xây dựng thương hiệu doanh nghiệp
bằng giải pháp

truyền thông văn hóa
Thiết kế ấn phẩm truyền thông: sách báo, tạp
chí: t...
ISSN 1859 - 4913

Hội đồng biên tập

Chủ nhiệm
Tổng biên tập
Phó tổng biên tập
Ban thư ký

Biên tập

Thiết kế mỹ thuật

GS...
Sống thanh đạm

trong số này

truyền

7-17

truyền thống và phát triển

* Võ Nguyên Giáp - Ông là tất cả chúng ta
* Phan B...
truyền thống & Phát triển Tradition and Development

nhân vật của năm 2013
Ông mất đã hơn hai
tháng nay rồi. Bên
ngoài nhà...
truyền thống & Phát triển Tradition and Development

Môn dân số học nhờ đó đã
được hình thành ở nước ta, cùng với
những cơ...
truyền thống & Phát triển Tradition and Development

PHAN
BỘI
CHÂU

LUÂN LÝ VẤN ĐÁP
LTS: Phan Bội Châu, hiệu là Sào Nam, s...
truyền thống & Phát triển Tradition and Development

BÀI THỨ NHẤT

Loài người sắc vàng, 3. Loài người sắc hồng, 5. Loài
ng...
truyền thống & Phát triển Tradition and Development
ĐẦU NĂM ĐỌC SÁCH “LĨNH NAM CHÍCH QUÁI”
NHỚ VỀ TỔ TIÊN XƯA

Truyện

HỌH...
Giải mã truyền thống

Hỡi cô mặc áo yếm hồng
Đi trong đám hội có chồng hay chưa?
*
Hỡi cô yếm thắm răng đen
Muốn lên mạn n...
Giải mã truyền thống

nhiễu là những loại
vải quý đắt tiền.
Bản thân màu sắc
của yếm cũng nói lên
nhiều điều về người
chủ ...
sống thanh đạm frugal living

Sống
thanh
đạm
là một giá trị
Trần Hạnh

Vì sao nhân loại hướng tới
cuộc sống thanh đạm?
Khi...
sống thanh đạm

frugal living

đổi khí hậu so sánh được với bước
nhảy vọt về khí hậu mà Trái đất đã
trải qua một cách tự n...
sống thanh đạm

frugal living

Đầu tư nghĩa là
bạn mua một đô
là mà chỉ phải
trả 50 xu

Warren

Buffett
Nếu cứ mua những t...
sống thanh đạm frugal living

sự nghiệp riêng của công ty Berkshir Hathaway. Thị trường cổ phiếu
liên tục lên xuống thất t...
sống thanh đạm frugal living
biết mình chi tiền vào vấn đề gì và
mình còn bao nhiêu tiền. Đó mới
thật sự là người thành cô...
giá trị sống value of life

Suy ngẫm về
giá trị

1
2

KHOAN DUNG

Hòa bình là mục đích, còn khoan
dung là phương pháp để đ...
7 10
8
giá trị sống value of life

HỢP TÁC

Chúng ta sống bên cạnh những người khác và bởi vậy
rất cần đến sự hợp tác. Sự ...
“Xã hội học
tri thức”

khoa học bình luận Scientific comment

của

KarlMannheim

N

hững nghiên cứu về tri thức và giới tr...
khoa học bình luận Scientific comment

Thiết lập những mỏ than ngoài hành tinh - giải pháp năng lượng từ trí tưởng tượng c...
người xưa dạy chúng ta former sayings

Hoà mục
“Hoà mục có công hiệu rất lớn cho cuộc trị an.
Hoà ở trong nước thì ít phải...
dọc con đường phát triển Itinerary to Development

Học
nghề

xã hội học
Bùi Quang Dũng

LTS: PGS.TSKH Bùi Quang Dũng
nguyê...
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
So 12
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

So 12

1,266 views

Published on

Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển - Số 12/2013.
Đăng trên vanhien.vn

Published in: News & Politics
  • Be the first to comment

So 12

  1. 1. xây dựng thương hiệu doanh nghiệp bằng giải pháp truyền thông văn hóa Thiết kế ấn phẩm truyền thông: sách báo, tạp chí: tờ rơi, áp phích name card, banner... Liên hệ: Phòng Thiết kế và Truyền thông, Tòa soạn Tạp chí Truyền thống & Phát triển: Số nhà C18-TT6 - Khu đô thị mới Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội ĐT: 04. 33541644 - 04.33540254 Đường dây nóng: 0985.79.18.48 - 0912.089.876
  2. 2. ISSN 1859 - 4913 Hội đồng biên tập Chủ nhiệm Tổng biên tập Phó tổng biên tập Ban thư ký Biên tập Thiết kế mỹ thuật GS. Vũ Khiêu GS.TS Tạ Ngọc Tấn NB. Hữu Thọ Đ/C Phạm Gia Túc PGS.TS Đặng Văn Bài TS. Trần Hiệp GS.TSKH Hoàng Xuân Sính GS.TS Đặng Cảnh Khanh NB. Hà Phương Thiện NB. Hàn Vũ Linh NB. Nguyễn Anh Tuấn TS. Đỗ Thị Hằng CN. TRần Hạnh Th.s Thân trung dũng NB. Nguyễn Văn Sơn NB. Lê thùy dương HS. Nguyễn Cường Tòa soạn Số nhà C18 - TT6, khu đô thị mới Văn Quán, Hà Đông , Hà Nội ĐT: 04. 33541644 - 04.33540254 Fax: (844) 35132809 * Website: www.tadri.org Liên hệ bài vở và nội dung: Email: tadri.vn@gmail.com Giấy phép xuất bản số: 105/GP-BTTTT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 16/01/2012. In tại công ty in MTV thông tấn xã (Vinadataxa), Hà Nội Bìa 1: Sand art- Nguyễn Cường Giá: 32.500đ LỜI TÒA SOẠN Chúng tôi xin chào đón năm mới bằng một số tạp chí có chuyên đề về “lối sống thanh đạm”. Điều này dễ tạo cảm giác về một lời khuyên nhủ rằng hãy chuẩn bị nhiều “dưa cà, mắm muối” để chào đón ngày tết vậy. Đã thế, cứ nói mãi về thanh đạm trong dòng hàng hóa luân chuyển liên hồi của kinh tế thị trường, không khéo còn bị trách là làm tắc nghẽn cả sản xuất… Thế nhưng liệu có phải cứ chạy theo của cải vật chất là sẽ có mọi hạnh phúc? Lão Tử ngày xưa bảo: “Tai họa không gì lớn bằng mình không biết thế nào là đủ. Hại không gì hại bằng lúc nào mình cũng tham muốn có được thật nhiều. Vậy nên, biết thế nào là đủ và thỏa mãn về cái đủ thì lúc nào mình cũng là người đầy đủ”. Câu nói thật đáng suy nghĩ. Sau này Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, trong một bài thất ngôn cũng có hai câu: Trăng thanh gió mát là tương thức Nước biếc non xanh ấy cố tri Lời các cụ xưa có thể bị thế hệ trẻ ngày nay xem là cổ hủ, bảo thủ, nhưng những người thông minh, năng động và giàu có nhất thế giới như Bill Gate, Warren Buffett, Carlos Slim… cũng là cổ hủ sao, khi hàng ngày các ông cũng sống thanh đạm chẳng khác gì những người bình thường ? Vấn đề là ở chỗ ngày nay, liệu sự đề cao những tiêu dùng cá nhân, đề cao các giá trị vật chất, chạy theo những ham muốn vô độ…sẽ đưa nhân loại đi tới đâu. Nhân loại văn minh đang chiêm nghiệm lại các giá trị đích thực về niềm vui và hạnh phúc, gắn liền với lòng nhân ái giữa con người với con người. Trong bối cảnh đó, nếu có đưa món “dưa cà” vào khẩu vị ngày Tết thì xin độc giả cũng suy nghĩ thêm và độ lượng cho. Nhân nhịp năm mới, Tòa soạn “Truyền thống và phát triển” xin kính chúc độc giả an khang, thịnh vượng, năm mới thắng lợi mới. Chủ nhiệm Đặng Cảnh Khanh Chúc mừng năm mới An khang - Thịnh Vượng
  3. 3. Sống thanh đạm trong số này truyền 7-17 truyền thống và phát triển * Võ Nguyên Giáp - Ông là tất cả chúng ta * Phan Bộ Châu - Luân lý vấn đáp * Chuyện họ Hồng Bàng 18-20 giải mã truyền thống * Yếm đào - mẫu thiết kế đẹp nhất mọi thời đại 21-30 Chuyên đề Sống thanh đạm * Sống thanh đạm là một giá trị * Warren Buffett nếu cứ mua những thứ không cần, sớm muộn bạn cũng phải bán những thứ mình cần. 32-35 giá trị sống * Suy nghẫm về giá trị - Theo UNESCO * Giàu và Nghèo 36-39 Khoa học bình luận * Xã hội học tri thức của Karl Mannheim 40- 41 người xưa dạy chúng ta * Về phép ứng xử của người lãnh đạo * Câu đối dành cho người hót phân 48-52 nghệ thuật *Xem tranh của Miu * Nhạc sỹ Hàn Vũ Linh * Danh ngôn tình yêu 53-59 văn uyển * Linh hồn hoa cúc * Paul Eluard cái chết tình yêu cuộc sống 60-61 văn hóa tâm linh *Đi chùa 62-68 dọc miền đất nước * Cầu Ngói chợ Thượng - Cô gái chân quê tuyệt mỹ * Quần thể danh thắng Tràng An hội tụ tỏa sáng 68-71 42-47 Vui buồn thế giới năm 2013 *Học nghề xã hội học * Chuyện hôi của - sự sai lệch giá trị sống truyền thống 3600 dọc con đường phát triển th ng 72-74 Lăng kính chuyên gia về văn hóa Việt Nam trong thời đại phát triển mới
  4. 4. truyền thống & Phát triển Tradition and Development nhân vật của năm 2013 Ông mất đã hơn hai tháng nay rồi. Bên ngoài nhà ông vẫn thật đông người. Họ đến, đứng lặng lẽ trước cổng nhìn vào khu vườn tĩnh mịch, mắt đỏ hoe rồi lại dạo bước đi…Đêm thật khuya, tôi cũng đến đấy, một mình, cài lại bên rào sắt của khu vườn một bông cúc nhỏ… N gười xưa bảo phải tu nhân tích đức chín đời mới có thể trở thành thánh nhân, bảy đời mới trở thành hiền nhân, năm đời mới trở thành tài nhân. Một quốc gia cũng vậy, để có được một thiên tài “kinh bang tế thế” cũng phải chịu dồn nén ngần ấy thời gian. Bởi lẽ, không phải khi nào đời cũng cho ta thánh nhân. Phải có thiên thời, thời thế, thời cuộc, phải có địa lợi, những cội gốc, nguồn mạch vật chất, tinh thần, phải có nhân hòa, lòng người… Ông là thánh nhân. Nhân gian đồn thổi rằng lúc ông nằm xuống bên bờ biển Quảng Bình, cơn bão hung bạo nhất thế kỷ Haiyan sau khi phá tang tóc nước Phi-LuậtTân và đang hăm hở tiến vào miền Trung nước ta, bỗng sợ hãi quay ngược lên biển bắc. Mới nằm xuống đó, ông đã thành huyền thoại. Không là thánh nhân sao được khi bất cứ ai gặp ông đều nhìn thấy ở ánh mắt ông cái vẻ huyền bí mà không phải người thường nào cũng có. Một nữ ký giả nước ngoài, bà Orian Fallaci đã thốt lên “ Trong cuộc đời làm báo của mình, tôi chưa bao giờ nhìn thấy một ánh mắt thông minh đến như vậy”. Một lần, khi nước nhà còn non yếu, quân Pháp hùng mạnh trở lại gây hấn, ngay trong phiên đàm phán đầu tiên với ông, một viên tướng Pháp đã lên mặt: “Tôi là người yêu nước Pháp, tôi muốn ở bất kỳ nơi đâu, đặc quyền của nước Pháp cũng phải được tuân thủ…”. Ông nhìn vào đôi mắt ngạo mạn của viên tướng Pháp và mỉm cười: “Tôi nghĩ rằng, những người yêu nước chân chính bao giờ cũng biết tôn trọng lòng yêu nước của những người khác”. Viên tướng Pháp giật mình và lùi lại phía sau. Anh ta đã gặp ánh mắt của thánh nhân. Thánh nhân đó đã dạy cho anh ta một bài luân lý vỡ lòng về lòng yêu nước. Không là thánh nhân sao được, khi trong mọi bước gian khó của cuộc đời, lúc nào ông cũng tìm thấy được những phương sách sáng suốt nhất. Không một vị tướng đời thường nào lại có những quyết định VÕ NGUYÊN GIÁP ÔNG LÀ TẤT CẢ CHÚNG TA Đặng Cảnh Khanh GS . AHLĐ Vũ Khiêu và 10 chữ “Võ công truyền quốc sử, Văn điếu quán nhân tâm” tặng cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại tư gia. 8 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN phi thường đến vậy, như ở thời kỳ diễn ra trận Điện Biên Phủ. Trận đánh đã được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng hàng năm, hàng tháng với bao hy sinh gian khổ, nhưng đúng đến giờ phút cuối cùng lại được ông quyết định dừng lại, rút quân ra để suy tính kỹ hơn, đánh chắc thắng hơn, đỡ hy sinh xương máu của chiến sĩ hơn. Không có trí tuệ và bản lĩnh thánh nhân sao làm được điều đó. Từ một chỉ huy quân sự thiên tài, ông bỗng được phân công và trở thành một một thủ lĩnh chỉ huy các hoạt động nghiên cứu và triển khai khoa học. Thật không thể tưởng tượng được rằng vị tướng năm nào, với mái tóc gọn gàng, dáng đi nhanh nhẹn, lại xuất hiện thường xuyên trong các cơ quan nghiên cứu, mặc áo trắng xuống các phòng thí nghiệm, cầm ô che mưa, sắn quần lăn lộn ngoài ruộng lúa, vườn cà, luống rau. Với những quyết định sáng suốt của mình, ông đã là người định hướng khoa học và đặt nền móng cho hầu hết các cơ quan đơn vị nghiên cứu khoa học ở nước ta hiện nay. Cũng từ những thành công trong điều hành hoạt động khoa học, ông được phân công trực tiếp làm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về dân số và kế hoạch hóa gia đình. Một lĩnh vực thật hóc búa, nhưng với mọi người thì có vẻ như tầm thường so với cương vị ông lúc đó. Người được phân công làm Phó chủ tịch cho ông lúc đó không phải là ai xa lạ mà chính là giáo sư Vũ Khiêu, một danh tài văn hóa sau được nhà nước phong là anh hùng lao động. Hai ông già, một võ, một văn, gặp nhau, mỉm cười và hăm hở lao vào công việc dân số, đọc sách, đi cơ sở, trực tiếp chỉ đạo xây dựng các quy trình nghiên cứu, thiết kế các chương trình truyền thông, vận động…Và thật ngạc nhiên là họ đã làm được biết bao nhiêu công việc to lớn. Với họ, dân số không phải là vấn đề tầm thường, không chỉ là vận động tuyên truyền, là hạn chế sinh đẻ… TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 9
  5. 5. truyền thống & Phát triển Tradition and Development Môn dân số học nhờ đó đã được hình thành ở nước ta, cùng với những cơ sở nghiên cứu và giảng dạy tại rất nhiều trường đại học. Việc nghiên cứu, lên kế hoạch, xây dựng chính sách, cơ chế cho việc phát triển dân số được đẩy mạnh. Điều đó đã trở thành những định hướng cơ bản cho việc phát triển một sức mạnh của tương lai mà tới giờ chúng ta vẫn gọi là nguồn lực con người…Những thành công trong công tác dân số kế hoạch hóa gia đình hiện nay có vai trò thật căn bản từ chính các ông. Tài năng về khoa học và văn hóa của ông, đức độ của ông, đã tạo ra sự cảm phục sâu sắc từ giáo sư Vũ Khiêu. Giáo sư tặng ông câu đối: Võ công truyền Quốc sử Văn đức quán nhân tâm Cũng từ những hoạt động khoa học, với một thiên tài văn hóa bẩm sinh, Võ Nguyên Giáp đã dành nhiều thời gian đọc và nghiên cứu sâu sắc về văn hóa và con người Việt Nam. Là tổng chỉ huy việc tổ chức kỷ niệm 500 năm ngày sinh của cụ Nguyễn Trãi, ông đã có dịp nghiền ngẫm kỹ lưỡng hơn tư tưởng nhân văn vĩ đại của Nguyễn Trãi. Ông cũng thấm nhuần được câu nói như một định mệnh của cụ Nguyễn “cổ lai thức tự đa ưu hoạn” ( Xưa nay người nhiều kiến 10 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN thức thì cũng nhiều ưu hoạn). Tuy vậy, dù có “Đa ưu hoạn”, thậm chí đổi cả tính mạng của mình và của những người thân như trường hợp cụ Nguyễn, thì các bậc thánh nhân cũng vẫn hết lòng vì dân, bởi “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Cụ Nguyễn Trãi vì vậy đã là một thánh nhân, một “Ngôi sao Khuê” trong lòng dân tộc. Ông cũng như vậy. Là một thiên tài, Võ Nguyên Giáp cũng cảm nhận thiên tài một cách đặc biệt. Nhìn trên vô tuyến, thấy ông chơi dương cầm bản “Elise” của Beethoven, cháu Bảo Linh mới 9 tuổi trách:“Ông chơi chậm thế, không bằng cháu”. Đúng vậy, dáng ông chắc nặng trên ghế, những ngón tay quen trận mạc rung chậm chạp từng tiếng, từng tiếng trên phím. Ít ai hiểu rằng ông không chỉ chơi đàn mà đang cảm nhận. Tại sao một chiến binh can đảm và quyết liệt như ông lại chọn chơi một trong những bản nhạc yêu đương tha thiết và lãng mạn nhất thế giới nhỉ? Đầu ngón tay ông, nơi cảm xúc đang ùa ra, chạm vào những âm thanh mà Beethoven đã chạm. Những đầu ngón tay của các thiên tài gặp gỡ nhau. Các ông đã nói gì, truyền cho nhau những gì trên phím. Chỉ có ông mới biết được… Võ Nguyên Giáp là thánh nhân ư? Tất cả những người yêu quý ông, trong đó có chúng tôi đều tin như vậy. Nhưng rồi không phải, ông cũng chỉ là một con người, như chúng ta, sinh ra rồi mất đi, cũng chất chứa bao nhiêu buồn vui, hạnh phúc, khổ đau, trăn trở. Ông cũng thức trắng đêm vì những nghĩ suy cho những cái thật bình dị của nhân tình thế thái. Võ Nguyên Giáp không ngồi trên đỉnh cao với vòng nguyệt quế vinh quang cuốn quanh đầu. Ông gần gũi với chúng ta. Chiếc áo chiến binh cũ không màu mè, với quân hàm đại tướng được phong từ hồi lập quốc. Những bữa cơm đạm bạc, có buổi chỉ có đĩa rau và quả trứng luộc được chia ra cùng với bà. Mọi người đều thấy ông thật vĩ đại nhưng sao cũng lại thật giống mình. Con người ông là sự kết tinh từ tất cả chúng ta, những trái tim khối óc của muôn người. Tất cả chúng ta, liên kết với nhau, truyền cho ông sức mạnh. Từ sức mạnh ấy ông lại chia sẻ nó cho mỗi người, mỗi nhà… Đưa tiễn ông đi, muôn người như một, đều mong muốn được nhìn thấy ông, nói với ông, thầm chia sẻ với ông một tâm nguyện gì đó. Ông là thánh nhân cũng bởi như vậy, bởi ông chính là tất cả những người Việt Nam. NHỮNG CÂU NÓI ĐÃ THÀNH HUYỀN THOẠI CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP N N N ói với nhà báo, đạo diễn người Pháp Daniel Roussel về Navarre, viên tướng đã thua mình: “Navarre là một tướng có tài, thua trận không phải là lỗi của ông ta, mà là lỗi của những người bắt đầu cuộc chiến”. ói với cựu Bộ trưởng Quốc phòng McNamara, đối thủ người Mỹ của mình, khi gặp gỡ vào năm 1995: ‘‘Chúng tôi biết là chúng tôi sẽ thắng ngay từ ngày đầu tiên... Từ “lo sợ” không có trong tư duy quân sự của chúng tôi”. ói với báo chí phương Tây, khi họ ca ngợi mình: “Vị tướng dù có công lao to lớn đến đâu cũng chỉ là giọt nước trong biển cả. Chỉ có nhân dân Việt Nam là người đánh thắng Mỹ. Các ngài gọi tôi là vị tướng thần thoại, nhưng tôi tự nghĩ tôi bình đẳng với những người lính của mình”. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 11
  6. 6. truyền thống & Phát triển Tradition and Development PHAN BỘI CHÂU LUÂN LÝ VẤN ĐÁP LTS: Phan Bội Châu, hiệu là Sào Nam, sinh ngày 26/12/1867 ở làng Đan Nhiệm xã Xuân Hoà, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Cụ là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn của thế kỷ XX, người khởi xướng phong trào Đông Du. hãy đọc dưới đây những lời cụ giảng giải cho thanh niên, dưới hình thức hỏi và đáp của cụ về tổ quốc, dân tộc và lòng yêu nước. Lời văn của cụ thật bình dị, dễ hiểu mà sâu sắc, đầy cảm xúc của phan bộ châu, đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Hình ảnh Phan Bội Châu chụp năm 1926, tại Việt Nam, lúc cụ trở thành tài tử điện ảnh đóng phim về chính mình: 12 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN
  7. 7. truyền thống & Phát triển Tradition and Development BÀI THỨ NHẤT Loài người sắc vàng, 3. Loài người sắc hồng, 5. Loài người sắc mun. I - Người Việt Nam ta thuộc về loài gì? II – Thưa, nòi giống ta thuộc về loài sắc vàng. I – Nòi giống ta có thể thành ra một dân tộc không? II – Thưa vẫn thành được một dân tộc. I – Có lấy gì làm chứng cớ không? II – Thưa có, chứng cớ là vào trong lịch sử: Từ đời Hồng Bàng Thị, Lạc Long Quân thì đã có nòi giống ta. Trải hơn hai ngàn năm đến đời Đinh, Lý, Trần, Lê thời nòi giống ta ngày càng đông đúc. Khi đầu ở Bắc Kì mà sau tràn vào đến Trung Kì, lại tràn vào Nam Kì nữa. Trót bốn ngàn năm vẫn không bao giờ nòi giống khác lấn ép được, mà lại có sức đủ chinh phục nòi giống khác nữa... coi đó thì nòi giống Việt Nam ta chẳng phải là một dân tộc hay sao? Chẳng phải là một dân tộc to lớn hay sao? I – Trò là người nước nào? II – Thưa, tôi là người nước Nam. I – Tên nước Nam kêu bằng gì? II – Thưa, kêu bằng nước Việt Nam. I – Vì sao mà kêu rằng Việt Nam? II – Thưa, vì tên nước ta thuở xưa kêu rằng Việt Thường, sau lại kêu An Nam; bây giờ mới góp hết hai tên cũ mà kêu rằng Việt Nam. I – Trò đã là người Việt Nam thì nước Việt Nam là chi của trò? II – Thưa, là bào thai mẹ tôi đẻ ra tôi. I - Vậy thời, trò đặng kêu nước Việt Nam bằng chi? II – Thưa, kêu bằng “ Nước mẹ”. BÀI THỨ HAI tôi. I – Trò ở trong nhà, thương yêu kính trọng ai? II – Thưa, thương yêu kính trọng cha tôi, mẹ I – Còn ai nữa? II – Thưa, anh em tôi, chị em tôi. I – Trò tới nhà trường thương yêu kính trọng ai? II – Thưa, thương yêu kính trọng thầy dạy với bạn học. I - Vậy thời có ai đáng thương yêu kính trọng hơn cha mẹ, anh em, thầy bạn nữa không? II – Thưa có, thứ nhất đáng thương yêu kính trọng hơn là nước Việt Nam. I – Vì sao mà nước Việt Nam đáng thương yêu kính trọng thứ nhất? II – Thưa, bởi vì có nước Việt Nam mới có cha mẹ, anh em, chị em, thầy và bạn tôi. Nếu không có nước Việt Nam thời cha mẹ tôi, anh em tôi, chị em tôi, thầy bạn tôi tất là không có cả. BÀI THỨ BA trò? gì? I - Những người dân nước Việt Nam là chi của II – Thưa, hết thảy là anh em, chị em tôi. I - Vậy thời trò nên kêu người Việt Nam bằng II – Thưa, đáng kêu bằng đồng bào. I - Đồng bào là nghĩa làm sao? II – Thưa, là chung ở trong một bào thai mẹ. I - Cớ sao những người Việt Nam mà lại kêu là đồng bào của trò được? II – Thưa, là vì nước Việt Nam là một bào thai mẹ rất lớn, mà những người Việt Nam rặt là ở trong bào thai mẹ đó đẻ ra; vậy thời những người Việt 14 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN BÀI THỨ MƯỜI HAI Phan Bội Châu và Cường Để Nam chẳng phải là đồng bào tôi hay sao? I - Vậy thì đồng bào trò có bao nhiêu người? II – Thưa, có hai mươi lăm triệu người. I – Sao nhiều vậy? II – Thưa, là vì những người nước Việt Nam hết thảy trai gái già trẻ có hai mươi lăm triệu. BÀI THỨ TƯ I – Trò ở với đồng bào trò nên làm sao? II – Thưa, nên thương yêu nhau hết sức. I – Thương yêu đồng bào trò thì nên làm sao? II – Thưa, nên bênh vực nhau hết sức, hễ đồng bào tôi sung sướng thì tôi lấy làm vui vẻ, hễ đồng bào tôi khổ cực thì tôi lấy làm đau đớn. I - Nếu trò không thương đồng bào có thiệt hại gì đến trò không? II – Thưa có, thiệt hại lắm. Chẳng những thiệt hại mà Phan Bội Châu bên tấm mộ bia kỷ niệm người bạn thân thiết của ông là Bác sĩ Asaba Sakitaro, năm 1918. thôi, mà còn đến nỗi nòi giống tôi tuyệt hết. I - Cớ sao vậy? Nòi giống dân trong một nước có lẽ nào tuyệt được? E trò nói vơ chăng? II – Thưa, nói vậy là không phải nói vơ đâu; bởi vì đồng bào ta không thương yêu nhau thời tất nghi ngờ nhau, ghét bỏ nhau rồi tất có một hạng người nòi giống khác nó nhân đó mà ăn hiếp đồng bào ta; vả lại có khi nó mượn dao đồng bào ta để giết đồng bào ta. Nòi giống khác ngày càng mạnh thêm, thời nòi giống ta ngày càng hèn yếu, cuối cùng chắc là nòi giống ta tuyệt hết. BÀI THỨ NĂM I - Tất cả người trong thế giới này có mấy loài? II – Thưa, có năm loài: 1. Loài người sắc trắng, 2. I – Nghĩa vụ chung của các trò nên làm sao? II – Thưa, nên làm sao cho xứng đáng một người dân nước Nam, là bởi vì nghĩa vụ quốc dân là nghĩa vụ chung của chúng tôi. I - Muốn cho xứng đáng một người dân nước Nam thì nên làm sao? II – Thưa, nên hết sức trung thành với việc nước. I – Trung thành với việc nước có lẽ một hai người làm được không? II – Thưa, việc nước là việc chung không thể một hai người làm nên được. I - Cứ như trò nói thì việc nước tất phải hết thảy mọi người làm mới nên được sao? Nhưng có người tài hèn sức mọn không đủ làm việc lớn, thì phải làm sao? II – Thưa, việc đó không lo gì, miễn có lòng trung thành với việc nước, tuỳ tài tuỳ sức, ai nấy cũng là gánh được một phần. I – Tài sức mỗi người khác nhau, thì có cách gì mà chung nhau làm việc nước được. II – Thưa có, tài sức khác nhau mặc lòng, cốt ở đồng tâm, muôn ngàn người đồng lòng, thì việc khó mấy cũng làm nên. I – Cái dây đồng tâm đó có phép gì mà thắt chặt lại được không? II – Thưa có hai lẽ, một là người nào người nấy ai cũng biết rằng chung một nòi giống thời hoạ phước chung với nhau, hai là người nào người nấy ai cũng biết rằng chung một địa vị thì vinh nhục chung với nhau. Đã biết rõ ràng như vậy, thì đồng tâm cũng dễ lắm. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 15
  8. 8. truyền thống & Phát triển Tradition and Development ĐẦU NĂM ĐỌC SÁCH “LĨNH NAM CHÍCH QUÁI” NHỚ VỀ TỔ TIÊN XƯA Truyện HỌHỒNG BÀNG K inh Dương Vương có tài đi dưới Thủy phủ, lấy con gái Long Vương ở Hồ Động Đình, sinh ra Sùng Lãm hiệu là Lạc Long Quân, cho nối ngôi trị nước. Kinh Dương Vương không biết đi đâu mất. Lạc Long Quân dạy dân việc cày cấy nông tang, đặt ra các đẳng quân, thần, tôn, ti, các đạo cha con, vợ chồng, đôi khi trở về Thủy phủ mà trăm họ vẫn yên vui vô sự, không biết do đâu được thế. Hễ dân có việc lại lớn tiếng gọi Long Quân rằng: “Bố ơi! Sao không lại cứu chúng tôi”. Long quân tới ngay, sự linh hiển cảm ứng của Long Quân, người đời không ai lường nổi. ...Dân phương Nam khổ vì bị người Bắc phương quấy nhiễu, không được yên sống như xưa mới cùng 16 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN gọi Long Quân rằng: “Bố ơi ở đâu mà để cho dân Bắc xâm nhiễu phương dân”. Long Quân đột nhiên trở về, thấy Âu Cơ có dung mạo đẹp đẽ kỳ lạ, trong lòng vui mừng, bèn hóa thành một trang thiếu niên phong tư tú lệ, tả hữu kẻ hầu người hạ đông đúc vừa đi vừa ca hát đánh trống. Cung điện tự nhiên dựng lên. Âu cơ vui lòng theo Long Quân. Long Quân giấu Âu Cơ ở Long đài nham. Đế Lai trở về, không thấy Âu Cơ, sai quần thần đi tìm khắp thiên hạ, Long Quân có phép thần thông biến hóa thành trăm hình vạn trạng, yêu tinh, quỷ sứ, rồng, rắn, hổ, voi…làm cho bọn đi tìm đều sợ hãi không dám sục sạo, Đế Lai bèn phải trở về. ...Long Quân lấy Âu Cơ rồi đẻ ra một bọc, cho là điềm bất thường, vứt ra cánh đồng; qua sáu bảy ngày, bọc vỡ ra một trăm quả trứng, mỗi trứng nở ra một con trai, mới đem về nhà nuôi. Không phải bú mớm, các con tự lớn lên, trông đẹp đẽ kỳ dị, người nào cũng trí dũng song toàn, người người đều kính trọng cho là chuyện phi thường. Long Quân ở lâu dưới Thủy quốc, vợ con thường muốn về đất Bắc. Về tới biên giới, Hoàng đế nghe nói rất sợ hãi cho binh ra giữ cửa ải, mẹ con Âu Cơ không thể về được bèn quay về nước Nam mà gọi Long Quân rằng: “Bố ở nơi nào để mẹ con tôi cô độc, ngày đêm buồn khổ thế này”. Long Quân bỗng trở về, gặp nhau ở đất Tương, Âu Cơ nói: “Thiếp vốn là người phương Bắc, ở với vua, sinh hạ được trăm con trai, vua bỏ thiếp mà đi, không cùng thiếp nuôi con, làm người vô phu vô phụ, chỉ biết thương mình. “Long Quân nói: “Ta là nòi rồng, đứng đầu thủy tộc, nàng là giống tiên, sống ở trên đất, tuy khí âm dương hợp lại mà sinh ra con, nhưng thủy hỏa tương khắc, dòng giống bất đồng, khó ở lâu với nhau được, nay phải chia ly. Ta đem năm mươi con về thủy phủ chia trị các xứ, năm mươi con theo nàng về trên đất, chia nước mà trị. Lên núi, xuống bể, hữu sự báo cho nhau biết, đừng quên”. Trăm con vâng theo, sau đó từ biệt mà đi. Âu Cơ và năm mươi con lên ở đất Phong Châu suy phục lẫn nhau, cùng tôn người con cả lên làm vua, hiện là Hùng Vương, lấy tên nước là Văn Lang, đông giáp Nam Hải, tây tới Ba Thục, bắc tới Động Đình hồ, nam tới nước Hồ Tôn (nay là Chiêm Thành). Chia nước làm 15 bộ (còn gọi là quận) là Việt Thường, Giao Chỉ, Chu Diên, Vũ Ninh, Phúc Lôc, Ninh Hải, Dương Tuyền, Lục Hải, Hoài Hoan, Cửu Chân, Nhật Nam, Chân Định, Văn Lang, Quế Lâm, Tượng Quận. Chia các em ra cai trị, lại đặt các em làm tướng văn tướng võ, văn là lạc hầu, võ là lạc tướng. Con trai vua gọi là quan lang, con gái vua gọi là Mỵ nương, trăm quan gọi là bồ chính, thần bộc, nữ gọi là xảo xứng (còn gọi là nô tỳ). Bề tôi gọi là hồn, đời đời cha truyền con nối gọi là phụ đạo. Vua đời đời thế tập gọi là Hùng Vương, không hề thay đổi. Lúc ấy, dân sống ở ven rừng, xuống nước đánh cá thường bị giống giao long làm hại, bèn nói với vua. Đáp: “Giống sơn man và giống thủy tộc có thù với nhau, thường ghét nhau cho nên hại nhau đó”. Khiến người đời lấy mực xăm vào mình theo hình Long Quân theo dạng thủy quái. Từ đó, dân không bị tai họa giao long làm hại nữa. Tục xăm mình của dân Bách Việt cũng bắt đầu từ đây. Hồi quốc sơ, dân không đủ đồ dùng, phải lấy vỏ cây làm áo, dệt cỏ gianh làm chiếu, lấy cốt gạo làm rượu, lấy cây quang lang, cây tung lư làm cơm (có chỗ viết là uống), lấy cầm thú, cá, ba ba làm mắm, lấy rễ gừng làm muối, cầy bằng dao, trồng bằng lửa. Đất sản xuất được nhiều gạo nếp, lấy ống tre mà thổi cơm. Bắc gỗ làm nhà để tránh hổ sói. Cắt tóc ngắn để dễ đi lại trong rừng rú. Để con ra lấy lá chuối nót cho nằm, có người chết thì giã cối làm lệnh, người lân cận nghe tiếng đến cứu. Chưa có trầu cau, việc hôn thú giữa nam và nữ lấy gói đất làm đầu, sau đó mới giết trâu dê làm đồ lễ, lấy cơm nếp để nhập phòng cùng ăn, sau đó mới thành thân. Đó trăm người con trai chính là tổ tiên của người Bách Việt. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 17
  9. 9. Giải mã truyền thống Hỡi cô mặc áo yếm hồng Đi trong đám hội có chồng hay chưa? * Hỡi cô yếm thắm răng đen Muốn lên mạn ngược ngồi thuyền cùng anh! * Con cò đỗ cọc cầu ao Phất phơ hai dải yếm đào gió bay. Em về giục mẹ cùng thầy Cắm sào đợi nước biết ngày nào trong? k mẫu thiết kế đẹp nhất mọi thời đại Minh Hồng 18 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN hông biết từ bao giờ, hình ảnh yếm đào gắn liền với hình ảnh người phụ nữ Việt và đi vào ca dao, thi ca nhẹ nhàng, sinh động mà uyển chuyển đến thế. Nhắc đến cái yếm, có lẽ không ai không biết rằng nó đã từng được coi là quốc phục của phụ nữ Việt một thời, trước khi áo dài xuất hiện. Đến nay, nhiều nhà thiết kế còn khẳng định rằng, cứ để nguyên cái yếm thắm ngày xưa ấy mà lên sàn diễn, chắc chắn nó cũng xứng đáng đứng vào hàng ngũ những mẫu thời trang đẹp nhất. Với người Việt, yếm đào thuộc diện mẫu thiết kế đẹp nhất mọi thời đại. Hình ảnh cái yếm nhỏ nhắn, tao nhã được gắn liền với vẻ đẹp của người phụ nữ Việt. Nó được mặc ở mọi tầng lớp giai cấp xã hội, từ các tôn nữ công chúa nơi thâm cung, các phu nhân tiểu thư của những gia đình quý tộc, đến những người phụ nữ bình dân tần tảo, vất vả sớm hôm. Chiếc yếm mộc mạc mà trang nhã, tinh tế mà thanh lịch làm tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ. Nó thực sự là một công trình nghệ thuật tuyệt mỹ nhưng lại hết sức đơn giản, thường được tạo nên từ bàn tay khéo léo của chính người mặc. Khi nhắc đến yếm là có thể nghĩ ngay đến hình ảnh miếng vải vuông nhỏ nhắn đặt chéo trên ngực người con gái, ở góc trên có sợi dây quàng vào cổ và buộc sau lưng, trên cổ yếm được trang trí bằng các họa tiết nhỏ, kín đáo. Chiếc yếm ra đời như để tôn lên cái lưng ong vốn được xem là một nét đẹp của người phụ nữ Việt. Đàn bà thắt đáy lưng ong Đã khéo chiều chồng lại khéo nuôi con. Phái đẹp dường như đẹp hẳn lên khi khoác lỏng lẻo mảnh vải duyên dáng ấy trước ngực. Yếm còn như một món đồ trang sức thật trang nhã làm tôn lên vẻ dịu dàng. Người ta có thể nhìn đường kim mũi chỉ trên yếm để biết được sự khéo léo, tinh tế của người mặc. Có một vài kiểu yếm cơ bản như: nếu cổ tròn gọi là yếm cổ xây, cổ nhọn đầu hình chữ V gọi là yếm cổ xẻ, cuối chữ V mà xẻ sâu xuống gọi là yếm cổ cánh nhạn. Qua thời gian, đặc biệt là ở thế kỉ XX, áo yếm càng được sử dụng phổ biến với nhiều kiểu dáng và mẫu mã phong phú. Thời kỳ “cách tân” này, cổ yếm thường được “dằn” thêm ba đường chỉ để “bảo hiểm” hoặc may viền lằn vải, thêu hoa cặp theo đường biên cổ Vải may yếm rất đa dạng tùy vào quan niệm thẩm mỹ của chủ nhân và vào môi trường sử dụng. Với những người phụ nữ bình dân, yếm mặc ở nhà hay đi lao động được may bằng vải ta hay còn gọi là vải trúc bâu. Với những con nhà khá giả, quyền quý mặc yếm vóc, yếm TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 19
  10. 10. Giải mã truyền thống nhiễu là những loại vải quý đắt tiền. Bản thân màu sắc của yếm cũng nói lên nhiều điều về người chủ của nó: những người phụ nữ lao động sớm hôm ngoài ruộng đồng thường mặc yếm bằng vải thô màu nâu; những cô gái nhà gia giáo nề nếp mặc yếm màu trang nhã và kín đáo; những người phụ nữ lớn tuổi mặc yếm màu thẫm. Các cô gái, những phụ nữ đoan chính thường ít dùng những chiếc yếm màu sắc sặc sỡ, thường chỉ những cô nàng lẳng lơ như Thị Mầu mới dùng màu yếm này. Thế nên mới có chuyện: Ba cô đội gạo lên chùa Một cô yếm thắm bỏ bùa cho sư Sư về sư ốm tương tư… Mà có tương tư cũng là điều thường thôi, vì yếm và người đẹp quá… Yếm thường mặc với áo cánh, áo tứ thân hoặc áo dài. Nét duyên thầm do chiếc yếm đào mang lại cho người con gái là ở nét mềm mại kín đáo, tế nhị chứ không phải phô trương, kệch cỡm. Qua chiếc yếm có thể biết được rất nhiều điều về người mặc yếm: sự khéo léo, phẩm chất, truyền thống gia đình… Không chỉ vậy, chiếc yếm còn viết lên những câu chuyện tình yêu vô cùng độc đáo. Trải qua thời gian, chất liệu, màu sắc làm nên chiếc yếm cũng có nhiều thay đổi nhưng về cơ bản hình dạng chiếc yếm thường vẫn giản đơn như vậy. Khi các kiểu áo Tây phương xâm nhập vào Việt Nam thì rất 20 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN Cao khiết thùy vi thiên hạ sỹ An nhàn ngã thị địa trung tiên (Biết ai là kẻ sỹ thanh cao trong thiên hạ Ta chỉ là tiên ông nhàn nhã giữa cõi đời) Nguyễn Bỉnh Khiêm (1494-1585) nhiều kiểu yếm và áo ngực mới lạ cũng xuất hiện. Thế rồi do những trang phục du nhập vào có tính tiện dụng hơn nên Yếm không còn được sử dụng rộng rãi nữa. Nó thường chỉ được dùng cùng với trang phục cổ trong các dịp lễ hội truyền thống, để lại nhiều sự bâng khuâng nhớ tiếc của biết bao chính nhân quân tử Việt. Trong những năm gần đây, một bộ phận giới trẻ đã quay lại với áo yếm, như tìm lại với cái đẹp truyền thống. Nhưng đôi khi nó đã bị biến đổi nhiều để phù hợp với hoàn cảnh của cuộc sống hiện đại. Sự sáng tạo đôi khi đã là quá đà của một số cô gái như: họ mặc yếm thay cho áo, kết hợp yếm với những quần jean, quần sooc, váy ngắn… Chiếc yếm có lúc bị biến thành một thứ trang phục kệch cỡm, hở hang đã làm mất đi vẻ đẹp thuần Việt và các giá trị văn hóa vốn có của nó. Thiết nghĩ, yêu cái đẹp truyền thống, muốn lưu giữ, phát huy những vẻ đẹp truyền thống là điều đáng quý nhưng cần có sự hiểu biết, sử dụng đúng cách, đúng hoàn cảnh. Còn sự không hiểu biết, cách tân một cách quá đà sẽ dẫn đến việc phá bỏ vẻ đẹp vốn có mà cha ông đã tạo dựng từ bao đời. ống thanh đạm Chuyên đề TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 21
  11. 11. sống thanh đạm frugal living Sống thanh đạm là một giá trị Trần Hạnh Vì sao nhân loại hướng tới cuộc sống thanh đạm? Khi Galileo Galilei - nhà thiên văn học, vật lí học, toán học thiên tài người Ý chứng minh rằng, trái đất hình tròn xoay quanh mặt trời, ông cũng làm thất vọng bao nhiêu người vì hiểu rằng nhân loại dù có đi đến đâu thì cũng chỉ phát triển trong cái vòng tròn ấy mà thôi. Nguồn nguyên liệu được hình thành từ hàng trăm triệu năm cũng chỉ đủ dùng cho nhân loại đến một mức nhất định chứ không phải là vô hạn. ‘‘Tai họa không gì lớn bằng mình không biết thế nào là đủ. Hại không gì hại bằng lúc nào mình cũng tham muốn được thật nhiều. Bởi vậy, biết thế nào là đủ và thỏa mãn về cái đủ đó thì lúc nào mình cũng là người đầy đủ”- Lão Tử. C on người đã và đang trải qua xã hội nông nghiệp để đến xã hội công nghiệp. Những nước công nghiệp hóa cao đã và đang bước vào xã hội hậu công nghiệp hay như nhiều nhà khoa học gọi là xã hội tiêu thụ, mà ở đó tiêu dùng luôn được đề cao vì nó kích thích quá trình sản xuất. Bi kịch là nhân loại tiêu thụ càng nhiều họ lại càng khao khát tiêu thụ, càng thấy thiếu thốn. Ở xã hội tiêu thụ, người ta luôn thấy rằng mọi sản phẩm mới đều có giá trị, mọi cái cũ đều đáng bỏ đi. Người ta muốn vứt nhanh những hàng cũ còn tốt để đổi lấy cái mới. Xếp hàng dài để chọn mua một thứ hàng mới chỉ vì những người khác còn chưa có nó. Sự thật là chỉ riêng việc thay đổi kiểu xe hơi đã làm cho nhân loại tiêu tốn hàng tỷ đô la mỗi năm. Đó là một sự lãng phí. Trong xã hội mà sự tiêu thụ được đề cao, người ta thường cho mình cái quyền được hưởng thụ những sự xa hoa, lãng phí. Có tiền người ta không đắn đo sắm thừa thãi những bộ sưu tập đắt tiền không phải để dùng mà chỉ đơn giản là vì sở thích cá nhân, xây dựng những ngôi nhà, những biệt thự hàng nghìn, hàng trăm nghìn USD mà chỉ dành cho một, hai người ở, sắm cho mình những bộ quần áo lên đến hàng tỉ đồng. Sự giàu sang trở thành giá trị thay cho nhân phẩm và đạo đức… Trong bối cảnh đó, đối với nhiều người, sống thanh đạm là một cái gì đó lỗi thời. Khai thác một cách tối đa những nguồn tài nguyên không thể phục hồi, đã và đang dẫn đến cạn kiệt, trong hơn một trăm năm qua, nền nông nghiệp hiện đại đã tàn phá một nửa đất canh tác. 1/3 rừng tự nhiên đã bị san phẳng. Trái đất đang sa mạc hóa với tốc độ 30 ha/1 phút do phá rừng. Những đám mây cháy và những trận mưa axit xuất hiện ngày càng nhiều. Môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng. Khí CO2 tăng lên, sinh ra hiệu ứng nhà kính. “Trong hai thế kỷ qua con người đã gây ra bước nhảy vọt về biến Khai thác cạn kiệt tài nguyên 22 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 23
  12. 12. sống thanh đạm frugal living đổi khí hậu so sánh được với bước nhảy vọt về khí hậu mà Trái đất đã trải qua một cách tự nhiên trong 5000 năm. Ba trăm năm của công nghiệp hóa, thế giới đã phá hoại môi trường sống vượt xa 10.000 năm của văn minh nông nghiệp” – Alvin Toffer đã viết như vậy trong cuốn “Làn sóng thứ ba”. Michel Bosquet cũng nhận định “Sự phát triển ngày càng là một sự hủy hoại chứ không phải là một sự cải thiện, phí tổn lớn hơn những cái lợi mà người ta rút ra từ đó”. Thật vậy. chúng ta đã đốt cháy không hạn chế các chất đốt hóa thạch được hình thành qua hàng trăm triệu năm. Chúng ta tự biện minh bằng ý nghĩ là dù sớm hay muộn thì sự tiến bộ kỹ thuật cũng sẽ giúp tìm ra được một chất thay thế nào đấy. Bởi vậy, chúng ta cứ mặc sức tiêu dùng gây ô nhiễm bầu không khí của hành tinh một cách bừa bãi. Hiện nay, các quốc gia đều lấy GDP là thước đo cho sự phát triển mà không nhận ra rằng GDP theo đầu người phát triển càng nhanh thì việc khai thác tài nguyên càng vô tội vạ, khí thải khí độc càng nhiều thì càng làm cho môi trường sống bị hủy hoại. Trên thực tế tất cả các hoạt động sản xuất đều phải dựa vào việc khai thác tài nguyên. Năm 2011, ở châu Âu GDP/ đầu người ở châu Âu là 25.000 EUR. Như vậy, với mức tiêu thụ của riêng châu Âu, trái đất đã khó có thể chịu nổi, nhưng nếu chúng ta phấn đấu để hơn 7 tỷ người trên Trái đất cùng đạt mức tiêu thụ như người châu Âu thì trái đất này sớm muộn cũng trở thành sa mạc. Cho đến nay, toàn bộ nền văn minh nhân loại vẫn sử dụng các nguồn tài nguyên không tái tạo. Một khi các nguồn tài nguyên này không còn nữa, nhân loại sẽ không thể tồn tại. Vậy mà con người vẫn hô hào nhau khai thác tài nguyên thật nhanh. Có vẻ như nhân loại càng đi nhanh bao nhiêu, càng trở nên tham lam vô độ. Cần phải tỉnh táo và cảnh giác. 24 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN nổi tiếng trên đều lựa chọn cuộc sống tiết kiệm, không phải dùng tiền cho những chiếc xe hơi cáu cạnh hạng sang mà dùng vào các mục đích xã hội và các dự án khai phá, sáng tạo. Xu hướng sống thanh đạm hiện cũng đang thâm nhập vào giới trẻ. Trên thế giới đang xuất hiện những trào lưu ăn mặc giản dị không dùng mỹ phẩm, không chú trọng tới việc trang điểm, đề cao vẻ đẹp tự nhiên của con người đề cao các giá trị của thiên nhiên, các giá trị của tâm hồn. Tài nguyên của hành tinh chúng ta có hạn, nếu như có cái nhìn xa hơn, cẩn trọng hơn, chúng ta sẽ thấy, cuộc sống của chúng ta, tương lai con em chúng ta đang bị nguy hại bởi chính sự tiêu dùng hoang phí. Chúng ta phải thay đổi lối sống. Đó là điều lí giải vì sao nhân loại đang hướng đến một cuộc sống ngày càng thanh đạm hơn. Thói quen về một cuộc sống giản dị và khiêm nhường sẽ giúp con người hưởng thụ cuộc sống tốt hơn và nhờ đó cảm thấy gần gũi hơn với những gì thực sự có giá trị trong đời. Sống thanh đạm không chỉ giúp cho một cá nhân mà nó còn phục vụ cho lợi ích của cả cộng đồng. Một cộng đồng thanh đạm có thể tiết kiệm để đầu tư cho tương lai. Bill Gate, trông không khác nhiều với những người nghèo khổ ngồi quanh ông Gần đây trên thế giới đã vang lên những lời kêu gọi “hãy sống chậm lại để cuộc sống an toàn và có chất lượng hơn”. Giữa guồng quay của thời gian, của sự phát triển với những áp lực công việc, sự ngột ngạt của không khí ô nhiễm, nhân loại, ngày càng nhắc nhở nhau nhiều hơn về những giá trị sống chân chính gắn liền với lòng nhân ái và sự thông minh. Sống thanh đạm là một giá trị Sống thanh đạm (frugal living) – một lối sống mà ở đó con người sống hài hòa với thiên nhiên, với xã hội và những người xung quanh. Con người quan tâm tới nhau nhiều hơn là với hàng hóa vật chất. Sự tiết kiệm được đặt lên hàng đầu, chất lượng cuộc sống được đề cao. Hạnh phúc và niềm vui gắn liền với sự giản dị về vật chất và sự phong phú về tâm hồn. Con người không tiêu dùng bừa bãi, thừa thãi mà là cân nhắc, thận trọng trong việc sử dụng các nguồn lương thực, thực phẩm, trân trọng thời gian, chi tiêu đúng mực, tránh lãng phí. Xưa nay, chúng ta vẫn coi hạnh phúc của con người là một chuỗi những mong muốn cần được thỏa mãn và chúng ta đánh giá chất lượng của cuộc sống chỉ căn cứ vào việc thỏa mãn những mong muốn đó. Chúng ta luôn tìm kiếm để có được những thứ mà chúng ta chưa có. Khi trải qua một thời gian đói khát thì một mẩu bánh mì và nước lã cũng đem lại cho chũng ta sự thỏa mãn không kém gì một bàn tiệc đủ. Nhưng khi cuộc sống đã đủ đầy, sự thỏa mãn mong muốn ấy lại chuyển sang một mức độ thỏa mãn khác cao hơn. Cứ như vậy, sự ham muốn luôn là vô hạn. Nó hành hạ con người trong suốt cuộc đời. Nó luôn khiến con người hướng tới việc thỏa mãn vượt quá mức cần thiết. Sống thanh đạm dường như là cụm từ ngày càng được nhắc đến nhiều hơn, và như một giá trị mà nhân loại đang hướng đến. Có lẽ không ai không biết William Henry Bill Gates – một doanh nhân người Mỹ, nhà từ thiện, chủ tịch tập đoàn phần mềm khổng lồ Microsoft, người luôn dẫn đầu danh sách những người giàu nhất trên thế giới. Trong nhiều năm liên tục Bill Gates đã giành ngôi vị dẫn đầu trong danh sách này với tài sản hơn 70 tỷ USD. Mặc dù là một người giàu có và thường xuyên phải di chuyển khắp nơi trên thế giới nhưng ông vẫn đặt vé máy bay hạng phổ thông. Chỉ đến năm 1997 ông mới mua một chiếc máy bay riêng để thuận lợi cho công việc kinh doanh. Ông rút khỏi vị trí giám đốc điều hành tập đoàn để tập trung vào các hoạt đồng từ thiện và luôn được đánh giá cao về công việc này. Hình ảnh ông luôn gắn liền với một chiếc quần bò và áo sơ mi in hình bình thường. Người ta chẳng mấy khi thấy ông dùng nước hoa sang trọng. Carlos Slim – ông trùm viễn thông người Mexico, người liên tục 2 năm đứng đầu trong danh sách những người giàu nhất thế giới 2010, 2011 với tổng giá trị tài sản lên đến 74 tỷ USD. Dù giàu có nhưng ông không chơi siêu xe như các dân nhà giàu mới nổi mà vẫn hài lòng với chiếc Mercedes cũ mèm. Ông vẫn sống trong căn nhà cũ hơn 40 năm. Phòng làm việc của ông được bố trí không khác gì nhân viên văn phòng, ông thường làm việc 14h mỗi ngày, lắm lúc quên ăn. Không chỉ các bậc tiền bối, những người đứng đầu trong danh sách những người giàu nhất thế giới đã lựa chọn lối sống thanh đạm, mà ngay cả những triệu phú trẻ thuộc thế hệ 8x như: Aaron Patzer cũng nói rằng “ Sự giàu có cần phải có một mục đích lớn hơn, thay vì những ngôi nhà rộng và những chiếc xe cáu cạnh”, hay với Dustin Mokovitz “vật chất không thể đem lại hạnh phúc cho bạn”,… Với khối tài sản không hề nhỏ nhưng những người Tỉ phú người Mexico Carlos Slim Helu TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 25
  13. 13. sống thanh đạm frugal living Đầu tư nghĩa là bạn mua một đô là mà chỉ phải trả 50 xu Warren Buffett Nếu cứ mua những thứ không cần, sớm muộn bạn cũng phải bán những thứ mình cần TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN năng kinh doanh cổ phiếu trẻ tuổi. Ông bắt đầu cùng các bạn mình thành lập công ty. Theo Buffett, đầu tư được định nghĩa chỉ đơn giản là : “ Bạn mua 1 đô la mà chỉ phải trả 50 xu”. Ông giải thích rằng “ khi tham gia vào thị trường chứng khoán bạn phải luôn suy nghĩ mình là nhà đầu tư chứ không phải là kẻ đầu cơ”. Có nghĩa là khi muốn đầu tư vào đâu thì cần phải biết mình muốn làm gì và phải làm gì để mang lại lợi nhuận cao trong đầu tư cổ phiếu. Ngay từ khi thành lập công ty Warren Buffett đã đạt mức lợi nhuận 1.156% từ năm 1957 – 1966 đánh dấu bước đột phá trong sự nghiệp đầu tư của công ty này. Buffett đã giúp công ty của mình đứng vững hơn trên thị trường chứng khoán và phát triển vượt bậc. Buffett đã có tầm nhìn chiến lược cho công ty của mình và từ năm 1969 ông bắt đầu tập trung vào hà Lê Warren Buffett nắm giữ trong tay 46 tỷ USD và trở thành người giàu thứ 3 thế giới. Ông được mệnh danh thiên tài đầu tư cổ phiếu, nhà đầu tư thông minh sáng giá nhất của thời đại. Hiện tại ông đang đảm nhận vị trí Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành (CEO) tập đoàn Berkshir Hathaway. Warren Buffett đam mê kinh doanh từ khi còn nhỏ. Với tầm nhìn chiến lược và sự thông minh, nhanh nhẹn, nắm bắt thị trường cổ phiếu. Buffett đã nhanh chóng tìm được chỗ đứng cho mình. Chúng ta hãy thử phân tích bí quyết làm giàu của ông. 26 11 + 12/2014 Warren Buffett khuyên mọi người:“Nhà đầu tư nên lựa chọn những lĩnh vực mà mình hiểu rõ. Sau đó chọn các công ty trong lĩnh vực đó, nghiên cứu các báo cáo tài chính của họ. Trong bản báo cáo tài chính nhà đầu có thể biết công ty đó đang làm ăn ra sao, tầm nhìn của nhà quản lý tương lai của lĩnh vực công ty đó hoạt động và kế hoạch hành động cũng như mục tiêu của công ty trong tương lai”. Có thể nói, triết lý kinh doanh xuyên suốt sự nghiệp của Buffett khi đầu tư vào cổ phiếu đã giúp ông thành công và nổi tiếng trên thị trường chứng khoán. Khi 6 tuổi cậu bé Buffett đã biết kinh doanh kiếm lãi bằng việc mua lại những giỏ coca – cola 6 lon với giá 25 xu và bán lẻ với giá 5 xu/lon. Không biết từ bao giờ Buffett đã đi theo con đường kinh doanh và bắt đầu đọc những tác phẩm viết về thị trường chứng khoán. Bước vào tuổi 12 Buffett cùng gia đình chuyển về thủ đôWashington. Để kiếm sống, cậu nhận phát báo tại thủ đô và mỗi buổi sáng phát được 500 tờ báo và kiếm được số tiền tương đương với mức lương làm toàn thời gian của nhân viên là 175 USD. Năm 14 tuổi Buffett đã mua được 40 mẫu đất Anh làm trang trại ở Nebraska và cho người khác mướn làm đất canh tác. Quyết tâm sống bằng nghề đầu tư chứng khoán Buffett bắt đầu sự nghiệp của mình từ một nhân viên kinh doanh bình thường. Thiên tài trong kinh doanh cổ phiếu đã được thể hiện, từ năm 1951 đến 1956 biến 9.800USD vốn liếng ban đầu thành 140.000 USD. Kể từ đó mọi người biết đến Buffett như một tài Tỷ Phú Warren Buffett (Người giàu thứ 3 thế giới) TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 27
  14. 14. sống thanh đạm frugal living sự nghiệp riêng của công ty Berkshir Hathaway. Thị trường cổ phiếu liên tục lên xuống thất thường gây ra khó khăn cho hàng loạt công ty đầu tư khác nhưng công ty của Buffett vẫn giữ được mức ổn định. Sự thông minh, nhanh nhẹn, quyết đoán và khả năng nắm bắt thị trường đã giúp Buffett trở thành tỷ phú thế giới. Hiện tại ông đã giữ chức Chủ tịch hội đồng quản trị kiêm giám đốc điều hành của tập đoàn Berkshir Hathaway. Warren Buffett có nhiều điểm đặc biệt so với nhiều nhà đầu tư khác. Đó chính là tư duy sắc bén và tinh thần ham mê đọc các báo cáo tài chính. Ông vừa có sự khiêm nhường, từ tốn, vừa có tính quả quyết trong đầu tư. Trong đó, thương thì tính khiêm nhường là nhân tố quan trọng quyết định. Đừng bao giờ phụ thuộc vào chỉ một nguồn thu nhập Là một nhà đầu tư thông minh, Buffett luôn đặt cho mình những Tỷ phú Warren Buffett dạy con: “Hãy sống bằng đồng tiền mà mình tự kiếm” Vị tỷ phú giàu thứ ba trên thế giới Warren Buffett có một triết lý dạy con thật đặc biệt. Ông yêu cầu các con tự lập và có một nguyên tắc ứng xử với các con : “Hãy sống bằng đồng tiền mà mình tự kiếm được. Đừng bao giờ xin tiền cha” Trong khối tài sản hàng chục tỷ đô la của mình, khi các con đến tuổi trưởng thành Warren Buffett chỉ cho họ mỗi con hưởng thừa kế tương đương với một chiếc xe hơi. Đối với người nghèo thì đây không phải là một khoản tiền nhỏ. Nhưng chúng ta hãy tưởng tượng nếu có một người cha giàu “nứt đố đổ vách” như Warren Buffett thì số tiền thừa kế đó chẳng khác gì một 28 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN quả táo nhỏ trong một trang trại trồng táo. Chỉ nhận sự “đầu tư” một lần duy nhất trong đời như vậy nhưng điều đáng ngạc nhiên là các con của Warren Buffett đều rất thành đạt đồng thời cũng rất tự lập. Peter Andrew Buffett (SN 1958) là con trai thứ hai của Warren Buffett, được biết đến như một nhạc sỹ rất nổi tiếng. Năm 19 tuổi, Peter nhận được tiền tiền thừa kế nhỏ nhoi của minh bằng cổ phiếu. Anh đã bán lại cho cha mình để lấy tiền mặt gửi vào một tài khoản dùng để chi trả cho việc học tại Đại học Stanford và bắt đầu cho sự nghiệp sáng tác âm nhạc.Trong cuốn hồi ký “Life Is What You Make It”, Peter giải thích rằng anh vui mừng vì cha đã không để lại tài sản cho anh một cách dễ dàng. Để trở thành một nhạc sĩ nổi tiếng với rất nhiều giải thưởng như Emmy (giải thưởng âm nhạc cho phim truyền hình), Peter đã phải học tập và làm việc cật lực. Anh cũng chỉ nhận được những hỗ trợ tinh thần chứ không phải tài chính từ người cha vô cùng giàu có mục tiêu cụ thể và rõ ràng để phấn đấu. Bên cạnh đó về kinh doanh cổ phiếu Buffett cũng có những triết lý riêng giúp ông thành công trong sự nghiệp. Về mặt đầu tư: Ông nói “ Đừng bao giờ phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất. Hãy đầu tư để tạo ra nguồn thứ hai”. Buffett không chỉ đầu tư vào một lĩnh vực duy nhất là thị trường chứng khoán mà còn sở hữu nhiều loại hình kinh doanh khác như: Nhà ga, nông trại, công ty dệt may, nhà bán lẻ quan trọng, ngân hàng, công ty bảo hiểm, của mình. Có lần khi 20 tuổi, trong hoàn cảnh vô cùng túng quẫn, Peter đã hỏi vay tiền của cha nhưng đã bị từ chối thẳng thừng. Sau này anh nói “Nếu tôi cứ nhận tiền đầy đủ từ người cha tỷ phú, thì có lẽ cuộc sống của tôi đã không có được ý nghĩa như bây giờ. Tôi tin vào điều cha tôi nói khi đó: “Cha tin con trai của cha sẽ thành công mà không cần phải dựa dẫm vào bất kì ai”. Có tiền, các con trai của Warren Buffett lại thành lập “Novo Foundation” – một tổ chức phi lợi nhuận dành riêng cho phụ nữ và trẻ em gái trên toàn thế giới. Howard Buffett thành lập tổ chức giúp đỡ những nông dân nghèo khó tại các quốc gia kém phát triển với mục tiêu tăng cường sản xuất lương thực ngăn ngừa nạn đói. Susie Buffett thì thành lập quỹ hỗ trợ hoạt động giáo dục cho trẻ em và thúc đẩy việc tuyên truyền phòng chống mang thai ở trẻ vị thành niên. Tuy là một nhà kinh doanh, nhưng Warren chẳng mấy khi nói với các con về chuyện tiền bac, mà thường chỉ trao đổi về ý nghĩa của cuộc sống và gia đình. Món quà lớn nhất mà ông tặng cho các con chính là những bài học về nghị lực vươn lên trong một cuộc sống đầy những khó khăn và thách thức. Chí Thiện (ST) hãng quảng cáo, công ty xi măng, báo chí, đồ uống và thực phẩm, công ty truyền hình và truyền hình cáp. Trong triết lý kinh doanh của mình, Buffett không bao giờ dừng lại ở một lĩnh vực nhất định mà luôn luôn tìm tòi và nghiên cứu đầu tư vào các ngành nghề khác có khả năng mang lại lợi nhuận cho mình. Về chuyện tiêu tiền: Ông khẳng định “Nếu bạn cứ mua những thứ bạn không cần thì sớm muộn gì bạn cũng phải bán những thứ mình cần”. Quan điểm này của Buffett là sự khác biệt rõ nét so với nhiều tỷ phú hiện đại và những người giàu có hiện nay, những người luôn tìm cách tiêu tiền một cách hoang phí để thể hiện đẳng cấp bằng việc mua siêu xe, trang hoàng nơi ở, sắm đồ đắt tiền hay là những sở thích quái lạ để thể hiện sự giàu có. Buffett thường chỉ mua sắm những gì mà ông cho là thiết thực nhất cho cuộc sống hàng ngày của một gia đình bình thường. Ông không quá lãng phí tiền vào những công nghệ hiện đại và những thú vui theo kiểu các đại gia thời mới. Về tiết kiệm tiền: Ông nói “Không nên tiết kiệm những khoản còn lại sau chi tiêu, mà hãy tiêu những khoản còn lại sau khi tiết kiệm” và cho rằng mỗi người cần phải biết cách chi tiêu tiền một cách hợp lý. Những người thành công, giàu có không phải là người suốt ngày la cà quán bar, cafe, ăn chơi sành điệu mà là những người phải biết vạch ra cho mình một kế hoạch chi tiêu hợp lý trong cuộc sống ngày thường phải TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 29
  15. 15. sống thanh đạm frugal living biết mình chi tiền vào vấn đề gì và mình còn bao nhiêu tiền. Đó mới thật sự là người thành công trong công việc và cuộc sống. Tuy là một tỷ phú giàu có thứ ba thế giới với tài sản 46 tỷ USD nhưng Warren Buffett lại có một cuộc sống đơn giản, thuần khiết. Gia đình của Buffett vẫn sống trong căn nhà trị giá 31.500USD mà ông đã mua hơn 50 năm ở Omaha Nebraska (Hoa Kỳ) và ông chỉ sở hữu căn nhà này chứ không có nhiều nhà hay biệt thự như các tỷ phú khác. Ông ăn mặc quần áo bình thường, ăn uống, giản dị như bao người dân bình thường, không sắm sửa nhiều đồ dùng đắt tiền cho gia đình. Với ông sở hữu những du thuyền, máy bay giống như mình đang ôm “cục nợ”. Chính lối sống giản dị, liêm khiết, bình dân không xa hoa, lãng phí khiến ông luôn được xem là một trong những tỷ phú “đời thường” nhất trong các tỷ phú. Trong mắt của vợ và các conWarren Buffett, ông là một người cha mẫu mực, thương yêu gia đình và tấm gương sáng để các con học tập, làm theo. Với các con, Warren là người thầy dạy bảo, dẫn dắt con hiểu rõ hơn về ý nghĩa và giá trị mà cuộc sống mang lại. thuế nhiều hơn”, câu nói này đã làm cho mọi người sửng sốt và cảm nhận được sự nhân đạo ẩn sâu bên trong con người ông. Trở thành người giàu có tiền bạc nhưngWarren đã không cho các con kế thừa tài sản của mình. Thay vào đó ông dạy các con phải biết cách tự đứng vững bằng năng lực của mình. Điều khiến Buffett tự hào là những người con của ông đều đã trưởng thành và thành công trong sự nghiệp mà không cần đến sự giúp đỡ. Quan trọng hơn các con ông đều kế tiếp con đường từ thiện của cha mình. Hai con trai của ông là Peter và Howard đã thành lập ra quỹ “ Novo Foundation” một tổ chức phi lợi nhuận dành cho phụ nữ và trẻ em gái trên thế giới. Họ giúp nông dân nghèo ở các quốc gia khác phát triển, tăng cường sản xuất lương thực, ngăn ngừa nạn đói. Tham gia vào các hoạt động giáo dục cho trẻ em ở tuổi vị thành niên trên thế giới. Warren và các con của ông tham gia hoạt động từ thiện cũng thành công giống như khi họ tham gia kinh doanh vậy. Họ đã góp phần rất tích cực và có hiệu quả chia sẽ khó khăn cùng với người nghèo khắp năm châu. Hoạt động của cha con Warren Buffett mang đầy ý nghĩa về tinh thần nhân đạo sâu sắc mà không phải tỷ phú nào cũng có thể làm được. Chụp ảnh cưới Ảnh em bé/ảnh gia đình Bán và cho thuê váy cưới Cho thuê Studio chụp hình Chụp ảnh/quay phim đám cưới, hội nghị, sự kiện, quảng cáo... Dạy trang điểm cá nhân/trang điểm chuyên nghiệp Địa chỉ: 34 Phố An Trạch (Trịnh Hoài Đức kéo dài) - Q. Đống Đa - Hà Nội Người giàu cần phải bị đánh thuế nhiều hơn Warren Buffett được biết đến không chỉ là tỷ phú giàu có mà được đánh giá là người có tấm lòng nhân đạo cao cả. Ông luôn suy nghĩ cho cuộc sống của những người nghèo nhiều hơn cả chính bản thân mình. Buffett không đầu tư nhiều cho gia đình nhưng đối với công tác từ thiện ông không hề suy nghĩ và tính toán. Ông đã cam kết tặng 99% tài sản của mình cho quỹ Bill và Melinda Gates sau khi qua đời. Trong vòng 20 năm ông đã ủng hộ trên 30 tỷ USD cho quỹ này. Ông từng nói “ Người giàu nên bị đánh 30 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN PHOTOGRAPHY WEDDING&BABY PHOTOGRAPHY Vinh danh Warren Buffett vì những đóng góp từ thiện DĐ: 0915000998(Mr.Hà) - 0983115996(Ms.Quỳnh) Email: 2kstudio.vn@gmail.com
  16. 16. giá trị sống value of life Suy ngẫm về giá trị 1 2 KHOAN DUNG Hòa bình là mục đích, còn khoan dung là phương pháp để đạt tới hòa bình. Khoan dung là sự cởi mở và sự chấp nhận những sự khác biệt, chấp nhận cá tính và sự đa dạng của người khác, dân tộc khác. Nó giúp chúng ta phát hiện và loại bỏ những sự ác cảm với con người, văn hóa, chủng tộc, tôn giáo... được coi là khác biệt Khoan dung là sự tôn trọng thông qua sự hiểu biết lẫn nhau. Nguyên nhân chính của việc không khoan dung là sự sợ hãi và sự thiếu hiểu biết. Nền tảng của khoan dung là tình yêu, sự quan tâm, chăm sóc và lòng trắc ẩn. Những ai biết đánh giá những điều tốt đẹp của người khác là những người có lòng khoan dung và bản thân họ cũng dễ dàng nhận được sự khoan dung theo UNESCO Tiểu Linh Bảo HÒA BÌNH Hòa bình là đặc trưng nổi bật của những gì mà chúng ta gọi là “xã hội văn minh”, là mơ ước của biết bao thế hệ người về một trạng thái tinh thần bình an, một cuộc sống hạnh phúc không có chiến tranh và bạo lực, trong đó mọi người đều yêu thương và hợp tác cùng nhau. Hòa bình cần phải bắt đầu từ mỗi người trong số chúng ta. Thông qua sự suy ngẫm lặng lẽ và nghiêm túc về ý nghĩa của hòa bình, mỗi người, mỗi dân tộc lại có được các cách thức và sáng tạo mới để có thể hiểu biết, cảm thông và chia sẻ cùng nhau hướng tới tình bạn và sự hợp tác. Hòa bình bao gồm có các tư tưởng, tình cảm, ước muốn và hành động trong sáng. Để giữ được hòa bình chúng ta cần có tri thức, tình cảm, lòng quyết tâm và sức mạnh TÔN TRỌNG Con người là quý giá và cần phải được tôn trọng. Tất cả chúng ta đều có quyền được sống trong sự tôn trọng và có nhân phẩm.Tôn trọng là cơ sở cho sự tự tin. Khi chúng ta tôn trọng bản thân, ta sẽ dễ dàng tôn trọng người khác Hiểu biết về giá trị tự nhiên của mình và tôn trọng giá trị của người khác là cách thức đích thực để có được 32 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 3 sự tôn trọng. Khi có sức mạnh từ sự tự tin và tôn trọng bản thân, chúng ta sẽ công bằng với người khác và tôn trọng họ. Những ai biết tôn trọng sẽ được tôn trọng. TÌNH YÊU THƯƠNG Thế giới sẽ tốt hơn nhờ có tình yêu thương. Tình yêu thương là quy luật tự nhiên của tình cảm con người. Con người đều có bản chất tự nhiên là sự yêu thương. Tình yêu thương được dành cho đất nước, cho chân lý, cho sự công bằng, cho đạo đức, cho con người và cho thiên nhiên. Tình yêu thương không đơn giản chỉ là sự thèm muốn, say mê và những đòi hỏi của dục vọng, mà là ý thức về sự quên mình. Nó cũng không có biên giới hoặc sự thiên vị. Tình yêu thương luôn hướng về tất cả mọi người. Luật pháp phải thực sự thể hiện được sự rung cảm 4 5 của trái tim. Nếu trái tim của chúng ta trống rỗng, không niềm yêu thương thì không luật pháp hay cải cách chính trị nào có thể lấp đầy nó được. 5.TRUNG THỰC 6 Một người đáng được tin cậy là một người trung thực. Trung thực là luôn tôn trọng sự thực. Trong mọi tình huống, nhận thức, lời nói và việc làm, người trung thực đều tuân theo lẽ phải, tuân theo những giá trị đúng đắn. Với sự trung thực thì không có đạo đức giả hay sự giả tạo tạo. Trung thực có nghĩa là không có sự mâu thuẫn và trái ngược nhau trong các suy nghĩ, lời nói hay hành động. Khi trung thực, chúng ta sẽ cảm thấy mọi việc đều rõ ràng, sáng tỏ, minh bạch. Trung thực sẽ tạo nên sự hài hòa và tin cậy lẫn nhau. Sự trung thực giúp chúng ta tăng thên bạn hữu và bớt đi kẻ thù. KHIÊM TỐN Khiêm tốn là một giá trị. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mình, cho phép mình lớn lên cùng với những phẩm giá chính trực, không cần đến những sự thể hiện bên ngoài. Khiêm tốn vừa là biểu hiện của sự tự trọng đồng thời cũng chính là sự tôn trọng người khác, Khi khiêm tốn chúng ta sẽ không còn chủ quan, không coi thường người khác, chúng ta sẽ nhìn đúng được bản chất sự thật, duy trì được sức mạnh bên trong Khiêm tốn cho phép ta có được sự minh mẫn khi đối mặt với các thách thức . Khiêm tốn không hề làm giảm đi giá trị của bản thân mà còn làm cho một người trở nên tuyệt vời hơn trong con mắt và trái tim người khác. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 33
  17. 17. 7 10 8 giá trị sống value of life HỢP TÁC Chúng ta sống bên cạnh những người khác và bởi vậy rất cần đến sự hợp tác. Sự hợp tác tồn tại khi mọi người cùng làm việc cho mục đích chung. Hợp tác sẽ tạo nên những sự liên kết tốt đẹp và tình cảm trong sáng, có lợi cho công việc. Trong hợp tác, chúng ta sẽ bổ sung cho nhau những ý tưởng, những sự sáng tạo để hiệu quả công việc ngày càng cao hơn. Việc hợp tác luôn đòi hỏi sự công nhận những giá trị đóng góp và thái độ tích cực của mỗi người.Nguyên tắc quản lý cao nhất của sự hợp tác là tôn trọng lẫn nhau. Ở đâu có tình yêu, ở đó có sự hợp tác. Người nào hợp tác sẽ nhận được sự hợp tác. Sự quan tâm, chăm sóc và chia sẻ tạo nên một nền tảng cho sự hợp tác HẠNH PHÚC Hạnh phúc là trạng thái đặc biệt của tâm hồn trong đó chúng ta luôn cảm thấy thỏa mãn với sự bình yên, không có rối loạn và bạo lực. Chúng ta luôn nhận được những lời nói và cử chỉ tốt lành và luôn hài lòng với bản thân và với những người xung quanh. Hạnh phúc không thể mua, bán hay mặc cả. Hạnh phúc sẽ đên khi chúng ta nhận ra, đấu tranh để hướng tới nó. Khi có tình yêu và sự yên ổn của tâm hồn, hạnh phúc sẽ đến, hãy trao gửi và đón nhận.nó. Hạnh phúc chân chính chỉ đến với mỗi cá nhân khi chúng ta cũng hướng tới hạnh phúc của những người khác, mong muốn tốt lành cho tất cả mọi người và xây dựng nên một thế giới hạnh phúc hơn. không chỉ có nghĩa là những sự ràng buộc, mà còn là những gì cho phép ta đạt được những điều mình muốn. GIẢN DỊ Giản dị là những gì diễn ra một cách tự nhiên, không màu mè, bầy vẽ. Bởi vậy, giản dị là đẹp, là sống đúng với bản chất và không làm mọi thứ phức tạp lên. Giản dị là việc cảm nhận được những điều dù nhỏ bé nhưng lại là quý báu là việc vui hưởng một tâm hồn và trí tuệ mộc mạc, chất phác. Giản dị luôn kêu gọi bản năng, trực giác và khả năng nhìn thấu bản chất sự việc để tạo ra những suy nghĩ tinh túy và cảm xúc chân thực. Bởi vậy nó là sự cảm nhận vẻ đẹp bên trong và những giá trị của tất cả mọi người. Nó cũng mang lại sự chân thực trong các mối quan hệ.. Giản dị dạy chúng ta về sự tiết kiệm, sử dụng nguồn lực hợp lý vì lợi ích của các thế hệ tương lai. Giản dị là người tiên phong cho sự phát triển bền vững. Giản dị cũng kêu gọi mọi người suy nghĩ lại những giá trị của mình. Tự do là những nhận thức và hành vi phù hợp với các quyền và nghĩa vụ. Nó không phải là không có giới hạn, không phải là được phép làm tất cả những gì mình muốn. Những hành vi xâm phạm các quyền của một hay nhiều người để có tự do cho bản thân, gia đình chỉ là sự lạm dụng tự do. Tự do còn có nghĩa là được giải phóng khỏi những lầm lẫn trong trí tuệ và trái tim. 9 12 TRÁCH NHIỆM Trách nhiệm là thực hiện phần đóng góp của mình, chấp nhận những đòi hỏi và thực hiện nhiệm vụ với khả năng tốt nhất. Một người có trách nhiệm luôn luôn thực hiện bổn phận bằng cách trung thành với mục tiêu. Khi một người có trách nhiệm, họ bằng lòng với những khó khăn, gian khổ, đóng góp công sức của mình một cách ý thức và trung thực. Một người có trách nhiệm cũng biết thế nào là công bằng, có trách nhiệm cũng có nghĩa là có quyền lợi và ngược lại. Bởi vậy, trách nhiệm 34 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 TỰ DO ĐOÀN KẾT Đòan kết là sự hài hòa bên trong và giữa các cá nhân với nhau trong một nhóm hay một cộng đồng. Sự đoàn kết bắt nguồn từ tinh thần bình đẳng và thống nhất, ở đó tất cả mọi người đều được tôn trọng. Đoàn kết được xây dựng trên cơ sở sự thống nhất chung về mục tiêu, tầm nhìn, hoặc một sự nghiệp chung. Đoàn kết tạo thành sức mạnh để thực hiên những nhiệm vụ chung, là cơ sở để hợp tác, nâng cao sự nhiệt tình đối với công việc và làm cho bầu không khí chung trở nên thống nhất. Việc thiếu tôn trọng đoàn kết là nguyên nhân dẫn tới thất bại. t Giàuvà nghèo rong một gia đình giàu có, một hôm người cha quyết định đưa con trai ra ngoại ô để tìm hiểu về cuộc sống của những người nghèo khổ, lấy đó làm gương cho con học tập, phấn đấu. Họ đến một gia đình nông dân nghèo nhất vùng, trả tiền thuê nhà rồi ở lại đây. Khi người con về nhà, người cha hỏi: - Bây giờ con đã hiểu thế nào là cuộc sống của một người nghèo rồi chứ? - Vâng ạ - Thế con có học được gì từ họ không ? Người con trả lời : - Thưa cha có ạ, Con thấy rằng khi chúng ta có một con thú nhồi bông yêu quý, thì họ còn có rất nhiều chó, lợn, gà và chúng mới thật vui vẻ làm sao. Chúng ta có một bể bơi nhỏ bé trong vườn, còn họ thì có cả dòng suối và một con sông lớn. Chúng ta phải trả tiền để mua đèn trong nhà, còn họ có cả một bầu trời sao vào buổi tối. Chúng ta có một mảnh sân trước nhà, còn họ có cả một chân trời trước mặt. Chúng ta có một miếng đất nhỏ để làm nhà và sinh sống, còn họ có cả những cánh đồng rộng mênh mông. Chúng ta phải ra chợ mua rau để ăn và cây cảnh để làm đẹp, còn họ tự trồng được tất cả. Chúng ta phải xây những bức tường quanh nhà để bảo vệ tài sản, còn họ có cả một cộng đồng những người bạn bảo vệ cho nhau. Rồi người con nhỏ nhẹ : - Cảm ơn cha đã cho con thấy chúng ta nghèo đến mức nào! Chí Thiện (ST) TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 35
  18. 18. “Xã hội học tri thức” khoa học bình luận Scientific comment của KarlMannheim N hững nghiên cứu về tri thức và giới trí thức chỉ thực sự được bắt đầu ở phương Tây gắn liền với “Phong trào Phục hưng” từ thế kỷ XVI với sự đề cao con người và khả năng sáng tạo của con người. Tuy nhiên, sự xuất hiện của xã hội học, đặc biệt là xã hội học tri thức (sociology of knowledge) mới là bước phát triển cơ bản cho những nghiên cứu về tri thức và tầng lớp trí thức. Điều này gắn liền với những tên tuổi lớn của tư duy xã hội 36 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN Đặng Vũ Cảnh Linh Ngày nay khi nhân loại đang bước vào ngưỡng cửa của nền kinh tế trí thức, người ta mới thật thấu hiểu những tiền đề khoa học được đặt ra từ K.Mannheim trong Sociology of knowledge là quan trọng như thế nào. học với H. Spenser, E. Durkheim, M. Weber, A. Weber, V.Pareto và đặc biệt là K.Mannheim Thoạt đầu, những người đi tiên phong trong những nghiên cứu về tri thức và việc vận dụng tư duy xã hội học để giải thích những vấn đề nhận thức và tư duy của con người là các nhà xã hội học Émile Durkheim và Marcel Mauss vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Tuy không trực tiếp đặt ra, cũng không sử dụng thuật ngữ “xã hội học về tri thức” trong nghiên cứu của mình, nhưng trên thực tế, công việc của họ lại là vừa đặt nền móng vừa là những đóng góp quan trọng đầu tiên và có hiệu quả cho lĩnh vực “xã hội học tri thức” sau này. Emile Durkheim (1858-1917), cho đến nay, vẫn được xem là vị giáo sư đầu tiên đem tư duy xã hội học vào giảng dạy thành công trong một trường Đại học. Tại Đại học Bordeaux trong những năm 1890. Durkheim đã xây dựng được một hệ thống giáo trình hoàn chỉnh, phân tích và lý giải nhiều quá trình và hiện tượng xã hội theo một hướng tư duy mới, cụ thể về những vấn đề như cơ cấu và chức năng xã hội, các sai lệch xã hội, nạn tự tử, gia đình, cấu trúc xã hội, và các tổ chức xã hội. Ông cũng dành một phần lớn công việc của mình để đề cập tới những khía cạnh xã hội học về tri thức và các phương pháp tư duy . Năm 1902, ông xuất bản, cùng với nhà xã hội học Pháp Marcel Mauss, một chuyên luận khoa học về tư duy và nhận thức có nhan đề là “Nguồn gốc của sự phân loại”. Đây là một chuyên luận xã hội học đặc sắc, nói về sự chuyển biến của các thiết chế và tổ chức xã hội, từ tính tự phát sang tính tự giác, thông qua những sự “liên kết xã hội”. Ông khẳng định rằng, xã hội đang chuyển biến sang một cơ chế mà trong đó vai trò của con người, thông qua tri thức, học vấn mà ngày càng trở nên rõ ràng và chủ động hơn, trong đó xã hội được tổ chức với một hệ thống cấu trúc ngày càng hợp lý. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 37
  19. 19. khoa học bình luận Scientific comment Thiết lập những mỏ than ngoài hành tinh - giải pháp năng lượng từ trí tưởng tượng của con người Một trong những yếu tố quan trọng nhất trong lý thuyết về “liên kết xã hội” của Durkheim là khái niệm của ông về tập thể đại diện (représentation collectives). “Tập thể đại diện” là những biểu tượng và tư duy nhận thức có thể đại diện cho những ý tưởng, niềm tin và giá trị được xây dựng bởi một tập thể, một số đông. Nó có thể bao gồm các từ, các khái nim, các biểu tượng, các ý tưởng, là công cụ cho tư duy nhận thức, chẳng hạn như một cây thánh giá, một tảng đá, một ngôi đền... Durkheim khẳng định rằng, thông qua những biểu tượng mang tính chất “đại diện tập thể” mà một nhóm xã hội có thể gây sức ép lên các cá nhân để nhận thức và tư duy của cá nhân có thể phù hợp với các chuẩn mực đạo đức và tư tưởng của xã hội”. Quá trình này diễn ra khách quan, nó định hướng tư duy của con người vào nhận thức của số đông, nâng tầm nhận thức của cá nhân lên tầm của xã hội. Tuy nhiên, nhà xã hội học người Đức nổi tiếng là K. Mannheim (1893-1947) mới thực sự là người sáng tạo chính của xã hội học tri thức (Sociology of knowledge). Ông cũng là người đầu tiên đã khẳng định tri thức của con người là một nguồn lực cho sự phát triển của xã hội. Ngày nay khi nhân loại đang bước vào ngưỡng cửa của nền kinh tế trí thức, người ta mới thật thấu hiểu những tiền đề khoa học được đặt ra từ K.Mannheim trong Sociology of knowledge là quan trọng như thế nào. Mannheim sinh ra ở Budapest, học ở đó rồi sau là 38 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN ở Berlin , Paris và Heidelberg. Ngoài hai mươi tuổi ông đã có bằng tiến sĩ triết học với một bản luận án xuất sắc có tên là “Cơ cấu của nhận thức” mà sau này được ông biên soạn và xuất bản thành một cuốn sách rất nổi tiếng, được coi là nền tảng cho môn “xã hội học tri thức”. Năm 1914, ông đã tham dự các bài giảng rất có tiếng vang lúc bấy giờ của nhà xã học Georg Simmel và chịu ảnh hưởng rất sâu sắc lối tư duy thoáng đãng của Georg Simmel đặc biệt là về phương pháp luận khoa học. Ở Đức, Mannheim chuyển từ Freiburg về sống tại Heidelberg, và làm việc tại đây cùng với nhà xã hội học và văn hóa học người Đức Alfred Weber, anh trai của nhà xã hội học nổi tiếng Max Weber. Tư tưởng của hai ông đã bổ trợ cho nhau một cách đắc lực trong những nghiên cứu về trí thức và văn hóa. Năm 1930, ông trở thành giáo sư xã hội học tại Đại học Johann Wolfgang Goethe Frankfurt. Hai nhà xã hội học nổi tiếng khác là Norbert Elias và Hans Gerth cũng đã từng làm việc như là trợ lý của ông trong thời gian này, từ mùa xuân 1930 cho đến mùa xuân năm 1933. Trong cuốn sách có tên là “Nhận thức về cơ cấu của tri thức”, K.Mannheim đã luận giải về việc phải nghiên cứu sâu sắc về con người và trí tuệ của con người, nhằm phát huy năng lực sáng tạo của họ. Trí tuệ của con người, theo ông luôn tuân thủ những nguyên tắc vận hành của riêng nó, những nguyên tắc mà ông gọi là “những nguyên tắc nhận thức luận”. Ông cũng chỉ ra rằng nhận thức luận về “mối quan hệ giữa người trí thức và tri thức là phải dựa trên nền tảng của tâm lý học, lý luận và bản thể học’’. Trong tác phẩm này, Mannheim trình bày “các diễn giải về vấn đề mối quan hệ giữa cái toàn bộ và các bộ phận cấu thành của nó trong tư duy nhận thức”. Ông đưa ra những lập luận về sự khác biệt giữa nhận thức nghệ thuật với nhân thức khoa học và triết học”. Ông cho rằng khoa học luôn luôn cố gắng để bác bỏ hoặc khẳng định một giả thuyết, còn nghệ thuật thì tư duy bằng các hình tượng và bằng sự cảm xúc mặc dù cả hai có thể cùng tồn tại trong cùng một thế giới quan. Trong thời gian này Mannheim đã chuyển hẳn từ triết học sang nghiên cứu xã hội học để khẳng định rõ hơn và cụ thể hơn những ý tưởng về “xã hội học tri thức”. Ông cũng tìm hiểu các nguồn gốc của văn hóa, coi văn hóa là nơi lưu giữ và truyền bá tri thức. Trong tác phẩm “hệ tư tưởng và không tưởng” (Ideology and Utopia), ông lập luận rằng. hệ tư tưởng của con người trong nhiều trường hợp có thể trở thành không tưởng, nhưng không thể vì thế mà bị giới hạn lại một cách chủ quan, bởi chính nó tạo ra những tư duy sáng tạo mới. Việc giới hạn ý thức hệ đồng nghĩa với sự ngăn chặn khả năng sáng tạo của tư duy. Ông ủng hộ phương pháp tư duy biện chứng của Mác. Tuy nhiên, ông kêu gọi một bước đi xa hơn đối với tư duy, để nó có thể vượt ra khỏi khuôn khổ của những ràng buộc của điều kiện và cơ sở vật chất. Mannheim cũng nghiên cứu về các tầng lớp xã hội, vị trí vai trò của các tầng lớp xã hội, các thế hệ và đặc biệt là tầng lớp trí thức, coi trí thức như là yếu tố quyết định lớn nhất cho sự sáng tạo tri thức. Ông cũng cho rằng việc thừa nhận các quan điểm khác nhau tùy theo sự khác biệt về thời gian và vị trí xã hội của các nhóm xã hội sẽ giúp cho nhận thức của chúng ta ngày càng tiếp cận được với sự đúng đắn của chân lý. Sau này người ta hay so sánh phương pháp tư duy của Marx trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức với phương pháp tư duy của K.Mannheim trong Hệ tư tưởng và không tưởng và đồng thời đánh giá cao những đóng góp của Mannheim trong những tư duy khoa học hướng về việc giải phóng các tiềm năng của tư duy . Những nỗ lực đầy tham vọng của Mannheim để thúc đẩy một xã hội học phân tích toàn diện và sâu sắc về cấu trúc của tri thức đã tạo được ảnh hưởng lớn trong những nghiên cứu về tri thức và tầng lớp trí thức sau này mà tiêu biểu là Hannah Arendt , Max Horkheimer, Herbert Marcuse , Paul Tillich , Hans Speier , Günther Stern (hay còn gọi là Günther Anders ), Waldemar Gurian và từ những năm 1970 như Erich Fromm và Michael Maccoby. Nó cũng là tiền đề cho sự ra đời của những nghiên cứu xã hội học của những nhà nghiên cứu thuộc trường phái Frankfurt . Tác phẩm nổi tiếng của Mannheim “Cơ cấu của tư duy” (Structures of thinking) xuất bản vào những năm 1920-1924 tại Anh Quốc ngày nay đã được tái bản rất nhiều lần trong bối cảnh mới của việc phát triển nền kinh tế tri thưc. Những nhắc nhở của K. Mannheim đối với các nhà quản lý rằng phải biết nâng cao khả năng sáng tạo của con người thông qua việc nghiên cứu, đầu tư khai thác các nguồn lực từ trí tuệ giúp cho trí tuệ luôn thông thoáng, vượt qua được những giới hạn vốn có của mình đến nay càng được quan tâm nhiều hơn. Nhiều tư tưởng của Mannheim đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt là niềm tin mà ông gửi gắm vào khả năng tư duy được ông gọi là “ không có giới hạn” của tri thức con người. TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 39
  20. 20. người xưa dạy chúng ta former sayings Hoà mục “Hoà mục có công hiệu rất lớn cho cuộc trị an. Hoà ở trong nước thì ít phải dụng binh; hoà ở ngoài biên thì không sợ báo động. Bất đắc dĩ mới phải phạt kẻ làm xằng, do vậy mà càng quí hoà mục. Vua tôi hoà mục thì dung được người tài; tướng văn tướng võ hoà mục thì làm nên công nghiệp; tướng sĩ hoà mục, trong lúc thưởng sẽ nhường nhịn nhau, gặp nguy nan sẽ cứu giúp nhau. Đó, hoà mục là đạo rất hay cho việc trị nước hành binh, không thay đổi được...” VỀ CÁCH DÙNG NGƯỜI VỀ PHÉP ỨNG XỬ CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO (Trích Binh thư yếu lược) Hưng đạo vương “Thanh liêm về của cải, tiết kiệm về tiêu dùng, lơ là về rượu, giữ mình theo lễ, thờ bề trên lấy trung, vui lo cùng quân lính, lấy của địch mà không tích trữ, bắt phụ nữ địch mà không giữ riêng, nghe mưu mà dùng người, gặp ngờ thì phán đoán, dùng mà không lấn người, nhân mà không bỏ phép, giấu tội nhỏ răn lỗi lớn, phạm lệnh không kể là thân, thưởng công không nghĩ đến thù, người già thì nâng đỡ, người trẻ thì vỗ về, người sợ thì làm cho yên dạ, người lo thì làm cho vui lòng, có kiện thì xử đoán, có lạm thì xét minh, có giặc thì đánh dẹp, kẻ mạnh thì nén xuống, kẻ nhát thì che chở, kẻ dũng thì sai khiến, kẻ ngang ngược thì giết, kẻ phục tùng thì tha, người mất thì cho được lại, người quên thì nhắc bảo cho, người quy thuận thì cho tước, người hung bạo thì trấn trị, gần người mưu trí, xa người gièm pha, lấy thành không phải đánh, lấy đất không phải giữ, địch nông cạn thì chờ sinh biến, địch dối trá thì bắt tuân theo, thế trái phải chờ xem, thế thuận thì quyết đánh, thế gọi là nhân tướng” Lê Thánh Tông Câu đối dành cho người hót phân L ê Thánh Tông một hôm gần tết, vi hành ra phường phố xem xét dân tình. Khi đi qua một nhà kia, thấy cửa ngõ quạnh hiu, bèn ghé vào thăm hỏi. Người chủ nói là mình làm nghề hèn hạ, cho nên tết đến cũng chằng biết sắm sửa chi nhiều. Ngài hỏi nghề chi mà nói là hèn hạ thì người nọ đáp là nghề gắp phân. Ngài bèn bảo:- Can chi điều ấy! Để ta ra cho mấy chữ hơn ngươi! Nói xong bảo chạy đi mua tờ giấy đỏ rồi viết hai câu: Ý nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự Đề tam xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm Dịch nghĩa: Mặc chiếc áo nhung, đảm đang việc khó của thế gian Cầm ba thước kiếm, thu hết lòng người thiên hạ. 40 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 41
  21. 21. dọc con đường phát triển Itinerary to Development Học nghề xã hội học Bùi Quang Dũng LTS: PGS.TSKH Bùi Quang Dũng nguyên là viện trưởng Viện nghiên cứu xã hội học và là một trong những chuyên gia hàng đầu trong những nghiên cứu về xã hội học nông thôn, xã hội học văn hóa và về lịch sử xã hội học. Bài viết dưới đây của ông gợi lại cho chúng ta không khí của một thời thật đáng nhớ, khi xã hội học đến với nước ta bằng những con đường nhiều cảm xúc, nhiều sự chân thực nhưng cũng không kém phần gian khó… T ôi được nhận về Ban Xã hội học ( tiền thân của Viện Xã hội học bây giờ) vào cuối những năm 70.Thực ra việc về Ban Xã hội học chỉ là động tác hành chính, còn trên thực tế tôi bắt đầu thích công việc này ngay từ hai năm cuối học ở khoa ngữ Văn học, trường Đại học tổng hợp Hà nội. Số là thời gian này, tôi và một vài người bạn hay lui tới căn hộ của giáo sư Nguyễn Hồng Phong ở cuối đường Lý Thường Kiệt. Những cuộc gặp mặt của đám thanh niên chúng tôi ở đấy thường gắn với việc thảo luận về một chủ đề khoa học xã hội, hoặc nhân dịp một bản dịch từ một cuốn sách nước ngoài chưa công bố. Thời kỳ cả nước khó khăn nhưng có lẽ ít người lúc đó quan tâm tới sự nghèo khổ. Trong ngôn ngữ hàng ngày ( và trong các Văn bản chính thức) cũng không thấy có cái từ ngữ “nghèo khổ” phổ biến bây giờ! Lúc bấy giờ cấu trúc luận của Claude Lévi-Strauss, Michel Foucault, Jacques Lacan và đặc biệt là Louis Althusser vẫn còn là “mốt “ và giáo sư Phong , do vị trí đặc biệt của ông ở viện khoa học xã hội lúc ấy, là người “môi giới” chủ yếu các trào lưu này cho giới nghiên cứu trong nước. Nhờ giáo sư chúng tôi được đọc một vài công trình cơ bản của các trào lưu này, qua các bản dịch rất kỹ lưỡng. Cũng nhờ ông mà chúng tôi có cơ hội làm quen với “khoa học logic” của Hegel (bản dịch của Trần Đức thảo), và nhất là có dịp nghiền ngẫm tập bản thảo đánh máy các bài giảng về lịch sử Triết học phương Tây của giáo sư Trần Đức Thảo. Nhiều điều đọc lúc đó không hiểu và việc đọc cũng không hệ thống nhưng lại có tác dụng kích thích ghê gớm, nhất là đối với tôi, cậu sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp khoa Ngữ văn, vẫn đang bị ám ảnh bới nhận xét của giáo sư Trần Đình Hượu, người thầy đáng kính ở đại học (Thầy Hượu nhận xét, sau vài lần tôi tới xin ý kiến về bản luận Văn tốt nghiệp đang viết, rằng tôi không hợp với “công việc văn chương”!) Tốt nghiệp đại học, tôi loay hoay kiếm một chỗ làm việc. Trước đấy Bản thảo luận Văn đại học của tôi đã được Nguyễn Hồng Quang (trưởng nam của giáo sư Nguyễn Hồng Phong và là một trong mấy người bạn chơi với nhau thuở ấy) chuyển tới tay giáo sư Phong. Không rõ giáo sư đánh giá thế nào, chỉ biết sau đó ông đồng ý giới thiệu tôi với giáo sư Vũ Khiêu để nhận tôi về làm việc ở Ban Xã hội học. Đó là điểm khởi đầu cho con đường mà tôi sẽ đi tiếp trong hơn ba mươi năm . Ban Xã hội học lúc bấy giờ chỉ có gần hai chục cán bộ, ngoài giáo sư Vũ Khiêu là Phó chủ nhiệm Ủy ban khoa học xã hội và kiêm nhiệm trưởng ban, Phó giáo sư Bùi Đình Thanh, Phó giáo sư đỗ Thái Đồng, Bác Trần Văn Tý và anh Hồ Hải Thụy, còn lại hầu hết là cán bộ trẻ, mới tốt nghiệp các đại học khác nhau về . Không ai bảo ai, chúng tôi hăm hở đọc tài liệu viết về môn xã hội học, mà hầu hết dịch từ tiếng Nga, cố gắng nhập tâm về những gì được viết ra trong đó về môn học còn qua mới đối với không chỉ đám thanh niên mới học nghề, mà thực ra là đối với tất cả mọi người lúc đó. Ban Xã hội học là môi trường duy nhất lúc ấy có điều kiện để học tập về nghề xã hội học, thì đấy không phải chỉ vì có tài liệu, sách vở tham khảo, mà còn vì các khoá học. Nhiều bạn đồng nghiệp hiện giờ vẫn còn nhắc tới các bài giảng nhập môn về xã Một cuộc phỏng vấn xã hội học 42 11 + 12/2014 TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN TRUYỀN THỐNG & PHÁT TRIỂN 11 + 12/2013 43

×