Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van
Nemavo-Airey woningen
Optimaal comfort in energiezuinige woningen



Eindco...
Begeleidingscommissie




 prof. dr. ir. Jos Lichtenberg

 ir. Michiel Ham

 dr. ir. ing. Jos van Schijndel (bouwfysica)

...
Jan van der Spekstraat, Helmond


Naoorlogse rijtjeswoningen
                                                             ...
Nemavo-Airey woningen in opbouw
                        Bron: Messchaert (2004). Pracht in prefab

Nemavo-Airey woningen
 ...
Fabricage en montage van stalen tralieliggers
                           Bron: Messchaert (2004). Pracht in prefab

Nemavo...
Case study: Jeruzalem, Helmond


Nemavo-Airey woningen
                                                         6
keuken          slaapkamer     slaapk.
                   4.8 m2            13.0 m2      5.4 m2
     woonkamer
      23.8 ...
Probleem: hoog energiegebruik

                                   0                  500
                                 ...
Probleem: hoog energiegebruik



Gas: ± 1500 m3 per jaar

   Ruimteverwarming ± 1100 m3

   Tapwaterverwarming ± 400 m3


...
Probleem: hoog energiegebruik



Gas: ± 1500 m3 per jaar

   Ruimteverwarming ± 1100 m3

   Tapwaterverwarming ± 400 m3


...
Wat te doen?




 Sloop en nieuwbouw

 Grondige renovatie




                      Sloop Polynorm-woningen Eindhoven
    ...
Wat te doen?




 Sloop en nieuwbouw

 Grondige renovatie




                      Sloop Polynorm-woningen Eindhoven
    ...
Probleemstelling




Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het
Nemavo-Airey systeem worden gereno...
Probleemstelling




Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het
Nemavo-Airey systeem worden gereno...
Probleemstelling




Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het
Nemavo-Airey systeem worden gereno...
Probleemstelling




Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het
Nemavo-Airey systeem worden gereno...
Verbeteren wooncomfort



Wat is belangrijk?

  Afmetingen van ruimtes en indeling van de woning

  Thermische isolatie

 ...
3641
                                          woonkamer    installaties,
                   keuken
                      ...
leidingen




     slaapkamer    slaapk.                    slaapkamer
       13.0 m2     5.4 m2                       13....
slaapkamer slaapkamer




                                                                   3641
                        ...
Case study woningen, huidige situatie


Verbeteren wooncomfort
                                                           ...
Case study woningen, na renovatie


Verbeteren wooncomfort
                                                             22
Case study woningen, na individuele aanpassingen


Verbeteren wooncomfort
                                                ...
Case study woningen, na ingrijpen woningbouwvereniging


Verbeteren wooncomfort
                                          ...
Reduceren energiegebruik

                                   0              50               100                150       ...
Reduceren energiegebruik


         woonkamer
                                                           ketel
           ...
Reduceren energiegebruik



Goede thermische isolatie

  Schil: R ± 5 m2K/W

  HR++ glas: U = 1,1 W/m2K

  Kozijnen: U = 1...
➜ Onverwarmd (m.u.v. douche)
        ➜ Verwarmd




                   keuken                      slaapkamer      slaapk....
➜ Bij koud weer ramen ± 1,5 uur        ➜ Bij koud weer ramen ± 11,5 uur
           per dag open                           ...
3641
      woonkamer
       28.3 m2




                   installaties,
                                                 ...
Schematische weergave verwarming en ventilatie


Reduceren energiegebruik
                                                ...
Technische uitwerking




                                    onverwarmde zone




                                     ve...
Technische uitwerking

                                                                         35 40 250 40     35

droge...
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                34
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                35
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                36
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                37
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                38
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                39
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                40
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                41
Bouwwijze uitbreiding


Technische uitwerking
                                                42
172 120   30


                                           houtskeletbouw gevelvulling
      buitengevelisolatie
          ...
Resultaat: meer wooncomfort



Verbeteringen

  Meer ruimte,
  meer voorzieningen

  Zeer goede thermische isolatie

  Goe...
Resultaat: meer wooncomfort



Verbeteringen
                                                           renovatieplan
  Me...
Resultaat: grote reductie energiegebruik
                                  0                   50               100       ...
Resultaat: grote reductie energiegebruik


Groot type

Gas: ± 340 m3 per jaar (was ± 1500 m3)

   Ruimteverwarming ± 210 m...
Financiële haalbaarheid
                                                     Kosten exclusief BTW [€]
Hoofdgroep          ...
huidige situatie
                                 huurprijs: € 340 per maand




                           Case study won...
groot type
                          klein type
               huurprijs: € 460 per maand                huurprijs: € 510 ...
klein type                                  klein ➜ groot               groot type
    renovatiekosten: € 110.000        r...
Kosten en financiële haalbaarheid




Toetsen jaarlijkse kasstromen aan vereist rendement van 5%

  Klein type (en verbouwi...
Nabeschouwing




(Financiële) haalbaarheid

  Optimalisatie kosten - baten van maatregelen (bezuinigen)

  Onderzoeken vo...
Nabeschouwing



Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen

  Financieel haalbaar (groot type)
...
Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van
Nemavo-Airey woningen
Optimaal comfort in energiezuinige woningen



Eindco...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Eindcolloquium: energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen

1,908 views

Published on

Eindcolloquium afstudeerproject Technische Universiteit Eindhoven

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,908
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
14
Actions
Shares
0
Downloads
18
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Eindcolloquium: energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen

  1. 1. Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen Optimaal comfort in energiezuinige woningen Eindcolloquium Laura Oerlemans 21 april 2009
  2. 2. Begeleidingscommissie prof. dr. ir. Jos Lichtenberg ir. Michiel Ham dr. ir. ing. Jos van Schijndel (bouwfysica) Henri van de Kerkhof (woningbouwvereniging Volksbelang) 2
  3. 3. Jan van der Spekstraat, Helmond Naoorlogse rijtjeswoningen 3
  4. 4. Nemavo-Airey woningen in opbouw Bron: Messchaert (2004). Pracht in prefab Nemavo-Airey woningen 4
  5. 5. Fabricage en montage van stalen tralieliggers Bron: Messchaert (2004). Pracht in prefab Nemavo-Airey woningen 5
  6. 6. Case study: Jeruzalem, Helmond Nemavo-Airey woningen 6
  7. 7. keuken slaapkamer slaapk. 4.8 m2 13.0 m2 5.4 m2 woonkamer 23.8 m2 7330 7330 douche 1.8 m2 slaapkamer 9.1 m2 5625 5625 Begane grond Verdieping Plattegronden case study woningen Probleem: weinig ruimte, weinig comfort 7
  8. 8. Probleem: hoog energiegebruik 0 500 1.000 1.500 HAMBASE Jeruzalem Helmond 1.100 Gebouwd voor 1975 [1] 1.350 Nieuwbouw: EPC=0,8 [2] 450 Passiefhuis 110 Energiegebruik voor ruimteverwarming [m3 gas/jaar] voor een rijtjeswoning met een gebruiksoppervlakte van 73,4 m2 [1] SenterNovem (2007). Voorbeeldwoningen bestaande bouw [2] Boonstra e.a. (2006). Passiefhuizen in Nederland 8
  9. 9. Probleem: hoog energiegebruik Gas: ± 1500 m3 per jaar Ruimteverwarming ± 1100 m3 Tapwaterverwarming ± 400 m3 Kosten bewoners: ± € 90 per maand [1] CO2: ± 2.700 kg per jaar [1] Gasprijs € 0,71 per m3 (prijs RWE per 1 april 2009, incl. regiotoeslag, energiebelasting en BTW) 9
  10. 10. Probleem: hoog energiegebruik Gas: ± 1500 m3 per jaar Ruimteverwarming ± 1100 m3 Tapwaterverwarming ± 400 m3 Kosten bewoners: ± € 90 per maand [1] CO2: ± 2.700 kg per jaar 26.000 km Toyota Prius [1] Gasprijs € 0,71 per m3 (prijs RWE per 1 april 2009, Foto: Toyota incl. regiotoeslag, energiebelasting en BTW) 10
  11. 11. Wat te doen? Sloop en nieuwbouw Grondige renovatie Sloop Polynorm-woningen Eindhoven 11
  12. 12. Wat te doen? Sloop en nieuwbouw Grondige renovatie Sloop Polynorm-woningen Eindhoven 12
  13. 13. Probleemstelling Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het Nemavo-Airey systeem worden gerenoveerd, zodanig dat 1) het wooncomfort wordt verbeterd, 2) de woning in potentie geschikt wordt voor bewoning door huishoudens met uiteenlopende én veranderende woonbehoeften en 3) het jaarlijks energiegebruik in de woning significant afneemt, 4) waarbij tevens rekening gehouden wordt met de financiële haalbaarheid van de methode? 13
  14. 14. Probleemstelling Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het Nemavo-Airey systeem worden gerenoveerd, zodanig dat 1) het wooncomfort wordt verbeterd, 2) de woning in potentie geschikt wordt voor bewoning door huishoudens met uiteenlopende én veranderende woonbehoeften en 3) het jaarlijks energiegebruik in de woning significant afneemt, 4) waarbij tevens rekening gehouden wordt met de financiële haalbaarheid van de methode? 14
  15. 15. Probleemstelling Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het Nemavo-Airey systeem worden gerenoveerd, zodanig dat 1) het wooncomfort wordt verbeterd, 2) de woning in potentie geschikt wordt voor bewoning door huishoudens met uiteenlopende én veranderende woonbehoeften en 3) het jaarlijks energiegebruik in de woning significant afneemt, 4) waarbij tevens rekening gehouden wordt met de financiële haalbaarheid van de methode? 15
  16. 16. Probleemstelling Op welke wijze kunnen rijtjeswoningen die zijn gebouwd volgens het Nemavo-Airey systeem worden gerenoveerd, zodanig dat 1) het wooncomfort wordt verbeterd, 2) de woning in potentie geschikt wordt voor bewoning door huishoudens met uiteenlopende én veranderende woonbehoeften en 3) het jaarlijks energiegebruik in de woning significant afneemt, 4) waarbij tevens rekening gehouden wordt met de financiële haalbaarheid van de methode? 16
  17. 17. Verbeteren wooncomfort Wat is belangrijk? Afmetingen van ruimtes en indeling van de woning Thermische isolatie Geluidsisolatie Daglicht en uitzicht Flexibiliteit en aanpasbaarheid 17
  18. 18. 3641 woonkamer installaties, keuken 28.3 m2 wasruimte 4.8 m2 4.8 m2 woonkamer 23.8 m2 7330 7330 keuken 10.1 m2 5625 5625 Bestaande situatie Renovatieplan Plattegrond begane grond case study woningen Verbeteren wooncomfort 18
  19. 19. leidingen slaapkamer slaapk. slaapkamer 13.0 m2 5.4 m2 13.3 m2 7330 7330 badkamer douche 3.8 m2 1.8 m2 slaapkamer 9.2 m2 slaapkamer 9.1 m2 5625 5625 Bestaande situatie Renovatieplan, klein type Plattegrond verdieping case study woningen Verbeteren wooncomfort 19
  20. 20. slaapkamer slaapkamer 3641 16.7 m2 13.3 m2 leidingen slaapkamer slaapk. 13.0 m2 5.4 m2 7330 7330 badkamer douche 3.8 m2 1.8 m2 slaapkamer 9.2 m2 slaapkamer 9.1 m2 5625 5625 Bestaande situatie Renovatieplan, groot type Plattegrond verdieping case study woningen Verbeteren wooncomfort 20
  21. 21. Case study woningen, huidige situatie Verbeteren wooncomfort 21
  22. 22. Case study woningen, na renovatie Verbeteren wooncomfort 22
  23. 23. Case study woningen, na individuele aanpassingen Verbeteren wooncomfort 23
  24. 24. Case study woningen, na ingrijpen woningbouwvereniging Verbeteren wooncomfort 24
  25. 25. Reduceren energiegebruik 0 50 100 150 200 HAMBASE Jeruzalem Helmond 145 Gebouwd voor 1975 [1] 180 Nieuwbouw: EPC=0,8 [2] 60 Passiefhuis 15 Doelstelling 30 Energiegebruik voor ruimteverwarming [kWh/(m2a)] voor een rijtjeswoning [1] SenterNovem (2007). Voorbeeldwoningen bestaande bouw [2] Boonstra e.a. (2006). Passiefhuizen in Nederland 25
  26. 26. Reduceren energiegebruik woonkamer ketel was- en 27 oC 65 oC droogruimte 40 oC douche wtw 28.7 oC MK keuken douchepijp-wtw 10 oC wateraansluiting riool 21.3 oC Plattegrond begane grond na renovatie Werking douchepijp-wtw Bron: Technea 26
  27. 27. Reduceren energiegebruik Goede thermische isolatie Schil: R ± 5 m2K/W HR++ glas: U = 1,1 W/m2K Kozijnen: U = 1,0 W/m2K Goede luchtdichtheid Balansventilatie met warmteterugwinning ? Kozijnhout met koudebrugonderbreking Bron: Withagen Houtprodukten 27
  28. 28. ➜ Onverwarmd (m.u.v. douche) ➜ Verwarmd keuken slaapkamer slaapk. 4.8 m2 13.0 m2 5.4 m2 woonkamer 23.8 m2 7330 7330 douche 1.8 m2 slaapkamer 9.1 m2 5625 5625 Begane grond Verdieping Plattegronden case study woningen, huidige situatie Reduceren energiegebruik 28
  29. 29. ➜ Bij koud weer ramen ± 1,5 uur ➜ Bij koud weer ramen ± 11,5 uur per dag open per dag open keuken slaapkamer slaapk. 4.8 m2 13.0 m2 5.4 m2 woonkamer 23.8 m2 7330 7330 douche 1.8 m2 slaapkamer 9.1 m2 5625 5625 Begane grond Verdieping Plattegronden case study woningen, huidige situatie Reduceren energiegebruik 29
  30. 30. 3641 woonkamer 28.3 m2 installaties, slaapkamer wasruimte 13.3 m2 4.8 m2 7330 7330 badkamer 3.8 m2 slaapkamer keuken 9.2 m2 10.1 m2 5625 5625 Begane grond Verdieping Plattegronden case study woningen, na renovatie (klein type) Reduceren energiegebruik 30
  31. 31. Schematische weergave verwarming en ventilatie Reduceren energiegebruik 31
  32. 32. Technische uitwerking onverwarmde zone verwarmde zone Stalen tralieliggers Doorsnede met weergave ventilatiesystemen 32
  33. 33. Technische uitwerking 35 40 250 40 35 droge zwevende dekvloer droge zwevende 71 71 met 30 mm isolatie dekvloer 19 28 255 22 19 28 255 22 tralieligger plafond tralieligger gipskartonplaat bestaande wand lichte scheidingswand holle betonblokken tochtdichting steenwol voorzetwand tochtdichting Verticale doorsnede compartimenteringsdeur Verticale doorsnede verdiepingsvloer en verdiepingsvloer en woningscheidende wand 33
  34. 34. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 34
  35. 35. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 35
  36. 36. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 36
  37. 37. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 37
  38. 38. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 38
  39. 39. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 39
  40. 40. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 40
  41. 41. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 41
  42. 42. Bouwwijze uitbreiding Technische uitwerking 42
  43. 43. 172 120 30 houtskeletbouw gevelvulling buitengevelisolatie anhydriet dekvloer isolatie vloerplaat prefab beton 150 30 50 zonwering stalen portaal houtskeletbouw gevelvulling houten kozijn en deur met koudebrugonderbreking HR++ beglazing Verticale doorsnede achtergevel en verdiepingsvloer Technische uitwerking 43
  44. 44. Resultaat: meer wooncomfort Verbeteringen Meer ruimte, meer voorzieningen Zeer goede thermische isolatie Goede geluidsisolatie Voldoende daglicht en uitzicht Aanpasbare woningen 44
  45. 45. Resultaat: meer wooncomfort Verbeteringen renovatieplan Meer ruimte, bestaand meer voorzieningen luchttemperatuur [oC] Zeer goede thermische isolatie Goede geluidsisolatie Voldoende daglicht en uitzicht buiten Aanpasbare woningen tijd (aantal dagen) Temperatuur in de onverwarmde zone volgens HAMBASE simulatie 45
  46. 46. Resultaat: grote reductie energiegebruik 0 50 100 150 200 Gebouwd voor 1975 [1] 180 HAMBASE Jeruzalem Helmond 145 Nieuwbouw: EPC=0,8 [2] 60 Passiefhuis 15 Doelstelling 30 HAMBASE klein woningtype 18 HAMBASE groot woningtype 19 Energiegebruik voor ruimteverwarming [kWh/(m2a)] voor een rijtjeswoning [1] SenterNovem (2007). Voorbeeldwoningen bestaande bouw [2] Boonstra e.a. (2006). Passiefhuizen in Nederland 46
  47. 47. Resultaat: grote reductie energiegebruik Groot type Gas: ± 340 m3 per jaar (was ± 1500 m3) Ruimteverwarming ± 210 m3 (-80%) Tapwaterverwarming ± 130 m3 (-70%) Elektriciteit t.b.v. ventilatie: ± 400 kWh per jaar Kosten bewoners: ± € 30 per maand (-€ 60) [1] CO2: ± 800 kg per jaar (was ± 2.700 kg, -70%) [1] Gasprijs € 0,71 per m3, elektriciteitsprijs € 0,24 per kWh (prijzen RWE per 1 april 2009, incl. regiotoeslag, energiebelasting en BTW) 47
  48. 48. Financiële haalbaarheid Kosten exclusief BTW [€] Hoofdgroep Klein type Groot type Verbouwing 1. Voorbereiding € 1.000,00 € 1.000,00 € 1.000,00 2. Sloop 4.079,37 4.447,03 842,86 3. Vloeren 5.893,41 7.316,85 437,70 4. Plafonds 4.260,00 4.260,00 0,00 5. Daken 5.869,16 5.305,48 2.306,90 6. Buitenwanden 9.784,44 11.722,30 3.730,32 7. Trap 280,26 280,26 0,00 8. Buitenkozijnen 7.364,40 9.001,20 2.978,40 9. Beglazing 1.328,70 1.586,20 566,50 10. Ventilatieroosters 216,29 300,40 192,00 11. Zonweringssystemen 2.212,98 3.054,24 2.083,12 12. Fundering 3.637,69 3.637,69 0,00 13. Staalconstructie 1.101,01 1.311,49 742,95 14. Aftimmeringen 66,96 133,92 66,96 15. Buitenriolering 168,66 168,66 0,00 16. Binnenwanden 8.311,10 9.429,10 1.118,00 17. Binnendeuren 3.118,60 3.493,00 305,00 18. Inrichting 4.389,99 4.389,99 0,00 19. Installaties 11.671,95 11.671,95 0,00 20. Tuinberging 1.750,00 1.750,00 0,00 21. Diverse afwerkingen / onvoorzien 4.000,00 4.000,00 1.500,00 Totaal € 80.504,97 € 88.259,76 € 17.870,71 Algemene kosten (4%) 3.220,20 3.530,39 714,83 Sociaal plan 5.800,00 5.800,00 0,00 Tijdelijke huisvesting (huurderving) 1.200,00 1.200,00 0,00 Totaal € 90.725,17 € 98.790,15 € 18.585,54 Winst en risico (3%) 2.721,76 2.963,70 557,57 Begrotingen Totaal excl. BTW € 93.446,92 € 101.753,85 € 19.143,10 48 Totaal incl. BTW € 111.201,84 € 121.087,09 € 22.780,29
  49. 49. huidige situatie huurprijs: € 340 per maand Case study woningen, huidige situatie Financiële haalbaarheid 49
  50. 50. groot type klein type huurprijs: € 460 per maand huurprijs: € 510 per maand huur t.o.v. bestaand: € 120 + huur t.o.v. bestaand: € 170 + energie t.o.v. bestaand: € 60 - energie t.o.v. bestaand: € 60 - Case study woningen, na renovatie Financiële haalbaarheid 50
  51. 51. klein type klein ➜ groot groot type renovatiekosten: € 110.000 renovatie klein type: € 110.000 renovatiekosten: € 120.000 verbouwing: € 20.000 totaal: € 130.000 groot type klein type huurprijs: € 460 per maand huurprijs: € 510 per maand huur t.o.v. bestaand: € 120 + huur t.o.v. bestaand: € 170 + energie t.o.v. bestaand: € 60 - energie t.o.v. bestaand: € 60 - Case study woningen, na individuele aanpassingen Financiële haalbaarheid 51
  52. 52. Kosten en financiële haalbaarheid Toetsen jaarlijkse kasstromen aan vereist rendement van 5% Klein type (en verbouwing): niet haalbaar Groot type: haalbaar Extra bezuinigingen Levensduurverlenging circa 50 jaar 52
  53. 53. Nabeschouwing (Financiële) haalbaarheid Optimalisatie kosten - baten van maatregelen (bezuinigen) Onderzoeken voor- en nadelen renoveren / doorexploiteren Toepasbaarheid bij andere bouwsystemen 53
  54. 54. Nabeschouwing Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen Financieel haalbaar (groot type) Meer wooncomfort Grote reductie energiegebruik ➜Alternatief voor sloop en nieuwbouw 54
  55. 55. Energiezuinig en bewonersgericht renoveren van Nemavo-Airey woningen Optimaal comfort in energiezuinige woningen Eindcolloquium Laura Oerlemans http://www.slideshare.net/ljoerlemans/nemavoairey

×