúc đơn thành hai đoạn đơn và phần bất ngờ. Bản thân nhạc sĩ Doãn tương đối đơn giản nhưng chặt tái hiện hoàn chỉnh. Hơn nữa Nho cũng có cảm giác như vậy: chẽ, đã khẳng định giá trị của chính sự thay đổi về nhịp điệu, “Trong suốt quá trình chọn, dàn mình suốt 55 năm qua, tưởng tiết tấu, lối phối khí theo phong dựng ca khúc và biểu diễn, Tùng khó thay đổi được, vậy mà qua cách phương Tây đã tạo nên sức Dương không trao đổi gì với sự sáng tạo của Tùng Dương và hút mới nhưng vẫn giữ được cái tôi cả. Chỉ đến khi nghe tin tác Nguyên Lê, ca khúc đã mang “thần” của tác phẩm. phẩm “Chiếc khăn Piêu” đoạt một cấu trúc mới mẻ, trẻ trung. Ca khúc “Chiếc khăn Piêu” giải, tôi mới bất ngờ khi Tùng Điều này thể hiện rất rõ khi 2 được làm mới và nhận được sự Dương đã có nhiều sáng tạo khi người đã mạnh dạn “cắt” đoạn hưởng ứng là bước đệm giúp 10 - Pháp luật
  10. 10. Tùng Dương thoải mái trổ tàitrong không gian âm nhạc rộnghơn, phong phú hơn so với bản Nguyễn Văn Ngộ:gốc. Những chỗ hát ở nốt cao,kéo dài, Tùng Dương thể hiệnkỹ thuật thanh nhạc vững vàngcủa mình. Câu hát “A chị ơi tới “Người kết nối thế giới”đây nhận lấy chiếc khăn đẹp Ai đã một lần đến Bưu điện Trung tâm Sài Gòn thì sẽ bắt gặpnày/Thôi này đừng tìm trong hình ảnh một ông lão mái tóc bạc trắng, lưng còng, dáng ngườirừng, lạc trong rừng, nát hoa nhỏ nhắn, nhanh nhẹn ngồi ở góc bưu điện; hằng ngày vẫn thầmrừng khăn piêu đây”, các nghệ sĩ lặng làm công việc viết thư thuê. Bởi ông tâm niệm: “Hạnh phúcđi trước thường hát xuống một là khi mình làm một việc gì đó có ích và đem lại hạnh phúc choquãng 8 để tạo ra sự tương phản, người khác”.thì Tùng Dương vẫn hát ở độ caotương ứng với các câu khác, tạora sự thanh thoát, cũng là cáchlàm mới ca khúc. Những chỗ hátvới tiết tấu nhanh, Tùng Dươngkhông để cho nhịp điệu cuốnhút khiến mình hát một cách dễdãi, mà vẫn sử dụng kỹ thuậtvuốt nốt, nhấn nhá kiểu phươngĐông, có gì đó rất ma mị, dẫndụ khán giả đi sâu vào thế giớinội tâm mà nhạc sĩ muốn thểhiện. Khi trả lời phỏng vấn TùngDương đã tự đánh giá: “Cảm xúcchung là trẻ, không khí âm nhạchiện đại phù hợp với cảm nhậncủa nhiều người nghe hiện nay.Đoạn cuối của ca khúc có lẽ là Ông Nguyễn Văn Ngộsự khác biệt dễ nhận biết nhất“Tiếng tôi vang rừng núi/ Nhưng Viết thư vì niềm vui và đam được nhận danh hiệu “Ngườikhông ai trả lời”, với NSƯT mê viết thư thuê lâu năm nhất ViệtKiều Hưng hoặc anh Trọng Tấn Ông là Dương Văn Ngộ, sinh Nam” do Trung tâm sách Kỷthì miên man, dí dỏm. Nhưng ngày 3/3/1930 (người Hoa) ông lục Việt Nam công nhận và làvới Tùng Dương thì thênh thang, sống ở Việt Nam từ lúc 2 tuổi. “Người viết thư thuê chuyênrộng lớn, một chút luyến tiếc, Ông là cựu học sinh trường nghiệp nhất trong lịch sử ngànhnhớ nhung…”. Petrus Ký, lấy bằng trung học Bưu điện Việt Nam”. Sự thành công của “Chiếc Pháp từ năm 22 tuổi và gia nhập Ông làm công việc viết thưkhăn Piêu’ cho thấy những tác đội ngũ nhân viên Bưu điện Sài này không chỉ vì sinh kế mà cònphẩm văn học nghệ thuật mang Gòn (Bưu điện Trung tâm TP vì niềm vui, vì đam mê. Kể từđược hồn dân tộc thì không bao HCM). Ông nói tiếng Anh, tiếng khi ông bén duyên với công việcgiờ cũ. Trong kho tàng âm nhạc Pháp khá thành thạo nhờ học viết thư thuê, nhiều câu chuyệnViệt Nam, còn rất nhiều tác trong trường phổ thông và tự buồn vui trong nghề nghiệp cũngphẩm có giá trị và nếu có cách học. Sau 43 năm công tác chính bắt đầu.biểu hiện mới, sẽ có sức sống thức trong ngành Bưu Chính Ông chia sẻ, kỉ niệm mà ôngmới, chinh phục được khán giả Viễn Thông, năm 1990 ông về nhớ nhất là khi ông tiếp xúc vớithời nay, không kể đó là khán giả hưu được ban lãnh đạo bưu điện một nhà báo người Đức tên làgià hay trẻ. sắp xếp một chỗ ngồi trong bưu Fiona Ehlers, nữ nhà báo này điện để ông làm công việc viết đã đến gặp ông và viết một bài VIỆT LONG thư của mình. Năm 2007 Ông phóng sự dài nói về cuộc đời và Văn hoá & xã hội - 11
  11. 11. VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT thư rất tình cảm”. Đặc biệt, hằng ngày có rất nhiều du khách nước ngoài đến tham quan bưu điện, tỏ ra thích thú với công việc của ông. Nhiều người biết đến ông qua một số bài báo được đăng tải trên thế giới (như tờ báo DER SPIEGEL của Đức). Vì thế, nhiều du khách muốn đến bưu điện trung tâm Sài Gòn để nhìn thấy ông, chứng kiến và quan sát công việc của ông. Với họ, công việc của ông Ngộ cũng là một phần nét độc đáo và hấp dẫn riêng của bưu điện trung tâm Sài Gòn này. Ngoài công việc viết thư ra ông Ngộ còn là một thông dịch viên tiếp Pháp, tiếng Anh cho nhân viên bưu điện trong những Ông Ngộ đang chia sẻ với du khách về công việc viết thư của mình trường hợp phức tạp. Nhân viên bưu điện Hà Hồng Phượng cho công việc của ông, cô nhà báo chính nét chữ bay bổng, tinh tế biết: “Ông Ngộ là người rất vui này gọi ông là “Người kết nối của mình chứ ông không bao vẻ, nhiệt tình, nói thông thạo 2 thế giới”. Tuy cô đã trở về Đức giờ đánh máy chữ hay vi tính vì ngôn ngữ, tiếng Anh và tiếng nhưng hàng tháng cô vẫn thường ông bảo, viết bằng máy con chữ Pháp. Mỗi lần tôi hoặc các nhân xuyên gửi thư thăm hỏi sức khỏe đó nó “hổng có hồn, nó hổng có viên gặp khó khăn trong giao và động viên ông. chân thật”. tiếp đặc biệt là tiếng Pháp thì đều Ông Ngộ năm nay đã bước nhờ đến ông giúp”. sang tuổi 82 nhưng trí óc vẫn Người viết thư tình thế kỉ Không chỉ có công việc mà còn rất minh mẫn. Ngày nào ông Khách hàng của ông đủ mọi ông luôn tự hào và rất hạnh phúc cũng đạp xe, từ nhà ở quận Bình lứa tuổi, mọi tầng lớp trong xã về gia đình nhỏ của mình, ông có Thạnh sang bưu điện Trung tâm hội, một khách hàng thân thiết sáu người con. Nhưng có tới bốn TPHCM (Quận 1) để viết thư của ông là bà Nguyễn Thị Xuân giáo viên (hai con gái, một con thuê. Công việc của ông bắt đầu Hồng cho biết, mỗi lần đến bưu dâu, một cháu nội đều dạy tiếng từ 7 giờ sáng và kết thúc vào 4 điện gửi thư cho con trai ở Mĩ, Anh). “Nhà tôi không giàu về giờ chiều. Nơi làm việc của ông bà đều nhờ ông Ngộ viết giúp vì tiền về bạc nhưng tôi sung sướng treo cái biển nhỏ màu xanh “Nơi ông viết rõ ràng, chính xác. nhất là tất cả đều làm nghề lương chỉ dẫn và viết giúp”, bàn làm Ông Ngộ không chỉ đơn thiện”- ông chia sẻ. việc của ông rất đơn giản với thuần làm công việc viết thư Đặc biệt năm nay cũng kỉ giấy, bút, từ điển Anh-Pháp-Việt, mà ông còn dịch thư cho nhiều niệm 20 năm ông làm nghề viết kính lúp cùng nhiều sách địa lý, cô gái lấy chồng, có người yêu thư thuê. Cầu mong cho ông thật bản đồ của Việt Nam và thế giới. ở nước ngoài. Bởi thế khách nhiều sức khỏe, để tiếp tục là Khi viết bất kể lá thư nào, cho hàng nữ giới của ông thường gọi “Người kết nối thế giới”. Bởi tôi ai, ông đều chọn ngôn từ rất cẩn ông Ngộ là “Người viết thư tình tin rằng dù xã hội có phát triển thận, trình bày rõ ràng, chính thế kỉ”. Bạn Nguyễn Thị Hồng hiện đại đến đâu thì những bức xác và đúng theo văn phong của Thảo vui vẻ tâm sự: “Thảo quen thư trên giấy vẫn sẽ có một chỗ từng loại thư. Là người viết thư, một người Pháp nhưng lại không đứng riêng trong cuộc sống của ông hiểu từ ngữ quan trọng tới biết tiếng Pháp, nên mỗi lần viết mỗi người. mức nào, ông nói chỉ cần “sai thư hay dịch thư mình đều nhờ DUY TUẤN một ly là đi một dặm”. Đặc biệt đến bác Ngộ giúp, tuy lớn tuổi ông chỉ viết thư bằng tay, bằng nhưng bác rất hiểu tâm lí và viết 12 - Pháp luật
  12. 12. TAM GIANG MỚI LẠ VỚI LỄ HỘI SÓNG NƯỚC Lễ hội “Sóng nước Tam Giang” được bắt đầu bằng lễ tế Bà Tơ. Chuyện rằng, trongmột trận thủy chiến trên phá Tam Giang khoảng chừng 400 năm trước, chúa Tiên - NguyễnHoàng đã phải một phen bôn tẩu. Bị quân địch truy đuổi, thì chúa được người đàn bà họTrần giúp đỡ và thoát hiểm. Cảm kích chúa đã trọng thưởng bằng một hình thức rất lạ kỳ.Đó là, trước sự chứng kiến của đông đảo chúa - tôi, người ta cho thả bã mía từ sông Bồ,phía trước làng Bác Vọng. Bã mía trôi theo dòng nước chảy, rồi dạt vào bờ và đó được xácđịnh là nơi xa nhất trong giang phận, được quyền canh tác và khai phá của làng Bác Vọng… Phải đến “Sóng nước Tam Giang”, những giá trị văn hoá - lịch sử cũng như tâm linhmới được đánh thức và phát lộ. Bên cạnh huyền thoại về người đàn bà họ Trần thông qualễ tế với những nghi thức đậm nét văn hoá dân gian của vùng cư dân sông nước, cũng trong“Sóng nước Tam Giang” lần đầu tiên tổ chức diễn xướng hát bả trạo, một loại hình văn hóaphi vật thể được người dân nơi đây gìn giữ hàng trăm năm nay và được xem là một cáchnhìn mới, cách tiếp cận và khai thác rất đặc biệt những giá trị lớn lao của con phá lớn nhấtĐông Nam Á. Vào dịp đầu thu mới đây, tôi lại có chuyến dạo chơi trên phá Tam Giang. Khởi hành từmột bến đò nhỏ ở thôn Mai Dương, chúng tôi lênh đênh trên phá, đi qua nhiều tên đất, tênlàng đã đi vào ký ức một thời khó quên, như Thủy Lập, Hà Lạc, Cồn Tộc... Buổi sáng khihoàng hôn bắt đầu và ánh mặt trời ló rạng, phá Tam Giang đẹp đến mê hồn. Những con đòngược xuôi tạo nên thanh âm quen thuộc và những đợt sóng trào dễ thương như giỡn đùa vàtrêu ngươi cùng lữ khách. Rồi hình ảnh những dân chài lực lưỡng như sừng sững trên nềnhình sông nước bao la. Đã có bao nhiêu khuôn hình, tấm ảnh để đời của nhiều nghệ sĩ đoạtnhững giải thưởng lớn, tạo được sự xúc động mạnh mẽ trong tâm hồn bao người lấy ý tưởngtừ cảnh tượng ngư dân tung chài trên phá kia. Như sự sẻ chia, để thêm bao người cùng tận hưởng cảnh đẹp “trời cho”, mới đây ngànhdu lịch đã có ý tưởng hình thành nên tour “Một ngày trên phá Tam Giang”, khám phá sinhthái vùng biển Quảng Công, Quảng Ngạn và phá Tam Giang. Một trong những điểm nhấnđặc biệt là vào buổi chiều tà, khách du lịch được lên thuyền ra phá Tam Giang để cùngthưởng thức cảnh tượng đánh bắt thủy sản, như giở một trộ nò sáo, thưởng thức cảnh thảlưới bằng xuồng nhỏ với những âm thanh đuổi cá nghe rất lạ và đặc biệt ngắm nhìn cảnhquăng lưới lúc ánh chiều tà và khi hoàng hôn buông xuống...  Buổi tối cùng với đoàn người đông vui đổ về bến đò Cồn Tộc dự đêm khai hội “Sóngnước Tam Giang”, tôi như chợt nhận ra thêm một điều mới lạ về sự hội tụ và sức hấp dẫnđặc biệt của một lễ hội văn hóa du lịch trên vùng sóng nước mênh mông này. Đó là lúcmà vẻ đẹp, sự hấp dẫn và bí huyền của Tam Giang được dồn nén và có dịp phô bày trọnvẹn bởi sự sắp đặt tài hoa của con người. Khách đến với Tam Giang sẽ được thưởng thứcnhững món ăn đặc sản vùng sông nước ngân vang ngày nào trong câu hát của mẹ... Nónhư một lời mời ý vị, làm hăm hở bao bước chân ai khao khát được tận hưởng, khám phávà trải nghiệm với những cảm xúc lạ về Tam Giang sóng nước… PHAN HỮU Phá Tam Giang Văn hoá & xã hội - 13
  13. 13. XÃ HỘI & ĐỜI SỐNG Lễ chùa đầu năm: LỄ HỘI LINH THIÊNG HAY trò bát nháo? Ai lên chùa cũng đều có cái tâm, nhưng lạm dụng cái tâm một cách “thái quá” lại là nguyên nhân phát sinh ra những hệ quả thiếu văn hóa. Chính điều này làm đã mất đi vẻ tôn nghiêm vốn có ở chốn linh thiêng và cũng là cơ hội để người dân diễn trò “bát nháo”. Chùa Hương Tích tọa lạc trên ơ với lời mời nhiệt tình của các chặng đường dài vì vậy mà mấy núi Hồng Lĩnh, thuộc xã Thiên quán nước hai bên đường. Chị nhà hàng xung quanh khoảng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Nguyễn Thị Tâm du khách đến sân rộng trước chùa là điểm Tĩnh, nơi đây được mệnh danh từ Nghệ An lắc đầu ngán ngẩm: chọn lý tưởng. Nói là nhà hàng là “Hoan Châu đệ nhất danh “Dù đã đề phòng việc chặt chém nhưng không khác gì cái chòi lam” với những đền điện linh của chủ quán, tôi hỏi giá trước, được đóng bằng những cọc gỗ, thiêng và phong cảnh sơn thủy một hũ sữa chua có giá 10 ngàn phía trên lợp bằng mái tôn, phía hữu tình. Những ngày đầu năm, đồng, nhưng khi uống xong, tôi dưới là từng mảnh chiếu khoảng trung bình mỗi ngày có khoảng lại phải trả một cái giá gấp đôi 1m được trải khắp sàn thay cho hàng ngàn du khách hành hương so với mức giá đã định sẵn là 20 những bộ bàn ghế. Không ít tốp về đây làm lễ cầu an. Đây chính ngàn đồng vì tính luôn tiền… người dừng chân vào nơi đây, họ là thời điểm thích hợp mà các ghế ngồi”. nghĩ vào không ăn uống, chỉ ngồi tiểu thương làm giàu bằng cách Điều đặc biệt ở đây chính một lát cho đỡ mệt thì chắc chỉ chặt chém du khách. là đỉnh núi, nơi tập trung nhiều mất vài chục ngàn nhưng không Như chúng ta đã biết, để lên du khách nhất cũng là nơi chặt đơn giản như họ nghĩ. Anh Phạm đến tận nơi linh thiêng của ngôi chém nặng nhất. Những ai chưa Văn Ba, quê ở Thanh Hóa phải chùa thắp hương, du khách phải gặp tình trạng như trên đều ngán ngẩm khi rút 240.000 để rất vất vả vì địa hình của ngôi muốn tìm cho mình chỗ ngồi chùa khá rộng và hiểm trở. Mặc thích hợp để lấy lại sức sau một dù các du khách rất mệt mỏi và phải nghỉ chân nhiều lần để leo lên đỉnh núi, nhưng họ lại thờ 14 - Pháp luật Đường lên chùa tràn ngập rác và đã bốc mùi hôi thối.
  14. 14. chi trả cho chiếc chiếu nhỏ chỉ sau10 phút.” Đó cũng là trường hợp của rấtnhiều gia đình, đoàn thể, cá nhân dukhách để rồi họ đều lắc đầu tự hỏi:Không biết đây là nơi di tích, linhthiêng hay cai chợ”. Ước tính, mỗingày đón tiếp ít nhất 10 lượt khách,mỗi lượt khoảng 10 người thì thunhập bình quân mà tiểu thương nơiđây thu được 1.500.000 đồng. Chưadừng lại ở đó, du khách đến nơi đâycòn quen thuộc với cảnh chặt chém, Giấy tiền vàng mã được đốt và rơi vãi khắp nơibất cứ thứ gì cũng tiền, những đồngtiền vô tội vạ. Mặt hàng được bày góp tiền công đức cho nhà chùa Những người hành nghề trên chùabán nhiều nhất và được người dân là do cái tâm của từng người. Ở chủ yếu là những người lớn tuổi,ưu chuộng nhất là những cành tài chốn tâm linh mà còn quy định những người phụ nữ tay bồng, taylộc, có màu vàng, cành nhỏ nhất tiền bạc chẳng khác nào chặt dắt một vài đứa trẻ con. Cứ cáchcó khoảng 7 đến 10 lá. Người dân chém nhau giữa chợ thế này thử một quãng du khách lại gặp mộtdâng hương quan niệm, mua cành hỏi còn đâu gọi là linh thiêng”. người, họ ngồi dật dờ dưới nhữngtài lộc ở chùa rồi dâng lên chùa để Đó không phải là ý kiến riêng tán cây, bên cạnh các quán nước…xin lộc của đức phật. Sau khi thắp của anh Tuân mà còn rất nhiều Khuôn mặt mang đầy vẻ vừa tộihương cúng bái, họ sẽ đưa về nhà người đến đây. Thiết nghĩ, việc nghiệp, vừa van nài. Du kháchcắm lên bàn thờ thì tài lộc sẽ theo quy định đóng góp tiền công đức bắt gặp cứ lần lượt như thế mà rútvề. Cũng vì quan niệm ấy mà mặt ở chốn linh thiêng chẳng khác hầu bao ra cho tiền. Cũng khônghàng này mặc dù được thét giá đắt gì một cuộc trao đổi. Người dân ít người cho gói bánh, trái câygấp 2, gấp 3 lần ngoài chợ mà vẫn phải bỏ ra trên 200.000 đồng với suy nghĩ chia sẽ chút lộc chothu hút người mua. chỉ để mua một cái tên. Không người nghèo khó, và xem đó như Chặt chém bằng nhiều cách, ít người đứng chờ cả buổi rồi việc làm thiện tâm khi lên chùa.từ chỗ ngồi, hàng hóa đến cả tiền cuối cùng cũng phải rút trong ví Thiết nghĩ, đền chùa là nơi tôncông đức. Tại mỗi nơi thờ phụng số tiền không như chủ định dẫn nghiêm, linh thiêng. Người dân điđều được đặt song song với một đến hiến tiền công đức mà lòng lễ chùa dâng hương cũng chỉ đểhòm công đức, và số tiền công đức dân không được thoải mái, vừa thành tâm cầu nguyện những gìmà người dân quên góp được người khó chịu, bức xúc, khác hẳn với tốt đẹp nhất cho cuộc sống. Vậytrong chùa ghi lại họ tên, quê quán thói đời. mà cái giá thành tâm mà nhiềuđầy đủ và được lưu giữ lại chùa. Tại Không chỉ vậy, quang cảnh nơi người phải trả cho một cuộc viếngchùa Hương Tích cũng vậy, người tôn nghiêm ngập tràn rác thải và thăm lên đến hàng triệu đồng chỉdân đứng chờ hàng tiếng đồng mùi hôi thối đã phần nào làm giảm vì cách chặt chém vô tội vạ củahồ để được ghi cho mình cái tên đi hình ảnh linh thiêng nơi cửa các tiểu thương, những ngườitrong danh sách góp tiền công đức. phật. Cảnh tượng đầu tiên phải phục vụ trong chùa. Làm mất điNhưng điều đáng nói, số tiền quên kể đến là bãi rác nằm ngang lối đi vẻ đẹp truyền thống tâm linh, sựgóp nơi đây không phải do người sát đỉnh chùa, mà cách đó chỉ vài tôn nghiêm, linh thiêng nơi cửadân tùy tâm , bỏ bao nhiêu cũng bước chân thì hàng trăm du khách phật. Để trả lại nét văn minh trongđược mà được quy định rõ ràng. vừa thắp hương khấn phật lại những khu di tích theo đúng nghĩa,Người dân phải bỏ từ 200.000 đồng vừa nhăn nhó khi phải ngửi mùi đó là trách nhiệm và tinh thần tựlên, dưới số tiền quy định thì không khó chịu từ bãi rác đó. Có những giác của các cấp ban ngành cũngđược ghi vào danh sách đóng góp. du khách nhìn thấy thì phàn nàn như người dân. Anh Nguyễn Anh Tuân, quê ở nhưng cũng không ít người lại tiệnHưng Dũng, Nghệ An sau khi đã tay, vứt thêm nhiều chất thải lên.cố sức chen vào đám đông để được Đó là chưa kể đến suốt chặngquên góp tiền công đức thì lại bỏ đường dài, hàng chục cái bang NGUYỄN SỸ HẢIcuộc giữa chừng vì bất mãn: “Quên ngồi la liệt dọc hai bên đường đi. Văn hoá & xã hội - 15
  15. 15. XÃ HỘI & ĐỜI SỐNG Thác loạn bên …quan tài Trong quan niệm văn hóa Nam bộ, người đã chết sẽ được giải thoát để về đoàn tụ với ông bà. Thân nhân và bạn bè phải vui thì người chết mới yên tâm về thế giới bên kia, còn khóc lóc tiếc thương sẽ khiến người ra đi không yên lòng. Bởi vậy, trong đám tang ở Nam bộ, buổi sáng là thời gian thăm viếng, chia buồn, sự thành kính với người đã khuất còn buổi tối lại là thời điểm “vàng” dành cho các “cô” pêđê ca hát, nhảy múa, ăn uống... Múa lửa điệu múa “hot” luôn được các “cô” biểu diễn. Càng về đêm, càng sôi động nửa bờ mông và chiếc áo chỉ hợp với nhiều thể loại hài, kịch, Để tận mắt chứng kiến pêđê che phần ngực, bắt đầu chương cải lương, tân cổ giao duyên, “Quậy tưng bừng” đến cỡ nào trình bằng phần “chào mừng” nhạc vàng, nhạc chế và cả nhảy trong đám ma, đầu tuần qua, khách đến chia buồn cùng gia hip hop. Nếu tang chủ hoặc quý tôi theo chân nhóm pêđê Thanh đình tang quyến. Các “cô” mở vị nào muốn tham gia “góp vui” Thúy (Quận 4) “mua vui” tại đầu chương trình “mua vui”, hãy tự tin lên. Trong chương một đám tang trên đường Trần đưa tiễn… thâu đêm bằng ca trình ngày hôm nay, vì lý do kỹ Nhân Tôn (Quận 5). Chúng khúc “Ba nén hương trầm” quen thuật, rất tiếc không có sự hiện tôi ghi nhận được, 11h khi lớp thuộc, như là một lời chia ly, đau diện của nhóm Mắt Ngọc, nhưng người già đi viếng về hết chỉ còn buồn khi mất đi người thân yêu, bù lại, quý vị sẽ phải nể tài ca hát lại trẻ em, thanh niên, và hơn đã khiến những người trong tang của nhóm “Mắt chó” và “Mắt chục “cô” pêđê cùng với dàn gia phải rơi nước mắt bởi ca từ mèo”, hay “Con người có tóc có nhạc ở lại. Sân khấu biểu diễn quá da diết. Thế nhưng nỗi buồn lông, bài hát qua sông xin được ca nhạc được dựng lên chỉ tạm chỉ mới hiện diện, chưa kịp đọng phép bắt đầu”. Rồi đưa tay chỉ bợ là mái hiên nhà với diện tích lại thì những tiếng nhạc xập về phía hai cô pê-đê đang bước chưa đầy 3m nhưng có nhiều “cô xình, mở với công suất không lên sân khấu… ca sĩ” chen chúc múa hát quay thể lớn hơn, với những lời ca... Trái ngược với những đau cuồng, chỉ cách quan tài chừng “thảm họa” đã bắt đầu nổi lên. buồn là tràng pháo tay, hò reo 2 đến 3 mét. “Chị” MC vui tính đến thô của mọi người ngồi đặc kín rạp. Kim đồng hồ chỉ đúng 0h, thiển giới thiệu: “Để tiếp nối “Cô” MC cũng góp vui với một MC với chiếc váy đen lấp lửng chương trình show ca nhạc tổng bài nhạc chế, không thể tục tĩu 16 - Pháp luật
  16. 16. hơn: “Hôm qua, em lên núi hái theo. Dù nghèo khó cỡ nào, khichè, gặp thằng phải gió nó đè em người thân mất đi họ cũng cốra, nó đè em chẳng chịu la, em kéo được một nhóm pêđê về nhàđè lại nó, nó la quá trời”, “Đừng mình”.ôm em trong tay, khi bố em chưa Nhiều người còn cho biết,ngủ say; hoặc “Quần là quần không chỉ trong đám ma mà sinhnhiều khi không cần khóa. Quần nhật, lễ mừng thọ, gia chủ cũnglà quần nhiều lúc khóa cũng như mời pêđê về diễn cho “vui nhàkhông” (!). vui cửa”. Tuy nhiên, đó chỉ là Càng về đêm, sân khấu đám bề nổi của các đoàn tạp kỹ pêđê,ma càng thu hút được nhiều đằng sau hoạt động này lại làkhách. Không khí càng sôi động hiện tượng tìm khách để muahơn. Đỉnh điểm của đêm đưa tiễn, bán dâm, kiếm nhiều tiền hơn.“mua vui” là phần biểu diễn thời Sau một hồi tiếp xúc và nóitrang của các “cô” pêđê. Càng về chuyện cởi mở với Phươngkhuya thì trang phục biểu diễn Thanh (thành viên của nhómcàng ngắn lại và con hẻm chính pêđê Thanh Thúy) tâm sự: “Đếnđược chọn làm phòng thay đồ. “Cô ca sĩ” đang trình diễn trong đám với đám ma chủ yếu là hát cho tang trước sự cổ vũ nhiệt tình của nhiềuTheo đó hàng chục cô mặc áo khán giả. thỏa mãn niềm đam mê nghệváy ngắn cũn cỡn để lộ cả vòng thuật, còn chủ yếu là tìm khách.một vốn được phẫu thuật, bơm Có nhiều ông thấy mình “haycăng đến đẩy đà…lượn qua, chấm dứt, không thì diễn cho hay, lạ lạ” nên khi có chút hơilượn lại uống éo trước mặt mọi đến 4,5 giờ sáng mới thôi. Bác rượu là rủ đi để tìm cảm giácngười. MC còn đọc oang oang Minh Cường (Quận 5) bức xúc: lạ”. Cô gái này chia sẻ thêm vớisố đo của 3 vòng từng cô trông “Như là một cái lệ, cứ đám ma là giọng đầy hào hứng: “Nếu gặpkhá “chuyên nghiệp”. có pêđê và những trò trình diễn khách giàu thì bọn em còn có Mặc dù MC thường xuyên suy thoái, nhảm nhí vẫn liên tục thêm tiền bo nữa. Như cách đâyyêu cầu “Cấm sờ vào hiện vật”, diễn ra. đây được xem là một hai đêm, em được một người đànthế nhưng chốc chốc đám thanh kiểu chia buồn “vô đạo đức”!”. ông bo thêm năm trăm nghìn”.niên choai choai lạ chồm lên Cô Thanh Bình (Quận 12) cho Cô tâm sự tiếp, để có mộtsờ… rồi cười ầm ĩ. Đến cả màn biết, trước đây làm gì có chuyện thân hình như thế này cô ta phảibo cũng nóng bỏng hơn hẳn lúc đám ma vui như đám cưới; chỉ mất gần 4000 đô la qua Tháiđầu, những đồng tiền polymer cần đến nhà hiếu mà nói, cười Lan phẫu thuật để giống phụ nữ.lúc này được nhét thẳng vào lớn là đã bị tang gia nhắc khéo Mỗi đêm đi hát đám ma cộng cảnhững bộ ngực của các cô. Nhiều rồi, cho rằng thiếu sự tôn trọng tiền bo, chưa kể chi phí luôn chỉkhán giả quá kích không những với người đã khuất. Vậy mà thời được trên 300.000 đồng, Nếu chỉnhét tiền vào mà còn sờ mó, véo nay, đám ma đã trở thành điểm hát xin tiền bo thì lấy gì mà sống.những nơi nhạy cảm. Mỗi khi hẹn lý tưởng để pêđê tụ tập quậy Thấy đám sinh viên nam ngồinhư vậy, các “nàng ca sĩ ” lại phá, thể hiện tài năng, khiến gần đó hỏi hoài, Phương Thanhcàng khiêu khích: “Cái anh này loạn cả xóm, mất ăn mất ngủ; sốt ruột nói: “Đi không cha!nhẹ nhẹ thôi, đau em, ghét anh biết rằng, nghĩa tử là nghĩa tận Sinh viên hả? Giảm 20%”…ghê à!”. Nhiều trẻ em ngồi xem, nên chúng tôi cũng thông cảm, Một vài năm trở lại đây, xãthấy người lớn cười cũng cười nhưng nhiều gia đình lại tiếp tay hội có cái nhìn thoáng hơn vềsặc sụa. Thật không thể diễn tả cho pêđê quậy cả tuần, không giới tính thứ ba và người ta đãhết được sự lố bịch… thể chấp nhận được.”. công nhận tồn tại trong xã hội. Chú Hà Minh nhận định: Nhưng thật khó hình dung được Dù nghèo, nhưng cũng cố “Đây được xem là một vấn nạn, những biến tướng trong hoạtmướn pêđê! ngày càng có xu hướng phát triển động xã hội của một số thành Chương trình “mua vui” cho rộng, nó như một trào lưu, nhà phần này.tang lễ kết thúc khi mọi người này thấy nhà kia thuê pêđê vềkhông còn bo tiền nữa thì mới hát cho đám ma cũng bắt chước NGỌC MINH Văn hoá & xã hội - 17
  17. 17. XÃ HỘI & ĐỜI SỐNG Hơn nhiều năm qua, bên dòng Sa Đéc thuộc xã An Hiệp huyện Châu Thành, Đồng Tháp Chị Lê Thị Lý chuyển gạch vào lò chuẩn bị mẻ gạch mới người ta đã quá quen với hình ảnh hàng chục lò gạch suốt ngày khói tỏa mịt mù. Nhưng, ẩn sau những chiếc lò gạch luôn ngùn ngụt lửa, toả nhiệt nóng đến rát mặt người đó là biết bao câu chuyện về cuộc đời, số phận của người phụ nữ hàng ngày làm công việc phu gạch đầy nặng nhọc tưởng chừng chỉ dành cho đấng nam nhi… NỮ PHU GẠCH Nhọc nhằn… Bình liên tục bốc và xếp những cực. Đôi tay chai sần sùi chính Gần 12 giờ trưa ngày đầu viên gạch vừa được nhào nặn là minh chứng của một người có năm chúng tôi ghé thăm lò gạch từ đất sét lên xe để chuyển vào thâm niên gần hai chục năm “bốc của ông Võ Châu Thiện (xã An trong lò chuẩn bị cho đợt nung lò”. Chị bắt đầu công việc từ 8 Hiệp). Mặc cho cái nắng gắt cuối mới. Tay áo xám xịt bùn đất, giờ sáng đến 4 giờ chiều và chỉ năm ở miền Tây như thiêu như quệt vội giọt mồ hôi nhễ nhại được mươi phút nghỉ ngơi trong đốt, cùng hơi nóng hầm hập xộc trên gương mặt cháy sạm vì lúc ăn trưa. Chị Lý ngậm ngùi: thẳng lên từ chiếc lò gạch cũ qua nắng gắt chị kể: “Đời phu gạch “Có một lần suýt chút nữa thì tôi bao thế hệ đang có hơn hai chục vất vả lắm chú ơi. Những người đi đứt cánh tay phải. Hôm đó khi phụ nữ hối hả chở gạch và bốc lớn tuổi như chúng tôi thì biết đang đưa gạch vào lò thì không xếp cho kịp nung mẻ gạch mới. làm việc gì để kiếm sống nữa. may bàn tay tôi bị vướng vào Với họ, ngày nào cũng thế, công Làm ở đây có khó nhọc nhưng dây chuyền tải. Do máy chuyền việc làm gạch cứ quần quật từ vì không có trình độ thì có công gạch quá nhanh nên ngón tay sáng cho tới khi ông mặt trời lặn việc để nuôi gia đình là may mắn cái bị máy cuốn vào chảy bê bết xuống dòng sông Sa Đéc. rồi…”. máu. Rất may là chị làm cùng Trên chiếc xe kéo cũ kĩ, chị Nói về công việc, chị Lý thấy vậy nhanh tay ngắt điện kịp Lê Thị Lý (46 tuổi) ngụ xã Tân không sao nhớ hết những cơ thời, nếu không cả cánh tay của 18 - Pháp luật
  18. 18. tôi cuốn vào gạch rồi”. Đấy chỉ xây dựng khiến nhiều chị em nên nhiều khi thấy chị em làmlà một trong nhiều “kỷ niệm hãi phải vay mượn để trang trải cuộc mình cũng xót. Nếu như trướchùng” trong thời gian dài làm sống. Không những vậy, nhiều đây, một miệng lò có thể đốtphu gạch. Rồi những lần gạch chủ lò gạch do làm ăn bết bát, được 6 -7lần/năm thì bây giờ chỉvỡ rơi trúng người làm chảy phá sản thì cả trăm lao động bị đốt được 1-2 lần, có nhiều cơ sởmáu, đau ê ẩm người nhiều ngày mất việc theo… trong xã phải ngừng hoạt động.thì xảy ra như cơm bữa và không Còn chị Trần Thị Loan (42 Thực tế, các lò gạch ở “đại bảnchỉ riêng với chị Lý. Mặc dù tuổi) buồn rầu kể: “Năm nay do doanh lò gạch An Hiệp” cũngcông việc rất vất vả, nặng nhọc gạch bán không chạy nên từ đầu chỉ hoạt động cầm chừng khi giálà thế nhưng hàng chục phụ nữ năm đến giờ cuộc sống của chị đất sét, trấu … đều tăng lên sonhư chị Lý mỗi ngày chỉ kiếm em chúng tôi khó khăn quá. Có với trước thì giá gạch vẫn khôngđược 80.000 đồng. Số tiền ít ỏiđó chị Lý và nhiều chị khác ởđây như chị Hạnh, chị Quỳnh,chị Thắm… cũng đã nuôi đượccác con ăn học tử tế. Chị Nguyễn Thị Vân (41tuổi) làm việc ở lò gạch hơn10 năm nay chia sẻ: “Nói thiệt,chẳng ai muốn làm công việcvừa nặng nhọc, vừa độc hại nhưvậy nhưng vì cuộc sống nên phảichấp nhận thôi. Mấy năm trướcở quanh vùng này có nhiều côngty, xí nghiệp mọc lên nhưng họchỉ tuyển những người trẻ, cònlớn tuổi như tụi tui thì không Đời nữ phu gạch không chỉ vất vả mà còn đầy nguy hiểmbao giờ có cửa...”. Theo chị Vân,các lò gạch ở đây đã cải tiến hơntrước rất nhiều nhưng không khívẫn ô nhiễm, nhất là lúc nung nhiều bữa ông chủ cho nghỉ việc tăng mà thậm chí còn giảm dogạch. Nếu không muốn thất mấy ngày liền thành thử mất thu không bán được dẫn đến sự khónghiệp thì chúng tôi phải chấp nhập. Như bao nữ phu gạch khác khăn của các lò gạch là điều dễnhận sống chung với nó vì thế ở đây, những ngày được nghỉ hiểu.hầu hết chị em làm ở đây đều bị “bất đắc dĩ” chị Loan lại tất tả đi Chiều tàn, rời “đại bản doanhbệnh về đường hô hấp… làm mướn để kiếm tiền trang trải lò gạch An Hiệp”, chúng tôi chạy tiền ăn học cho con cái. Trước xe chầm chậm bên dòng Sa Đéc Bấp bênh đây, cơ sở sản xuất gạch nơi chị hiền hoà khi những người phụ Tại lò gạch của ông Đặng Loan làm việc có tới hơn ba chục nữ vẫn đang mải miết với côngXuân Tuấn (xã An Hiệp), chúng nhân công thì nay chỉ còn có 12 việc của mình. Với họ, ngày Tếttôi gặp chị Trần Tuyết Mai khi người. cũng chẳng khác ngày thường làđang tranh thủ giải lao, tâm sự Ông Võ Châu Thiện, chủ bao khi gần như toàn bộ số tiền“đời nữ phu gạch” giọng chị buồn lò gạch Tân Tiến cho biết: “So họ kiếm được đều trang trải chobuồn: “Công việc vừa nặng nhọc với những năm trước thì năm cuộc sống và lo cho con em đivà tiền công không bao nhiêu nay lượng gạch bán ra tại các học những mong thoát khỏi phậnnhưng “đời phu gạch” cũng như lò gạch ở đây chỉ bằng một nửa, phu gạch…bao nghề khác vẫn phải đối mặt thậm chí ít hơn… Nguyên nhânvới sự bấp bênh, đào thải... Do do kinh tế khó khăn, người dân NGUYÊN NGỌChầu hết thu nhập trông chờ vào lo chạy ăn đã đủ mệt thì lấy đâunghề làm gạch nên vào mùa mưa tiền xây dựng… Nghề làm gạchgạch bán chậm vì người dân ít đòi hỏi chịu khó, lại nặng nhọc Văn hoá & xã hội - 19
  19. 19. XÃ HỘI & ĐỜI SỐNG Mỗi cảnh đời là một số phận, mỗi đứa trẻ ở vùng biển Mũi mà”; em vui vẻ tâm sự tiếp: “Ở Né (Phan Thiết) là một câu chuyện về sự mất mát và đói khổ; đây chúng em lanh (nhanh) như “mấy đứa hắn tội lắm, gia đình đứa nào cũng nghèo nên rất sóc anh ơi, chứ hiền lành là họ siêng năng, hiền lành. Đối với các em, chỉ cần kiếm được lấy hết, khi thấy chủ là liền nấp tiền phụ giúp gia đình đã là một niềm vui lớn rầu”. dưới ghế; nếu thấy khách nào nhìn sang sang giống Việt kiều, hay những vị khách nước ngoài là chúng em sẵn sàng xin tiền thêm, chứ nhặt ve chai được ít tiền lắm!”. Trái ngược với vẻ vui tươi, lanh lợi của cô bé Thủy là sự trầm tư của cậu bé Tèo (12 tuổi), trong suốt buổi trò chuyện cậu bé chỉ im lặng, thỉnh thoảng chăm chú nhìn các bạn nói cười. Dường như nụ cười đã tắt trên khuôn mặt già dặn của em. Khi được hỏi về ba mẹ, đôi mắt em cụp xuống rồi vội vàng quay đi hướng khác. Ba em mất ở biển trong cơn bão năm 2008, mẹ cũng lấy chồng mới ở Bến Tre, em cùng người chị gái (15 tuổi) sống với nội, nhưng nội em hay đau ốm lắm, chúng em phải tự Các em đang hướng dẫn khách du lịch trượt cát Nhọc nhằn mưu sinh từ túi ni lông đựng đầy vỏ bia, vỏ kiếm sống và bỏ học giữa chừng. biển nước ngọt… Dường như với các Giờ đây, cuộc sống của hai chị Với các em ở vùng biển em, niềm vui chưa bao giờ trọn em này chỉ đơn giản là những Mũi Né, ngày làm việc bắt đầu vẹn như thế. Không dấu nổi sự giờ lang thang trên bãi biển để khi bình mình vừa ló rạng và phấn khởi, em Khang (9 tuổi) nhặt nhạnh những vỏ chai, buổi kết thúc vào lúc ánh nắng cuối có thâm niên lặt ve chai 4 năm ở chiều cùng với tấm carton ra đồi ngày thoi thóp dần rồi tắt lịm. vùng biển này khoe với tôi chục cát để cho du khách thuê. Mỗi ngày như mọi ngày cứ lon bia và bốn lon nước ngọt mới Còn bé Bi (9 tuổi), cậu bé 4h30 phút, mỗi đứa trẻ một túi nhặt được: “Như vậy là nhiều trai da đen lánh, nhưng em nói ni lông, thay phiên nhau đến các lắm rầu anh ơi! Sáng mai em sẽ chuyện rất khôn ngoan ngậm quán giải khát, cà phê ven biển, đi bán, lấy tiền đưa mẹ mua thức ngùi chia sẻ mơ ước của mình: hoặc các bãi tắm Thùy Dương, ăn”. Bé Thủy (8 tuổi) hồn nhiên “Em chẳng có mơ ước nào hơn các khu resort…để nhặt những cho biết, không phải ai cũng sẵn chỉ mong cho gia đình em đừng vỏ bia, chai nước ngọt, nước sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi nghèo khổ, ba cũng đừng uống suối mà khách tắm biển để lại. cho chúng em “tác nghiệp” đâu rượu nữa, vì mỗi lần say xỉn là ba Thành quả của những giờ đồng anh, nhiều chủ quán thấy chúng mẹ em lại cãi nhau, đánh nhau”. hồ rảo khắp bãi biển, lang thang em là xua đuổi như “tà ma”, số Đặc biệt, ước mơ lớn nhất của từ quán này đến quá kia là một còn lại cũng không mấy “mặn em là được cấp sách đến trường 20 - Pháp luật
  20. 20. như các bạn cùng trang lứa khác đểbiết đọc, biết viết, biết làm toán…Ước mơ quá đỗi bình dị đó khiếntôi chạnh lòng; chính gánh nặngáo cơm đã trói buộc khát vọng đếntrường của nhiều trẻ em nơi đây. Chị Thu Thắm, bán hàng rong lâunăm ở bãi biển này cho biết: “Thấytội mấy đứa trẻ này lắm, khôngcha, không mẹ hoặc hoàn cảnh giađình quá khó khăn vì thế các emphải sớm bươn chải với cuộc sống; Ngoài ra, các em còn là những “nhiếp ảnh gia” cho du khách không được đến trường. Nhưngchúng rất khôn lanh và thông minh, “trúng mánh” hoặc gặp khách được 6 năm rồi đó”. Than ngồidù không được đến trường học ngày sang thì “bo” lên được vài trăm kế bên nhưng em vẫn không nói,nào nhưng mấy đứa nó nói và giao ngàn; được bao nhiêu chúng em em chỉ khẽ cười như xác nhận lờitiếp tiếng Anh bồi xiềng lắm chú!”. đều đưa hết cho mẹ. của Tí. Tôi hỏi Than vậy em có Còn cậu bé Tin (11 tuổi) ngồi ước mơ gì không? Cậu bé chậm Nhọc nhằn mưu sinh đến cát gần đó hồn nhiên đố tôi. Anh rãi thổ lộ, em chỉ mong sao gia 2 giờ chiều, khi nắng đang biết không, ở đây tụi em sợ nhất đình em được thoát nghèo, và lớn“cháy” trên những Đồi cát, những là gì? Tôi chưa kịp trả lời thì cậu lên một tí nữa để theo cha đi biểnđứa trẻ chân trần cùng tấm ván trượt bé đã nhanh nhảu đưa ra đáp đánh cá, nhưng biển bây giờ khócarton lại cùng nhau ra Đồi cát để án: “Ở đây, tụi em sợ nhất là bị bắt cá lắm, ba em mấy bữa nay đimưu sinh. Từng đợt gió biển thổi mấy chú trật tự đuổi đi, nhưng biển về toàn lỗ dầu”.lồng lộng vào, như muốn hất tung em nhỏ mà chạy lanh lắm anh à, Anh Minh Thành bảo vệ khucả cái ván trượt bằng nhựa dẻo trên nên cũng chạy thoát; bắt tụi em Đồi Cát Mũi Né cho biết, đa phầntay, khiến chúng rung lên phần phật là thu tấm ván trượt ngay ”. Em đều là những đứa trẻ địa phươngkhông ngừng; nhưng những đứa cũng cho biết thêm, vào những nhà cách bãi biển khoảng 2km contrẻ nhỏ vẫn xăm xăm tiến về phía ngày đầu tuần Đồi Cát hiếm hoi nhà nghèo, bỏ học giữa chừng …trước, dưới cái nắng như thiêu như người. Không có khách, ngồi 18h30 phút, tôi chia tay cácđốt giữa trưa hè. trên cát chúng em chỉ biết chờ em và tự hỏi mình: Cuộc sống cứ Khi thấy tôi cùng đám bạn đến đợi, rồi “ước chi cả năm đều là tiếp diễn như vậy thì tương lai củaĐồi cát tham quan, biết là khách, mùa hè”, vì mùa hè, lượng khách những đứa trẻ ở Đồi Cát - Mũi Nécác em nhanh thoăn thoắt cầm theo đến Đồi Cát- Mũi Né du lịch khá rồi sẽ ra sao, không ai biết, nhưnhững chiếc ván trượt chạy lại, cậu đông, nên các em cũng dễ dàng cái vòng luẩn quẩn của đói nghèo.nhóc trạc chín, mười tuổi hấp tấp “làm ăn”. Trong ánh mắt của các em khichen vội lên mời khách với những Tôi cố gắng thân thiện tiếp hướng về những người bạn cùngngôn từ mang đậm chất địa phương: cận những cậu bé khác để hiểu trang lứa đang chơi đùa với bố“Cô chú trượt cát hông? Con cho rõ hơn về hoàn cảnh của các em, mẹ trên Đồi cát, hay trên bãi biểnthuê ván trượt nè, thuê giùm con đi ngồi nói chuyên với tôi là cậu bé dường như có một nỗi buồn lencho rầu; thuê ai cũng vậy thâu, chỉ tên Tí, năm nay đã 13 tuổi mà lỏi xa xăm; những ánh mắt thèm20 ngàn thôi con dẫn cô chú chơi dáng vóc nhỏ bé như mới lên thuồng ao ước, những ánh mắtthoải mái luôn”; tầm hơn chục đứa sáu, quần áo của chúng dường chứa chan hy vọng, nhưng nhữngkhác, đứa nào đứa nấy da đen nhẻm như bết dính lại vì đã quyện lẫn ánh mắt đó dường như không cònchạy theo kèo nèo để giành khách. mồ hôi, những giọt mồ hôi mặn nét thơ ngây nữa vì cuộc sốngCu Bin người có thâm niên cho biết chát của biển. Tôi hỏi Tí: “Em mưu sinh, và buồn thay vẫn tiếptình hình, ở đây chúng em hay chí nhỏ nhất ở đây à, câu bé chỉ tay diễn từ năm này qua năm khác,chóe giành khách với nhau lắm, ra xa, hướng về phía cậu bé mặc từ thế hệ này qua thế hệ khác, vànhưng xong rồi thì thôi, sau đó lại áo xanh: “Thằng đó tên Đen, nó chưa thấy điểm dừng.cùng phụ nhau, chơi đùa với nhau. mới 7 tuổi thôi à, thằng to nhấtỞ đây chúng em thu nhập 1 ngày chỉ ở đây là Than kế bên anh nè, nó MINH NHỰTđược 4,5 chục ngàn thôi, ngày nào năm nay 14 mà đã làm nghề này Văn hoá & xã hội - 21
  21. 21. XÃ HỘI & ĐỜI SỐNG DK1 Chị Vũ Thị Huấn trong giờ dạy trẻ. Vợ lính nhà giàn Những người vợ lính Trường Sa và Nhà giàn DK1 được mệnh danh là “những người can đảm”, bởi một năm có 365 ngày thì 300 ngày xa chồng đằng đẵng. Cuộc sống bộn bề bao nỗi lo “cơm, áo, gạo, tiền” và thay chồng gánh vác việc nhà, song các chị thực sự là điểm tựa vững chắc để chồng yên tâm bám biển, canh giữ đảo nơi tuyến đầu Tổ quốc. Chị Vũ Thị Huấn, vợ Thiếu tá những đứa trẻ vẫn chưa chịu rời cháu như con của mình. Ông xã Phan Thế Hưng, nguyên Chính chị. Có trẻ chờ cha mẹ tới đón, tôi đi nhà giàn DK1 biền biệt cả trị viên Nhà giàn DK1, được biết có trẻ không chịu về vì muốn mẹ năm mới về phép, tôi hiểu hoàn đến như tấm gương mẫu mực Huấn đút cơm, cũng có trẻ cha cảnh của vợ lính biển khó khăn trong nghề dạy trẻ. Những đứa mẹ nhờ mẹ Huấn cho ăn cơm đủ bề. Tôi dạy học không chỉ vì trẻ lứa tuổi mẫu giáo được chị chiều, vì tăng ca không về kịp. yêu nghề, mà mong muốn làm nuôi dạy đều là con đồng đội Thấy chúng tôi ngạc nhiên vì điều gì có ích giúp đỡ các gia của chồng. “20 năm anh Hưng các bé cứ xúm xít quanh chị, chị đình quân nhân DK1. Làm nghề làm nhiệm vụ trên biển xa, hơn Huấn chia sẻ: “Các cháu đều là “gõ đầu trẻ” nhiều nhọc nhằn, phân nửa thời gian ấy tôi nuôi con bộ đội DK1 cả đấy. Cha đi nhưng cũng không thiếu niềm con một mình. Với tôi, dạy học biển xa, mẹ làm công nhân, tăng vui. Mỗi khi nghe tiếng trẻ bi bô là niềm vui khi anh ấy xa nhà” - ca liên tục. gọi mẹ Huấn, tôi rất xúc động” - chị Huấn chia sẻ. “Tại sao tất cả các cháu đều chị Huấn tâm sự. gọi chị là mẹ Huấn?” - chúng tôi Công việc “gõ đầu trẻ” của Mẹ Huấn tận tụy hỏi. “Tôi cũng chẳng biết nữa. chị Huấn bắt đầu từ 5 giờ đến Tôi đến nhà chị Vũ Thị Huấn Từ khi cha mẹ các cháu gửi tôi 19 giờ mỗi ngày. Khi nhiều nhà ở khu tập thể A, Lữ đoàn 171, và “khoán” cả cho tôi việc bảo xung quanh vẫn còn yên giấc, Vùng 2 Hải quân vào một chiều mẫu, thì các cháu gọi tôi là mẹ. chị đã dậy đi chợ mua tôm, thịt, cuối tuần. Đã hơn 18 giờ mà Bản thân tôi cũng luôn coi các rau... mang về chuẩn bị bữa trưa 22 - Pháp luật

×