Diễn đàn văn nghệ Việt Nam-Số 3/2014-vanhien.vn

327 views

Published on

Tạp chí Diễn đàn văn nghệ Việt Nam - Số 3/2014. Đăng trên vanhien.vn

Published in: News & Politics
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
327
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
30
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Diễn đàn văn nghệ Việt Nam-Số 3/2014-vanhien.vn

  1. 1. DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 1
  2. 2. 2 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014
  3. 3. 3DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 T HÔØI LUAÄN Kính thöa Toång Bí thö Nguyeãn Phuù Troïng, Kính thöa caùc ñoàng chí laõnh ñaïo Ñaûng, Nhaø nöôùc, Kính thöa caùc baùc, caùc anh, caùc chò, Nhaân dòp 84 naêm thaønh laäp Ñaûng vaø ñoùn Teát coå truyeàn cuûa daân toäc, thay maët Ñaûng ñoaøn Lieân hieäp caùc Hoäi Vaên hoïc ngheä thuaät Vieät Nam, toâi xin baøy toû loøng caûm ôn Ban chaáp haønh Trung öông Ñaûng, Boä Chính trò, Ban Bí thö vaø Toång Bí thö Nguyeãn Phuù Troïng veà söï tin caäy vaø quan taâm ñoái vôùi giôùi vaên hoïc ngheä thuaät trong nhieàu naêm qua. Chuùng toâi tin töôûng saâu saéc, vôùi truyeàn thoáng veû vang vaø daïn daøy kinh nghieäm trong ñaáu tranh caùch maïng, nhaát ñònh Ñaûng ta, Ñaûng do Baùc Hoà saùng laäp vaø reøn luyeän seõ tieáp tuïc laõnh ñaïo nhaân daân ta vöôït qua moïi khoù khaên thaùch thöùc, ñöa ñaát nöôùc ta tieáp tuïc ñaït nhieàu thaønh töïu veû vang trong nhöõng naêm thaùng troïng ñaïi tröôùc maét. Naêm 2013, Lieân hieäp caùc Hoäi Vaên hoïc ngheä thuaät Vieät Nam kyû nieäm troïng theå 65 naêm ngaøy truyeàn thoáng cuûa mình. Trong dòp vui möøng naøy, chuùng toâi raát xuùc ñoäng ñöôïc ñoùn Toång Bí thö Nguyeãn Phuù Troïng ñeán döï vaø trao böùc tröôùng cuûa Ban Bí thö “Ñoaøn keát, Ñoåi môùi, Daân chuû, Saùng taïo“ cho giôùi vaên ngheä só caû nöôùc. Tieáp sau ñoù, Toång Bí thö ñaõ daønh thôøi gian ñeán thaêm vaø laøm vieäc vôùi Ñaûng ñoaøn Lieân hieäp Vaên hoïc ngheä thuaät, tìm hieåu raát caën keõ tình hình hoaït Caàn coù Nghò quyeát môùi veà vaên hoùa, vaên ngheä, giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà böùc thieát ñang ñaët ra cho söï phaùt trieån VNHT nöôùc nhaø(*) (Phaùt bieåu cuûa nhaø thô HÖÕU THÆNH - Chuû tòch Lieân hieäp caùc Hoäi VHNT Vieät Nam, Bí thö Ñaûng ñoaøn Lieân hieäp caùc Hoäi VHNT Vieät Nam taïi buoåi Ban Bí thö TÖ. Ñaûng gaëp maët, chuùc Teát caùc trí thöùc, vaên ngheä só, saùng 26/01/2014, taïi Haø Noäi) Toång Bí thö NGUYEÃN PHUÙ TROÏNG phaùt bieåu taïi cuoäc gaëp maët
  4. 4. 4 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 ñoäng vaø taâm tö, nguyeän voïng vaên ngheä só. Sau khi nghe baùo caùo cuûa Ñaûng ñoaøn vaø nhöõng yù kieán phaùt bieåu, Toång Bí thö nhieät lieät bieåu döông nhöõng thaønh töïu vaø cuûa giôùi vaên hoïc ngheä thuaät sau 15 naêm thöïc hieän Nghò quyeát 05 cuûa Trung öông veà vaên hoaù vaø Nghò quyeát 23 cuûa Boä Chính trò veà xaây döïng phaùt trieån vaên hoïc, ngheä thuaät trong tình hình môùi; chæ roõ phöông höôùng, nhieäm vuï phaùt trieån vaên hoaù, ngheä thuaät, ñoàng thôøi giao nhieäm vuï cho caùc Ban, Boä ngaønh coù lieân quan giaûi quyeát 16 kieán nghò cuûa Ñaûng Ñoaøn vaên hoïc ngheä thuaät. Tình caûm thaân thieát, ñaàm aám vaø taùc phong saâu saùt, cuï theå, döùt ñieåm töøng vieäc cuûa Toång Bí thö taïo moät baàu khoâng khí, phaán khôûi, tin töôûng vaø nieàm hy voïng môùi cho giôùi vaên hoïc ngheä thuaät nöôùc nhaø. Trong dòp ñoùn Teát coå truyeàn Giaùp Ngoï 2014, caùc vaên ngheä só vaø trí thöùc tieâu bieåu ñöôïc nhaän moùn quaø hoã trôï khoù khaên cuûa Ñaûng theo Quyeát ñònh 59 cuûa Ban Bí thö, coù theâm moät höông vò môùi ñaày yù nghóa trong söï gaén boù giöõa Ñaûng vôùi vaên ngheä só, vaên ngheä só vôùi Ñaûng. Naêm 2013 ñöôïc söï chæ ñaïo saâu saùt cuûa Ban Tuyeân giaùo Trung öông, caùc hoaït ñoäng vaên hoïc ngheä thuaät dieãn ra soâi noåi, haøo höùng vaø thu ñöôïc keát quaû toaøn dieän treân taát caû caùc lónh vöïc saùng taùc, bieåu dieãn, quaûng baù taùc phaåm vaø giao löu vaên hoaù quoác teá, theå hieän qua nhöõng neùt noåi baät sau ñaây. - Veà ñeà taøi: ñaõ coá gaéng baùm saùt thöïc tieãn soâi ñoäng cuûa ñaát nöôùc, ruùt ngaén khoaûng caùch vôùi ñôøi soáng. - Veà chuû ñeà: Noåi baät nhaát laø cuoäc ñaáu tranh choáng suy thoaùi veà ñaïo ñöùc xaõ hoäi, theå hieän traùch nhieäm vaø löông taâm cuûa vaên Toång Bí thö NGUYEÃN PHUÙ TROÏNG vaø caùc ñoàng chí trong Ban Bí thö chuïp aûnh löu nieäm vôùi caùc trí thöùc, vaên ngheä só THÔØI LUAÄN
  5. 5. 5DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 ngheä só tröôùc nhöõng vaán ñeà hoaøn thieän nhaân caùch con ngöôøi. - Veà phöông thöùc hoaït ñoäng: Ñaõ toå chöùc thaønh coâng haøng traêm cuoäc trieån laõm ngheä thuaät khu vöïc, lieân hoan muùa, aâm nhaïc, lieân hoan phim Giaûi Caùnh dieàu vaøng laàn thöù VII, thi nhieáp aûnh quoác teá, trao giaûi thöôûng kieán truùc treû, ñaåy maïnh caùc hoaït ñoäng söu taàm vaø xuaát baûn caùc di saûn vaên ngheä daân gian, taïo moâi tröôøng hoaït ñoäng roäng raõi ñeå ñöa saûn phaåm vaên hoïc ngheä thuaät ñeán vôùi coâng chuùng. Sau moät thôøi gian bi haøi kòch laán saân, chính kòch trôû laïi vôùi vai troø linh hoàn cuûa saân khaáu nöôùc nhaø, tuaàn leã kòch Löu Quang Vuõ thu huùt haøng vaïn khaùn giaû laø moät ñieåm saùng cuûa saân khaáu 2013. Caùc cuoäc thi truyeän ngaén, tieåu thuyeát cuûa Hoäi Nhaø vaên Vieät Nam thu ñöôïc keát quaû toát ñeïp. - Veà löïc löôïng: Ñoäi nguõ caùc taøi naêng treû tham gia ngaøy caøng coâng ñaûo vaø böôùc ñaàu theå hieän ngoân ngöõ vaø phong caùch môùi meû, nhieàu theå nghieäm raát ñaùng khuyeán khích. - Giao löu quoác teá dieãn ra soâi noåi. Vieäc toå chöùc thaønh coâng Hoäi nghò Ban chaáp haønh caùc nhaø vaên AÙ - Phi sau khi taùi laäp vaø ñoùn ñoaøn nhaø vaên caáp cao Trung Quoác coù aán töôïng toát trong xaõ hoäi. Trong lyù luaän pheâ bình, cuoäc ñaáu tranh xung quanh moät luaän aùn thaïc só cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Haø Noäi coù taùc duïng caûnh baùo, ngaên chaën nhöõng quan ñieåm sai traùi trong vaên hoïc - ngheä thuaät, ñöôïc xaõ hoäi quan taâm, ñoàng tình. Beân caïnh nhöõng coá gaéng, khoù khaên, lôùn nhaát hieän nay vaãn laø vieäc theå cheá hoaù nghò quyeát ñeå sôùm coù moät chính saùch ñoàng boä phaùt trieån vaên hoïc ngheä thuaät. Maët khaùc, khoù khaên veà kinh teá cuõng aûnh höôûng khoâng nhoû ñeán thò tröôøng vaên hoïc - ngheä thuaät vaø ñôøi soáng cuûa vaên ngheä só. Tröôùc tình hình ñoù, chuùng toâi ñeà nghò: Moät laø, Ñaûng caàn coù Nghò quyeát môùi veà vaên hoaù, moät maët laøm giaøu coù vaø saâu saéc theâm caùc quan ñieåm tö töôûng veà vaên hoaù, vaên hoïc - ngheä thuaät, maët khaùc caàn tìm ra nhöõng giaûi phaùp ñoàng boä, khaû thi, giaûi quyeát thoaû ñaùng nhöõng vaán ñeà böùc thieát ñang ñaët ra cho söï phaùt trieån vaên hoïc - ngheä thuaät nöôùc nhaø. Coù Nghò quyeát laø raát quan troïng, nhöng vieäc trieån khai Nghò quyeát caøng quan troïng hôn, laøm cho Nghò quyeát ñi vaøo ñôøi soáng, laøm chuyeån bieán maïnh meõ nhaän thöùc, tö töôûng cuûa toaøn Ñaûng, toaøn daân ñoåi môùi lónh vöïc saûn xuaát caùc giaù trò tinh thaàn cuûa ñaát nöôùc. Hai laø, trong chæ ñaïo, caàn löïa choïn moät soá lónh vöïc coù tính muõi nhoïn ñeå taïo böôùc ñoät phaù laøm chuyeån bieán ñaïi cuïc vaên ngheä. Ba laø, Boä Chính trò, Ban Bí thö, Ban Tuyeân giaùo Trung öông taêng cöôøng chæ ñaïo ñeå caùc Hoäi chuyeân ngaønh tieán haønh toát Ñaïi Hoäi nhieäm kyø trong hai naêm 2014 -2015. Tröôùc khi ngöøng lôøi, toâi xin pheùp thay maët caùc vaên ngheä só coù maët taïi ñaây xin kính göûi lôøi chuùc möøng naêm môùi toát ñeïp nhaát ñeán Boä Chính trò, Ban Bí thö vaø Toång Bí thö Nguyeãn Phuù Troïng. Xin traân troïng caûm ôn. (*)Ñaàu ñeà cuûa DÑVNVN THÔØI LUAÄN
  6. 6. 6 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Q uaù trình thaûo luaän, laáy yù kieán roäng raõi cuûa nhaân daân ôû trong vaø ngoaøi nöôùc veà Hieán phaùp 1992 ñaõ dieãn ra raát phong phuù vaø phöùc taïp, nhöng keát quaû cho thaáy baûn Hieán phaùp môùi ñaõ ñöôïc thoâng qua vôùi soá phieáu ñoàng thuaän gaàn nhö tuyeät ñoái, quaû laø ñieàu baát ngôø vôùi nhieàu ngöôøi. Thaät ra thì, chaúng coù gì baát ngôø, ñoù laø söï theå hieän söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam. Ñeå thaáy roõ ñieàu töôûng nhö baát ngôø neâu treân, ñoàng thôøi thaáy roõ söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam, caàn phaûi tìm hieåu caû quaù trình töø tröôùc, trong vaø sau Ñaïi hoäi laàn thöù XI cuûa Ñaûng, cuõng nhö nhöõng dieãn bieán töø tröôùc vaø trong quaù trình thaûo luaän Hieán phaùp 1992 ôû Quoác hoäi khoùa XIII, nhaát laø nhöõng dieãn bieán veà thöïc traïng ñaát nöôùc töø sau Ñaïi hoäi XI cuûa Ñaûng ñeán nay. 1.Nhôù laïi, thôøi kyø dieãn ra Ñaïi hoäi XI cuûa Ñaûng, chuùng ta coù theå thaáy nhieàu ñieàu khoâng bình thöôøng, khieán cho Ñaïi hoäi ñaày soùng gioù, phöùc taïp, töôûng coù theå thay ñoåi ñöôøng loái phaùt trieån ñaát nöôùc. Traùi vôùi muïc tieâu xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi, moät soá caùn boä, ñaûng vieân, trong ñoù coù caû nhöõng caùn boä, ñaûng vieân caáp cao, ñaõ ñöa ra quan ñieåm khoâng coi kinh teá quoác doanh laø chuû ñaïo, neâu yù kieán sôû höõu tö nhaân môùi laø coäi nguoàn caûm höùng, laø ñoäng löïc cho söï phaùt trieån. Quan ñieåm treân khoâng chæ dieãn ra tröôùc Ñaïi hoâi maø caû trong Ñaïi hoäi XI cuûa Ñaûng, do ñoù môùi coù bieåu quyeát veà vaán ñeà naøy. Ñoù laø caùi côù ñeå sau Ñai hoäi, coù ngöôøi nhaân danh moät vieän nghieân cöùu vieát caû moät cuoán saùch xuyeân taïc, cho raèng Ñaïi hoäi XI ñaõ thaønh coâng ôû choã töø boû con ñöôøng phaùt trieån chuû nghóa xaõ hoäi vôùi ña soá phieáu aùp ñaûo töø boû quan ñieåm nhaø nöôùc chieám höõu tö lieäu saûn xuaát chuû yeáu, vaø kinh teá nhaø nöôùc ñoùng vai troø chuû ñaïo, nghóa laø töø boû moät trong nhöõng nguyeân lyù quan troïng nhaát veà chuû nghóa xaõ hoäi treân cô sôû chuû nghóa Maùc – Leânin vaø tö töôûng Hoà Chí Minh. Nhöng, ngay sau Ñaïi hoäi XI cuûa Ñaûng, moät Nghò quyeát môùi ra ñôøi – Nghò quyeát Hoäi nghò Trung öông 4 (khoùa XI) vôùi yù kieán neâu roõ: moät boä phaän khoâng ít caùn boä, ñaûng vieân thoaùi hoùa, bieán chaát veà tö töôûng, ñaïo ñöùc, loái soáng. Tieáp sau ñoù, laø Nghò quyeát 03 cuûa Boä Chính trò veà vieäc tieáp tuïc ñaåy maïnh cuoäc vaän ñoäng hoïc taäp vaø laøm theo taám göông ñaïo ñöùc Hoà Chí Minh. Ñoù laø chöa noùi ñeán nhöõng quyeát saùch heát söùc quan troïng veà toå chöùc vaø caùn boä, nhö vieäc khoâi phuïc laïi Ban Noäi chính vaø Ban Kinh teá Trung öông, ñaëc bieät laø vieäc coâng khai hoùa nhieàu vieäc cuûa Ñaûng ñeå daân bieát, daân baøn vaø daân coù theå kieåm tra, giaùm saùt söï laõnh ñaïo ñuùng ñaén Baûn Hieán phaùp môùi vaø söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam thôøi kyø hoäi nhaäp quoác teá THAØNH DUY (Hoäi Nhaø vaên Vieät Nam) D IEÃN ÑAØN
  7. 7. 7DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 cuûa Ñaûng. Nhöõng vieäc laøm ñaëc bieät ñoù ñaõ theå hieän ba ñieàu cô baûn caàn ñöôïc ghi nhaän, maø theo toâi, ñeàu laø bieåu hieän cuûa söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam. Moât laø, vieäc BCH Trung öông Ñaûng ra Nghò quyeát Hoäi nghò Trung öông 4 (Khoùa XI) vôùi chuû tröông pheâ bình vaø töï pheâ bình nghieâm khaéc trong Ñaûng, töø Trung öông ñeán ñòa phöông. Ñieàu ñoù theå hieän Ñaûng ta thöïc hieän ñieàu Baùc Hoà ñaõ noùi veà Ñaûng: “Moät Ñaûng maø giaáu dieám khuyeát ñieåm cuûa mình laø moät Ñaûng hoûng. Moät Ñaûng coù gan thöøa nhaän khuyeát ñieåm cuûa mình, vaïch roõ nhöõng caùi ñoù, vì ñaâu maø coù khuyeát ñieåm ñoù, xeùt roõ hoaøn caûnh sinh ra khuyeát ñieåm ñoù, roài tìm moïi caùch ñeå söûa chöõa khuyeát ñieåm ñoù. Nhö theá laø moät Ñaûng tieán boä, maïnh daïn, chaéc chaén, chaân chính (1) . Vôùi Nghò quyeát Hoäi nghò Trung öông 4 (Khoùa XI) vaø nhöõng vieäc laøm sau ñoù, chöùng toû Ñaûng ta chöa hoûng, khoâng giaáu khuyeát ñieåm. Thaáy roõ thöïc traïng xuoáng caáp nghieâm troïng veà tö töôûng, ñaïo ñöùc, loái soáng cuûa moät boä phaän khoâng nhoû caùn boä, ñaûng vieân, chaéc chaén Ban Chaáp haønh TW cuõng thaáy caû nhöõng khuyeát ñieåm cuûa mình, vaø toû roõ yù chí, quyeát taâm söûa chöõa nhöõng khuyeát ñieåm, yeáu keùm ñoù. Hai laø, vieäc ñaåy maïnh cuoäc vaän ñoäng hoïc taäp vaø laøm theo taám göông ñaïo ñöùc Hoà Chí Minh, ñoàng thôøi vôùi vieäc thöïc hieän Nghò quyeát Hoäi nghò Trung öông 4 (khoùa XI), chöùng toû Ban Chaáp haønh TW ñaõ baét ñaàu thaáu hieåu vaø quaùn trieät phöông phaùp laøm vieäc bieän chöùng maø Hoà Chí Minh ñaõ khaúng ñònh tính öu vieät cuûa hoïc thuyeát Maùc. Ñoù cuõng laø ñieàu Hoà Chí Minh ñaõ noùi vaø laøm: Muoán naâng cao ñaïo ñöùc caùch maïng phaûi quyeát taâm choáng chuû nghóa caù nhaân, nhö baøi baùo Ngöôøi vieát luùc saép ñi xa. Cuõng vaäy, muoán thöïc hieän thaønh coâng Nghò quyeát Hoäi nghò Trung öông 4 (khoùa XI) phaûi hoïc taäp vaø laøm theo taám göông ñaïo ñöùc Hoà Chí Minh. Ñoù laø hai vieäc khaùc nhau, nhöng gaén lieàn vôùi nhau trong moái quan heä bieän chöùng. Ñaûng vieân, nhaát laø ñaûng vieân caáp cao, maø suy thoaùi tö töôûng, ñaïo ñöùc vaø loái soáng thì laøm sao laõnh ñaïo ñöôïc Nhaø nöôùc phaùp quyeàn cuûa daân, do daân vaø væ daân. Moái quan heä giöõa Ñaûng laõnh ñaïo, Nhaø nöôùc quaûn lyù vaø Daân laø chuû, laø moái quan heä bieän chöùng, bieåu hieän cuûa söùc maïnh vaên hoùa vaø chæ quaùn trieät ñöôïc phöông phaùp laøm vieäc bieän chöùng, chuùng ta môùi thaáy vaø thöïc hieän ñuùng nhöõng noäi dung cô baûn noùi treân. Ba laø, vieäc coâng khai hoùa nhieàu chuû tröông cuûa Ñaûng, keå caû vieäc pheâ bình vaø töï pheâ bình trong Ñaûng tröôùc nhaân daân, ñeå nhaân daân bieát, nhaân daân baøn vaø kieåm tra, giaùm saùt, laø moät vieäc môùi, tröôùc ñaây noùi nhieàu, nhöng laøm coøn raát ít. Ñoù laø haønh vi vaên hoùa, theå hieän söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam. Chính laø nhôø ba quyeát taâm neâu treân, nhieàu dieãn bieán trong Quoác hoäi, Chính phuû ñeán caùc Ban, Boä, ngaûnh ôû Trung öông vaø ñòa phöông vaø caû daân toäc, ñaõ coù nhöõng hoaït ñoäng khôûi saéc hôn, theå hieän quyõ ñaïo tích cöïc theo tö töôûng Hoà Chí Minh veà con ñöôøng gaén ñoäc laäp daân toäc vôùi chuû nghóa xaõ hoäi. 2. Nhöõng soùng gioù trong quaù trình thaûo luaän, thoâng qua Hieán phaùp 1992 söûa ñoåi vaø boå sung trong Quoác hoäi khoùa XIII ñaõ phaûn aûnh nhöõng dieãn bieán töø trong Ñaûng. Roõ raøng, nhieàu vieäc laøm cuûa Quoác hoäi khoùa XIII ñaõ phaûn aûnh quyeát taâm cuûa Trung öông Ñaûng trong vieäc pheâ vaø töï pheâ, vieäc DIEÃN ÑAØN
  8. 8. 8 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 coâng khai hoùa nhöõng vieäc trong Quoác hoäi cho daân bieát, daân baøn vaø daân kieåm tra, giaùm saùt. Nhöõng yù ñoà muoán nhaân cô hoäi söûa ñoåi Hieán phaùp 1992 ñeå tìm caùch “dieãn bieán hoøa bình”, thay ñoåi baûn chaát cheá ñoä, xuaát hieän caû ôû trong vaø ngoaøi nöôùc, ñeàu thaát baïi; Nhöõng suy tö, thieáu kieân ñònh laäp tröôøng cuûa nhöõng ngöôøi suy thoaùi veà tö töôûng, ñaïo ñöùc, loái soáng… ñeàu ñöôïc nhaän thöùc laïi. Cho neân, töø choã yù kieán coøn raát phaân taùn,ñeán choã baûn Hieán phaùp ñöôïc thoâng qua taïi Quoác hoäi vôùi soá phieáu ñoàng thuaän gaàn nhö tuyeät ñoái, laø caû quaù trình voâ cuøng phöùc taïp, nhöng cuoái cuøng ñaõ theå hieän söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam, bieåu hieän roõ tinh thaàn ñoaøn keát, ñaïi ñoaøn keát, chuû nghóa yeâu nöôùc ñuùng ñaén vaø caû ñöùc ñoä, taøi ba cuûa nhöõng caùn boä caáp cao cuûa Ñaûng trong vieäc laéng nghe yù kieán nhaân daân, bieát döïa vaøo daân vaø coi daân laø goác, khoâng chæ trong moïi vieäc cuûa ñaát nöôùc maø caû vieäc xaây döïng, chính ñoán laïi Ñaûng. Ñoù laø con ñöôøng laõnh ñaïo ñuùùng ñaén, coi vaên hoùa laø noäi löïc, söùc maïnh vaên hoùa chæ ñöôøng, nhaát laø vaên hoùa laõnh ñaïo, laø nhöõng noäi dung coát loõi trong tö duy vaên hoùa Hoà Chí Minh. Vaên hoùa gaén vôùi moïi ngöôøi, moïi coâng daân; noùi vaên hoùa laõnh ñaïo laø noùi ñeán noäi löïc vaên hoùa cuûa moïi ngöôøi, moi coâng daân, chöù khoâng rieâng cuûa Ñaûng. Do ñoù, coù theå noùi, baøi hoïc ñaàu tieân, quan troïng nhaát, ñaõ ñöôïc Hoà Chí Minh vaän duïng vaø noùi roõ trong nhieàu vaên kieän, tuy chuùng ta noùi nhieàu, nhöng chöa ñöôïc vaän duïng ñuùng ñaén, ñoù chính laø baøi hoïc veà söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam. Chæ ñeán khi ñaát nöôùc ñöùng tröôùc nhöõng cam go, phöùc taïp, thöû thaùch quyeát lieät, chuùng ta môùi thaáy heát yù nghóa cuûa hai chöõ vaên hoùa trong tö duy vaên hoùa Hoà Chí Minh. Noùi veà yù Ñaûng, loøng Daân cuõng laø noùi ñeán noäi dung vaên hoùa, bôûi leõ söï suy thoaùi, bieán chaát cuûa caùn boä, ñaûng vieân, thöïc chaát cuõng laø söï suy thoaùi, bieán chaát veà vaên hoùa chính trò, vaên hoùa tö töôûng, vaên hoùa ñaïo ñöùc. Ñeå thaáy roõ ñieàu ñoù, caàn phaân bieät nhöõng yù ñoà choáng ñoái cheá ñoä, choáng ñoái Ñaûng, chuû tröông ña nguyeân vôùi nhöõng ngöôøi do taàm vaên hoùa coøn thaáp keùm vaø caû phaåm chaát vaên hoùa suy thoaùi, daãn ñeán nhöõng khuyeát ñieåm, thaäm chí laø sai laàm nghieâm troïng. Do ñoù, caàn phaân bieät thaùi ñoä cuûa ngöôøi choáng ñoái, vôùi ngöôøi suy thoaùi tö töôûng, ñoàng thôøi caûnh giaùc vôùi nhöõng caùi goïi laø “yù töôûng môùi” cuûa ñoäng löïc phaùt trieån, ñeà cao daân chuû voâ nguyeân taéc, baát chaáp nhöõng nguyeân lyù cô baûn cuûa vieäc xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi treân cô sôû chuû nghóa Maùc – Leânin vaø tö töôûng Hoà Chí Minh. Nhöõng noäi dung coát yeáu nhaát cuûa baûn Hieán phaùp môùi, chính laø theå hieän yù Ñaûng loøng Daân, bieåu bieän roõ söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam. Hieän töôïng phaân taâm trong khi thaûo luaän Hieán phaùp, chuû yeáu vaøo nhöõng ñieåm huyeät cuûa ñöôøng loái phaùt trieån chuû nghóa xaõ hoäi, nhö Ñieàu 4 veà söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng, veà nhieäm vuï, chöùc naêng cuûa quaân ñoäi trong vieäc baûo veä Ñaûng, nhaát laø hieän töôïng yeáu keùm cuûa kinh teá quoác doanh daãn ñeán ñoøi hoûi tö nhaân hoùa, v. v. ñeàu laø nhöõng ñieåm huyeät cuûa ñöôøng loái xaây döïng vaø phaùt trieån chuû nghóa xaõ hoäi Thöû hoûi, neáu nhöõng ñieåm huyeät aáy thay ñoåi thì coøn gì laø chuû nghóa xaõ hoäi; Bôûi leõ, laøm gì coøn chuû nghóa xaõ hoäi, neáu khoâng coù Ñaûng laõnh ñaïo ñuùng ñaén; laøm gì coøn Ñaûng laõnh ñaïo, neáu khoâng coù quaân ñoäi trung thaønh vôùi Ñaûng; laøm gì coøn Nhaø nöôùc cuûa daân, do daân vaø vì daân, neáu khoâng coù neàn kinh teá DIEÃN ÑAØN
  9. 9. 9DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 vöõng maïnh do Nhaø nöôùc chuû ñaïo. Chuùng ta khoâng ñaùnh giaù thaáp nhöõng ñoùng goùp cuûa caùc nhaø haûo taâm, ñaëc bieät laø caùc doanh nghieäp tö nhaân vaø ñoäi nguõ doanh nhaân. Nhöng, khoâng theå coi hoï chòu traùch nhieäm tröôùc nhaân daân nhö moät muïc tieâu chuû yeáu cuûa chuû nghóa xaõ hoäi. Chæ coù moät Ñaûng thöïc söï vì nöôùc, vì daân, moät Nhaø nöôùc thöïc söï cuûa daân, do daân vaø vì daân, thì Ñaûng vaø Nhaø nöôùc aáy môùi coù traùch nhieäm vôùi daân, môùi coi daân laø tröôùc heát vaø treân heát, vaø ñöông nhieân, Ñaûng vaø Nhaø nöôùc aáy môùi thöïc hieän ñöôïc nhöõng ñieàu Hoà Chí Minh ñoøi hoûi: “Neáu daân ñoùi, Ñaûng vaø Chính phuû coù loãi; neáu daân reùt laø Ñaûng vaø Chính phuû coù loãi; neáu daân doát laø Ñaûng vaø Chính phuû coù loãi; neáu daân oám laø Ñaûng vaø Chính phuû coù loãi” (2) . Ñoù laø nhaân quyeàn vaø daân quyeàn, gaén lieàn vôùi neàn daân chuû xaõ hoäi chuû nghóa. Nhöõng ñieàu ñoù ñaõ ñöôïc khaúng ñònh töø laâu, nhöng tröôùc ñaây chöa ñöôïc thöïc hieän ñuùng möùc. Cho duø Hieán phaùp thay ñoåi laàn naøy cho phuø hôïp vôùi yeâu caàu môùi, nhöng veà baûn chaát khoâng bao giôø thay ñoåi. Traùi laïi, Hieán phaùp môùi chæ laøm roõ theâm nhöõng chöùc naêng thuoäc baûn chaát cuûa moät xaõ hoäi môùi, nhö Ñaûng phaûi coù traùch nhieäm tröôùc daân vaø chòu söï kieåm tra, giaùm saùt cuûa nhaân daân; Nhaø nöôùc thì taát nhieân phaûi vì daân, coi daân laø treân heát, tröôùc heát vaø coù traùch nhieäm tröôùc daân. Do ñoù, caùn boä, ñaûng vieân, coâng chöùc, phaûi laø coâng boäc thaät söï trung thaønh cuûa nhaân daân chöù khoâng phaûi laø nhöõng “oâng quan caùch maïng”. Thaät may, Ñaûng, Nhaø nöôùc vaø Nhaân daân ta ñaõ naém vöõng ñieàu chuû choát ñoù vaø ñöa baûn Hieán phaùp môùi ñeán thaønh coâng nhö nhaân daân mong ñôïi. Ñoù laø thaønh coâng cuûa söùc maïnh vaên hoùa Vieät Nam, khi vaên hoùa trôû thaønh neàn taûng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi. Ñoù cuõng laø thaønh coâng cuûa chuû nghóa Maùc – Leânin vaø tö töôûng Hoà Chí Minh, khi noäi dung Hieán phaùp môùi ñaõ theå hieän roõ nhöõng chaân lyù lyù luaän cuûa chuû nghóa xaõ hoäi. 3. Hôn nöõa, coøn phaûi thaáy thöïc teá ñieàu haønh ñaát nöôùc cuûa Ñaûng, Chính phuû tröôùc nhöõng mong ñôïi cuûa nhaân daân. Chuùng ta xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi trong boái caûnh ñaát nöôùc hoäi nhaäp quoác teá toaøn caàu hoùa tö baûn chuû nghóa, thì ñöông nhieân, khoâng theå vaän duïng chuû nghóa Maùc – Leânin vaø tö töôûng Hoà Chí Minh moät caùch maùy moùc, giaùo ñieàu. Ñaây cuõng laø tö duy bieän chöùng duy vaät maø caùc nhaø kinh ñieån cuõng nhö Hoà Chí Minh ñaõ noùi vaø laøm. Quaû nhö Maùc noùi: “Söï giaûi phoùng laø moät söï kieän lòch söû chöù khoâng phaûi söï kieän tö töôûng, vaø noù naûy sinh ra töø nhöõng ñieàu kieän lòch söû ”(3) . Ñoù laø tö duy bieän chöùng, ñoøi hoûi cuûa vaên hoùa, do vaên hoùa chæ ñöôøng. Cho neân, vieäc chuùng ta ñoåi môùi vaø hoäi nhaäp quoác teá laø hoaøn toaøn ñuùng ñaén. Vaán ñeà laø hoäi nhaäp nhö theá naøo cho coù lôïi cho daân thì laïi laø vieäc phaûi suy nghó, nhöng suy nghó theo höôùng tích cöïc vöôn leân vöôït qua nhöõng khoù khaên, thaùch thöùc, chöù khoâng phaûi theo höôùng tieâu cöïc theo nhöõng ñoäng cô caù nhaân. Ñuùng laø phaûi ñuoåi kòp chuû nghóa tö baûn khi chuùng ta muoán vöôït qua, nhöng ñoàng thôøi phaûi bieát traùnh xa nhöõng tieâu cöïc cuûa noù, nhö caùch noùi cuûa Max.Weber. nhaø kinh teá hoïc, xaõ hoäi hoïc, söû hoïc vaø luaät hoïc, nguôøi Ñöùc (4) . Ñieàu ñoù cuõng coù nghóa laø, chuùng ta vöôït qua chuû nghóa tö baûn khoâng chæ veà vaät chaát nhö coâng nghieäp maø tröôùc heát laø veà tinh thaàn, cuõng laø veà vaên hoùa, maø vaên hoùa chính trò, vaên hoùa tö töôûng, vaên hoùa ñaïo ñöùc, laø nhöõng noäi dung coát loõi. DIEÃN ÑAØN
  10. 10. 10 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Hôn theá nöõa, nhöõng ngöôøi ñieàu haønh ñaát nöôùc coøn phaûi maïnh daïn vaø duõng caûm vöôït qua nhöõng raøo caûn voán laø haäu quaû tieâu cöïc cuûa chuû nghóa tö baûn maø chính nhöõng trí thöùc coù löông taâm trong xaõ hoäi tö baûn, cuõng phaûi leân aùn. Ngaøy nay, ai cuõng hieåu nguyeân nhaân khuûng hoaøng baét nguoàn töø moät nhoùm caùc nhaø tö baûn taøi chính ñang duøng nhöõng thuû ñoaïn ñaàu cô taøi chính nhaèm tìm kieám sieâu lôïi nhuaän. Ñieàu ñoù moät laàn nöõa chöùng minh khoâng chæ döï baùo cuûa Maùc maø caû Hoà Chí Minh cuõng sôùm thaáy roõ, nhö Ngöôøi ñaõ töøng noùi: “Thôøi ñaïi cuûa chuû nghóa tö baûn luõng ñoaïn cuõng laø thôøi ñaïi cuûa moät nhoùm nöôùc lôùn do boïn tö baûn taøi chính caàm ñaàu thoáng trò caùc nöôùc phuï thuoäc” (5) . Chính nhoùm nöôùc lôùn do boïn tö baûn taøi chính caàm ñaàu aáy laø “Thaày phuø thuyû” khoâng kieåm soaùt noåi cuûa chuû nghóa tö baûn. Cho neân, khoâng phaûi laø ngaãu nhieân tình traïng khuûng hoaûng taøi chính vöøa qua laïi baét ñaàu töø phoá Wall trung taâm nöôùc Myõ. Chuùng ta ñang vaän haønh neàn kinh teá theo cô cheá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa, nhöng laïi hoaø nhaäp vôùi theá giôùi toaøn caàu hoaù tö baûn chuû nghóa, thì roõ raøng coù söï khoâng aên khôùp giöõa lyù luaän vaø thöïc tieãn, giöõa noùi vaø laøm. Vaäy laøm theá naøo ñeå khoâng rôi vaøo nhöõng caùi goïi laø “maâu thuaãn” coá höõu cuûa chuû nghóa tö baûn, ñeå khoâng bò chính nhöõng nhaø ñaàu tö laø tö baûn taøi chính tìm caùch thu lôïi nhuaän toái ña treân moät ñaát nöôùc coøn ngheøo vaø ñaày khoù khaên nhö nöôùc ta. Roõ raøng ñieàu ñoù khoâng deã daøng khi hình thaønh moät chuû thuyeát phaùt trieån theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa nhö Vieät Nam. Lieân heä vôùi ñaát nöôùc ta, chuùng ta coù theå thaáy nhieàu vieäc sai laø do chuùng ta chöa chuù yù ñeán quan ñieåm ñuùng ñaén cuûa caùc nhaø kinh ñieån, ñaëc bieät laø cuûa Hoà Chí Minh. Ngöôïc laïi, nhieàu vieäc ñuùng cuõng chính laø do chuùng ta thöïc haønh theo yù töôûng vaên hoùa chæ ñöôøng, theå hieän roõ lyù luaän vaø tö duy bieän chöùng cuûa caùc nhaø kinh ñieån. Vaên hoùa buøng noå, coâng ngheä thoâng tin, nhaát laø kyõ thuaät soá phaùt trieån…, chuû nghóa tö baûn cuõng ñöôïc ñieàu chænh theo höôùng tích cöïc, nhöng cuõng ñang xuaát hieän nhöõng yù ñoà ñen toái, phaûn aûnh baûn chaát chuû nghóa tö baûn trong vieäc kinh doanh tieàn teä, kieám lôïi nhuaän toái ña, daãn ñeán khuûng hoaûng taøi chính laø ñieàu khoù traùnh. Chæ rieâng vieäc ñoù, chuùng ta ñaõ thaáy vieäc nhaø nöôùc phaûi quaûn lyù coù vai troø quan troïng nhö theá naøo trong ñieàu tieát neàn kinh teá quoùc daân. Coi vaên hoùa laø neàn taûng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi, vöøa laø muïc tieâu, vöøa laø ñoäng löïc cuûa phaùt trieån, cuõng coù nghóa laø coi vaên hoùa coù khaû naêng chæ ñöôøng cho quoác daân ñi trong hoaøn caûnh khoù khaén nhaát, Hoà Chí Minh ñaõ laõnh ñaïo hai cuoäc khaùng chieán ñeán thaønh coâng, ñöa nöôùc ta ñeán thaéng lôïi nhö ngaøy nay. Ñoù laø söùc maïnh vaên hoùa, chaân lyù ñaõ ñöôïc theá giôùi coâng nhaân. Ngaøy nay, chuùng ta caàn trôû laïi vôùi baøi hoïc ñoù trong xaây döïng vaø phaùt trieån beàn vöõng ñaát nöôùc theo ñònh höôùng chuû nghóa xaõ hoäi. (1) Hoà Chí Minh Toaøn taäp. Xuaát baûn laàn thöù ba, Nxb. Chính trò Quoác gia, Haø Noäi, 2011, t.5, tr. 301 (2) Hoà Chí Minh, Toaøn taäp , Sññ , t 9, tr. 518 (3) Maùc vaø Awngghen: Tuyeån taäp, Nxb. Söï that, Haø Noäi, t.1, tr. 280 (4) Xem: Moät neàn vaên hoùa bieát xaáu hoå, Leâ Sôn dòch, Nxb. Vaên hoïc, Haø Noäi, 2013, tr. 89 (5) Hoà Chí Minh: Toaøn taäp, Sññ t. 11, tr. 169. DIEÃN ÑAØN
  11. 11. 11DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Thöïc tieãn vaø saùng taïo taùc phaåm muùa PGS.TS. NSND. LEÂ NGOÏC CANH (Hoäi ngheä só Muùa Vieät Nam) N gheä thuaät muùa caùch maïng Vieät Nam, ñaõ ñaït nhieàu thaønh töïu theo doøng chaûy cuûa lòch söû caùch maïng, ñaùng khích leä vaø töï haøo. Nhöõng thaønh töïu aáy ñöôïc taïo neân bôûi nhieàu theá heä ngheä só muùa ñaày taâm huyeát vôùi ngheà, vôùi con ñöôøng söï nghieäp ñaõ choïn. Coù theå noùi con ñöôøng aáy, söï nghieäp aáy ñaõ gaén boù vôùi ñôøi ngöôøi ngheä só luoân phaán ñaáu cho söï nghieäp muùa caùch maïng Vieät Nam. Nhöõng ngheä só aáy coù theå quy thaønh 5 theá heä ngheä só , luoân baùm saùt vôùi thöïc tieãn, gaén boù vôùi thöïc tieãn ñeå saùng taïo thaønh coâng nhieàu taùc phaåm muùa coù giaù trò. Theá heä thöù nhaát: Theá heä ñaàu tieân tham gia cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp vaø choáng Myõ. Nay laø theá heä U80. Theá heä thöù hai: Theá heä chuyeån tieáp, thôøi kyø xaây döïng xaõ hoäi chuû nghóa ôû mieàn Baéc vaø choáng Myõ cöùu nöôùc. Nay laø theá heä U70. Theá heä thöù ba: Sau giaûi phoùng, thoáng nhaát ñaát nöôùc. Nay laø theá heä U60. Theá heä thöù tö: Thôøi kyø xaây döïng ñaát nöôùc. Nay laø theá heä U50. Theá heä thöù naêm: Theá heä treû, thôøi kyø hoäi nhaäp, giao löu vaên hoùa, thôøi môû cöûa. Nay laø theá heä U30. Song, coù moät ñieàu quan troïng laø caùc theá heä ngheä só ñeàu tröôûng thaønh trong thöïc tieãn caùch maïng Vieät Nam. Chính thöïc tieãn naøy ñaõ laø nguoàn caûm höùng voâ taän ñeå ngheä só saùng taïo nhöõng taùc phaåm muùa coù söùc soáng, coù hôi thôû cuûa thôøi ñaïi. Nhöõng theá heä ngheä só aáy, nhöõng taùc phaåm aáy naûy maàm töø thöïc tieãn ñeå saùng taïo, ñi leân töø thöïc tieãn, thaønh coâng töø thöïc tieãn. Thöïc tieãn vôùi khaùi nieäm, noäi haøm roäng, laø taát caû nhöõng söï kieän, nhöõng nhaân vaät, taát caû nhöõng dieãn bieán trong ñôøi soáng cuûa chuùng ta, toàn taïi quanh ta. Tieáp caän thöïc tieãn coù nhieàu caùch, nhieàu höôùng khaùc nhau, cuõng töø ñoù caùc ngheä só coù söï rung caûm, saùng taïo khaùc nhau. Coù theå keå ñeán nhöõng caùch tieáp caän thöïc tieãn sau: - Ñi söu taàm, thaâm nhaäp thöïc tieãn cuûa cuoäc soáng, töùc laø ñi ñieàu tra thöïc ñòa. - Nghieân cöùu, söu taàm töø mó thuaät, khaûo coå (tranh töôïng). - Nghieân cöùu, söu taàm töø vaên hoïc (tieåu thuyeát, truyeän coå tích, vaên, thô). 1. Tieáp caän thöïc tieãn töø söu taàm nghieân cöùu ñieàn daõ thöïc ñòa. Töø nhöõng lónh vöïc, noäi dung thöïc tieãn coù vai troø raát quan troïng trong vieäc caûm höùng ñeå xaây döïng nhöõng taùc phaåm muùa coù taâm hoàn daân toäc, coù hôi thôû thôøi ñaïi. Khi tieáp caän thöïc tieãn ñuùng höôùng seõ ñem laïi söï thaønh coâng cho taùc phaåm muùa. Töø nhöõng caùch tieáp caän thöïc tieãn seõ giuùp cho chuùng ta khaûo cöùu nhöõng taùc phaåm muùa coù coäi nguoàn töø thöïc tieãn, ñieàn daõ. Muùa muøa hoa ban nôû (Muùa noùn, toäc DIEÃN ÑAØN
  12. 12. 12 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 ngöôøi Thaùi). Coá Ngheä só nhaân daân Ñoã Minh Tieán ñaõ coù gaàn hai thaùng ñi söu taàm, nghieân cöùu muùa Thaùi vuøng Taây Baéc ñeå saùng taïo thaønh coâng muùa Muøa hoa Ban nôû. Taùc phaåm ñeå ñôøi vôùi söï saùng taïo ñoäc ñaùo, aán töôïng laø hình töôïng hoa ban nôû, nhöõng chieác noùn töôïng tröng cho nhöõng caùnh hoa ban ñoùn chaøo bình minh. (AÛnh) Muùa Boâng hoa ñaàu xuaân (muùa oâ, toäc ngöôøi Moâng). Coá Ngheä só öu tuù Nguyeãn Minh Hieán, ñaõ coù thôøi gian ñi söu taàm, nghieân cöùu muùa ngöôøi Moâng vaø söï quan saùt sinh hoaït cuûa toäc ngöôøi Moâng. Töø söï söu taàm, quan saùt thöïc tieãn thaåm thaáu trong taâm hoàn ngöôøi ngheä só. Töø söï quan saùt daùng nhöõng coâ gaùi Moâng, cuøng vôùi chaát lieäu muùa Moâng vaø chieác oâ cuûa caùc coâ gaùi che naéng, che möa, Coá Ngheä só öu tuù Nguyeãn Minh Hieán ñaõ saùng taïo thaønh coâng taùc phaåm muùa Boâng hoa ñaàu xuaân raát thaønh coâng. Muùa Ca Tu (Toäc ngöôøi Ca Tu) Ngheä só öu tuù Ngaân Quyù ñaõ coù thôøi gian ñi nghieân cöùu muùa caùc daân toäc vuøng Taây Nguyeân (qua caùc ngheä nhaân taäp keát). Cuøng keát hôïp vôùi Ngheä só nhaân daân Thaùi Ly, vôùi söï töôûng töôïng phong phuù, ñoäc ñaùo hai ngheä só ñaõ saùng taïo raát thaønh coâng taùc phaåm muùa Ca Tu, taùc phaåm ñeå ñôøi, ñeå laïi aán töôïng toát ñeïp trong coâng chuùng trong vaø ngoaøi nöôùc. Muùa Quaït Chaêm (toäc ngöôøi Chaêm) Ngheä só nhaân daân Nguyeãn Thò Hieån ñaõ coù nhieàu laàn nghieân cöùu muùa Chaêm, cuøng vôùi söï tö duy, töôûng töôïng ñaõ saùng taïo thaønh coâng taùc phaåm muùa Quaït Chaêm, coù daáu aán taâm hoàn daân toäc, coát caùch daân toäc Chaêm. Ñoù laø moät trong nhöõng taùc phaåm thaønh coâng cuûa Ngheä só nhaân daân Nguyeãn Thò Hieån. Taùc phaåm ñaõ ñeå laïi aán töôïng trong coâng chuùng trong vaø ngoaøi nöôùc. Muùa Tieáng chuoâng ngaøy hoäi (Toäc ngöôøi Dao). Ngheä só nhaân daân Vuõ Hoaøi, coù haøng chuïc naêm cuûa tuoåi treû gaén boù vôùi mieàn Taây Baéc, soáng trong kho taøng muùa mieàn Taây Baéc. Do vaäy voán muùa mieàn Taây Baéc vôùi ngheä só laø quyù giaù, neân ngheä só nhaân daân Vuõ Hoaøi ñaõ coù haøng loaït taùc phaåm muùa ra ñôøi giaàu tính daân toäc. Trong ñoù phaûi keå ñeán taùc phaåm muùa Tieáng chuoâng ngaøy hoäi. Muùa Tieáng chuoâng ngaøy hoäi ñaõ phaùt huy nhöõng ñaëc tröng, chaát lieäu muùa Dao ñöôïc hoäi tuï trong taùc phaåm naøy, ñeå laïi aán töôïng toát ñeïp trong coâng chuùng. Muùa Troáng Taây Nguyeân (toäc ngöôøi Banar) Ngheä só nhaân daân YBrôm, toäc ngöôøi Banar, sinh ra vaø lôùn leân töø queâ höông ñaát meï, vaø thaønh ñaït töø neàn ngheä thuaät muùa vuøng Taây Nguyeân trong phuù, ñoäc ñaùo. Töø kho taøng muùa quyù giaù aáy, Ngheä só nhaân daân YBrôm ñaõ saùng taïo thaønh coâng muùa Troáng Taây Nguyeân (muùa ba ngöôøi). Muùa Troáng Taây Nguyeân ñöôïc phaùt trieån chuû yeáu töø chaát lieäu muùa troáng cuûa ngöôøi Banar. Taùc phaåm ñeå laïi aán töôïng trong coâng chuùng. Taùc phaåm ñaäm ñaø tính daân toäc, taâm hoàn daân toäc. Muùa Bieån vaø löûa queâ toâi Ngheä só nhaân daân Leâ Ngoïc Canh ñaõ coù nhieàu laàn nghieân cöùu thöïc ñòa, tìm hieåu veà coâng nghieäp daàu khí. Töø hình aûnh ngoïn löûa daàu khí vuït saùng in hình treân soùng bieån meânh moâng, ñaõ laø hình töôïng chuû ñaïo ñem laïi caûm xuùc vaø söï töôûng töôïng DIEÃN ÑAØN
  13. 13. 13DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 cuûa taùc giaû ñeå taïo döïng taùc phaåm muùa ñem laïi aán töôïng trong coâng chuùng. Ñoù laø söï caùch ñieäu taám luïa lôùn maøu xanh laøm soùng bieån vaø taám luïa maøu ñoû taïo thaønh ngoïn löûa daàu khí soi boùng giöõa bieån khôi meânh moâng löôïn soùng. 2. Tieáp caän thöïc tieãn töø mó thuaät khaûo coå Töø nhöõng böùc tranh, pho töôïng coù yeáu toá muùa, hình töôïng muùa nhieàu ngheä só ñaõ caûm höùng, saùng taïo thaønh nhöõng taùc phaåm coù giaù trò cao. Muùa höùng döøa (toäc ngöôøi Vieät) Tranh höùng döøa laø moät böùc tranh daân gian ñaëc saéc, noåi troäi trong kho taøng tranh daân gian Vieät Nam. Töø böùc tranh aáy, Ngheä só nhaân daân Leâ Ngoïc Cöôøng ñaõ saùng taïo raát thaønh coâng taùc phaåm muùa Höùng Döøa ñeå laïi aán töôïng raát ñeïp trong coâng chuùng Vieät Nam vaø baïn beø treân theá giôùi. Vôùi söï nghieân cöùu, am hieåu vaø giaøu trí töôûng töôïng ñaõ taïo neân taùc phaåm ngheä thuaät ñoäc ñaùo. Töø noäi dung, hình töôïng, ñaëc ñieåm, tính caùch, baûn chaát thaåm mó cuûa tranh höùng döøa ñaõ haøm chöùa trong taùc phaåm cuøng teân, taùc phaåm muùa Höùng Döøa. Muùa khaùt voïng (toäc ngöôøi Chaêm) Ngheä só nhaân daân Ñaëng Huøng coù nhieàu naêm gaén boù, ñaém mình ôû xöù sôû Champa ñeå tìm kieám kho taøng muùa Chaêm. Vôùi taâm huyeát, trí tueä vaø giaàu trí töôûng töôïng, Ngheä só nhaân daân Ñaëng Huøng ñaõ saùng taùc haøng loaït taùc phaåm phaùt trieån töø chaát lieäu muùa Chaêm ñeå laïi aán töôïng toát ñeïp cho coâng chuùng. Muùa khaùt voïng laø moät taùc phaåm ñaëc saéc cuûa Ngheä só nhaân daân Ñaëng Huøng, tieáp caän thöïc tieãn, töø nhöõng pho töôïng coå muùa Chaêm. Ngheä só nhaân daân Ñaëng Huøng ñaõ bieán nhöõng töôïng ñaù coå nhö Apsara, Xiva, … bieán nhöõng töôïng ñaõ thaønh nhöõng töôïng ñaù bieát noùi, coù hoàn, coù söùc soáng, ñoù laø muùa Khaùt Voïng. Muùa Khuùc bieán taáu töø pho töôïng coå Töø nhöõng aûnh, nhöõng pho töôïng ñaù coå, coù yeáu toá muùa, taïo hình muùa, vôùi söï quan saùt tinh teá, giaàu tö duy, töôûng töôïng Ngheä só nhaân daân ÖÙng Duy Thònh ñaõ saùng taïo raát thaønh coâng taùc phaåm muùa Khuùc bieán taáu töø pho töôïng coå Töôïng muùa coå Chaêm ñaõ coù nhieàu taùc giaû tieáp caän, khai thaùc vôùi nhieàu goùc ñoä vaø rung caûm khaùc nhau. Ngheä só nhaân daân ÖÙng Duy Thònh ñaõ töï tìm cho mình caùch tieáp caän rieâng vôùi thuû phaùp, keát caáu, taïo hình, toå hôïp muùa khaù ñoäc ñaùo. Taùc phaåm raát roõ neùt tính daân toäc, tính hieän ñaïi vaø nhieàu taïo hình bieán ñoåi, taïo hình, ñoäng taùc phong phuù, ña daïng, giaàu tính thaåm mó. DIEÃN ÑAØN
  14. 14. 14 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Taùc phaåm muùa Khuùc bieán taáu töø pho töôïng coå, laø moät trong nhöõng taùc phaån noåi troäi cuûa taùc giaû ñaõ ñeå laïi aán töôïng toát ñeïp trong coâng chuùng trong nöôùc vaø quoác teá. Töø nhöõng pho töôïng muùa coå Champa ñaõ coù nhieàu ngheä só muùa saùng taïo thaønh coâng. Ñoù laø taùc phaåm cuûa Ngheä só nhaân daân Leâ Ngoïc Canh, Nhaø giaùo nhaân daân Phaïm Minh Phöông, Ngheä só öu tuù Trung Kieân, Ngheä só öu tuù Minh Vaân… 3. Tieáp caän thöïc tieãn töø vaên hoïc (Vaên baûn) Ngheä só nhaân daân Trònh Xuaân Ñònh laø moät ngöôøi raát thaønh coâng trong vieäc nghieân cöùu, söu taàm caùc taùc phaåm vaên hoïc ñeå taïo thaønh nhöõng taùc phaåm kòch muùa, raát aán töôïng. Tieâu bieåu cho söï thaønh coâng naøy laø kòch muùa Chò Söù. Töø noäi dung, hình töôïng, nhaân vaät, xung ñoät, tính caùch, coát truyeän trong tieåu thuyeát Hoøn Ñaát, taùc giaû Xuaân Ñònh ñaõ saùng taïo kòch muùa, vôùi söï thaáu hieåu tieåu thuyeát Hoøn Ñaát, cuøng vôùi nhöõng suy ngaãm, tö duy saùng taïo, caáu truùc taùc phaåm kòch muùa thaønh coâng, phuø hôïp vôùi ñaëc tröng ngheä thuaät muùa. Muùa khoaûnh khaéc ñeâm heø (Toäc ngöôøi Vieät) Töø coát truyeän truyeän ngaén Chí Pheøo, Nhaø giaùo öu tuù Nguyeãn Baù Thaùi ñaõ taùi hieän, choïn loïc caùi coát tinh vaø nhöõng nhaân vaät ñieån hình cuûa coát truyeän ñeå taïo neân taùc phaåm muùa Khoaûnh khaéc ñeâm heø. Vôùi tö duy, saùng taïo môùi, caáu truùc, ngoân ngöõ môùi ñeå khaéc hoïa tính caùch ñoäc ñaùo cuûa nhaân vaät Thò Nôû. Thò Nôû laø nhaân vaät hình töôïng chính yeáu cuûa taùc phaåm, ñaõ ñem laïi söï thaønh coâng cuûa taùc phaåm, raát aán töôïng, ñoäc ñaùo. Kòch muùa Moät thôøi nhôù maõi Töø taùc phaåm nhật kyù Ñaëng Thuøy Traâm, Ngheä só nhaân daân Leâ Huaân ñaõ kheùo chaét loïc nhöõng söï kieän, taâm hoàn, tính caùch cuûa lieät só Ñaëng Thuøy Traâm caáu taïo thaønh taùc phaåm kòch muùa: Moät thôøi nhôù maõi. Ngheä só ñaõ bieán nhöõng doøng chöõ tónh thaønh ngoân ngöõ muùa ñoäng, raát phuø hôïp vôùi ñaëc tröng ngheä thuaät muùa. Moät thôøi nhôù maõi ñaõ ñöôïc daøn döïng khaù coâng phu, giaøu hình töôïng, giaøu tính thaåm mó vaø ngoân ngöõ muùa daân toäc hieän ñaïi. Taùc phaåm ñaõ khaéc hoïa thaønh coâng nhaân vaät anh huøng Ñaëng Thuøy Traâm. Ñoù laø moät trong nhöõng taùc phaåm aán töôïng thaønh coâng cuûa Ngheä só nhaân daân Leâ Huaân. Taùc phaåm naøy ngheä só Leâ Huaân laø taùc giaû kòch baûn vaø toång ñaïo dieãn, cuøng vôùi bieân ñaïo Baù Thaùi, Hoàng Haø. Thöïc tieãn vaø saùng taïo laø moái quan heä gaén boù, khoâng theå chia caét trong quaù trình thöïc hieän taùc phaåm. Noùi caùch khaùc chæ coù thöïc tieãn, soáng vôùi thöïc tieãn, rung caûm vôùi thöïc tieãn môùi taïo neân nhöõng taùc phaåm muùa coù hoàn, coù söùc soáng vaø coù giaù trò, coù tính nhaân vaên cao caû. Qua nhöõng taùc phaåm treân, cho thaáy nhöõng taùc phaåm muùa ñeàu ñöôïc naûy sinh töø thöïc tieãn caùch maïng Vieät Nam. Thöïc tieãn ñaõ thoåi caùi hoàn vaøo nhöõng taùc phaåm muùa coù giaù trò, coù nhöõng taùc phaåm ñeå ñôøi nhôù maõi khoâng ñeå naøo queân. Ñaëc bieät nhöõng taùc giaû ñaõ boû nhieàu coâng söùc ñi söu taàm, nghieân cöùu, ñieàn daõ thöïc ñòa thì coù thaønh coâng, ngoân ngöõ coù ñòa chæ, coù aán töôïng. Nhöõng taùc phaåm muùa aáy ñaõ laø nhöõng vieân ngoïc quyù trong thaønh töïu ngheä thuaät muùa caùch maïng Vieät Nam. DIEÃN ÑAØN
  15. 15. 15DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 1. Trong taùc phaåm vaên hoïc noùi chung, trong tieåu thuyeát noùi rieâng, gioïng ñieäu thöôøng mang daáu aán rieâng cuûa nhaø vaên, theå hieän moät caûm höùng noåi troäi. Trong moät taùc phaåm coù khi chæ coù moät gioïng ñieäu nhaát quaùn, song chuû yeáu laø ña gioïng ñieäu tuøy vaøo taâm traïng, thaùi ñoä, tình caûm, theå hieän moät duïng yù ngheä thuaät, chuû yeáu laø theå hieän caûm höùng cuûa nhaø vaên tröôùc ñoái töôïng hieän dieän trong taùc phaåm hoaëc khoâng coù trong taùc phaåm; caûm höùng cuûa taùc giaû veà caùc vaán ñeà cuûa ñôøi soáng. Gioïng ñieäu trong taùc phaåm goùp phaàn taïo neân phong caùch nhaø vaên; ñeå phaân bieät nhaø vaên naøy vôùi nhaø vaên khaùc ta cuõng laáy daáu hieäu nhaän bieát töø gioïng ñieäu taùc phaåm. Gioïng ñieäu laø hình thöùc haøm chöùa moät noäi dung nhaát ñònh cuûa taùc phaåm vaên hoïc. Theo Töø ñieån thuaät ngöõ vaên hoïc: gioïng ñieäu laø “thaùi ñoä, tình caûm, laäp tröôøng tö töôûng, ñaïo ñöùc cuûa nhaø vaên ñoái vôùi hieän töôïng ñöôïc mieâu taû theå hieän trong lôøi vaên quy ñònh caùch xöng hoâ, goïi teân, duøng töø, saéc ñieäu tình caûm, caùch caûm thuï xa gaàn, thaân sô, thaønh kính hay suoàng saõ, ngôïi ca hay chaâm bieám… Gioïng ñieäu phaûn aùnh laäp tröôøng xaõ hoäi, thaùi ñoä tình caûm vaø thò hieáu thaåm mó cuûa taùc giaû, coù vai troø raát lôùn trong vieäc taïo neân phong caùch cuûa nhaø vaên vaø taùc duïng truyeàn caûm cho ngöôøi ñoïc”[1.tr134]. ÔÛ moãi moät taùc phaåm vaên chöông, gioïng ñieäu chính laø moät hieän töôïng ngheä thuaät toaùt ra töø baûn thaân taùc phaåm vaø mang noäi haøm tö töôûng - thaåm mó. Trong vaên xuoâi gioïng ñieäu thöôøng ña daïng, phong phuù vaø mang tính khaùch quan. Ñaëc bieät ôû theå loaïi tieåu thuyeát laø theå loaïi taùi hieän ñôøi soáng moät caùch toáng hôïp, ña daïng, trong söï bieán chuyeån vaän ñoäng khoâng ngöøng, neân gioïng ñieäu cuõng luoân thay ñoåi. Moät taùc phaåm thì vaãn coù gioïng ñieäu chuû ñaïo, beân caïnh ñoù coù nhöõng gioïng ñieäu khaùc ñan xen, tuøy vaøo söï kieän, hoaøn caûnh, taâm traïng nhaân vaät, taùc giaû. Gioïng ñieäu thöôøng göûi gaém moät thoâng ñieäp ngheä thuaät cuûa nhaø vaên, cuõng coù taùc duïng khôi gôïi nhöõng tình caûm, caûm xuùc cuûa ngöôøi CAÛM NHAÄN VEÀ GIOÏNG ÑIEÄU TIEÅU THUYEÁT GAÕ TEÙP RIU* CUÛA NGUYEÃN BAÉC SÔN ÑOAØN THÒ THANH THUÛY (Moùng Caùi - Quaûng Ninh) N GHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  16. 16. 16 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 ñoïc veà ñoái töôïng trong taùc phaåm. 2. Trong tieåu thuyeát Gaõ Teùp Riu (2013) cuûa Nguyeãn Baéc Sôn, gioïng ñieäu theå hieän thaät ña daïng phong phuù, ñan xen nhau trong nhöõng chöông ñoaïn khaùc nhau, coù khi linh hoaït trong moät tình huoáng cuï theå. Gioïng ñieäu cuûa tieåu thuyeát naøy laø gioïng khaùch quan, bình thaûn, vöøa haøi höôùc, gieãu nhaïi, laïi vöøa chieâm nghieäm trieát lí, hoaøi nghi. Gioïng ñieäu trong taùc phaåm luoân luoân thay ñoåi, nhieàu saéc thaùi khaùc nhau, coù khi töng töûng töôûng nhö ñeán voâ caûm, coù khi laïi saâu ñaèm, xoùt xa. Ñaèng sau nhöõng gioïng ñieäu laø taâm huyeát cuûa nhaø vaên tröôùc con ngöôøi vaø cuoäc soáng. Gioïng ñieäu phong phuù, ña daïng ñoù laø thaùi ñoä, tình caûm vaø caû nhöõng day döùt, traên trôû veà bi kòch cuûa nhöõng caûnh ñôøi, kieáp ngöôøi, trong ñoù coù caû nhöõng kieáp ngöôøi beù nhoû, moûng manh soáng trong boùng toái cuûa ñôøi. Gioïng ñieäu laø moät phöông dieän saéc thaùi thaåm mó cuûa taùc phaåm, ñoàng thôøi gioïng ñieäu goùp phaàn toâ ñaäm chaân dung, tính caùch cuûa nhaân vaät trong taùc phaåm moät caùch haáp daãn, töï nhieân. Khi ñoïc toaøn boä taùc phaåm Gaõ Teùp Riu ta baét gaëp moät caùi nhìn töôûng nhö laïnh luøng, khaùch quan, cuûa ngöôøi nhö ñöùng ngoaøi cuoäc caâu chuyeän maø keå chuyeän, nhöng ñoù chæ laø caùi voû ngoân ngöõ haøm chöùa nhöõng haøm löôïng thoâng tin khaùc ñaày aån yù. Ñoù laø caùch traàn thuaät thöôøng gaëp trong vaên hoïc ñöông ñaïi ñaëc bieät trong tieåu thuyeát thöôøng höôùng veà ñôøi soáng qua thöù ngoân ngöõ ñôøi thöôøng ñaày pha taïp, xoâ boà, mang tính khaåu ngöõ trong giao tieáp haøng ngaøy. Ñoù laø ngoân töø ñöôïc söû duïng ngaén goïn maø coù duïng yù roõ reät, vôùi gioïng ñieäu suoàng saõ, töï nhieân. Ñaây cuõng laø neùt môùi trong quaù trình caùc nhaø vaên coá gaéng caùch taân moät caùch maïnh meõ hình thöùc tieåu thuyeát. Trong tieåu thuyeát Gaõ Teùp Riu, nhaø vaên coù yù thöùc hôn veà caùch theå hieän noäi dung so vôùi hai tieåu thuyeát tröôùc ñaây cuûa oâng. Ñeán Gaõ Teùp Riu, döôøng nhö tieåu thuyeát cuûa Nguyeãn Baéc Sôn ñaõ hoøa nhaäp daàn vaøo doøng chaûy vaên chöông vôùi caùch vieát môùi meû, ngoân ngöõ saùng taïo ñoäc ñaùo, ñeà taøi raát môùi maëc duø taùc phaåm vaãn chöa thoaùt ra khoûi hình thöùc vaên chöông truyeàn thoáng quen thuoäc. Phaûi chaêng, ôû ñaây laø söï daàn vöôït thoaùt cuûa oâng ñeå höôùng tôùi traøo löu chung cuûa vaên hoïc ñöông ñaïi. Trong tieåu thuyeát naøy gioïng ñieäu ñöôïc nhaø vaên söû duïng nhö moät phöông tieän coù hieäu quaû phuïc vuï cho vieäc khaéc hoïa tính caùch cuûa caùc nhaân vaät. Gioïng ñieäu gieãu nhaïi, haøi höôùc trong taùc phaåm: töø chöông ñaàu cuûa taùc phaåm gioïng ñieäu chuû yeáu laø gioïng keå khaùch quan, töï nhieân, nhöng vaãn thaáp thoaùng chaát gieãu nhaïi nheï nhaøng, phaûi raát tinh môùi caûm nhaän ñöôïc, töø caùch mieâu taû “côø Ñoaøn tay caàm côø ñoû sao vaøng huøng duõng, oai phong” cuõng vaäy. Hay caùch nhaéc laïi lôøi baøi haùt, lôøi phaùt bieåu ñaày hoa mó, nhöng coù phaàn saùo cuûa Bí thö Quaän Ñoaøn - Dieäu Thuûy, nhö lôøi gieãu nhaïi ñoái vôùi nhaân vaät naøy cuûa ngöôøi vieát. Roài nhöõng cöû chæ maø Dieäu Thuûy theå hieän nhö cuûa moät dieãn vieân trong moät vôû kòch ñaõ ñöôïc daøn döïng maø toång ñaïo dieãn laø “ñoàng chí choàng” Xuaân Tuøng. ÔÛ ñoaïn vaên naøy cuûa tieåu thuyeát gioïng ñieäu ñem laïi hieäu quaû haøi höôùc khieán ta lieân töôûng nhaân vaät Dieäu Thuûy phaàn naøo thaáp thoaùng cuûa vai dieãn trong moät vôû haøi kòch chaâm bieám nheï nhaøng. Trong ñoaïn mieâu taû ñoàng chí laõnh ñaïo caáp cao döï cuoäc hoïp toå daân phoá maø taùc giaû laïi mieâu taû vò naøy laø “noåi höùng reõ vaøo” thì thaät ñaéc ñòa, taøi tình. Söï im laëng trang troïng khi vò khaùch baát ngôø naøy hoûi moïi ngöôøi trong cuoäc hoïp thì laïi ñöôïc mieâu taû laø “ thin thít nhö thòt naáu ñoâng”, ñaõ taïo neân gioïng ñieäu haøi höôùc ñaëc bieät. ÔÛ ñaây chính lôøi vaên ñaõ taïo neân gioïng ñieäu ñoù. Hay caùch phaùt bieåu trong cuoäc hoïp daân phoá cuûa nhaân vaät laõnh ñaïo caáp cao naøy vöøa chæ ñaïo, giaùo huaán, laïi coù phaàn giaùo ñieàu cöùng nhaéc, cuõng laø daùng daáp cuûa moät boä phaän kieåu ngöôøi daäp khuoân maùy moùc nguyeân taéc, noùi nhieàu thöïc hieän ít, quan lieâu trong xaõ hoäi. NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  17. 17. 17DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Gioïng ñieäu chi phoái caùch söû duïng ngoân töø theå hieän chuû yù cuûa nhaø vaên trong mieâu taû thieân nhieân, söï kieän, hay nhaân vaät. Hay trong chöông Ba, nhöõng ñoaïn noùi veà chuyeän hai vôï choàng Tuøng vaø Thuûy vaãn coøn ñang thôøi kì “höông löûa maën noàng” (Truyeän Kieàu), lôøi leõ hoï noùi chuyeän maø taùc giaû söû duïng laø haøng loaït ngoân töø khieán ngöôøi ñoïc lieân töôûng tôùi chuyeän chaên goái buoàng the, laø lôùp ngoân töø ñaày ôõm ôø, aån yù cuûa thaønh ngöõ, chôi chöõ, noùi laùi. Ñoaïn vaên naøy cuõng nhö trong nhieàu chöông, ñoaïn khaùc cuûa tieåu thuyeát ñaõ vaän duïng Truyeän Kieàu vaø thô cuûa Baø Chuùa thô Noâm - Hoà Xuaân Höông. Taùc giaû coøn duøng raát nhieàu lôùp töø ñôøi thöôøng raát môùi cuûa cuoäc soáng hieän ñaïi haøng ngaøy. Chính lôùp töø ñoù ñaõ taïo neân gioïng ñieäu töï nhieân, suoàng saõ, cuûa ñôøi soáng sinh hoaït haøng ngaøy, vaø cuõng theå hieän tính caùch haøi höôùc, dí doûm cuûa nhaân vaät Tuøng, bôûi nhöõng töø ngöõ ñoù ñöôïc theå hieän qua lôøi nhaân vaät, coøn thaáp thoaùng caùi chaát dí doûm, haøi höôùc maø thaâm traàm, saâu saéc cuûa chính nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn trong ñôøi soáng thöôøng ngaøy. Ngoaøi vieäc söû duïng gioïng ñieäu goùp phaàn khaéc hoïa tính caùch nhaân vaät chính cuûa tieåu thuyeát laø nhaân vaät Tuøng Teùp Riu ra, gioïng ñieäu coøn theå hieän tính caùch cuûa nhaân vaät khaùc. Nhö trong chöông möôøi Hai cuûa taùc phaåm, xuaát hieän nhaân vaät phuï nhö vai heà trong tích dieãn cheøo, coù vai troø laøm sinh ñoäng theâm ñeà taøi cuûa taùc phaåm vaø noåi baät theâm tính caùch cuûa nhaân vaät chính. Ñoù laø nhaân vaät khoâng coù teân - ngöôøi thích ñuøa, ngöôøi döôøng nhö luoân luoân laät taåy nhöõng ñieàu traùi khoaùy, nhöõng söï thaät baèng nhöõng caùch noùi “chaâm choïc, cöôøi côït, gieãu nhaïi, chua ngoa, quay quaét, nhöng thoâng minh trí tueä”. Nhaân vaät naøy so vôùi Tuøng coù phaàn coøn noùi thaúng “noùi toaïc moùng heo” ra söï thaät, theå hieän roõ thaùi ñoä vôùi ñoái töôïng noùi. Ngoaøi ra, nhaân vaät naøy cuõng coù caùch noùi chôi chöõ ñoäc ñaùo. Nhaø vaên ñöa theâm nhaân vaät naøy ñeå toân theâm, phuï hoïa cho tính caùch cuûa Tuøng - nhaân vaät chính cuûa taùc phaåm, laøm noåi baät theâm noäi dung cuûa caâu chuyeän. Gioïng ñieäu bình thaûn, töï nhieân, khaùch quan cuõng laø gam gioïng chuû ñaïo cuûa taùc phaåm naøy. Nhöng ñoù cuõng chæ laø caùch söû duïng hình thöùc ñeå theå hieän thaùi ñoä, tình caûm moät caùch kheùo leùo, töï nhieân cuûa nhaø vaên maø thoâi. Trong suoát nhöõng ñoaïn coù gioïng ñieäu töï nhieân ñoù, cuõng chöùa ñaày nhöõng suy tö, tình caûm thaùi ñoä cuûa nhaø vaên veà nhaân vaät vaø cuoäc ñôøi. Trong nhöõng chöông sau, khi tình caûm vôï choàng cuûa Tuøng ngaøy caøng xaáu ñi, baét ñaàu töø caêng thaúng, ñoái ñaàu trong coâng vieäc daãn tôùi raïn nöùt quan heä vôï choàng, thì nhöõng lôøi troø chuyeän hoøa hôïp vui veû tröôùc ñaây, giôø thay baèng nhöõng ñoái thoaïi khoâ khan, tranh caõi lí söï veà coâng vieäc nhieàu hôn, coù khi khoâng thoûa hieäp ñöôïc, coù khi chieán tranh laïnh giöõa hai vôï choàng. Trong moái quan heä cuûa Tuøng vôùi ñoái taùc trong coâng vieäc ngaøy caøng ngaët ngheøo hôn, gioïng vaên trong nhöõng ñoaïn mieâu taû coâng vieäc ôû cô quan cuûa Tuøng ngaøy caøng caêng thaúng, gaáp gaùp, gay caán. Nhaân vaät leân gioïng raên ñe Tuøng trong coâng vieäc ôû chöông Möôøi laêm, ñöôïc nhaø vaên söû duïng ngoân töø cuõng ngaén goïn, maø ñaày söùc gôïi saéc thaùi, thaùi ñoä cuûa ngöôøi noùi, ôû nhöõng caâu vaên ñaäm ñaëc töø taïo hình, nhö nhöõng caâu thô ngaén: “Keû caû/ Tròch thöôïng/ Kheänh khaïng/ Khinh khænh/ Kheà khaø/ Khoâ khoác/ Laïnh tanh”. Caùch söû duïng gioïng ñieäu ôû ñaây töôûng nhö raát laïnh luøng, khaùch quan, voâ tö maø laïi chöùa ñaày xuùc caûm, thaùi ñoä cuûa ngöôøi theå hieän. Noù gôïi leân ñaày ñuû chaân dung vôùi cöû chæ, thaùi ñoä, aùnh maét, ngöõ ñieäu noùi cuûa nhaân vaät maø chæ caàn xuaát hieän qua gioïng noùi laø Tuøng caûm nhaän ñöôïc ngay. Gioïng ñieäu chieâm nghieäm, suy tö trieát lí cuõng laø gioïng ñieäu thöôøng gaëp trong nhieàu tieåu thuyeát ñöông ñaïi noùi chung vaø trong tieåu thuyeát naøy noùi rieâng. Bôûi vì thoâng qua taùc phaåm, nhöõng con ñeû tinh thaàn cuûa nhaø vaên NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  18. 18. 18 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 bao giôø cuõng ñöôïc göûi gaém nhöõng thoâng ñieäp veà cuoäc ñôøi cuûa taùc giaû. Trong tieåu thuyeát Gaõ Teùp Riu, gioïng ñieäu chieâm nghieäm, trieát lí, suy tö ñöôïc theå hieän chuû yeáu qua suy nghó, caùi nhìn cuoäc ñôøi, vaø nhöõng lôøi ñoái thoaïi, ñoäc thoaïi. Ñaëc bieät laø nhöõng ñoaïn nhaân vaät Tuøng tranh luaän veà chuyeän ñôøi, chuyeän coâng vieäc vôùi Dieäu Thuûy ôû gia ñình vaø phaûn bieän vôùi ñoái taùc trong coâng vieäc ôû cô quan. Nhöõng ñoaïn vaên nhaân vaät lí giaûi, suy tö, tranh luaän veà cuoäc ñôøi, coâng vieäc… theå hieän söï hieåu bieát thoâng tueä, uyeân baùc cuûa ngöôøi trí thöùc coù beà daøy kinh nghieäm trong coâng vieäc, coù khi laø caû nhöõng döï baùo veà caùc vaán ñeà vaên hoùa nhö vaán ñeà quaûn lí chuøa chieàn, cô cheá chính saùch xaõ hoäi. Ñoù laø nhöõng vaán ñeà maø nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn, ngöôøi coâng daân coù traùch nhieäm saâu saéc tröôùc caùc vaán ñeà cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi, vôùi moät khaùt voïng maïnh meõ vì söï tieán boä xaõ hoäi thöôøng traên trôû, day döùt, vöôït leân treân cao hôn caùi gieãu nhaïi, haøi höôùc, dí doûm trong taùc phaåm naøy. Nhöõng ñoaïn maø Tuøng phaûn bieän ñoái thoaïi vôùi nhöõng nhaân vaät khaùc, maø coù khi ñoù laø ñoäi quaân töôûng nhö “binh huøng töôùng maïnh” ñònh ñeø beïp ñoái phöông, nhöng keát cuïc laïi thaát traän beõ baøng, cho thaáy Tuøng laø con ngöôøi trí thöùc tuy Teùp Riu nhöng coù taøi naêng vaø baûn lónh nghò löïc soáng. Ñoù cuõng laø nhöõng daãn chöùng cho thaáy chaát coâng daân theå hieän raát roõ trong con ngöôøi nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn, vì oâng göûi gaém suy nghó cuûa chính mình trong ñoù. Tieåu thuyeát naøy tuy ñaõ chuyeån ñeà taøi thuoäc taâm lí xaõ hoäi nhöng vaãn laø taùc phaåm noái tieáp veà tieåu thuyeát luaän ñeà cuûa oâng töø Luaät ñôøi vaø cha con vaø Löûa ñaéng. Trong taùc phaåm, coù nhieàu ñoaïn anh noùi veà caùc vaán ñeà xaõ hoäi trong vaø ngoaøi nöôùc, Ñoâng Taây Kim Coå vôùi gioïng ñieäu vöøa coù tính chaát töï söï vöøa laø lôøi trieát lí, suy tö veà ñoái töôïng noùi tôùi, theå hieän taàm hieåu bieát vaø söï traûi ñôøi cuûa Tuøng ôû nhieàu lónh vöïc, ñoàng thôøi cuõng theå hieän moät “voán soáng khoång loà”cuûa nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn - theo caùch noùi cuûa Ma Vaên Khaùng, coù theå cuõng khoâng phaûi laø hôi quaù. Söï thay ñoåi linh hoaït caùc saéc thaùi gioïng ñieäu khaùc nhau cuõng laø moät thaønh coâng cuûa Nguyeãn Baéc Sôn trong tieåu thuyeát naøy, ñan xen beân caïnh gioïng khaùch quan, bình thaûn vaø gieãu nhaïi, haøi höôùc, hoùm hænh, ôû caùc chöông ñoaïn khaùc, coøn coù gioïng ñieäu tröõ tình, saâu laéng vaø xoùt xa thöông caûm saâu saéc. Ñoaïn hoài töôûng cuûa Tuøng veà ñöùa con hi sinh trong moät traän ñaùnh ngoaøi bieån trong chöông Möôøi laø moät daãn chöùng ñieån hình. ÔÛ ñoaïn vaên naøy ta baét gaëp caùch söû duïng ngoân töø khaùc xa vôùi nhöõng caùch chôi chöõ, vaän duïng ngoân ngöõ daân gian raát ñaëc bieät trong taùc phaåm cuûa nhaø vaên. ÔÛ ñaây ngoân ngöõ raát gaàn guõi, nhöõng lôøi vaên nhö ñöôïc thoát ra töø tình caûm cuõng raát saâu ñaèm cuûa nhaân vaät Tuøng. Gioïng ñieäu tröõ tình theå hieän söï ñoàng caûm taâm tö vôùi con trai cuûa nhaân vaät Tuøng: “Töï nhieân anh nhôù con voâ cuøng. Anh mang nhaät kí noù ra, vöøa ñoïc vöøa khoùc”. Hay caùch nhaø vaên trích caû nhöõng ñoaïn nhaät kí daøi cuûa thaèng Laâm, ta nhö thaáy Tuøng ñang laät töøng trang quaù khöù ñeå hieåu vaø nhôù thöông con nhieàu hôn. Trong lôøi tröõ tình ngoaïi ñeà veà nhöõng suy nghó traûi nghieäm cuûa con ñaõ laïi ñan xen nhöõng suy tö chieâm nghieäm, böøng ngoä cuûa Tuøng “Mình ngoài trong phoøng coù maùy laïnh theá naøy…hoùa ra cuõng chöa töøng neám gian khoå nhö noù”. Gioïng ñieäu tröõ tình saâu laéng theå hieän neùt khaùc trong tính caùch cuûa nhaân vaät laø tình caûm raát saâu trong taâm hoàn ngöôøi cha töôûng nhö chæ bieát lí leõ gang theùp saéc saûo, cöùng raén, raát baûn lónh tröôùc cuoäc ñôøi cuõng luoân khao khaùt tình ngöôøi vôùi nhöõng giaù trò beàn vöõng vónh haèng cuûa cuoäc soáng laø gia ñình, tình caûm vôùi ngöôøi thaân. Nhaø vaên ñaõ ñeå cho lôøi keå cuûa ngöôøi keå ôû ngoâi thöù nhaát laø nhaân vaät “toâi”, theå hieän söï töï baøy toû noãi loøng vaø traûi nghieäm, khieán saéc thaùi tröõ tình caøng thieát tha, saâu laéng. Ngoân ngöõ ôû ñaây hoøa ñieäu vaøo vaø laøm neân gioïng ñieäu tröõ tình ñoù, laøm lay tænh, xuùc ñoäng taâm hoàn tình caûm cuûa ngöôøi ñoïc, coù khi khoâng kìm ñöôïc NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHE BÌNH
  19. 19. 19DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 nöôùc maét cuõng hoøa cuøng nhaân vaät. Gioïng ñieäu tröõ tình coù khi xoùt xa, cay ñaéng theå hieän ngaøy caøng saâu hôn trong nhöõng chöông ñoaïn maø töø khi Dieäu Thuûy ñang xa rôøi anh tìm ñeán nhöõng quan heä baát chính ñeå laøm baøn ñaïp treân con ñöôøng chaïy ñua lao vaøo söï nghieäp thaêng quan tieán chöùc. Tuøng ñaõ gaëp Mai (Döï) - coâ gaùi laøm tieáp vieân taïi nhaø haøng karaoâkeâ Chieàu Tím, nhö moät quy luaät töï nhieân cuûa nhöõng ngöôøi coù söï ñoàng ñieäu taâm hoàn. Anh traû tieàn cho Mai nhöõng cuoäc heïn laø ngöôøi taâm söï, vôùi khao khaùt tìm ñöôïc ngöôøi ñeå troø chuyeän, laøm khoûa laáp söï troáng vaéng, noãi buoàn cuûa moät ngöôøi ñang coâ ñôn trong chính ngoâi nhaø cuûa mình. Lôøi keå nheï nhaøng maø buoàn baõ cuûa Mai trong chöông möôøi Boán, nhö ru ngöôøi ñoïc trôû veà nuoái tieác moät thôøi ñeïp ñeõ, trong saùng xa xöa cuûa coâ ôû moät laøng queâ beù nhoû. Trong ñoaïn truyeän khi ñeå Mai keå cho Tuøng nghe chuyeän coâ bò löøa caû ñôøi con gaùi trinh traéng ñeå ñöôïc nhöõng ñoàng tieàn ngaân haøng ñòa phuû, khoâng chæ ngöôøi nghe chuyeän “choaùng vaùng” vì söï ñeâ maït cuûa con ngöôøi, Mai keå qua hai haøng nöôùc maét, nhaø vaên ñaõ tieáp tuïc söû duïng nhöõng con chöõ soáng ñoäng, caâu vaên ngaén nhö nhöõng tieáng naác ngheïn, nhöõng hình aûnh so saùnh sinh ñoäng, ñaày xoùt xa, thöông caûm: “Uaát öùc/ Tuûi hôøn/ Ñau ñôùn. Ñau ñôùn toät cuøng. Ñang laø caây rau thôm buoåi saùng, thôm maùt, xanh möôùt, môn môûn, töôi taén trong vöôøn meï, Mai boâng ruõ ra nhö caây döa chôï chieàu muøa haï treân væa heø”. Caùch söû duïng ngoân ngöõ trong ñoaïn naøy thaät höõu duïng trong vieäc theå hieän gioïng ñieäu tröõ tình thöông caûm xen caû noãi tuûi hôøn caêm giaän cuûa nhaân vaät tröôùc söï thaät quaù nghieät ngaõ. Gioïng ñieäu nhaân vaät hoøa cuøng gioïng ñieäu ngöôøi keå chuyeän trong truyeän, gôïi söï ñoàng caûm thöông yeâu cuûa nhaân vaät Tuøng vaø chính nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn. Hay trong chöông Naêm möôi, ñoaïn mieâu taû caûnh chia tay ñaày xuùc ñoäng giöõa Mai vaø chò baïn cuûa Tuøng, ngöôøi ñaõ thay anh chaêm soùc cho Mai khi naèm vieän, gioïng ñieäu tröõ tình, tha thieát saâu laéng ñaõ trôû thaønh gioïng ñieäu chuû ñaïo cuûa chöông, ñoàng thôøi xen laãn gioïng ñieäu suy tö trieát lí veà con ngöôøi, cuoäc ñôøi vaãn qua loái keå, daãn daét tình tieát raát töï nhieân cuûa ngöôøi keå chuyeän truøng khít vôùi caùi nhìn cuûa Tuøng baèng nhöõng caâu vaên haøi hoøa, caân ñoái: “Ai sinh ra cuõng toát caû. Cuoäc soáng laøm cho ngöôøi ta thay ñoåi ñi. Ai giöõ ñöôïc thì toát maõi. Ai khoâng giöõ ñöôïc thì xaáu ñi, hö hoûng ñi. Chò baïn anh vaãn giöõ ñöôïc nguyeân veïn, laïi coøn toát hôn caû ngaøy cuøng hoïc vôùi anh nöõa kia”. Trong ñoaïn truyeän Tuøng baát ngôø ñöôïc Mai baùo tin coâ ñöôïc giaûi cho caâu chuyeän Noãi ñau loät xaùc maø coâ giaáu anh khi vieát, gioïng ñieäu vöøa ñaày phaán khôûi vöøa ñaày xuùc ñoäng ngôõ ngaøng mang taâm traïng haïnh phuùc cuûa Mai vaø Tuøng. Gioïng ñieäu tröõ tình baét nguoàn töø caûm xuùc daøo daït cuûa chính taâm hoàn nhaø vaên, ngöôøi ñaõ rung caûm saâu xa vaø truyeàn nhöõng tình caûm ñoù tôùi ngöôøi ñoïc. Ñoù cuõng baét nguoàn töø taám loøng nhaân aùi, yeâu thöông, traân troïng nhöõng öôùc mô khao khaùt bình dò, beù nhoû nhöng laïi heát söùc thieát yeáu, thieâng lieâng cuûa con ngöôøi. Loøng nhaân aùi, söï xuùc ñoäng chaân thaønh giaøu giaù trò nhaân baûn trong ngöôøi ngheä só chaân chính Nguyeãn Baéc Sôn. Toùm laïi, gioïng ñieäu trong tieåu thuyeát Gaõ Teùp Riu laø gioïng ñieäu ña thanh, vôùi nhieàu saéc thaùi khaùc nhau, song noåi baät vôùi nhöõng gioïng ñieäu chuû ñaïo nhö chuùng toâi ñaõ trình baøy. Moãi gioïng ñieäu ñaõ goùp phaàn khaéc hoïa nhaân vaät, theå hieän roõ duïng yù ngheä thuaät cuûa nhaø vaên khi taùi hieän ñôøi soáng, chuû yù xaây döïng hình töôïng ngheä thuaät trong taùc phaåm. Qua ñoù, goùp phaàn theå hieän roõ neùt hôn phong caùch ngheä thuaät nhaø vaên Nguyeãn Baéc Sôn. * NGUYEÃN BAÉC SÔN (2013), Gaõ Teùp Riu, Nxb Hoäi nhaø vaên, Haø Noäi. [1] LEÂ BAÙ HAÙN, TRAÀN ÑÌNH SÖÛ, NGUYEÃN KHAÉC PHI chuû bieân (2012), Töø ñieån thuaät ngöõ vaên hoïc, Nxb Giaùo duïc, Haø Noäi NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  20. 20. 20 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 B aøn veà “söï khaùc nhau giöõa aûnh baùo chí vaø ngheä thuaät” laø moät vaán ñeà ñöôïc ñeà caäp nhieàu laàn. Laàn naøy chuùng ta laïi trôû laïi vaán ñeà naøy. Noùi veà aûnh duøng phöông phaùp phoùng söï ñöôïc caùc phoùng vieân baùo chí söû duïng khi taùc nghieäp cho coâng vieäc laøm baùo laø moät vaán ñeà ñöôïc nhieàu ngöôøi quan taâm, thöïc ra aûnh in treân baùo ngoaøi aûnh taân vaên thôøi söï coù söû duïng taát caû caùc theå loaïi aûnh khaùc nhöng nhöõng aûnh aáy chæ in treân baùo laø ñeå minh hoïa hay thoâng tin veà nhöõng vaán ñeà cuûa chuyeân ngaønh aáy. Thí duï: Moät vaøi böùc aûnh ñöôïc giaûi trong cuoäc trieån laõm aûnh ngheä thuaät (laø ñeå thoâng tin veà cuoäc trieån laõm ñoù), aûnh chaân dung ngheä thuaät veà moät cuoäc thi hoa haäu hoaëc aûnh chuïp veà moät nghieân cöùu khoa hoïc töï nhieân… Nhöõng aûnh ñoù vaãn in treân baùo nhöng khoâng thuoäc theå loaïi aûnh taân vaên baùo chí. Nhieáp aûnh taân vaên baùo chí laø moät theå loaïi baùo chí, laø moät ngaønh taân vaên ñöa tin vaø hình aûnh, ñaëc tröng cuûa noù laø phaûn aùnh tröïc tieáp baèng hình aûnh, do ñoù noù coù öu ñieåm ñaëc bieät laø phaûn aùnh caùc söï kieän, söï vaät trong cuoäc soáng hieän thöïc moät caùch chaân thaät vaø chính xaùc tuyeät ñoái. Nhöõng thoâng tin vaø hình aûnh treân baùo chí ñöôïc moät phoùng vieân laønh ngheà cung caáp seõ laøm taêng theâm söùc haáp daãn cuûa tôø baùo. Ñeå coù nhöõng thoâng tin baèng aûnh toát treân baùo thì aûnh phaûi coù nhöõng tính chaát sau ñaây: Tính chaân thaät: Phaûi laø nhöõng söï kieän, söï vaät coù thöïc vaø ñöôïc chuïp ñuùng luùc trong khoâng gian vaø thôøi gian xaûy ra söï kieän. Tính tö töôûng: aûnh phaûi ñöôïc chuïp ñuùng baûn chaát söï thaät cuûa söï kieän, ñöôïc choïn loïc vôùi quan ñieåm ñuùng ñaén cuûa moät nhaø baùo chuyeân nghieäp. Tính quaàn chuùng: aûnh phaûi theå hieän, neâu baät ñöôïc vaán ñeà caàn thoâng tin vaø laø thoâng tin thieát thöïc coù ích ñeán vôùi quaàn chuùng nhaân daân. Tính kòp thôøi: aûnh phaûi thoâng tin nhanh nhaát nhöõng söï kieän vöøa môùi xaûy ra hoaëc AÛNH BAÙO CHÍ - AÛNH NGHEÄ THUAÄT MAI NAM (Hoäi Ngheä só Nhieáp aûnh Vieät Nam) NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH NSNA. Mai Nam vôùi böùc aûnh Baùc Hoà vôùi thieáu nhi do oâng chuïp
  21. 21. 21DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 nhöõng vaán ñeà maø quaàn chuùng, baïn ñoïc ñang caàn bieát. Tính ngheä thuaät: aûnh phaûi ñöôïc theå hieän vôùi moät hình thöïc ngheä thuaät toát nhaát, giaây phuùt baám maùy phaûi ôû ñænh ñieåm cuûa söï kieän. Boá cuïc, aùnh saùng vaø caùc chi tieát phuï laøm noåi baät chuû ñeà cuûa söï kieän caàn thoâng tin. Taát caû ñöôïc thöïc hieän vôùi moät kó naêng ngheà nghieäp hoaøn haûo laøm taêng söùc haáp daãn cuûa söï kieän. Nhöõng böùc aûnh taân vaên baùo chí coù tính ngheä thuaät cao, taïo ra ñöôïc hình töôïng tieâu bieåu ñieån hình töø nhöõng söï kieän, söï vaät trong ñôøi soáng xaõ hoäi, khoâng nhöõng ñaùp öùng vieäc thoâng tin kòp thôøi, noù coøn vöôït qua thôøi gian, vaø trôû thaønh taùc phaåm ngheä thuaät coù giaù trò laâu daøi, vì noù ñaõ taïo ra ñöôïc hình töôïng ngheä thuaät vaø nhöõng thoâng tin thôøi söï luùc ñoù, vaø veà sau naøy laø tính taøi lieäu cuûa taùc phaåm ngheä thuaät aáy. Ñoù laø nhöõng taùc phaåm aûnh ngheä thuaät duøng phöông phaùp phoùng söï, chaét loïc töø cuoäc soáng muoân maët, nhöõng hình aûnh mang tính hình töôïng nhaân vaên, nhaân baûn, taïo ra nhöõng taùc phaåm chaân thöïc aáy. Noùi nhö vaäy ñeå thaáy ñöôïc söï lieân quan raát maät thieát giöõa aûnh ngheä thuaät vaø aûnh baùo chí nhöng phaûi hieåu laø aûnh ngheä thuaät coøn coù nhöõng phöông phaùp saùng taùc khaùc, khoâng phaûi laø phöông phaùp phoùng söï. Nhieáp aûnh ra ñôøi ñaõ ñöôïc gaàn 200 naêm, Nhieáp aûnh cuõng ñeán vôùi ñaát nöôùc ta raát sôùm keå töø khi cuï Ñaëng Huy Tröù môû hieäu aûnh Caûm Hieáu Ñöôøng. Nhieáp aûnh laø moät thaønh töïu cuûa khoa hoïc vaät lyù. Nhöõng nhaø phaùt minh ra nhieáp aûnh luùc ñaàu chæ muoán ghi cheùp ñöôïc nhöõng hình aûnh cuûa con ngöôøi vaø thieân nhieân trong nhöõng khoaûnh khaéc cuûa thôøi gian vaø khoâng gian nhaát ñònh. Nhöng ñeán ngaøy nay nhieáp aûnh ñaõ trôû thaønh moät nhu caàu roäng lôùn, ñaùp öùng nhöõng nhu caàu khaùc nhau veà hình aûnh phuïc vuï cho taát caû caùc ngaønh hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi: - Laøm daáu tích chöùng lyù - Löu giöõ tö lieäu lòch söû - Thoâng tin baùo chí - Phuïc vuï khoa hoïc kó thuaät… Nhöng ngoaøi nhöõng kó naêng treân, nhieáp aûnh coøn trôû thaønh moät boä moân ngheä thuaät taïo hình. Tröôùc nhöõng naêm 40 cuûa theá kyû tröôùc ngöôøi ta chöa coâng nhaän nhieáp aûnh laø moät boä moân ngheä thuaät. Ngöôøi ta cho raèng, ñoù chæ laø nhöõng hình aûnh ghi laïi ñöôïc thoâng qua chieác maùy aûnh. Nhöõng hoïa só naøo veõ quaù gioáng thaät thì bò pheâ phaùn laø oâng aáy veõ nhö aûnh. Kyõ thuaät nhieáp aûnh ôû thôøi kyø ñaàu coøn chöa hoaøn thieän, hình aûnh chæ caàn laøm sao roõ neùt vaø ñoái töôïng phaûi tónh môùi chuïp ñöôïc. Caøng veà sau: maùy aûnh, phim giaáy aûnh, hoùa chaát caøng tieán boä, chaát löôïng caøng cao, thôøi löôïng ghi hình töø nhieàu giôø cho ñeán 1/ 10000/ giôø. Nhöõng ñoái töôïng vôùi löôïng chieáu saùng raát nhoû, nhöõng ñoái töôïng chuyeån ñoäng lôùn, vaãn coù theå ñöôïc ghi hình laïi ñöôïc. Maùy aûnh tröôùc ñaây coàng keành, naëng neà, nay thì nhoû, nheï hôn, coù theå mang tôùi moïi nôi, moïi choán ñeå ghi hình. Nhaát laø ngaøy nay maùy aûnh kó thuaät soá ra ñôøi. Ngöôøi chuïp aûnh qua nhieàu naêm kinh nghieäm ñaõ thaáy ñöôïc töï nhöõng laàn chuïp khaùc nhau vôùi cuøng moät ñoái töôïng, thu ñöôïc nhöõng hình aûnh khaùc nhau do goùc ñoä thu hình, do nguoàn saùng, do caùc yeáu toá taâm lyù cuûa ngöôøi chuïp cuõng nhö caùc ñoái töôïng ñöôïc ghi hình. Caùc kinh nghieäm veà boá cuïc, taïo ñöôøng neùt, taïo maûng saùng toái cuûa ngheä thuaät hoäi hoïa, ñöôïc ngöôøi chuïp söû duïng laøm cho aûnh ñeïp hôn vaø baét ñaàu coù söùc truyeàn caûm thaåm myõ. Caøng veà sau, nhöõng ngöôøi chuïp aûnh caøng coù NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  22. 22. 22 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 nhöõng kinh nghieäm ñöôïc tích luõy. Ngöôøi ta nhaän thöùc ñöôïc raèng; Vôùi cuøng moät hình aûnh, ngöôøi naøy chuïp thì chæ ra moät böùc aûnh ghi cheùp ñôn thuaàn, nhöng ôû ngöôøi khaùc chuïp thì töø hình aûnh aáy laïi trôû thaønh haáp daãn, truyeàn caûm, chính laø do kó naêng taïo hình vaø söï rung ñoäng thaåm myõ cuûa ngöôøi chuïp mang laïi. Nhöõng böùc aûnh nhö vaäy ñaõ mang trong noù daáu aán taâm hoàn cuûa ngöôøi laøm ra noù. Khi nhöõng böùc aûnh ñöôïc taïo ra ñaõ mang daáu aán taâm hoàn rieâng cuûa töøng ngöôøi thì noù khoâng ñôn thuaàn chæ laø moät saûn phaåm cuûa maùy moùc kyõ thaät nöõa. Vaø aûnh ngheä thuaät ñaõ ra ñôøi nhö theá. Khaùc vôùi hoäi hoïa, nhieáp aûnh ngheä thuaät duøng maùy aûnh ñeå taïo ra taùc phaåm neân moät böùc aûnh ngheä thuaät vaãn mang trong noù moät taøi lieäu chính xaùc veà con ngöôøi hay caûnh vaät thieân nhieân. Ngöôøi xem moät böùc aûnh ngheä thuaät ñeïp seõ coù moät caûm nhaän: Sao maø treân ñôøi laïi coù moät ngöôøi ñeïp nhö vaäy, hoaëc nhaø nhieáp aûnh laøm sao maø ghi laïi ñöôïc moät giaây phuùt ñoäc ñaùo, moät khung caûnh tuyeät vôøi ñeán theá. Ngöôøi chuïp aûnh ngheä thuaät ñeàu duøng phöông phaùp phoùng söï keát hôïp vôùi nhöõng kó naêng taïo hình cuûa hoäi hoïa veà boá cuïc ñöôøng neùt, aùnh saùng, maûng maøu saéc phuø hôïp ñeå taïo ra moät taùc phaåm ñeïp chæ trong moät khoaûnh khaéc, trong cuoäc soáng ñang vaän ñoäng muoân maøu, mang moät noäi dung coù tính ñieån hình taïo ra hình töôïng tieâu bieåu veà moät vaán ñeà maø taùc giaû muoán truyeàn ñaït tôùi coâng chuùng. Khaùc vôùi hoäi hoïa, coâng chuùng ñoùn nhaän taùc phaåm nhieáp aûnh khoâng chæ rieâng veà veû ñeïp thaåm myõ cuûa taùc phaåm maø coøn thaáy ñoù laø ñieàu coù thöïc trong cuoäc soáng. Tính taøi lieäu, tính laøm chöùng laø nhöõng neùt ñaëc thuø cuûa nhieáp aûnh. Chính vì vaäy, phöông phaùp phoùng söï trong chuïp aûnh thöôøng ñöôïc ñaùnh giaù cao trong saùng taïo nhieáp aûnh. Vì ñeå ñaït ñöôïc moät taùc phaåm coù giaù trò, ngöôøi chuïp phaûi coù voán soáng daøy daën, phaûi coù kó naêng taïo hình thuaàn thuïc, phaûi ñi nhieàu ñeå tieáp caän vôùi cuoäc soáng, phaûi nhaïy beùn ñeå trong choác laùt coù theå nhìn ra ñöôïc nhöõng ñeà taøi, coù khi chæ dieãn ra trong khoaûnh khaéc vaø khoâng bao giôø trôû laïi. Nhieáp aûnh duøng phöông phaùp phoùng söï laø phöông phaùp chuïp aûnh cuûa caùc nhaø baùo, noù hoaøn toaøn khaùc vôùi loaïi chuïp aûnh taøi lieäu ñôn thuaàn chæ ghi cheùp nhöõng caùi coù thaät dieãn ra trong cuoäc soáng. Nhöõng phöông phaùp phoùng söï laø söï ghi cheùp coù yù thöùc cuûa ngöôøi phoùng vieân nhieáp aûnh baùo chí. Nhieáp aûnh ngheä thuaät qua nhieàu thôøi gian phaùt trieån, nhöõng nhaø nhieáp aûnh khoâng thoûa maõn vôùi khaû naêng bieåu hieän ñôn thuaàn theo phöông phaùp phoùng söï. Ngöôøi ta muoán môû roäng caùc hình aûnh ngheä thuaät ñeå taïo ra söï môùi laï baèng caùc kó xaûo – buoàng saùng, buoàng toái, baèng caùch chaép gheùp, aûnh noåi, aûnh phaân saéc ñoä, aûnh nhoøe saùng… Ngöôøi ta chuïp aûnh baèng nguoàn saùng, töï ñieàu chænh ñöôïc trong phoøng, ngöôøi ta daøn dung nhöõng ñeà taøi khaùc nhau ñeå “phuïc hoài” laïi nhöõng boái caûnh vaø tình huoáng ñaõ dieãn ra roài, hoaëc cheá taùc ra nhöõng tình huoáng theo chuû quan cuûa ngöôøi chuïp. Nhöõng phöông phaùp naøy chæ thaønh coâng khi nhaø nhieáp aûnh phaûi coù moät kó naêng hoaøn haûo vaø hieåu bieát caën keõ, logic cuoäc soáng. Nhieàu nhaø nhieáp aûnh theo phöông phaùp saùng taùc cuûa hoäi hoïa taïo ra nhöõng böùc aûnh gioáng nhö tranh sôn daàu, sôn maøi, thuoác nöôùc vv… Taát caû nhöõng phöông phaùp naøy laøm phong phuù theâm cho nhieáp aûnh ngheä thuaät, coù môû roäng theâm nhieàu caùch nghó, caùch laøm ñeå ñaït tôùi moät taùc phaåm coù giaù trò thaåm myõ laøm giaøu theâm cho nhieáp aûnh ngheä thuaät. NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  23. 23. 23DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Ngaøy nay, nhöõng phöông phaùp treân ñöôïc vi tính hoùa, nhôø coâng ngheä tin hoïc, kyõ thuaät soá. Taát caû caùc kyõ xaûo treân ñöôïc thöïc hieän moät caùch deã daøng nhôø nhöõng phaàn meàm kyõ thuaät soá. Nhö vaäy duø muoán hay khoâng, thì chuùng ta caàn phaûi ñoùn nhaän moät theå loaïi nhieáp aûnh ngheä thuaät duøng kyõ thuaät soá. Nhaø nhieáp aûnh chuïp aûnh coi nhö ñi laáy taøi lieäu theo moät yù töôûng naøo ñaáy, roài seõ saép xeáp, laép gheùp vaø ñieàu chænh baèng maùy vi tính ñeå cho ra moät taùc phaåm theo yù muoán maø khoâng caàn coù thôøi cô baám maùy. Roõ raøng laø tính laøm chöùng, tính tö lieäu cuûa nhieáp aûnh ñaõ khoâng coøn nöõa. Nhöõng böùc aûnh nhö vaäy ñaõ khoâng coøn khaùc maáy vôùi taùc phaåm hoäi hoïa. Nhieáp aûnh vi tính seõ laø moät theå loaïi laøm cho nhieáp aûnh gaàn vôùi hoäi hoïa hôn vaø môû ra moät phöông phaùp môùi raát roäng raõi cho nhöõng yù töôûng bay boång cuûa nhieáp aûnh, nhöng cuõng laïi laøm cho nhieáp aûnh maát ñi neùt ñaëc thuø rieâng, laø tính laøm chöùng, tính taøi lieäu vaø tính khoaûnh khaéc cuûa noù. Vì vaäy chaáp nhaän aûnh vi tính laø moät theå loaïi aûnh ngheä thuaät, nhöng nhieáp aûnh ngheä thuaät truyeàn thoáng vaãn giöõ nguyeân giaù trò cuûa noù, bôûi saùng taïo moät taùc phaåm theo phöông phaùp phoùng söï truyeàn thoáng bao giôø cuõng coù giaù trò xaõ hoäi cao trong coâng chuùng, vì noù ñöôïc ghi laïi trong khoaûnh khaéc cuûa cuoäc soáng thöïc ngoaøi giaù trò ngheä thuaät cuûa noù, noù coøn laø moät tö lieäu lòch söû coù giaù trò laâu daøi. Ñoái vôùi nhieáp aûnh baùo chí duøng caùc phaàn meàm vi tính, kó thuaät soá laø moät ñieàu caám kî vì noù ñaõ laøm sai laïc söï thaät maø baùo chí khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Vöøa qua, Toøa soaïn DÑVNVN ñaõ nhaän ñöôïc baøi vôû, tin, aûnh, taùc phaåm, VHNT cuûa caùc taùc giaû, coäng taùc vieân: ÑOÃ DUÕNG, NGUYEÃN ÑÖÙC HAÏNH, CAO THÒ THU HOAØI, CAO THAØNH DUÕNG (Thaùi Nguyeân); NGOÂØ COÂN, VUÕ THEÁ THÖÔÏC (Baéc Ninh); CAÀM SÔN, HÖÕU THOÏ, TRAÀN THÒ LEÄ THUÛY (Phuù Thoï); ÑOÃ VAÊN THAÛO, VUÕ TRUNG ÑÖÙC (Vónh Phuùc); LÖÔNG KIM PHÖÔNG (Haûi Phoøng); VUÕ THÒ TÖÔI; HOAØNG GIANG PHUÙ (Haø Nam); NGUYEÃN HÖÕU VAÊN (Ninh Bình); HOAØNG THÒ THAÉM, THY LAN (Thanh Hoùa), SÓ NHIEÁP (Haø Tónh); NGUYEÃN THAØNH, NGUYEÃN THÒ DIEÄU LAN (Thöøa Thieân - Hueá); HUYØNH VIEÁT TÖ, MAI MOÄNG TÖÔÛNG (Ñaø Naüng); NGUYEÃN THÒ AÙNH HUYEÀN, NGUYEÃN THANH TUAÁN (Quaûng Nam); BUØI KHAÉC PHUÙC (Gia Lai); HAØ HÖÕU NEÁT (Laâm Ñoàng); TRAÀN ÑÌNH SÔN, LEÂ HÖNG TIEÁN (Ninh Thuaän); VINH THOÂNG (An Giang), THANH TRAÉC NGUYEÃN VAÊN, TRAÀN HOAØI ANH (TP. Hoà Chí Minh); LYÙ HOAØI THU, TRAÀN THÒ PHUÙ, NGUYEÃN ANH HUØNG, TRÒNH MINH HIEÁU, NGUYEÃN THÒ MYÕ DUNG (Haø Noäi). Traân troïng caûm ôn söï coäng taùc cuûa Quyù vò! DÑVNVN NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  24. 24. 24 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 C haân laø taû chaân, taû thöïc, laø chaân thöïc nhö voán coù, coøn dung laø dung nhan, laø boä maët. Ñeå deã hieåu chuïp chaân dung töùc laø chuïp con ngöôøi, chuïp sao cho gioáng, cho ñuùng vôùi ngöôøi ñöôïc chuïp. Nhöng ôû nhöõng lónh vöïc nhieáp aûnh khaùc nhau thì yeâu caàu vaø muïc ñích chuïp, caùch dieãn ñaït cuõng khaùc nhau. Chaân dung kyû nieäm (laøm taøi lieäu) nhö caùc loaïi aûnh ñeå laøm theû, aûnh kyû nieäm gia ñình duøng trong vieäc hieáu, hyû. AÛnh naøy yeâu caàu phaûi gioáng, phaân bieät roõ ngöôøi naøy vôùi ngöôøi khaùc (duøng trong caùc loaïi giaáy tôø laøm chöùng, trong lao ñoäng hoaëc hoä chieáu, ñöôïc gaén keøm vôùi trích ngang. AÛnh naøy khoâng caàn söï baøy toû thaùi ñoä vaø taâm traïng ñoái töôïng, ñaëc ñieåm ngheà nghieäp hoaëc vò trí xaõ hoäi cuûa nhaân vaät. AÛnh laøm theû hay kyû nieäm thöôøng xu höôùng ñöôïc ñeïp hôn moät chuùt. Caùc loaïi oáng kính tieâu cöï töø 70mm - 80mm hay 100, 135mm khaù phuø hôïp ñeå chuïp loaïi aûnh chaân dung naøy. Vieäc saép xeáp, chuaån bò, coù theâm nguoàn chieáu saùng laø raát caàn thieát, seõ taïo theâm hieäu quaû cho böùc aûnh. Chaân dung trong aûnh baùo chí: Ñaây laø ngöôøi ñöôïc bieåu döông, ca ngôïi hoaëc pheâ phaùn, chæ trích, laø ñoái töôïng coù ñòa chæ. Boái caûnh nôi toàn taïi cuûa nhaân vaät caøng roõ, tính chaát coâng vieäc, vò trí xaõ hoäi cuûa nhaân vaät caøng roõ thì aûnh caøng coù söùc thuyeát phuïc. Ví duï: Giôùi thieäu moät baùc só gioûi thì neân chuïp ôû beänh vieän, gaén vôùi beänh nhaân hay trong moät ca chöõa beänh, moät giaùo vieân neân gaén vôùi boái caûnh nhaø tröôøng hoaëc hoïc sinh, moät nhaø khoa hoïc noâng nghieäp neân gaén vôùi ñoàng ruoäng, moät caûnh saùt giao thoâng neân gaén vôùi ñöôøng phoá.v.v.. ÔÛ aûnh chaân dung baùo chí, vieäc chôùp ñöôïc caùc tình huoáng laøm vieäc coù taùc duïng thuyeát phuïc baïn ñoïc, cho ngöôøi xem bieát ñöôïc tinh thaàn laøm vieäc taän tuïy, maãn caùn cuûa nhaân vaät maø nhaø baùo coù yù ñònh ca ngôïi, bieåu döông. Vôùi aûnh baùo chí, haïn cheá toái ña vieäc saép ñaët, boá trí theo kieåu “moät, hai, ba“. Chuïp theo kieåu ñoù, caùc böùc aûnh seõ chæ “ñeïp” theo caùch chuïp trong caùc tieäm aûnh, gaây nhaøm chaùn, thaäm chí phaûn caûm cho ngöôøi xem aûnh. AÛnh chaân dung ngheä thuaät: Ñaây laø theå loaïi aûnh vaøo loaïi khoù chuïp nhaát trong lónh vöïc nhieáp aûnh ngheä thuaät, bôûi chính söï ña daïng phong phuù cuûa con ngöôøi maø “con ngöôøi laïi laø toång hoaø cuûa caùc moái quan heä xaõ hoäi “. Yeâu caàu cao nhaát, caàn nhaát cuûa loaïi aûnh naøy laø nhaân vaät phaûi boäc loä caûm xuùc, thaùi ñoä, phaûi coù noäi taâm, con ngöôøi phaûi ñöôïc dieãn taû thöïc vaø tinh AÛNH CHAÂN DUNG (Taûn maïn chuyeän ngheà) VUÕ HUYEÁN (Hoäi Ngheä só Nhieáp aûnh Vieät Nam) NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  25. 25. 25DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 teá. Cöôøi thöïc loøng, vui thöïc loøng, vôùi cöôøi göôïng gaïo, cöôøi theo yeâu caàu cuûa ngöôøi chuïp laø “nhöõng caùi cöôøi khoâng gioáng nhau“. ÔÛ loaïi aûnh naøy, toaøn boä caùc chi tieát coù treân khuoân hình phaûi phuïc vuï cho yù ñoà cuûa taùc giaû, khoâng coù caùc chi tieát thöøa, khoâng logic vaø tuøy tieän. Loaïi aûnh naøy coù theå ñöôïc chuïp baèng loái chuïp nhanh, “baét soáng“ ñöôïc khoaûnh khaéc thaät, cuõng coù theå boá trí, xeáp ñaët mieãn sao taám aûnh gaây caûm xuùc cho ngöôøi xem, khoâng nhaát thieát, caùc yeáu toá nhö: YÙ töôûng môùi, caùch chuïp môùi, goùc ñoä, aùnh saùng laï.v.v... ñeàu coù cuøng treân moät böùc aûnh, coù nhieàu tröôøng hôïp chæ töø moät caùi laï töø choïn goùc, xöû lyù oáng kính hôïp lyù .v.v.. cuõng taïo neân söùc haáp daãn cho taám aûnh. Chuïp nöûa ngöôøi hay caû ngöôøi? cuõng laø tuøy töøng lónh vöïc nhieáp aûnh. AÛnh ñeå laøm theû thì chæ caàn nöûa ngöôøi, nhöng chuïp kyû nieäm thì nöûa hay caû ngöôøi laø theo yeâu caàu cuûa ngöôøi ñöôïc chuïp. Trong aûnh baùo chí, ñeå nhaán maïnh moät nhaân vaät raát gaàn vôùi ñoàng ñoäi, nhaân vieân, gaàn vôùi xí nghieäp, ruoäng vöôøn... coù theå chuïp nhaân vaät cuøng vôùi ngöôøi khaùc nhöng chuù yù khi laáy neùt, söû duïng ñoä neùt saâu vaø khuoân hình sao cho nhaân vaät chính phaûi ñöôïc boäc loä. Ñoâi chaân, ñoâi giaøy... laø caùc chi tieát chöa haún ñaõ laø thöøa khi nhaø baùo giôùi thieäu chaân dung cuûa moät nhaân vaät cuï theå. Böùc aûnh Söï saûng khoaùi (chuïp nhaø vaên Tuøng Ñieån - Phoù chuû tòch Lieân hieäp VHNT Vieät Nam) ñöôïc chuïp vaøo ñaàu thaùng 10/ 2013 nhaân khai maïc Lieân hoan aûnh caùc tænh khu vöïc ñoàng baèng soâng Hoàng laàn thöù 16 naêm 2013 laø moät ví duï. Nhìn thaáy nhaø vaên Tuøng Ñieån töø xa khi ñang cuøng caùc ñoàng nghieäp xem aûnh, toâi laïi raát gaàn vaø chuïp raát nhanh ñeå baét laáy neùt rieâng cuûa nhaø vaên Tuøng Ñieån, moät ngöôøi quaûn lyù vaên ngheä ñöôïc anh em trong giôùi quyù meán bôûi söï côûi môû, chaân thaønh. Tröôùc ñoù ñoàng chí Phoù Chuû tòch Tuøng Ñieån coù xuaát hieän treân leã ñaøi, luùc gaëp gôõ quan khaùch nhöng toâi khoâng chuïp. Moät ngöôøi laøm quaûn lyù vaên ngheä toàn taïi trong ñoàng nghieäp, cuøng ñoàng nghieäp vaø theo toâi phaûi luoân bieát côûi môû loøng mình. Baïn beø xem aûnh toâi chuïp ñeàu coù nhaän xeùt: “Ñuùng laø chaát cuûa nhaø vaên Tuøng Ñieån“. Toâi hy voïng laø oâng seõ raát thích, neáu nhö ñöôïc taùc giaû taëng taám aûnh naøy. Vaø haún oâng seõ giöõ noù nhö kyû nieäm moät chuyeán ñi ñòa phöông khoâng nhaøm chaùn. NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  26. 26. 26 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 Ñ aøi truyeàn hình Vieät Nam (VTV1) vöøa baét ñaàu moät chöông trình raát haáp daãn mang teân “Giai ñieäu töï haøo”. Toâi may maén xem ñöôïc chöông trình ñaàu tieân. Ñaáy laø moät theå nghieäm raát hay, raát môùi, raát ñoäc ñaùo. Nhöõng baøi haùt ñöôïc choïn loïc quaû laø raát ñaét, ñuùng vôùi teân goïi cuûa noù laø “giai ñieäu töï haøo”. Noù mang ñaäm khí phaùch cuûa moät thôøi tranh ñaáu baèng caû xöông maùu vaø nöôùc maét cuûa daân toäc ta. Caùi hay cuûa chöông trình laø ñaõ duøng caùc baøi haùt truyeàn thoáng laøm moät thöû nghieäm ñeå xaùc ñònh nhaän thöùc cuûa caùc theá heä khaùc nhau tröôùc moät chöùng cöù lòch söû. Coøn toâi coù caûm nghó ñoù coù leõ coøn laø moät pheùp “caân, ñong” hieäu quaû ñeå ñaùnh giaù veà coâng taùc tuyeân huaán maø chuùng ta ñaõ thöïc hieän trong suoát thôøi gian vöøa qua. Toâi say söa ngoài xem chöông trình ñeå thöôûng thöùc chöù khoâng heà nghó tôùi vieäc seõ tranh luaän, baøn caõi veà vieäc toå chöùc, veà noäi dung, veà caùch theå hieän cuûa caùc ngheä só vaø veà nhöõng lôøi phaùt bieåu cuûa caùc vò ñaïi dieän khaùn giaû ôû hai theá heä giaø vaø treû. Tuy nhieân, xem xong chöông trình, toâi caûm thaáy coù caùi gì ñoù gôïn trong mình; Noù khoâng phaúng phiu, troâi chaûy; Noù day döùt, aùy naùy; Caùi ñöôïc, caùi maát choàng cheùo leân nhau… Toâi khoâng coøn nhôù töôøng taän moïi vieäc dieãn ra trong chöông trình ñoù. Nhöng noù ñoïng laïi trong toâi moät soá caûm nhaän: vui coù, buoàn coù. Toâi muoán neâu ra suy nghó cuûa mình ñeå moïi ngöôøi cuøng goùp theâm yù kieán. Ban toå chöùc môøi ñaïi bieåu cuûa hai theá heä ñeán nghe: Moät beân laø caùc baäc cao nieân, caùc vò laõo thaønh; Moät beân laø caùc baïn treû chöa traûi qua giai ñoaïn chieán tranh. Sau moãi baøi haùt, hoï xin yù kieán cuûa caû hai beân. Toâi xin khoâng baøn tôùi nhöõng vaán ñeà heát söùc haáp daãn maø chöông trình ñaõ ñem ñeán cho toâi. Toâi chæ xin nhaéc tôùi moät vaøi yù kieán cuûa caùc baïn treû ñaõ khieán chuùng toâi phaûi day döùt. Tröôùc heát, phaûi noùi tôùi thieáu soùt cuûa Ban toå chöùc: Trong moät soá khaùch môøi, toâi chaúng thaáy ai laø noâng daân! taïi sao khoâng môøi noâng daân?! Noâng daân laø löïc löôïng chuû yeáu cuûa ñaát nöôùc. Moïi böôùc ngoaït vó ñaïi nhaát cuûa ñaát nöôùc mình ñeàu coù söï ñoùng goùp quyeát ñònh cuûa noâng daân. Trong thôøi gian khaùng chieán choáng Phaùp, ta ñaõ töøng coù baøi haùt Noâng daân laø quaân chuû löïc, aáy vaäy maø sao ta laïi queân noâng daân! Ñaõ coù thôøi, ñaøi Truyeàn hình Vieät Nam laáy yù kieán roäng raõi cuûa khaùn giaû veà caùc THAÁY GÌ QUA CHÖÔNG TRÌNH “GIAI ÑIEÄU TÖÏ HAØO” CUÛA ÑAØI TRUYEÀN HÌNH VIEÄT NAM NS. NGUYEÃN LAÂN HUØNG (Hoäi AÂm nhaïc Haø Noäi) NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  27. 27. 27DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 chöông trình cuûa Ñaøi. Hoï hoûi raát nhieàu ngöôøi, ñuû moïi thaønh phaàn nhöng rieâng vôùi noâng daân thì khoâng ai ñöôïc hoûi. Vì vaäy, thieáu haún nguyeän voïng cuûa noâng daân. Baây giôø ñeán ca nhaïc, hoï laïi queân noâng daân! Toâi khoâng taùn thaønh vieäc naøy; Noâng daân hieàn laønh vaø chaát phaùc nhöng cuõng raát chaân thaønh vaø saâu saéc. Xin haõy hoûi theâm yù kieán cuûa noâng daân!. Quay laïi vôùi vaán ñeà chính, toâi xin baøn veà hai yù kieán cuûa hai baïn treû. Sau khi nghe baøi Toâi laø ngöôøi thôï loø cuûa nhaïc só Hoøang Vaân vaø yù kieán cuûa NSND. Trung Kieân, moät baùc só treû phaùt bieåu: “Toâi chaû thaáy coù ñænh cao naøo caû!...” Toâi raát ngaïc nhieân veà yù kieán ñoù. Coù leõ baùc só treû khoâng bieát tí gì veà giai ñoaïn ñoù ôû vuøng moû Quaûng Ninh. Thôøi aáy, maùy bay neùm bom treân ñaàu nhöng coâng nhaân vaãn kieân cöôøng vaøo loø. Luùc ñoù maø khoâng coù than thì ta cheát! Moïi thöù ñeàu troâng vaøo than, lôùp lôùp coâng nhaân duõng caûm baùm moû, baùm loø ñeå khôi nguoàn “vaøng ñen” cho ñaát nöôùc. Bieát bao ngöôøi ñaõ hi sinh taïi ñaây. Baøi haùt cuûa nhaïc só Hoaøng Vaân nhö keøn leänh vang leân, thoâi thuùc moïi ngöôøi duõng caûm ñeán loø. Neáu baïn baùc só treû ñoù bieát töôøng taän veà giai ñoaïn naøy, veà söï hi sinh voâ cuøng to lôùn cuûa lôùp lôùp coâng nhaân vuøng moû giai ñoaïn aáy thì chaéc baïn seõ khoâng coù suy nghó voâ caûm nhö yù kieán cuûa baïn. Ta khoâng traùch anh aáy vì anh aáy voán raát thaät, hieåu sao noùi vaäy. Neáu caâu naøy hoûi moät coâng nhaân ñang laøm ôû vuøng moû thì chaéc caâu traû lôøi seõ khaùc. Ñieàu ñaùng traùch laø coâng taùc tuyeân giaùo cuûa ta raát keùm, khoâng hoaøn thaønh nhieäm vuï. Chuùng ta khoâng ñeå cho theá heä treû hieåu ñöôïc veà thôøi ñaïi ñoù, khoâng giuùp hoï töï haøo veà nhöõng ngöôøi ñi tröôùc vaø tieáp böôùc theá heä cha anh. Ñaây laø ñieàu caàn nghieâm tuùc xem xeùt vaø uoán naén. Khoâng neân xueà xoøa trong trong chuyeän naøy. Ta phaûi giuùp cho theá heä treû bieát toân troïng lòch söû, toân troïng truyeàn thoáng, soáng khoâng ích kyû, soáng vì mình vaø vì moïi ngöôøi, soáng vì ñaát nöôùc. Ñaát nöôùc ta chöa bình yeân, haõy nghó tôùi nhöõng chieán só nôi bieân cöông vaø haûi ñaûo. Ñaõ luùc naøo hoï ñöôïc rôøi tay suùng ñaâu!... Moät baïn treû khaùc (hình nhö laø moät nhaø vaên hay nhaø baùo gì ñoù) laïi cho raèng: “… Nhöõng baøi haùt chæ laø caùi côù ñeå ngöôøi ta yeâu thöông nhau hôn thoâi”. Noùi nhö vaäy raát ñuùng nhöng chöa ñuû. AÂm nhaïc coù vai troø to lôùn hôn nhieàu. Toâi khoâng phaûi laø nhaø lyù luaän aâm nhaïc neân khoâng theå bao quaùt heát vaán ñeà. Chæ xin chia seû vôùi baïn moät ví duï nhoû cuûa chính chuùng toâi. Vaøo nhöõng naêm chieán tranh aùc lieät, toâi daïy ôû Ñaïi hoïc Sö phaïm Vinh. Chuùng toâi sô taùn trong röøng saâu. Coù nhöõng ñeâm phaûi ñi haøng chuïc caây soá ñeå gaùnh gaïo, gaùnh than hoaëc vaän chuyeån duïng cuï thí nghieäm. Meät ñöùt hôi nhöng thaày vaø troø vaãn laàm daàm haùt vôùi nhau baøi “Böôùc chaân treân daûi Tröôøng Sôn” cuûa nhaïc só Vuõ Troïng Hoài. Luùc aáy, haùt coù phaûi ñeå yeâu nhau ñaâu neân haùt laø ñeå ñoäng vieân chính mình vöôït qua caùi meät, caùi ñoùi. Cöù laàm luõi nhö vaäy trong suoát ñeâm maø vaãn hoaøn thaønh nhieäm vuï. AÂm nhaïc coù taùc ñoäng kyø laï laém!... Toâi nghó raèng, chöông trình “Giai ñieäu töï haøo” raát ñaùng töï haøo. Noù khôi daäy cho chuùng ta bao ñieàu suy nghó. Noù nhaéc nhôû moïi ngöôøi phaûi giuùp nhau giöõ laáy truyeàn thoáng, giöõ laáy khí phaùch cuûa daân toäc. Caùc theá heä caàn xít laïi gaàn nhau, hieåu nhau vaø giuùp nhau ñi leân. NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH
  28. 28. 28 DIEÃN ÑAØN VAÊN NGHEÄ VIEÄT NAM (230) - 3 / 2014 C ao Duy Sôn laø nhaø vaên cuûa maûnh ñaát vaø con ngöôøi mieàn nuùi. Trong nhöõng trang vieát cuûa oâng ngaäp traøn saéc maàu vaên hoùa cuûa con ngöôøi Cao Baèng nhö oâng ñaõ töøng taâm söï: “Toâi sinh ra vaø lôùn leân ôû thò traán Coâ Saàu (huyeän Truøng Khaùnh, Cao Baèng). Ñoù laø moät thò traán coå raát noåi tieáng. Nghieäp vaên chöông cuûa toâi cöù baùm laáy thò traán Coâ Saàu maø khaùm phaù, vieát maõi vaãn chöa thaáy ñuû, chöa thaáy thaáu caùi taàng saâu vaên hoaù tieàm aån ôû vuøng ñaát naøy.... Caû ñôøi toâi seõ vaãn laø nhöõng cuoäc khaùm phaù veà Coâ Saàu vôùi nhöõng con ngöôøi mieàn nuùi chaân chaát” [2]. Coù theå noùi, tình yeâu vaø baûn saéc vaên hoùa ñoäc ñaùo cuûa maûnh ñaát naøy ñaõ ngaám vaøo maùu thòt cuûa nhaø vaên ñeå moãi trang vieát cuûa oâng coù söï aùm aûnh cuûa thôøi gian, cuûa hoaøi nieäm, cuûa chieàu saâu vaên hoùa maø ngöôøi ñoïc caàn suy ngaãm. Xuaát phaùt töø nhöõng vaán ñeà lyù thuyeát vaø thöïc tieãn vaên hoïc hieän nay, ñaëc bieät laø tieåu thuyeát Ñaøn trôøi cuûa Cao Duy Sôn vôùi nhöõng giaù trò ngheä thuaät ñaõ ñöôïc khaúng ñònh, chuùng toâi nhaän thaáy höôùng nghieân cöùu vaên hoùa ôû tieåu thuyeát Ñaøn trôøi cuûa Cao Duy Sôn laø moät höôùng ñi khaû quan vaø thieát thöïc. Tuy nhieân, trong khuoân khoå baøi vieát, chuùng toâi seõ ñi saâu tìm hieåu moät thaønh toá cuûa vaên hoùa- ñoù laø khoâng gian vaên hoùa. Trong ñoù, khoâng gian taâm linh laø khoâng gian ñaëc saéc nhaát trong phaïm truø khoâng gian vaên hoùa, ñoàng thôøi ñaây cuõng laø khoâng gian quan troïng vaø caàn thieát nhaát ñeå nhaø vaên truyeàn taûi nhöõng yù ñoà ngheä thuaät cuûa mình. Tröôùc heát phaûi khaúng ñònh vaên hoùa laø taát caû nhöõng gì do con ngöôøi taïo ra, lieân quan ñeán con ngöôøi. Noù thöôøng tröïc trong baàu khí Khoâng gian vaên hoùa vaø khoâng gian taâm linh trong tieåu thuyeát Ñaøn Trôøi cuûa Cao Duy Sôn NGUYEÃN ÑÖÙC HAÏNH – CAO THÒ THU HOAØI - CAO THAØNH DUÕNG (Thaùi Nguyeân) NGHIEÂN CÖÙU - TRAO ÑOÅI - PHEÂ BÌNH

×