Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

K TO 12 GRADE 4 LEARNER’S MATERIAL IN ESP (Q1-Q4)

135,321 views

Published on

K to 12 Learning Module/Material in ESP for Grade 4 Quarter 1 to Quarter 4

Published in: Education
  • Hello! I do no use writing service very often, only when I really have problems. But this one, I like best of all. The team of writers operates very quickly. It's called ⇒ www.WritePaper.info ⇐ Hope this helps!
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • You have to choose carefully. HelpWriting.net offers a professional writing service. I highly recommend them. The papers are delivered on time and customers are their first priority. This is their website: HelpWriting.net
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Unlock The Universe & Get Answers You Seek Today In Your FREE Tarot Reading. DO THIS FIRST... To get the most out of your tarot reading, I first need you to focus your intention - this concentrates the energy on the universe to answer the questions that you most desire the answers for. Take 10 seconds to think of your #1 single biggest CHALLENGE right now. (Yes, stop for 10 seconds, close your eyes, and focus your energy on ONE key problem) Ready? Okay, let's proceed. ✄✄✄ https://t.cn/A627c6mK
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Sex in your area is here: ❶❶❶ http://bit.ly/369VOVb ❶❶❶
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Dating direct: ❶❶❶ http://bit.ly/369VOVb ❶❶❶
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here

K TO 12 GRADE 4 LEARNER’S MATERIAL IN ESP (Q1-Q4)

  1. 1. i 4 Edukasyon sa Pagpapakatao Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas Ang aklat na ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi. Kagamitan ng Mag-aaral Yunit 1
  2. 2. ii Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikaapat na Baitang Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon, 2015 ISBN: _____________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda/materyales (mga kuwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa aklat na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay ng isang kasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS), Inc. na ang FILCOLS ang kumakatawan sa paghiling ng pahintulot sa nagmamay-ari ng mga akdang hiniram at ginamit dito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng tagapaglathala (publisher) at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, PhD   Inilimbag sa Pilipinas ng ____________ Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) Office Address: 5th Floor, Mabini Bldg, DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 Telefax: (02) 634-1054 at 634-1072 E-mail Address: imcsetd@yahoo.com Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral Consultant: Fe A. Hidalgo, PhD Mga Tagasuri at Editor: Irene C. de Robles, Erico M. Habijan, at Joselita B. Gulapa Mga Manunulat: Felamer E. Abac, Gina A. Amoyen, Jesusa M. Antiquiera, Henrieta A. Bringas, Grace R. Capati, Maria Carla M. Caraan, Rodel A. Castillo, Rolan B. Catapang, Isabel M. Gonzales, Noel S. Ortega, Marilou D. Pandiño, Adelaida M. Reyes, at Portia R. Soriano Mga Tagaguhit: Eric S. de Guia, Fermin M. Febella Jr., at Randy G. Mendoza Mga Tagapagtala: Gregorio T. Pascual at Bryan R. Simara Mga Naglay-out: Gregorio T. Pascual at Elizabeth T. Soriao-Urbano Punong Tagapangasiwa: Joselita B. Gulapa Pangalawang Tagapangasiwa: Marilou D. Pandiño
  3. 3. iii Paunang Salita Ang Kagamitan ng Mag-aaral na ito ay inihanda para sa iyo na nasa Ikaapat na Baitang upang makatulong sa iyong pag-aaral ng Edukasyon sa Pagpapakatao na isa sa mga asignatura sa K to 12. Layunin sa paggamit ng kagamitang ito na mapatnubayan ka upang higit mong makilala ang iyong sarili, bahaging ginagampanan sa pamilyang kinabibilangan, at pamayanang ginagalawan bilang isang Pilipino na inaasahang makikibahagi sa pagbuo ng pamayanang pinaiiral ang katotohanan, kalayaan, katarungan, pagmamahal at pagmamalasakit. Ang iyong gulang, interes, at pangangailangan upang makaangkop sa kasalukuyang panahon ay isinaalang- alang sa pamamagitan nang masusing pagpili, pagsasaayos, at paglalahad ng mga kuwento, sitwasyon, tula at awit na hinango sa pang-araw-araw na pangyayari at karanasan... Inaasahang kawiwilihan at palaging isasakatuparan bilang isang hamon ang pag-unawa, pagninilay, pagsangguni, at pagpapasiya, at pagkilos bago gumawa ng desisyon na may kinalaman sa iyong pamumuhay bilang isang bata saan man naroroon. Ang kagamitang ito ay hinati sa apat na yunit na may apat na kuwarter ng pag-aaral sa loob ng isang taon ang Kagamitan sa Pag-aaral. Yunit I - Pananagutang PansariliatPagiging Mabuting Kasapi ng Pamilya Yunit II - Pakikipagkapuwa-tao Yunit III - Pagmamahal sa Bansa at Pakikibahagi sa Pandaigdigang Pagkakaisa Yunit IV - Pananalig at Pagmamahal sa Diyos: Paninindigan sa Kabutihan
  4. 4. iv Katulad sa una, ikalawa at ikatlong baitang ginagamit at nasundan mo sa pamatnubay ng iyong guro ang mga hakbang at proseso sa paggamit ng Kagamitan ng Mag-aaral at iba pang karanasan sa paglinang ng pagpapahalaga. Muli, gagabayan ka ng iyong guro sa mga prosesong gagamitin sa pagsasagawa ng mungkahing mga Gawain na maaaring pang-indibidwal opangkatan. Ginamit upang maging makahulugan ang mga sumusunod na hakbang o Gawain sa pagkatuto: Alamin Natin, Isagawa Natin, Isapuso Natin, Tandaan Natin, Isabuhay Natin at Subukin Natin. Sa pagtatapos sa Ikaapat na Baitang, inaasahang maipapamalas mo ang pag-unawa sa makabuluhang gawain na may kaakibat na pagpapahalaga tungo sa wasto, maayos, masaya at mapayapang pamumuhay para sa sarili, kapuwa, bansa, at Diyos.
  5. 5. v Talaan ng Nilalaman Yunit I Pananagutang Pansarili at Pagiging Mabuting Kasapi ng Pamilya ..........…………………….….…. 1 Aralin 1 Lakas ng Loob Ko, Galing sa Pamilya Ko ........… 2 Aralin 2 Pagiging Matiyaga: Uugaliin Ko! ……………..… 11 Aralin 3 Pagkamatiisin, Kaya Kong Gawin! ……………..... 20 Aralin 4 Magiging Mapanuri Ako!......……………………..... 28 Aralin 5 Sa Maayos na Kaisipan, May Tamang Pagninilay ………………………………………….. 38 Aralin 6 Impormasyon: Bahagi at Instrumento sa Aking Pagkakatuto ……………………………….. 45 Aralin 7 Aking Tutularan: Pagiging Mapagpasensiya ...... 54 Aralin 8 Pagtitimpi, Pinahahalagahang Ugali ………....…. 62 Aralin 9 Ako, Mahinahon sa Lahat ng Pagkakataon ....…. 70
  6. 6. 1 Yunit I Pananagutang Pansarili at Pagiging Mabuting Kasapi ng Pamilya
  7. 7. 2 Aralin 1 Lakas ng Loob Ko, Galing sa Pamilya Ko Hunyo. Unang araw ng pasukan. Balik-eskuwela ang mga mag-aaral. Bilang mag-aaral, naranasan mo na ba ang magpakilala sa harap nang may lakas ng loob at di nahihiya? Paano mo ipinakikilala ang iyong sarili sa iba? Magagamit mo ang lakas ng iyong loob sa pagharap sa iyong guro at mga kamag-aral sa simula ng klase. Kayang-kaya, di ba? Basahin ang kuwento. Roniel M. Lakasloob ang Pangalan Ko! Umpisa na naman ng klase. Nakagawian na ng mga guro sa paaralan na maging maayos ang unang araw ng pasukan. Siyempre, inaasahan na ang bawat mag-aaral ay kilala ang bawat isa. Si Roniel ay bagong lipat lang na mag-aaral sa klase ni Bb. San Pablo kaya siya ang unang tinawag upang magpakilala. Roniel: Magandang umaga sa inyong lahat lalo na sa ating guro na si Bb. San Pablo. Ako ay si Roniel M. Lakasloob. Galing ang pangalan ko sa pantig ng mga pangalan ng aking mga magulang na sina Roda at Daniel Lakasloob. Ako ay siyam na taong gulang; isinilang ako sa Lungsod ng Marikina noong Hunyo 5.Ang paborito kong asignatura ay Matematika; mahilig akong magbasa ng mga kuwento tungkol sa mga bayani ng ating bansa. Malakas ang aking loob na sumali sa mga patimpalak lalo na sa pagsulat. Ang paborito kong kasabihan ay “ang batang matatag at Alamin Natin
  8. 8. 3 may lakas ng loob, ganda ng buhay ay di-matitibag.” Ito ang ipinamulat sa akin ng aking mga magulang. Guro: Magaling, Roniel. Binabati kita sapagkat matapang mong naipakilala ang iyong sarili sa harap ng mga bago mong kaklase. Nagpapakita ito ng katatagan at lakas ng iyong loob. Roniel: Maraming salamat po sa inyo, ma’am. Ito po ang turo sa akin ng aking nanay. Hindi daw po dapat ikahiya ang sarili lalo na kapag wala namang ginagawang masama. Guro: Nais kong makausap ang iyong mga magulang. Maaari mo ba silang papuntahin sa Lunes sa paaralan sa ganap na ika-siyam ng umaga? Roniel: Opo, ma’am. Ipararating ko po sa kanila ang inyong kahilingan.
  9. 9. 4 Sagutin at gawin ang sumusunod: 1. Ilarawan si Roniel. Alin sa mga katangian niya ang nagpapakita ng katatagan ng loob? Isa-isahin ito at patunayan. 2. Papaano hinangaan ni Bb. San Pablo si Roniel? Isalaysay ito sa klase. 3. Bilang mag-aaral, papaano mo ipakikilala ang iyong sarili ng may lakas ng loob at may katatagan sa harap ng maraming tao? 4. Magtala ng mga dahilan kung bakit mahalaga ang pagiging totoo at may katatagan ng loob sa pagpapakilala ng sarili. 5. Sa iyong palagay, bakit gustong makausap ng guro ang mga magulang ni Roniel? Magbigay ng sapat na batayan. Gawain 1 1. Pumikit nang ilang sandali at magkaroon ng maikling repleksiyon sa sarili. 2. Isipin mo ang iyong mga natatanging kakayahan o talento. Halimbawa: Nakatutugtog ng ukulele. 3. Isipin mo rin ang iyong mga kalakasan. Isagawa Natin
  10. 10. 5 4. Sa iyong talaang papel, punan ng mga salita ang mga pangungusap na ito: “Ako ay si _____________________. Ang ilan sa aking natatanging kakayahan o talento ay ang mga __________________________. Ang mga kalakasan ko naman ay _______________________." Gawain 2 1. Magkaroon ng pangkatang gawain. Pumili ng lider. 2. Ibahagi sa pangkat ang iyong mga naisip nang magkaroon ng repleksiyong pansarili sa unang gawain. Ibahagi mo rin ang papel na ginagampanan ng iyong pamilya sa mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan na iyong tinataglay. Kasabay ng pagbabahagi ay ipakita ito sa iyong pangkat. 3. Sa pamamagitan ng lider, buuin ang mga naibahagi ng mga kasapi ng pangkat gamit ang balangkas sa ibaba: Pangalan Mga Natatanging Kakayahan Kalakasan Papel na Ginagampanan ng Pamilya
  11. 11. 6 1. Sa mga narinig na ulat mula sa iba’t ibang pangkat mula sa A - C, isulat ang sumusunod sa venn diagram: a) sa bahaging titik A, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat A; b) sa bahaging titik B, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat B; c) sa bahaging titik C, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat C; at d) sa gitna, ang pare-parehong natatanging kakayahan o talento at kalakasan ng lahat ng pangkat. 2. Bilang mag-aaral, papaano mo naipakikita ang iyong mga natatanging kakayahan o talento nang my lakas, katatagan, o tibay ng loob lalo na sa harap ng maraming tao? Isapuso Natin A B C Ang aming pare-parehong natatanging kakayahan o talento at kalakasan.
  12. 12. 7 Sa buhay ng isang mag-aaral, ang katangian at natatanging kasanayan ay isang regalo mula sa Maykapal. Ibinigay ito ng Diyos kung kaya’t dapat natin itong pagyamanin at paunlarin. Ang kakayahan ng isang tao ay natatangi. Hindi ito itinatago at ikinahihiya sapagkat ang ibang tao ay nangangailangan ng mga katangiang ito. Halimbawa, ang isang tao na mahusay sa pagsayaw ay di makasasayaw kapag walang mahusay na makagagawa ng isang tugtugin. Ang isang mahusay na mang-aawit ay di makaaawit kung walang isang mahusay na kompositor o manunulat ng awit. Ang lakas, katatagan, at tibay ng loob ay lubhang kailangan upang mapaunlad ang isang katangi-tanging kakayahan. Ito ay ipinakikita upang maitama, mapabuti,at mapaunlad ang kakayahan, kung kinakailangan para maabot ang kahusayan. 1. Ang Buwan ng Nutrisyon ay isinasagawa tuwing sumasapit ang buwan ng Hulyo. Sa pamamagitan ng inyong guro, magkaroon ng isang munting palabas hinggil sa Buwan ng Nutrisyon gamit ang inyong mga katangi-tanging kakayahan. Maaaring gamiting lunsaran ibinigay ang halimbawang palatuntunan. 2. Pumili ng gusto mong bahaging gagampanan sa palatuntunan. Isulat ang iyong pangalan sa bahaging napili. Tandaan Natin Isabuhay Natin
  13. 13. 8 Halimbawa: 3. Pagkatapos ng palabas, itanong sa sarili/pangkat ang: a. Naging masaya ba ako/kami sa aking/aming ipinakita at ibinahaging gawain/talento/kakayahan sa aming palabas? b. Papaano ko inalis ang kaba sa aking mga ipinakitang talento sa palabas? PALATUNTUNAN Pambungad na Panalangin ____________________________ Pambansang Awit ____________________________ Mensahe ng Punongguro ____________________________ Mga Natatanging Bilang a. __________________________ b. __________________________ c. __________________________ Pangwakas na Pananalita ____________________________ Pangwakas na Panalangin ____________________________
  14. 14. 9 Sa sagutang papel, lagyan ng kaukulang tsek (ü) ang pinaniniwalaang pahayag. MGA PAHAYAG TAMA MALI 1. Ako ay may kakayahang akin lamang sapagkat iba ako kung ikokompara sa aking mga kamag-aral. 2. Mahalaga na maipakita ko sa aking mga kaibigan, kamag-aral, magulang, at kapitbahayan ang aking kakayahan upang malaman ko ang mga dapat ko pang paunlarin. 3. Ang lakas ng aking loob at katatagan ay aking ginagamit sa pamamagitan ng pagtanggap ng mga mungkahi at paalala mula sa aking kapuwa. 4. Hindi ako nahihiyang ipakita na magaling ako sa anumang bagay kaya ayokong pinipintasan ang aking mga ginagawa. 5. Nakauunawa ako kapag itinatama ng mga tao ang aking mga nagawang mali dahil mapabubuti at maipakikita ko ang aking natatanging kakayahan. Subukin Natin
  15. 15. 10 Ang katatagan at lakas ng loob ay nabigyan ng katuparan sa iyong sarili. Humayo ka at ipakita ang mga ito gamit ang natutuhan mo sa iyong buhay. Binabati kita! Handa ka na sa susunod na aralin dahil nasa iyo na ang katatagan upang labanan ang mga pagsubok sa pag- aaral.
  16. 16. 11 Aralin 2 Pagiging Matiyaga: Uugaliin Ko! May kasabihang “Kapag may tiyaga ay may nilaga.” Ito ay nagpapatunay na ang pagsusumikap ng isang indibidwal ay makakamit kung may ibayong pagpupursigi at tamang adhikain sa buhay. Basahin natin ang talumpati ni Dr. Noel Garcia sa isang palatuntunan. Pagiging Matiyaga, May Dulot na Biyaya “Ako ay nagmula sa isang dukhang pamilya. Ang aking ama ay isang karpintero at ang aking ina ay tumatanggap ng labada upang matulungan ang aking ama sa mga pangangailangan naming walong magkakapatid,” panimulang paglalahad ni Dr. Noel Garcia sa harap ng mga mag-aaral ng Paaralang Legarda sa Sampaloc, Maynila. Si Dr. Garcia ay naanyayahan ng mga guro sa naturang paaralan upang magbigay ng inspirasyon, sa pamamagitan ng kaniyang mga karanasan, sa mga mag-aaral na may nakamit na karangalan sa Araw ng Pagkilala. Tuwang-tuwa si Dr. Garcia sapagkat muli niyang masisilayan ang paaralang pinagtapusan at maibabahagi niya sa mga natatanging mag-aaral ang kaniyang mga naging karanasan upang maabot ang tagumpay na kaniyang tinatamasa ngayon. Pagkakataon na rin niyang muling makita ang kaniyang mga guro sa elementarya. Alamin Natin
  17. 17. 12 “Natatandaan ko pa noon,” ang pagpapatuloy ni Dr. Garcia, “sabik na sabik ako sa bawat araw na ako ay papasok sa paaralan. Dahil kami nga ay mahirap, madalas na wala akong baong pera, bagkus ay ipinagbabalot ako ni Nanay ng kaunting kanin at kung anuman ang natirang ulam namin. Alam ko na tinitingnan ako ng mga kamag-aral ko sa tuwing bubuksan ko ang aking baon ngunit hindi ko na lamang sila pinapansin. Ang mahalaga ay hindi ako nakakaramdam ng gutom habang nagkaklase.” “Ang gamit kong kuwaderno ay pinagsama-samang pahina ng ginamit ko nang nakaraang taon. Matiyaga kong pinagsama- sama ang mga pahinang wala pang sulat, tinahi at nilagyan ng takip upang hindi mapansin ng aking mga kamag-aral na ito ay luma.” “Kupasin ngunit malinis ang ginagamit kong uniporme at sapatos na matiyaga kong inihahanda sa araw-araw.” “Ang gamit naming ilawan ay isang gasera na isinasabit ni Tatay sa haligi ng aming maliit na bahay. Pinagtitiyagaan kong gawin ang aking mga takdang-aralin at proyekto sa liwanag nito,” ang nakaaantig-damdaming kuwento ni Dr. Garcia. “Malayo-layo rin ang paaralan mula sa aming tahanan. Ang mga kamag-aral ko na nakatira sa malapit sa amin ay sumasakay papunta sa paaralan. Nagtitiyaga akong maglakad papunta at pauwi mula sa paaralan sapagkat wala akong pamasahe,” pagpapatuloy ni Dr. Garcia. “Sa kabila ng aming kahirapan, sinikap kong hindi lumiban sa klase. Pinagbuti ko ang pag-aaral sapagkat alam kong ito lamang ang paraan para makamit ko ang aking inaasam na tagumpay." “Nang dumating ang araw ng pagtatapos, laking ligaya ko at
  18. 18. 13 ng aking mga magulang sapagkat ako ang nanguna sa pangkat ng mga magsisipagtapos." May himig pagmamalaking dagdag ni Dr. Garcia. “Naipagpatuloy ko ang aking pag-aaral sa sekondarya at kolehiyo sa tulong ng mga nagbigay sa akin ng scholarship. Bukod doon, nagtiyaga rin akong magtrabaho sa isang maliit na kainan bilang tagapagsilbi pagkatapos ng aking klase upang may pandagdag sa araw-araw na gastusin. Madalas na ilang oras lamang ang aking tulog dahil sa pag-aaral ng mga leksiyon, lalo na kapag may mga pagsusulit, dahilan upang makakuha ako ng matataas na marka,” ang sabi pa ni Dr. Garcia. “Ngayon, ako ay isa nang manggagamot na naglilingkod sa mga mamamayan. Nagbunga ang ginawa kong pagtitiyaga sa aking pag-aaral. Sana, ang aking karanasan ay magsilbing inspirasyon sa inyong lahat. Pakatandaan ninyo na napakahalaga na makapagtapos sa pag-aaral. Ito ang makatutulong sa inyo upang magtagumpay. Pagsumikapan ninyo at pagtiyagaan kung anuman ang mayroon kayo ngayon. Gamitin ito para sa magandang bukas,” ang panghuling pananalita ni Dr. Garcia. Sagutin at gawin ang sumusunod: 1. Ano ang tampok na pag-uugaling ipinakita ni Dr. Garcia habang siya ay nag-aaral? 2. Basahin mo ang bahaging magpapatunay na siya ay matiisin, matiyaga, at matatag ang loob. 3. May maganda bang ibinunga ang pagiging matiyaga ni Dr. Garcia? Patunayan.
  19. 19. 14 4. Sa iyong palagay, nakapagtapos kaya ng pag-aaral si Dr. Garcia kung hindi siya naging matiyaga? Patunayan. 5. Ikahihiya mo ba na ikaw ay mahirap at mawawalan ka pa ba ng pag-asa na umunlad sa iyong paglaki? Pangatwiranan. Gawain 1 1. Paano makatutulong sa iyo ang pagiging matiyaga kasama ang katatagan ng loob sa oras ng pangangailangan o crisis? 2. Sa isang malinis na papel, magtala ng mga pangyayari sa iyong buhay na nagpapakita ng kahalagahan ng pagiging matiyaga bilang isang mag-aaral. Gawain 2 1. Bumuo ng tatlong pangkat. Pumili ng magiging lider sa bawat pangkat. __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ _________________________________. Isagawa Natin
  20. 20. 15 2. Ang lider ay bubunot sa kahon ng metacard na may nakasulat na tema tulad ng: • pagiging matiyaga • pagiging matatag ang loob • pagtanggap sa katotohanan 3. Gumawa ng iskrip na nagpapakita ng kahalagahan ng nabunot na tema. Gamiting batayan ang pangyayari sa buhay ni Dr. Garcia. Isadula ito sa harap ng klase. 4. Pagkatapos ng pagsasadula, maaaring magbigay ng komento ang ibang pangkat. Nasa ibaba ang mga simbolo na nagpapahiwatig ng pagiging masipag, matatag ang loob, at matiyaga. Pumili ng isa na ilalagay mo sa pinakamataas na antas ng baitang at ang iba naman ay sa pangalawa at ikatlong baitang. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. Isapuso Natin Masipag Matatag ang loob Matiyaga
  21. 21. 16 Bumuo ng maikling talata tungkol sa simbolong iyong napili at ipaliwanag kung bakit mo ito inilagay sa una, pangalawa, at pangatlong baitang. Ang pagiging matiyaga kasama ang tatag ng loob ay isang napakagandang ugali na dapat mahubog sa isang batang katulad mo.Angkatangiangitoaymalilinangkungpalagimoitongisasagawa. Maraming matagumpay na tao tulad ng ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal, na sa kabila ng pagmamalabis ng mga dayuhan sa kaniyang pagkatao ay naging matatag sa paraan ng pagsusulat ng mga libro at inihayag ang kalabisang ginawa ng mga dayuhan sa mga Pilipino. Sa kaniyang pagkakakulong sa Dapitan ay naging matatag siya at hindi sumuko sa laban para makamit ang inaasam na kalayaan. Nariyan din ang ating mga guro, mga doktor, at iba pang propesyonal na nakatapos ng kanilang pag-aaral dahil sa kanilang pagiging matiyaga. Sila ay nagsisilbing modelo sa atin.Ang iba sa kanila ay maaaring mahirap ngunit hindi ito naging hadlang. Kahit na totoong sila ay kapos sa salapi at mahirap makapag-aral, tinanggap nila ito nang taos sa puso at hindi ito naging hadlang para sila ay magsikap. Gamit ang kanilang katatagan ng loob at tiyaga naging maganda ang kanilang buhay. Tandaan Natin
  22. 22. 17 Ang pagiging matiyaga at matatag ang loob ay maaaring magawa ng isang batang tulad mo. Halimbawa, ang isang batang matiyaga ay nakagagawa ng kaniyang mga takdang gawain at iba pang proyekto upang makakuha ng mataas na marka. Natatapos niya nang mahusay at madali ang mga gawaing nakaatang sa kaniya sapagkat isinasabuhay niya ang pagiging matiyaga at may tatag ng loob. Pag-isipan: Bilang mag-aaral, ano ang karanasan mong nagpapatunay na ikaw ay naging matiyaga? Ano naman ang naging bunga nito sa iyo? A. Gamit ang template sa ibaba, isulat sa iyong kuwaderno ang iyong mga karanasan na nagpapakita ng pagiging matiyaga at sa katapat ay ang mga bunga nito. Karanasan sa Pagiging Matiyaga Bunga Isabuhay Natin
  23. 23. 18 B. Gumawa ng pangako ng pagiging matiyaga bilang mag- aaral at bilang mabuting kasapi ng pamilya. C. Sumulat ng isang gawain sa bahay na maaari mong maisagawa nang higit na mahusay kung ikaw ay magbibigay ng sapat na oras at magpapamalas ng pagtitiyaga. Halimbawa: pagliligpit ng mga kalat at pag-aayos ng mga gamit sa bahay Lagyan ng tsek (ü) ang patlang kung nagpapakita ito ng pagtitiyaga at ekis (û) kung hindi. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. ______ 1. Hinintay nina Joeven at Erika si Renante sa Plasa Mabini kahit na lampas na sa takdang-oras ng kanilang usapan. ______ 2. Pinipilit tapusin ni Pearl ang pagsagot sa takdang- aralin kahit na ito ay may kahabaan. ______ 3. Itinapon na lamang ni Mariz ang may punit na damit sapagkat ayaw niyang manahi. ______ 4. Patuloy pa rin ang ginagawang pagtulong ni Grace sa kanyang kamag-aral na si Nikki kahit madalas itong hindi nakatatapos sa gawain. Subukin Natin
  24. 24. 19 ______ 5. Isa-isang pinulot ni Nica ang mga butil ng natapong bigas dahil alam niyang mahalaga ito at wala silang sapat na salapi para ipambili ng sobra. ______ 6. Sumingit sa pilahan ng pagkain sa kantina si Evan dahil nagugutom na siya. ______ 7. Tumutulong si Jomer sa kanyang kuya na mag-ipon ng tubig tuwing hapon sapagkat iyon lamang ang oras na may tubig ang kanilang gripo. ______ 8. IhiniwalayniMaricarangpahinangkanyangkuwaderno na wala ng sulat at tinahi ito upang magamit pa niya sa susunod na pasukan. ______ 9. Nanatili sa loob ng paaralan si Mayan kahit may isang oras na ang nakaraan pagkatapos ng kanilang klase upang hintayin ang pagdating ng kanyang ina na susundo sa kaniya. _____10. Nanonood sa telebisyon ang kapatid ni Manuel. Sapagkat oras na ng programang gusto niyang panoorin ay bigla niyang inilipat ang channel sa programang iyon. Binabati kita! Lubos mong naunawaan ang napag-aralan natin tungkol sa kahalagahan ng pagiging matiyaga. Maaari ka nang tumuloy sa kasunod na aralin.
  25. 25. 20 Aralin 3 Pagkamatiisin, Kaya Kong Gawin! Kung ikaw ay malagay sa isang sitwasyon na kinakailangan kang magtiis, makakaya mo kaya? May kasabihang, “Kapag maikli ang kumot, matutong mamaluktot." Ito ang ating aalamin sa araling ito. Basahin natin ang kuwento ni Willy tungkol sa kaniyang pag- aaral. “Ako ay isang mag-aaral sa ikaapat na baitang sa Paaralang Maunlad sa lalawigan ng Aurora. Pangarap ko ang makapagtapos sa aking pag-aaral kaya titiisin ko ang mga paghihirap na dapat kong harapin. Hindi ko iniisip kung may mga bagay na dapat kong gawin kahit na mangahulugan ito ng ibayong paghihirap.” “Ang aming lalawigan ay palaging dinadalaw ng malalakas na bagyo. Paborito kaming pasyalan ng mga ulan at hangin. Tinitiis namin ang paglakad sa mapuputik na daan lalo na kung tag-ulan at ang paglangoy sa baha kung tumataas ang tubig sa ilog kahit ito ay delikado at hindi dapat gawin o tularan.” “Ang aming tahanan ay nasa kabila ng isang tulay. Isang araw, sa hindi inaasahang pangyayari, ang tulay ay nasira ng bagyo. Hindi kaagad naisagawa ang pagsasaayos sa tulay na ito sapagkat marami pang higit na kailangang unahin lalo ang naapektuhan ng bagyo. Alamin Natin
  26. 26. 21 “Dahil dito, araw-araw akong naglalakad paikot sa kabilang baryo makarating lamang sa paaralan. Hindi ako lumiliban sa klase kahit basa na ang aking sapatos sa pagtahak sa daang may baha o putik. Ang palagi kong iniisip ay ang pangarap kong makapagtapos ng pag-aaral.” “Isang araw, napansin ng aking guro na tila ba pagod na pagod ako at pawisan nang dumating sa paaralan. Nalaman niya na nasira ang tulay na malapit sa amin. Kaagad gumawa ng sulat ang aking guro upang maipakiusap sa kinauukulan ang agarang pagkukumpuni ng tulay.” “Hindi naglipat-buwan, nagawa na ang sirang tulay at muli itong nagamit ng mga naninirahan sa aming lugar. Laking pasasalamat ng lahat ng aking kapitbahay sa naisagawang pag-aayos ng tulay.” Sagutin ang mga tanong: 1. Papaano ipinakita ni Willy na siya ay isang batang mapagtiis? 2. Ano ang natuklasan ng guro ni Willy? 3. Ano ang naging daan upang maipagawa ang tulay sa lugar nina Willy? 4. Kung ikaw si Willy, magagawa mo bang tiisin ang katulad ng mga naranasan niya? Patunayan. 5. Maglahad ng mga karanasan na magpapakita ng pagtitiis sa iyong buhay bilang mag-aaral.
  27. 27. 22 Gawain 1 Basahing mabuti at suriin ang mga sitwasyon. Magtulong- tulong na alamin ang tamang desisyon na gagawin sa bawat sitwasyon. Gamitin ang Tsart ng Paggawa ng Desisyon sa pagsagot sa mga tanong. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Halimbawa: Nais mong bumili ng usong laruan dahil lahat ng kaibigan mo ay mayroon nito subalit kulang ang pera mo. Ano ang gagawin mo? Tsart ng Paggawa ng Desisyon Suliranin Tunguhin Kulang ang perang pambili ng laruan Makabili ng usong laruan Maaaring Gawin Pros (+), Cons (-) Humingi ng pera sa magulang + Makokompleto ang pambili - Masisira ang badyet ni Nanay Manghiram ng pera sa kaibigan + Makokompleto ang pambili - Baka hindi ko mabayaran Maghintay na makompleto ang perang pambili mula sa inipon + Makokompleto ang pambili - Hindi agad magkakaroon ng usong laruan Desisyon Dahilan Kokompletuhin ang pambili ng usong laruan mula sa inipon Puwede naman akong mang- hiram muna ng laruan habang hindi pa ako nakabibili Isagawa Natin
  28. 28. 23 1. May palatuntunang gagawin sa inyong paaralan. Miyembro ka ng isang pangkat ng mananayaw. Nagkasundo kayo na bibili o magrerenta ng costume. Subalit ayon sa iyong magulang, kung gagawin ito ay babawasan nila ang baon mo. Ano ang dapat mong gawin? 2. Papunta kayo ng kaibigan mo sa parke upang manood ng palabas. Bago ka payagan ng nanay mo, inutusan ka niya na bumili ng tinapay sa panaderya. Pagdating mo roon, napansin mo na napakahaba ng pila. Kung maghihintay ka ay posibleng magsimula na ang palabas bago ka pa makabili. Ano ang dapat mong gawin? Gawain 2 1. Bumuo ng limang pangkat. 2. Basahin at suriing mabuti ang sitwasyon na ibibigay ng guro. Bigyan ito ng mabuting desisyon bago gumawa ng anumang hakbang. 3. Ilarawananginyongkasagutansapamamagitanngpaggamit ng iba’t ibang uri ng tsart. 4. Susukatin ang inyong ginawa gamit ang rubrics.
  29. 29. 24 Rubrics Pamantayan 3 2 1 Pagsusuri Natukoy ng mga mag-aaral ang sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama Natukoy ng mga mag- aaral ang dalawa sa sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama Natukoy ng mga mag-aaral ang isa sa sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama Desisyon Nakapagbigay ng tamang desisyon at makabuluhang dahilan kung bakit ito ang kanilang napagpasyahan Nakapagbigay ng tamang desisyon at dahilan kung bakit ito ang kanilang napag- pasyahan Nakapag- bigay ng tamang desisyon Ipinakitang Pagpapa- halaga Malinaw na naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat Naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat Hindi naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat
  30. 30. 25 Marami na tayong nabasang kuwento tungkol sa mga taong nagsipagtiis upang mabuhay at magtagumpay. Isa na rito ang bayaning siAndres Bonifacio. Bata pa lamang siya ay kinailangan na niyang magtiis upang maalagaan ang kaniyang mga nakababatang kapatid. Gumawa siya at nagtinda ng iba’t ibang bagay tulad ng pamaypay at baston upang sila ay may makain. Sa isang bond paper, gumuhit ng isang puso. Sa loob nito ay gumawa ng isang sulat para sa isang taong alam mong nagtitiis para sa iyo. Sabihin mo sa kaniya kung ano naman ang maaari mong gawin upang masuklian ang ginagawa niya. Maaari mong gawing halimbawa ang nasa ibaba. Ipadala ito sa kaniya. Halimbawa: Isapuso Natin Mahal kong Nanay, Nais ko po sanang magpasalamat sa ginagawa mong pagtitiis na hindi magmeryenda upang makabili ako ng bagong damit. Para masuklian ko po ang iyong kabutihan, ako po ay lagi nang susunod sa mga ipinag-uutos mo.
  31. 31. 26 Ang pagiging matiisin ay isang katangian na dapat taglayin ng isang bata upang siya ay magtagumpay. Sa pagiging mapagtiis, magagawa niya ang mga bagay na akala niya ay hindi niya kayang gawin. Dahil siya ay nasanay sa mga simpleng bagay upang makamit ang kaniyang mithiin, magiging higit na madali para sa kaniya ang pag-abot sa tagumpay. Ikaw, bilang isang mabuting mamamayan ay malaki pa ang magagawa kung pauunlarin at isasabuhay mo ang iyong pagiging matiisin. Dapat mong matutuhang magtiis upang iyong makamit ang iyong mga nais. Tulad ng kasabihang binasa natin, “Kapag maikli ang kumot, matutong mamaluktot”. Darating din ang araw na ang lahat ng iyong pangarap ay iyong makakamit, matuto ka lamang munang magtiis. Mag-isip ng isang bagay o pangyayari na hindi mo tiniis ngunit kaya mo naman sanang tiisin. Batay sa pangyayaring ito, sumulat ka sa iyong sagutang papel ng isang pangako na pipilitin mo itong tiisin para sa iyong ikabubuti. Tandaan Natin Isabuhay Natin Noon ay hindi ko kayang tiisin na _______. Ngayon ay nangangako akong gagawin ko ang aking makakaya upang maging mapagtiis at gawing ________ para sa aking ikabubuti.
  32. 32. 27 Sagutin sa iyong kuwaderno ang sumusunod na mga tanong: Ano ang dapat mong gawin kung... 1. mainit ang sikat ng araw, subalit oras na ng pagpila para sa seremonya sa Watawat ng Pilipinas 2. kaunti na lamang ang ulam na paghahatian ninyo ng iyong mga kapatid. Gusto mo pang kumain 3. nabasa ng ulan ang kama mo kaya kinakailangan kang maglatag at humiga sa sahig Basahin ang tseklis sa ibaba. Lagyan ng tsek (ü) ang hanay ng iyong sagot. Pag-uugali Laging Ginagawa Paminsan- minsan Lamang Ginagawa Hindi Ginagawa 1. Nananatiling nakatayo at hinihintay ang hudyat para lumakad na papunta sa silid-aralan. 2. Nakapaghihintay na maluto ang pagkain kahit gutom na. 3. Pinagtitiisan kung ano lamang kagamitan ang mayroon sa bahay. Binabati kita sapagkat naunawaan mo ang kahalagahan ng pagiging matiisin. Ngayon, handa ka na para sa susunod na aralin. Subukin Natin
  33. 33. 28 Aralin 4 Magiging Mapanuri Ako! Ang pagiging mapanuri sa mga naririnig na balita sa radyo o nababasa sa pahayagan ay makatutulong sa tamang pagpapasiya. Ang salitang mapanuri ay tumatalakay sa pagiging masiyasat sa mga bagay na bago sumang-ayon ay nasusuri ng lubos para mapagpasiyahan ng buong pagpapahalagang desisyon. Paanokayanatindapatsuriinangmgabalitangatingnapapakinggan sa radyo o nababasa sa pahayagan? Makaaapekto ba ito kung mali ang impormasyon na ating naihatid sa ating kapuwa? Suriin ang kuwento. Alamin Natin
  34. 34. 29 Ang Balita ni Tatay Nato Isang umaga, nakikinig ng balita sa radyo si Mang Nato. “Magandang umaga, mga kababayan! Ito na naman po ang RACC Balita, Nagbabalita Ngayon!” “Naitala kahapon na dalawampu’t apat na bata na may gulang na walo hanggang sampu ang nakagat ng aso sa bayan ng Salvacion. Ito ay ayon kay Dr. Jacob R. Platon ng Veterinary Office." “Kung hindi ito maaagapan, maaari itong ikamatay. Pinag- iingat ang mga mamamayan lalo na ang mga bata.” “Pinakikiusapan din ang mga may-ari ng aso na maging responsable sa kanilang mga alagang hayop na pabakunahan ng anti-rabies at itali ang mga ito upang hindi makadisgrasya.” Nabahala si Mang Nato sa napakinggang balita sa radyo. Kinausap niya ang kaniyang mga anak. Binigyan niya ang mga ito ng babala tungkol sa rabies na dala ng kagat ng aso. “Ano po ang dapat naming gawin kapag nakagat ng aso, Tatay?” tanong ni Anika sa ama. “Anak, dapat ay sabihin kaagad sa magulang o sinumang kasama sa bahay na komunsulta na agad sa doktor para malapatan ng paunang lunas.” “Salamat po, Tatay Nato," sabi ni Anika.
  35. 35. 30 Sagutin ang sumusunod na tanong: 1. Ano ang natutuhan mo sa kuwentong iyong nabasa? 2. Nagkaroon ka na ba ng pagkakataong hindi ka naniwala sa balitang iyong narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan? Ipaliwanag ang dahilan. 3. Paano mo masasabi na ikaw ay nagiging mapanuri sa mga balitang naririnig mo sa radyo o nababasa sa pahayagan? Ipaliwanag. 4. Naranasan mo na ba na tama ang iyong pagkakaintindi sa balitang iyong narinig o nabasa? Magbigay ng halimbawa. 5. Kung ikaw ang bata sa kuwento, susunod ka ba sa paalala ng iyong tatay ukol sa balita niyang napakinggan? Pangatwiranan. Gawain 1 Isulat sa mga kahon ang mga balitang iyong napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan. Ikategorya ito sa Magandang Balita o Mapanghamong Balita. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Isagawa Natin
  36. 36. 31 Sagutin ang mga tanong sa ibaba at kompletuhin ang pangungusap na nasa loob ng kahon. Gawin ito sa iyong kuwaderno. 1. Ano-ano ang mga balitang tumatak sa iyong isipan noong nagdaang araw na masasabi mong Magandang Balita o Mapanghamong Balita? 2. Paano mo nasabi na ang mga ito ay magandang balita o kaya ay mapanghamong balita? Kung ang mga balita ay tungkol sa mga negatibong bagay, ang gagawin ko ay __________________________ dahil naniniwala ako na ___________________________. Magandang Balita Mapanghamong Balita
  37. 37. 32 Gawain 2 Mini Presscon 1. Dahil alam na ninyo ang mga mapanuring pamamaraan sa pagtuklas ng katotohanan sa mga balitang napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan, kaya na ninyong magplano ng isang pagtatanghal o palabas para maipakita ang inyong mga natatanging kakayahan tungkol sa simpleng pagbabalita. 2. Bumuo ng tatlong pangkat. Pag-aralan ang tsart sa ibaba. Pangkat Bumubuo sa Pangkat Gawain/ Kakayahan I Mahuhusay sa pagsasalita Isang anchor o tagapagbalita Kakayahan sa pagbabalita II Magagaling sa pagsulat Magsusulat ng simpleng balita Kakayahan sa pagsulat ng balita III Magsusuri ng balita Manonood na magsusuri ng balita at magtatanong sa magiging epekto nito Kakayahang magsuri ng balita Gawain 3 Pagtatanghal Ipakita ang inyong napagkasunduang palabas o pagtatanghal at pagkatapos ay sagutin ang mga tanong.
  38. 38. 33 1. Ano ang masasabi ninyo tungkol sa pagbabalitang isinagawa sa unahan ng unang pangkat? 2. Naipakita ba ng inyong mga kamag-aral ang lakas ng kanilang loob sa pagtatanghal? Patunayan. 3. Pansinin naman natin ang ikalawang pangkat na sumulat ng balita. Tama ba at nasa ayos ang kanilang isinulat na balita? Patunayan. 4. Paano naman nasuri ng ikatlong pangkat bilang manonood na ang kanilang nasaksihang balita ay may positibo o negatibong epekto sa mga manonood? Patunayan. Ngayon alam mo na ang pagiging mapanuri sa impormasyong narinig sa radyo at nabasa sa pahayagan. Narito ang dart board, saang numero mo mailalagay ang iyong sarili sa pagiging mapanuri? Lagyan ng puso ang napiling numero. Gamitin ang inihandang larawan ng guro. Isapuso Natin
  39. 39. 34 1-5 Hindi nasuri nang maayos ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 6-10 Medyo nasuri ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 11-15 Nasuri ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 16-20 Nasuri nang buong puso at pag-iisip ang mga balita na narinig sa radyo at nabasa sa pahayagan Bawat tao ay may kaniya-kaniyang pananaw at opinyon sa balitang naririnig sa radyo o nababasa sa pahayagan. Ang pagiging mapanuri sa naririnig o nababasa ay nagpapakita lamang ng masusing pag-iisip. May mga balita na nagbibigay ng tamang impormasyon upang lalong mapalawig ang kaalaman ng mga nagbabasa o nakikinig. Subalit mayroon din naman sa paraang paninirang puri. Ang ganitong klase ng pagkakasulat o paglilimbag ay itinuturing na isang libelo. Ayon sa Artikulo 353 ng Binagong Kodigo Penal ng Pilipinas, ang mga elemento ng libelo ay ang: 1. pagbibintang ng isang kahiya-hiyang gawa o kalagayan sa iba; Tandaan Natin
  40. 40. 35 2. paglalathala ng mga bintang; 3. pagkakakilanlan ng taong dating tanyag na nalaos; at 4. pagkakaroon ng masamang hangarin. Ang sinumang tao na magsulat, maglathala, mag-eksibit, o maging sanhi ng anumang paninira ay magiging responsable. Hindi lahat ng balitang naririnig o nababasa ay totoo. Ito ay dapat na may kongkretong ebidensiya at may patunay. Ang pagsusuri sa isang narinig o nabasang balita ay dapat na may batayan. Ang pagiging mapagmatyag at mapanuri sa balita ay tumutulong sa atin para makuha, malaman, at maunawaan natin ang tamang impormasyon. Bigkasin nang may lakas, sigla, at damdamin ang tula sa ibaba. Mapanuri Ako Mapanuri ako sa aking pinakikinggan Balita man o sabi-sabi lamang O anumang pinag-uusapan Dapat kong suriin at pahalagahan. Hindi ikinakalat ang anumang usapan Na walang patunay o ebidensiya man Isabuhay Natin
  41. 41. 36 ‘Wag nang ihatid sa iba para di-makasuhan Upang maayos ang tunay na balitaan. Ang mabuting pagninilay sa katotohanan Hatid ay saya at di demanda ang patutunguhan Kaya dapat lamang na mapanuri sa napakinggan Tamang impormasyon ilabas nang tuluyan. Pagkatao mo’y babantayog sa katotohanan Kung tamang impormasyon ang iyong ipahayag Mapanuri ako sa bawat minuto at oras Dahil iyan ang salamin ng pusong busilak. Bumuo ng pangako tungkol sa pagiging mapanuri sa narinig na balita sa radyo o nabasa sa pahayagan. Isulat ito sa isang malinis na papel. Halimbawa: Ako, si ________________________ ay nangangako at naniniwalang mahalagang pag-iisipan kong mabuti at susuriin muna ang balitang aking narinig o nabasa bago ko ito paniwalaan upang hindi magdulot ng kalituhan. Dahil dito ay magiging mapagmatyag ako sa katotohanan para sa pagkakaaroon ng maayos na pamayanan. Magiging modelo ako ng tamang pagsusuri ng balita, para sa totoo at walang pinapanigan kundi ang katotohanan lamang. Gabayan nawa ako ng Poong Lumikha. ________________________ Lagda ng Mag-aaral
  42. 42. 37 Lagyan ng tsek (P) ang bilang na tumutugon sa mapanuring pag-iisip batay sa balitang napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan at ekis (û) kung hindi mo ito nabigyan ng mapanuring pag-iisip. Gawin ito sa iyong sagutang papel. ______ 1. Naipaliliwanag ko nang maayos at may kompletong detalye ang balita ukol sa bagyo. ______ 2. Nababasa ko ang isang balita tungkol sa kabataan sa Pilipinas. ______ 3. Naikokompara ko ang tama at mali sa aking nabasa sa pahayagan. ______ 4. Naiisa-isa ko ang mga tuntunin sa pakikinig ng radyo. ______ 5. Naisasagawa ko ang sunod-sunod na pamantayan sa pagbabasa ng balita. Mahusay ka! Naipamalas mo ang iyong mapanuring pag-iisip. Binabati kita. Patuloy mo itong paunlarin. Maaari mo itong ibahagi sa kapuwa nang may mapanuring pag-iisip. Sapagkat natapos mo nang may mapanuring pag-iisip ang araling ito, maaari ka nang tumungo sa susunod na aralin. Handa ka na! Subukin Natin
  43. 43. 38 Aralin 5 Sa Maayos na Kaisipan, May Tamang Pagninilay Ang pagtanggap sa opinyon ng iba o paggalang ay makatutulong upang lumawak ang ating pananaw. Maaari nating buksan ang ating isipan sa pagtanggap ng pananaw ng iba. Halina at ating suriin ang usapan ng dalawang mag-aaral. Alamin Natin Jessa, nakapanood ako kagabi sa telebisyon ng palabas tungkol sa digmaan. Bong, iyan ba ang napanood mo kagabi? Hindi ka ba natakot sa pinanood mo? Marahas ang ipinakita ng pinanood mo. Jessa, hindi naman. Kaso pag gabi na napapanaginipan ko ang aking pinanood. Napanaginipan ko nga na ako ang nabaril. Salamat, Jessa, sa iyong payo. Ngayon alam ko na ‘yong magiging epekto ng panonood ng karahasan. Naku! Bong. Ang payo ko sa ‘yo huwag ka nang manood ng palabas na may karahasan. Tingnan mo at napapanaginipan mo pa! Walang anuman, Bong. Lagi mong tandaan na masayang manood ng walang karahasan. Sige na, tawag na ako ni Ama. Paalam.
  44. 44. 39 Sagutin ang mga tanong: 1. Tungkol saan ang pinag-uusapan ng dalawang bata sa larawan? 2. Nakatulong ba kay Bong ang kaniyang napanood sa telebisyon? Ipaliwanag. 3. Paano ito nakaapekto sa kaniyang kaisipan at damdamin? 4. Kung ikaw si Bong, gagawin mo ba ang sinabi ni Jessa? Pangatwiranan. 5. Italaangiyonghulingnapanoodsatelebisyon.Anoangnaging epekto nito sa iyong damdamin at kaisipan? Ipaliwanag. Gawain 1 Punanangloobnghugisngiyongmganapanoodsatelebisyon. Paano nakaaapekto ang mga ito sa iyong kaisipan at damdamin? Gawin ito sa iyong kuwaderno. Isagawa Natin
  45. 45. 40 Gawain 2 1. Bumuo ng limang pangkat. 2. Magtala ng mga impormasyon ng inyong napanood sa telebisyon. 3. Masusi ninyo itong pag-aralan at pumili para sa isang dula- dulaan. Sundin ang template sa ibaba. 4. Mula sa kahon ay sumulat ng simpleng script. 5. Pumili ng mga artista at direktor mula sa script ng inyong pangkat para sa inyong palabas. Programang Napanood Aral Hamon 1. 2. 3. 4. 5.
  46. 46. 41 Nadaragdagan ang iyong karanasan sa pagkakaroon ng bukas na isipan sa tulong ng media tulad ng radyo, pahayagan, at telebisyon. Ano ang nasa isip mo nang pinagsama-sama ang iyong karanasan sa napanood mong balita o programa sa telebisyon. Itala ang mga ito sa kahon A, B, at C. Sa loob naman ng puso, itala ang kabutihang dulot ng iyong napanood sa telebisyon na pumukaw sa iyong damdamin. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Isapuso Natin
  47. 47. 42 Malaki ang epekto ng programa sa telebisyon na maaaring nakatutulong o nakasasama sa manonood. Ang pagkakaroon ng bukas na isipan ay nagdudulot sa isang manonood ng tamang pagproseso ng pag-iisip sa kaniyang napanood. Suriing mabuti ang mga programang ipinalalabas sa telebisyon bago paniwalaan. Ang Lupon sa Pagrerepaso at Pag-uuri ng Sine at Telebisyon o Movie and Television Review and Classification Board, dinadaglat na MTRCB, ay ang ahensiya ng pamahalaan ng Pilipinas na responsable sa regulasyon ng telebisyon at pelikula, pati na rin ang sari-saring uri ng de-bidyong midya, na makikita at/o ikinakalakal sa bansa. Itinatag ito noong 1985 sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 1986 sa ilalim ng pamahalaan ni dating Pangulong Ferdinand E. Marcos. Ang MTRCB ay nasa ilalim ng Tanggapan ng Pangulo. Binubuo ito ng isang tagapangulo, isang pangalawang tagapangulo at tatlumpung (30) kasapi ng lupon, na manunungkulan nang isang taon. Kasalukuyang gumagamit ang MTRCB ng dalawang sistema ng pag-uuri: isa para sa mga pelikulang ipinalalabas sa mga sinehan sa Pilipinas at isa naman para sa mga programang ipinalalabas sa telebisyon. Ang pagkakaroon ng bukas na isipan sa mga pangyayari ayon sa iyong napanood ay tumutulong sa atin na makapagpasiya nang matibay at tama. Ang tamang gabay at patnubay ng mga magulang sa mga bata ay kailangan. Nasa atin na ang pagsunod upang hindi tayo mapahamak. Tandaan Natin
  48. 48. 43 Pag-isipan mo ang tanong na ito: Gumawa ng tatlong simpleng poster sa temang “Kaya Kong Maging Mapanuring Manonood, Bukas ang Isip sa Tamang Gawi at Asal." Ipapaskil ito sa bulletin board upang makahikayat ng mga mag- aaral na magkaroon ng mapanuring pag-iisip at tamang pagninilay tungkol sa balita at programang napapanood Gumuhit ng araw ( ) sa bilang ng mga sitwasyon na may bukas kang pag-iisip at ulap ( ) naman kung hindi mo ito naisagawa nang may bukas na pag-iisip. Itala ito sa iyong kuwaderno. _______1. Nakapanood ako ng programang walang karahasan sa telebisyon. _______2. Inililipat ko nang estasyon kapag may ipinalalabas na malalaswang panoorin. Isabuhay Natin Subukin Natin Nakatutulong ba ang mga programang napanood mo sa iyong pagpapasiya pagkatapos mo itong suriin? Pangatwiranan.
  49. 49. 44 _______3. Naiisa-isa ko ang mga taong may magandang pagganap sa teleserye. _______4. Natutuwa ako kapag may magandang balita ang programa sa telebisyon. _______5. Naipaliliwanag ko nang maayos sa harap ng aking kamag-aral ang nangyari sa programang aking pinanood. Binabati kita sa iyong kahusayan! Tagumpay mong naipakita ang iyong pagkakaroon ng bukas na isipan. Patuloy mo itong paunlarin. Maaari kang muling magpaunlad ng kaisipan sa susunod na aralin. Kayang-kaya mo yan!
  50. 50. 45 Aralin 6 Impormasyon: Bahagi at Instrumento sa Aking Pagkakatuto Isang malaking bahagi ang teknolohiya upang mas maayos na maipakita ang mga aralin na itinuturo sa loob ng klase. Sa loob lamang ng ilang dekada, ang computer naman ay naging pangunahing kagamitan para sa pagtuturo sa ika-21 na siglo. Kailan ka huling gumamit ng teknolohiya sa tulong ng iyong guro? Basahin ang nasa ibaba. Internet: For Better or For Worse (Nakabubuti o Nakasasama) Ang pagtuklas ng katotohanan ay nagiging mas mabisa lalo na kung ito ay ginagamitan ng pananaliksik. Sa tulong ng internet, isang pindot mo lang sa computer ay makikita mo na ang gusto mong malaman. Gayunpaman, dapat tayong maging mapanuri sa ating mga pinapasok na site o blogsite sa internet. Upang magamit natin nang tama ang internet, kailangan nating malaman ang mga salitang dito ay umuugnay. Makikita sa ilustrasyon ang mga halo-letra na nakalagay sa loob ng kahon. Ayusin ang mga letrang ito upang makabuo ng mga salita na may kaugnayan sa internet at teknolohiya. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. Alamin Natin
  51. 51. 46 Narito ang mga clue upang mas lalo kang magabayan sa iyong paglalaro: 1. Pahina sa internet na makatutulong sa impormasyon. 2. Karaniwang pinananatili ng isang indibidwal na may regular na mga entry ng mga komentaryo, ang paglalarawan ng mga pangyayari, o iba pang materyales tulad ng mga graphic o video. 3. Modernong pagpapadala ng liham. 7. koafboce 4. ttertwi 1. pewabge 2. biteslog 5. legogo 8. netertin 3. ailm-e 6. oyu etub
  52. 52. 47 4. Isang social networking at microblogging na serbisyo na nagbibigay-kakayahan sa gumagamit nito na magpadala at basahin ang mga mensahe na kilala bilang mga tweets. 5. Isang uri ng website na maaaring gamitin sa pananaliksik. 6. Ang magkakabit na mga computer network na maaaring gamitin ng mga tao sa buong mundo. 7. Maaaring magdagdag din ng mga kaibigan at magpadala ng mensahe sa kanila, at baguhin ang kanilang sariling sanaysay upang ipagbigay-alam sa kanilang mga kaibigan ang tungkol sa kanilang sarili. 8. Isang uri ng website na maaaring gamitin upang makapanood ng video o palabas. Sagutin ang mga tanong: 1. Tungkol saan ang mga nabuo mong salita? 2. Alin sa mga ito ang nakatulong sa iyo sa paghahanap ng kasagutan sa iyong mga naiisip na opinyon? Magbigay ng halimbawa. 3. Kung wala ang internet, paano ka kaya makahahanap ng kasagutan sa mga tanong mula sa iba’t ibang asignatura? 4. Nakaapekto ba ang teknolohiya sa iyong pang-araw-araw na pamumuhay? Pangatwiranan. 5. Pumili ng babasahin sa internet. Suriin ang balangkas, nilalalaman, at mensahe nito.
  53. 53. 48 Gawain 1 Sa loob ng mga hugis na bilog sa ibaba magtala ng mga naidudulot ng internet sa iyo bilang mag-aaral. Gawin ito sa isang malinis na papel. Halimbawa: Isports – dahil sa internet ay nalalaman ko kung nanalo ba o natalo ang paborito kong koponan sa basketball. Isagawa Natin
  54. 54. 49 Gawain 2 Pangkatang Gawain 1. Bumuo ng limang pangkat. Pumili ng lider at taga-ulat para sa bawat pangkat. 2. Gumuhit ng dalawang malaking computer. 3. Itala sa loob ng iginuhit na computer ang pinagsama-sama ninyong ideya at opinyon tungkol sa epekto ng paggamit ng internet. 4. Sa unang computer itala ang positibong epekto at sa pangalawa namang computer ay ang negatibong epekto nito. Gawin ito sa kuwaderno. Sagutin ang tanong: “Nakaapekto ba nang malaki ang internet sa iyong buhay bilang mag-aaral?” Pangatwiranan. Positibong Epekto Negatibong Epekto
  55. 55. 50 Sa paggamit ng internet, nasa anong lebel mo maikakategorya ang iyong sarili sa pagtuklas ng katotohanan? Sa iyong sagot, masasabi mo bang hindi ka umabuso sa paggamit ng internet? Suriin ang sarili batay sa lebel o antas na kinalalagyan. Ipaliwanag. Isapuso Natin Kategorya 1-2 Hindi Mahusay 3-4 Medyo Mahusay 5-6 Mahusay 7-8 Mahusay na mahusay
  56. 56. 51 Tunay na napakahalaga ng paggamit ng internet o teknolohiya sapagkat napapadali ang mga gagawing pananaliksik lalong-lalo na sa mga mag-aaral na naghahanap ng kalutasan sa mga naibigay na takdang-aralin: paggawa ng pagsasaliksik, ulat-pasalaysay at marami pang iba. Sa pamamagitan na lamang ng pag-browse sa internet, napagagaan ang kanilang gawain at natututo rin ang mag-aaral na mapalawak ang kaalaman sa larangan ng anumang disiplina. Malaki ang epekto sa atin ng internet. Subalit hindi lahat ng ating nababasa sa internet ay totoo at tama. Kailangang maging mapanuri sa mga binabasa o pinupuntahang sites. Marami ring sites na nagbibigay ng kalaswaan at karahasan. Masasabi natin na malaking tulong ang teknolohiya sa pag- unlad ng iba’t ibang aspekto ng kaalaman at edukasyon. Subalit kailangan nating tandaan na nararapat nating gamitin ito nang wasto. Huwag nating hayaan ang ating mga sarili na abusuhin ang teknolohiya. Maaaring makapagdulot ito ng mga masamang epekto sa atin kapag ito ay hindi ginamit sa tamang paraan. Tandaan Natin Isabuhay Natin
  57. 57. 52 Panalangin ng Isang Netizen Panginoon, lubos po kaming nagpapasalamat sa katalinuhang inilaan po ninyo sa amin. Sa naiimbento naming mga materyal na kagamitan gaya ng computer at internet, kami’y inyong gabayan. Buksan mo po ang aming mga mata para sa tamang makikita. Ilayo po ninyo kami sa tukso ng malalaswang panoorin. Gayundin ang aming mga tainga sa aming naririnig sa mga blog sites, laro sa internet na nakapipinsala sa amin. Linisin mo po ang aming isipan sa mga bagay na nakagugulo dala ng makabagong teknolohiya. Basbasan mo po ang aming puso para maiproseso namin ang mabuti at masamang epekto ng internet at social networking sites. Panginoon, gawin mo kaming mabuting netizen na may pagmamahal sa katotohanan at may pagtataguyod sa tamang paggamit ng bagong likhang kagamitan. Amen. Lagyan ng salitang Nakabubuti ang mga gawain na nagpapakita ng nakabubuti sa paggamit ng internet. Hindi Nakabubuti naman kung ito ay nakasasama. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. _______1. Nakapagsasaliksik sa agham at teknolohiya para sa takdang-aralin. Subukin Natin
  58. 58. 53 _______2. Nakapaglalaro sa internet ng barilan at patayan ng mga zombies. _______3. Nakapapasok sa mga sites na may malalaswang panoorin. _______4. Nakagagawa ng blog site tungkol sa ganda ng Sorsogon at iba pang magagandang lugar sa Pilipinas na napuntahan. _______5. Nakakapag-upload ng mga batang nagsusuntukan sa YouTube. _______6. Nakapagbabasa ng mga e-mail na may katuturan sa buhay ng simpleng mag-aaral na Pilipino. _______7. Nakakapag-chat ng malalaswang salita sa Skype. _______8. Nakakapag-Facebook nang magdamag. _______9. Nakapaglalagay ng mensahe sa Instagram tungkol sa mga hinaing sa pamumuno ng isang opisyal. _______10. Nabibigyan ng impormasyon ang mga kaibigan tungkol sa paggawa ng loombands galing sa internet. Magaling! Tagumpay mong naipakita ang iyong pagmamahal sa katotohanan. Patuloy mo itong paunlarin. Sapagkat natapos mo nang may pagmamahal sa katotohanan ang araling ito, ngayon ay handa ka na sa susunod na hamon ng aralin. Galingan mo pa!
  59. 59. 54 Aralin 7 Aking Tutularan: Pagiging Mapagpasensiya Nais mo bang maging isang batang mapagpasensiya? Naranasan mo na bang magbigay ng pagkakataon sa iba dahil sa isang hindi inaasahang pagkakataon? Paano mo matatamo ang ugaling ito? Basahin at unawain ang kuwentong ito. Si Rolando ay isang masigasig at masipag na bata. Ang kaniyang ama ay isang tricycle driver samantalang ang kaniyang ina ay nasa bahay lamang. Hindi sapat ang kita ng kaniyang ama para sa kanilang pang-araw-araw na pangangailangan. Si Rolando ay panganay sa apat na magkakapatid kaya naisip niyang tulungan sa paghahanapbuhay ang kaniyang ama para may makain sila sa araw-araw. Alamin Natin
  60. 60. 55 Hindi na siya nakapagpatuloy ng pag-aaral sa sekondarya. Nagtinda siya ng kendi, tubig, at kung ano-ano pa. Kapag ubos na ang kaniyang paninda, nagsa-shine naman siya ng sapatos. Gustong-gusto sana niyang makatapos ng pag-aaral ngunit nakiusap ang kaniyang ama at sinabi, “Magpasensiya ka na, anak. Unahin na muna natin ang pag-aaral ng dalawa mong kapatid. Kapag may naipon na tayong sapat na pera saka mo na ipagpatuloy ang iyong pag-aaral.” Sumagot si Rolando, “Huwag po kayong mag- alala, Ama, naiintindihan ko po. Alam ko na may awa rin ang Diyos sa ating pamilya.” Pinagpasiyahan ni Rolando na ipagpatuloy ang pagtatrabaho atpagtulongsapamilya.Hindisiyagumagastoskunghindikailangan. Unti-unti siyang nakaipon dahil sa kaniyang pagtitipid. Nagtiis siya sa lahat ng pagkakataon hanggang sa siya ay makaipon. Minsan, may nakapagsabi sa kaniya na may programa ang Department of Education (DepEd) na Distance Learning. Sa programang ito, makapag-aaral ang isang bata kahit hindi pormal na pumapasok sa paaralan. Agad siyang nagpalista rito at nagsimula siyang makapag-aaral sa sekondarya. Hindi naglaon ay nakatapos din siya ng pag-aaral. Tuwang-tuwa ang kaniyang mga magulang sa ipinakita niyang pagtitiis, tiyaga, at pagsisikap para makatapos sa pag-aaral. Sinabi niya sa kaniyang sarili, “Magsisikap pa ako para makapagtapos ng kolehiyo.” Sagutin ang mga tanong. 1. Tukuyin ang mga katangiang ipinakita ni Rolando. Kahanga- hanga ba ang kanyang ginawa? Patunayan.
  61. 61. 56 2. Papaano niya tinulungan ang kaniyang ama? Ikuwento ito sa klase nang may paghanga sa ginawa ni Rolando. 3. Masasabi mo bang mapagpasensiya ang batang si Rolando? Basahin ang bahagi mula sa kuwento na nagpapakita ng kaniyang pagtitis at pagpapasensiya. 4. Kung ikaw si Rolando, paano mo maipakikita ang pagiging mapagpasensiya at maparaan? 5. Ipaliwanag na kakambal ng pagiging mapagpasensiya ang pagtitiis at pagtitiyaga. Gawain 1 1. Magpangkat sa tatlo. 2. Bawat miyembro ng pangkat ay humanay nang dala-dalawa. Maghawak-kamay at pagdikitin ang tig-isang paa. Isagawa Natin
  62. 62. 57 3. Magtalaga ng isang mag-aaral na magsisilbing poste ng bawat pangkat. 4. Mag-uunahang lumakad at umikot ang bawat pareha ng bawat pangkat sa kanilang poste na magkadikit ang paa at hindi magbibitiw ng kamay. 5. Ang huling pareha na makabalik ay bubunot ng papel sa kahong inihanda ng guro. Nakasulat sa papel ang sitwasyong inyong babasahin at sasagutin. Halimbawa ng sitwasyon: May usapan kayo ng kaibigan mo na maglalaro sa plasa subalit hindi ka pinayagan ng iyong Tatay na lumabas ng bahay dahil umaambon. Ano ang gagawin mo? Gawain 2 1. Bawat pangkat ay bibigyang muli ng guro ng mga sitwasyon na susuriin. 2. Gumawa ng isang maikling dula-dulaan tungkol sa sitwasyong nakuha ng pangkat. 3. Ang inyong gagawin ay susukatin gamit ang pamantayan. 4. Sa pagtatapos ng dula-dulaan, tukuyin kung anong pagpapahalaga ang dapat taglayin ng isang mag-aaral kung sakaling magkakaroon ng ganoong karanasan.
  63. 63. 58 Pamantayan 3 2 1 Pagsusuring ginawa Nasuri nang maayos ang sitwasyon at naipakita ang tamang paraan na dapat gawin Nasuri nang maayos ang sitwasyon at naipakita ang dapat gawin Nasuri ang sitwasyon at naipakita ang dapat gawin Pagpapahalaga Natukoy at naipaliwanag ang tamang pagpapa- halaga na ipinakita sa dula-dulaan Natukoy at naipali- wanag ang papahalaga na ipinakita sa dula- dulaan Natukoy ang pagpapa- halaga na ipinakita sa dula-dulaan Kooperasyon Lahat ng miyembro ng pangkat ay nakiisa sa gawain 1 o 2 miyembro ng pangkat ay hindi nakiisa sa gawain 3 miyembro ng pangkat o higit pa ay hindi nakiisa sa gawain Mula sa mga nakaraang gawain, pagnilayan kung ano ang tumimo sa inyong mga puso. Isulat ito sa inyong reflection booklet. Gamitin ang sumusunod na tanong bilang gabay: 1. Naipakita ko na ba ang ugaling mapagpasensiya? 2. Kung hindi, ano ang aking nararamdaman? Isapuso Natin
  64. 64. 59 3. Kaya ko ba itong magawa sa ngayon? 4. Paano ko ito dapat isagawa? Pasensiya. Salitang palaging namumutawi sa bibig ng mga Pilipino. Ang pagiging mapagpasensiya ay isang mabuting pag- uugali. Kasama sa pagpapasensiya ang pagtitiis at pagtitimpi. Madaling makamtam ang ating mithiin at pangarap sa buhay kung tayo ay marunong magpasensiya. Sa pag-uugaling ito, makikita natin ang kahalagahan ng tamang panahon, tamang oras at tamang pagkakataon. Sinasabi ng matatanda na ang mga taong walang pasensiya at palaging nagmamadali ay kadalasang nagkakaroon ng problema sa buhay. May mga taong nakilala dahil sa kanilang pagiging mapagpasensiya. Sila ay umunlad sa napili nilang larangan. Tulad ng bayaning si Andres Bonifacio na naging mapagpasensiya. Dahil sa maagang pagkamatay ng kanilang mga magulang ay nahinto siya sa pag-aaral sa edad na labing-apat. Gumawa siya ng kahoy na baston at pamaypay na papel na kaniyang itininda sa lansangan upang maging pantustos sa pangangailangan nilang magkakapatid. Kahit hindi siya nakapagtapos ng pag-aaral ay sinikap pa rin niyang paghusayin ang kaniyang kaalaman sa pamamagitan ng pagbabasa ng mga aklat. Tulad niAndres Bonifacio, marami pang ibang tao na bago nila narating ang kanilang kinalalagyang estado sa ngayon ay naging mapagpasensiya sila sa mga naranasang paghihirap sa buhay. Tandaan Natin
  65. 65. 60 Gumawa ng isang commitment booklet sa iyong kuwaderno. 1. Hatiin sa dalawang bahagi ang tigkabilang booklet tulad ng halimbawa sa ibaba. 2. Ang kaliwang bahagi ay sasagutan mo at ang nasa kanang bahagi naman ay para sa iyong magulang o kahit sinong miyembro ng iyong pamilya. 3. Bawat hanay ay susulatan mo at ng iyong kapamilya ng tig- lilimang sitwasyon ayon sa hinihingi ng booklet. Ako ay naging … Ang aking anak ay naging … Mapagpasensiya sa . . . Dahil sa . . Mapagpasensiya sa . . . Dahil sa . . . 1. 2. 3. 4. 5. Isabuhay Natin
  66. 66. 61 Lagyan ng tsek (ü) ang bilang na nagsasaad ng pagiging mapagpasensiya at ekis (û) kung hindi. Isulat ang sagot sa sagutang papel. ______ 1. Matiyagang naghihintay ng pagkakataon. ______ 2. Laging nagmamadali sa ano mang gawain. ______ 3. Patuloy na nakikinig sa guro maski maingay ang mga kaklase. ______ 4. Hindi sumisingit sa pila sa pagbili ng pagkain sa kantina. ______ 5. Mahilig magreklamo kung inuutusan ng nanay na tumulong sa mga gawaing-bahay. Ngayong natamo mo na ang kaalaman sa pagiging mapagpasensiya, isagawa mo ito para lalo kang pagpalain. Sapagkat alam mo na ang pagpapahalagang ito ay maaari ka nang tumuloy sa susunod na aralin. Subukin Natin
  67. 67. 62 Aralin 8 Pagtitimpi, Pinahahalagahang Ugali Naranasan mo na bang tuksuhin o manukso ng kapuwa mo mag- aaral? Kung ikaw naman ay palaging tinutukso ng iyong mga kalaro o kaklase, madali ka bang mainis o magtampo? Magkaroon ng masusing pagsusuri sa mga gawaing tinatalakay sa araling ito. Basahin ang kuwento. Sally, Batang Mapagtimpi Buwan ng Agosto. Ang mga mag-aaral ay naghahanda ng isang palatuntunan upang ipakita kung paano maipagmamalaki ang sariling wika. Alamin Natin
  68. 68. 63 Isang umaga, ibinalita ni Bb. Susan Cruz sa kaniyang mga mag-aaral na Pangkat Rosas ang tungkol sa gaganaping dula- dulaan. “Mga bata, magkakaroon tayo ng palatuntunan tungkol sa pagpapahalaga sa sariling wika. Tayo ay magpapakita ng isang dula-dulaan. Pipili ako ng mga gaganap,” wika ng guro. Tuwang-tuwa ang mga bata. Sabay-sabay silang nagsabi ng kanilang interes para gumanap sa dula-dulaan. “Puwede po ba ako, Ma’am? Maganda po ang boses ko. Maaari po akong kumanta,” ang sabi ni Romeo. “Ako po ay marunong sumayaw,” sabi naman ni Haydee. “Ma’am, sanay po akong sumulat ng script,” ang buong pagmamalaking sabi ni Roy. “Lalo po ako, nakababasa nang may damdamin,” dagdag ni Rommel. “Bb. Cruz, magaling po ako sa drama,” ang sabi ni Sally. Biglang may nagsalita na kaklase mula sa bandang likuran. “Ma’am, huwag po ninyong piliin si Sally. Hindi po siya sanay magsalita ng Filipino.” Sabay-sabay na nagsipagsalita ang mga bata, “Inglisera, inglisera!” Gustong-gusto nang magalit ni Sally at magbitiw ng masasakit na salita ngunit naalala niya ang palaging tagubilin ng kaniyang mga magulang, “Huwag kang maiinis o magagalit kapag ikaw ay tinutukso. Magtimpi ka sa iyong sarili para wala kang kaaway.” Kaya napag-isip-isip ni Sally na dapat niyang gawin ang tamang bilin ng kaniyang magulang. Hindi nakatiis si Bb. Cruz. Pinangaralan niya ang mga mag- aaral. Sinabi niya na dapat pamarisan si Sally sapagkat siya ay naging mapagtimpi. Hindi siya nagalit o nainis nang siya ay tuksuhin ng mga kamag-aral.
  69. 69. 64 Sagutin ang sumusunod: 1. Isa-isahin ang mga kaganapan sa paaralan kung bakit tuwang-tuwa ang mga bata sa kuwento. 2. Sino ang bata na naging tampulan ng tukso sa kuwento? Bakit? 3. Ano ang reaksiyon ng mga kaklase sa naisin ni Sally? 4. Papaano tinanggap ni Sally ang pangyayari? Bakit? 5. PatunayanangmalakingtulongngnanayniSallysakaniyang pag-uugali. 6. Ano ang ipinangaral ni Bb. Cruz sa kaniyang mga mag- aaral? 7. Kung ikaw si Sally, ano ang iyong gagawin kung tinutukso ka ng iyong kaklase? Gawain 1 Ibigay at ipahayag ang iyong reaksiyon sa sumusunod na sitwasyon sa pamamagitan ng pagsulat ng sagot sa kuwaderno. 1. Naglalaro ng holen sina Rudolf at Rey. Natalo si Rey kaya siya ay nagsalita ng masama. Kung ikaw si Rudolf, ano ang gagawin mo? Isagawa Natin
  70. 70. 65 2. Pinagbilinan ka ng iyong ina na huwag kang makipagkaibigan sa batang mahilig makipag-away. Ano ang iyong gagawin? Bakit? 3. Mayroon kayong ginagawang proyekto sa MAPEH. Ang isa sa iyong kaklase na kasali sa inyong pangkat ay hindi nakikiisa sa inyong gawain. Kailangang matapos agad ang inyong pangkatang gawain. Nagkataon na ikaw ang lider ng pangkat. Paano mo maipakikita ang iyong pagtitimpi? Gawain 2 1. Basahin at unawain ang kasabihan sa ibaba. 2. Bumuo ng tatlong pangkat. Bawat pangkat ay bubunot ng kanilang gawain na tulad ng sumusunod: Unang Pangkat - Gagawa ng isang mosaic- slogan ang mga mag-aaral tungkol sa nasabing kasabihan. Pangalawang Pangkat - Gagawa ang mga mag-aaral ng isang maikling debate tungkol sa pagiging mapagtimpi. Pangatlong Pangkat - Magpapakita ng munting iskit ang mga mag-aaral tungkol sa batang marunong magtimpi. "Ang batang marunong magtimpi ay palaging masaya at palangiti."
  71. 71. 66 Sa iyong kuwaderno, gumuhit ng kung palaging ginagawa, kung minsan lang ginagawa, at kung hindi ginagawa ang ugaling pagiging mapagtimpi sa sumusunod na sitwasyon: 1. Inagawan ka ng baon ng iyong kaklase sa loob ng silid- aralan. 2. Siningitan ka sa pila ng iyong kaklase sa kantina. 3. Itinulak ka ng isa mong kalaro dahil gusto niyang mauna sa pagkuha ng tubig sa gripo. 4. Kinuhang bigla ang iyong pencil case ng iyong kaklase. 5. Kinukulit ka sa silid-aralan ng mga kalaro mo. Kompletuhin ang mga salitang makikita sa kahon sa ibaba. Nasasaktan ako kasi … Nasisiyahan ako kasi… Nakapagtitimpi ako kasi... Isapuso Natin
  72. 72. 67 Ang pagiging mapagtimpi ay isang pinahahalagahang ugali na dapat isabuhay. Gaya ng ating mga magulang, sila ay nagpapakita ng pagiging mapagtimpi sa pagpapalaki sa kanilang mga anak. Ang ating mga guro ay ganoon din. Sa kabila ng mga kaguluhan, kakulitan, at pagiging pasaway ng mga mag-aaral, iniiwasan nilang magalit. Nagtitimpi sila dahil gusto nilang ipaalam sa mga mag-aaral na kailangan ang ugaling ito para sa magandang pakikisalamuha at pagkikipagkapuwa-tao. Naipakikita sa ugaling mapagtimpi ang pagmamahal na tapat sa isang tao. Ang taong mapagtimpi ay nalalayo sa pakikipag-away. Dahil hindi siya madaling magalit o mainis, kinagigiliwan siya ng marami: sa pamilya, paaralan, o pamayanan. Sa lahat ng pagkakataon, kailangan natin ang magtimpi. Sa ganito, magiging positibo ang pakikisalamuha natin sa kapuwa saan man tayo tumungo. Ako ito bilang isang nilalang na ginawa ng Diyos, paano ko maipalalabas ang aking pagiging mapagtimpi sa bawat miyembro ng aking pamilya? Tandaan Natin Isabuhay Natin
  73. 73. 68 Mahal na mahal ko ang aking pamilya. Para sa kanila ay kakayanin kong magtimpi sa abot ng aking makakaya. Iguhit ang masayang mukha  kung ikaw ay kayang magtimpi at malungkot na mukha  kung hindi. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno _______1. Sunod-sunod ang utos ng aking ina. Kahit madami akong ginagawa ay nasunod ko ang utos niya. _______2. Matapos kong iligpit ang maraming kalat na laruan sa kuwarto ng nakababata kong kapatid, muli niyang itinapon ang mga ito sa aking harapan. Ina Ama Nakatatandang Kapatid Lola o Lolo Nakababatang Kapatid Subukin Natin
  74. 74. 69 _______3. Naisasaayos ko ang mga gamit na naiwan ni Ate sa loob ng silid tanggapan kahit may utos pa sa akin si Ama na pakainin ang aming aso. _______4. Kahit iyak ng iyak ang aking kapatid ay hindi ko siya iniintindi sapagkat marami akong ginagawang takdang- aralin. _______5. Punong-puno na ang aming basurahan, inutusan ko ang aking nakababatang kapatid para itapon ito ngunit ako ay kanyang ininis at tinakbuhan. Ngayon, natutuhan mo na ang pagiging mapagtimpi. Dapat mo itong ipagmalaki at huwag ikahiya. Kaya mong maging isang mapagtimping mag-aaral. Mahusay ka! Ngayon, maaari ka nang tumungo sa susunod na aralin.
  75. 75. 70 Aralin 9 Ako, Mahinahon sa Lahat ng Pagkakataon Ikaw ba ay isang batang madaling matakot tuwing may kalamidad o isang batang mahinahon kapag may nararanasang pagsubok o paghihirap sa buhay? Suriin ang ipinahahayag ng nasa larawan. Alamin Natin Ano ba kayo? Nakalimutan niyo bang nakahanda na lahat iyon. Dapat lagi tayong handa sa pagdating ng mga sakuna. Mga kababayan, Inaasahang darating mamayang hapon, ang tinatayang pinakamalakas na bagyo. Pinaghahanda ang lahat. Opo, nanay. Nakakatakot naman. Super typhoon yata ang darating. Naku, mga anak malakas pala ang bagyong darating! Ano ang dapat nating gawin? Nasaan na ba ang mga kailangan natin?! Dalian niyo mga anak!
  76. 76. 71 Sagutin ang mga tanong: 1. Ano ang mensaheng ipinakikita sa larawan? 2. Pansinin ang mga tauhan. Ano ang pagkakaiba-iba sa reaksiyon nila nang marinig ang balita sa radyo? 3. Sino sa kanila ang nais mong tularan kung makararanas ka ng ganitong pangyayari? Ipaliwanag. 4. Tukuyin ang ugaling ipinakita ng ama sa larawan. Tama ba ang ipinakita ng ama? Bakit? Gawain 1 Ano ang gagawin mo sa sitwasyong ito para maipakita ang pagiging mahinahon. Ilahad ang iyong magiging damdamin. 1. Namamasyal kayo ng nakababatang kapatid mo sa mall. Bigla ninyong naramdaman na yumayanig ang kapaligiran. 2. Nagsusulat ka ng iyong takdang-aralin ng biglang inagaw ng iyong kapatid ang iyong ginagamit na pangsulat. 3. May mahalaga kang bagay na ibinabahagi o ikinukwento sa iyong kamag-aral ng bigla ka niyang pinagtawanan. Isagawa Natin
  77. 77. 72 Gawain 2 1. Magpangkat sa tatlo. 2. Magbahagi ng karanasan na nagpapakita ng pagiging mahinahon. 3. Pumili ang bawat pangkat ng isang karanasan gamit ang alinmang graphic organizer at iulat ito sa klase sa pamamagitan ng sumusunod na paraan. A. B. Pagiging Mahinahon Unang Pagpipilian Ikalawang Pagpipilian Ikatlong Pagpipilian Karanasan
  78. 78. 73 C. Kayamonabangmagingmahinahonsalahatngpagkakataon? Gumawa ng Self-Assessment Organizer. Punan ang bawat kahon ng mga sagot batay sa iyong natutuhan. Gamitin ang mga gabay. Gawin ito sa isang malinis na papel. Isyu Pagbibigay- halaga Mga Pagpipilian PumiliGawin Pangalan B. Kaya Ko C. Sinisimulan Ko D. Gagawin Ko A. Nalaman Ko E. Natututo Ako Isapuso Natin
  79. 79. 74 Mga Gabay: A. Isulat kung ano ang nalaman mo sa araling ito. B. Isulat ang mga kaya mong gawin batay sa mga nalaman mo. C. Isulat ang mga sinisimulan mo nang gawin. D. Isulat ang mga dapat mo pang gawin. E. Isulat ang pagpapahalagang natutuhan mo sa araling ito. Ang pagiging mahinahon ay ugaling dapat ipagmalaki. Ang taong nagpapakita ng ganitong pag-uugali sa lahat ng pagkakataon ay magiging masaya, maayos, at maunlad ang buhay. Iniiwasan niyang gumawa ng mali. Nakangiti pa rin habang siya’y kinakantiyawan o tinutukso. Palagi siyang nag-iisip ng maganda tungkol sa kapuwa. Ang pagiging mahinahon ay nagpapakita ng kabaitan, pagpapatawad, hindi madaling magalit, o humusga. Masaya sa katotohanan at hinaharap ang kinabukasan nang may katatagan at katapangan. Hindi siya natataranta at nalilito. May pokus sa kaniyang mga isasakatuparang desisyon. Ang kahinahunan ay susi sa maunlad na kinabukasan. Ang taong mahinahon ay may mapanuring pag-iisip sa pagtuklas ng katotohanan. Magbigay ng dalawang karanasan na nagpatunay na ikaw ay mahinahon kung may hinaharap na problema sa pamilya o paaralan. Tandaan Natin Isabuhay Natin
  80. 80. 75 Ipaliwanag kung paano mo ito ginawa. Gamitin ang template sa ibaba. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Karanasan Mga ginawa na nagpakita ng pagkamahinahon __________ ____________________________________ __________ ____________________________________ Bigyan ng marka ang sarili. Lagyan ng tsek (ü) ang sagot na nagpapatunay na isa kang mahinahong mag-aaral at ipaliwanag ito. Gawin ito sa sulatang papel. Palagi Madalas Minsan Hindi Paliwanag 1. Mahinahon ka ba kapag inaaway ka ng iyong kaklase? 2. Nagagalit ka ba kapag maingay ang katabi mo? 3. Kung naitulak ka habang bumibili ng pagkain, pagsasalitaan mo ba nang masakit ang may kasalanan? Subukin Natin
  81. 81. 76 Palagi Madalas Minsan Hindi Paliwanag 4. Magiging mahinahon ka ba kung may sunog malapit sa inyong bahay? 5. Maayos kang nakapila. Biglang may sumingit, sisimangot ka ba? Ngayon na marami ka nang natutuhan o nalaman hinggil sa pagiging mahinahon sa lahat ng pagkakataon, magiging gabay mo ito para sa magandang hinaharap. Binabati kita. Handa ka ng mag-aral ng susunod na aralin.
  82. 82. i 4 Edukasyon sa Pagpapakatao Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas Ang aklat na ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi. Kagamitan ng Mag-aaral Yunit 2
  83. 83. ii Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikaapat na Baitang Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon, 2015 ISBN: _____________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda/materyales (mga kuwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa aklat na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay ng isang kasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS), Inc. na ang FILCOLS ang kumakatawan sa paghiling ng pahintulot sa nagmamay-ari ng mga akdang hiniram at ginamit dito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng tagapaglathala (publisher) at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, PhD   Inilimbag sa Pilipinas ng ____________ Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) Office Address: 5th Floor, Mabini Bldg, DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 Telefax: (02) 634-1054 at 634-1072 E-mail Address: imcsetd@yahoo.com Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral Consultant: Fe A. Hidalgo, PhD Mga Tagasuri at Editor: Irene C. de Robles, Erico M. Habijan, at Joselita B. Gulapa Mga Manunulat: Felamer E. Abac, Gina A. Amoyen, Jesusa M. Antiquiera, Henrieta A. Bringas, Grace R. Capati, Maria Carla M. Caraan, Rodel A. Castillo, Rolan B. Catapang, Isabel M. Gonzales, Noel S. Ortega, Marilou D. Pandiño, Adelaida M. Reyes, at Portia R. Soriano Mga Tagaguhit: Eric S. de Guia, Fermin M. Febella Jr., at Randy G. Mendoza Mga Tagapagtala: Gregorio T. Pascual at Bryan R. Simara Mga Naglay-out: Gregorio T. Pascual at Elizabeth T. Soriao-Urbano Punong Tagapangasiwa: Joselita B. Gulapa Pangalawang Tagapangasiwa: Marilou D. Pandiño
  84. 84. iii Paunang Salita Ang Kagamitan ng Mag-aaral na ito ay inihanda para sa iyo na nasa Ikaapat na Baitang upang makatulong sa iyong pag-aaral ng Edukasyon sa Pagpapakatao na isa sa mga asignatura sa K to 12. Layunin sa paggamit ng kagamitang ito na mapatnubayan ka upang higit mong makilala ang iyong sarili, bahaging ginagampanan sa pamilyang kinabibilangan, at pamayanang ginagalawan bilang isang Pilipino na inaasahang makikibahagi sa pagbuo ng pamayanang pinaiiral ang katotohanan, kalayaan, katarungan, pagmamahal at pagmamalasakit. Ang iyong gulang, interes, at pangangailangan upang makaangkop sa kasalukuyang panahon ay isinaalang- alang sa pamamagitan nang masusing pagpili, pagsasaayos, at paglalahad ng mga kuwento, sitwasyon, tula at awit na hinango sa pang-araw-araw na pangyayari at karanasan... Inaasahang kawiwilihan at palaging isasakatuparan bilang isang hamon ang pag-unawa, pagninilay, pagsangguni, at pagpapasiya, at pagkilos bago gumawa ng desisyon na may kinalaman sa iyong pamumuhay bilang isang bata saan man naroroon. Ang kagamitang ito ay hinati sa apat na yunit na may apat na kuwarter ng pag-aaral sa loob ng isang taon ang Kagamitan sa Pag-aaral. Yunit I - Pananagutang PansariliatPagiging Mabuting Kasapi ng Pamilya Yunit II - Pakikipagkapuwa-tao Yunit III - Pagmamahal sa Bansa at Pakikibahagi sa Pandaigdigang Pagkakaisa Yunit IV - Pananalig at Pagmamahal sa Diyos: Paninindigan sa Kabutihan
  85. 85. iv Katulad sa una, ikalawa at ikatlong baitang ginagamit at nasundan mo sa pamatnubay ng iyong guro ang mga hakbang at proseso sa paggamit ng Kagamitan ng Mag-aaral at iba pang karanasan sa paglinang ng pagpapahalaga. Muli, gagabayan ka ng iyong guro sa mga prosesong gagamitin sa pagsasagawa ng mungkahing mga Gawain na maaaring pang-indibidwal opangkatan. Ginamit upang maging makahulugan ang mga sumusunod na hakbang o Gawain sa pagkatuto: Alamin Natin, Isagawa Natin, Isapuso Natin, Tandaan Natin, Isabuhay Natin at Subukin Natin. Sa pagtatapos sa Ikaapat na Baitang, inaasahang maipapamalas mo ang pag-unawa sa makabuluhang gawain na may kaakibat na pagpapahalaga tungo sa wasto, maayos, masaya at mapayapang pamumuhay para sa sarili, kapuwa, bansa, at Diyos.
  86. 86. Talaan ng Nilalaman Yunit II Pakikipagkapuwa-tao …………….……………… 77 Aralin 1 Pagkakamali Ko, Itutuwid Ko ..……………….…. 78 Aralin 2 Puna at Mungkahi Mo, Tanggap Ko ..….………... 87 Aralin 3 Mga Biro Ko, Iniingatan Ko ……...………………. 98 Aralin 4 Damdamin Mo, Nauunawaan Ko ……………..... 107 Aralin 5 Kapuwa Ko, Nandito Ako! ……….……………. 116 Aralin 6 Igagalang Ko, Oras ng Pahinga Mo …………… 128 Aralin 7 Mga Gawain Mo, Igagalang Ko ...…………...… 136 Aralin 8 Ingatan Natin, Pasilidad na Gagamitin .…….….. 144 Aralin 9 Kaaya-ayang Kapaligiran: Sa Sarili at Kapuwa.... 157
  87. 87. 77 Yunit II Pakikipagkapuwa-tao
  88. 88. 78 Aralin 1 Pagkakamali Ko, Itutuwid Ko May mga pagkakataong nakagagawa tayo ng pagkakamali at nakasasakit sa damdamin ng ating kapuwa nang hindi natin namamalayan. Nangyari na ba sa iyo ang ganito? Basahin ang kuwento. Parol ni Carla Nagmamadali si Carla sa pagpasok sa paaralan. Masayang- masaya siya sapagkat natapos niya ang kaniyang proyektong parol. Katulong niya ang kaniyang buong pamilya sa paggawa nito. Habang bitbit niya ang parol ay nasagi siya ng isang batang nakikipaghabulan sa kaklase nito, dahilan upang mapahagis ang bitbit na parol ni Carla at nasira ito. Alamin Natin
  89. 89. 79 Halos umiyak na si Carla sapagkat mahuhuli na siya sa kaniyang klase at nasira pa ang kaniyang proyektong parol. “Naku, paano na iyan, wala na akong ipapasa kay Ma’am,” himutok ni Carla. “Pasensiya na, hindi kita napansin kasi naghahabulan kami,” paumanhin ng nakasaging bata. “Tutulungan na lamang kitang mabuo ulit ang parol,” wika pa ng batang nakasagi. Pumayag naman si Carla at magkasama silang nagpaliwanag sa guro kung bakit nasira ang parol. Nang araw ding iyon ay magkatulong na ang dalawang bata sa pagbuo ng parol ni Carla. Magkasama nila itong ipinasa sa guro at naging magkaibigan pa silang dalawa.
  90. 90. 80 Pag-usapan Natin 1. Isalaysay ang nangyari habang naglalakad si Carla patungo sa kaniyang silid-aralan. 2. Tama ba ang ginawang paghingi ng paumanhin ng batang nakasagi? 3. Kung ikaw si Carla, ano ang sasabihin mo sa nakasagi sa iyo? 4. Paano itinuwid ng batang nakasagi ang kaniyang pagkakamali? Tama ba ang kaniyang ginawa? 5. Sa iyong palagay, ano pa ang ibang paraan upang maituwid ang nagawang pagkakamali? Gawain 1 Pag-aralan ang tsart. Piliin sa unang hanay ang isa sa apat na kapuwa na nagawan mo ng pagkakamali o nasaktan. Sa ikalawang hanay ay isulat mo kung ano ang pagkakamaling nagawa. Sa ikatlong hanay naman ay isulat mo kung paano mo itinuwid ang pagkakamaling nagawa mo. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Isagawa Natin
  91. 91. 81 Mga taong nasaktan o nagawan ko ng pagkakamali Pagkakamaling nagawa sa kapuwa Paraan ng pagtutuwid sa naging pagkakamali 1. kapamilya a) b) c) 2. kaibigan a) b) c) 3. kaklase a) b) c) 4. kalaro a) b) c) Gawain 2 Pangkatang Gawain 1. Bumuo ng apat na pangkat. Pumili ng lider at tagaulat. 2. Mula sa inyong sagot sa Gawain 1, pagsamahin ang magkakaparehong sagot. Isulat ito sa metacard at ilagay sa paskilan na inihanda ng inyong guro.
  92. 92. 82 Sagutin ang mga tanong: 1. Ayon sa inyong mga sagot sa unang hanay, sino ang mas madalas na nagagawan ng pagkakamali? 2. Alin sa mga ito ang pare-parehong pagkakamali na madalas na nagagawa? 3. Sang-ayon ba kayo sa paraan ng pagtutuwid sa pagkakamali na ginawa mula sa mga sagot ng bawat pangkat? Ipaliwanag. Alin sa sumusunod na salita o pangkat ng mga salita ang ginamit ninyo sa mga naunang gawain na nagpapakita ng paghingi ng paumanhin? Gumuhit ng bituin  sa inyong kuwaderno at isulat sa loob nito ang napili mong mga salita. Bahala na! Sorry! Hindi ko sinasadya. Patawad. Buti nga sa iyo. Excuse me. Patawarin mo ako. Wala akong pakialam! Pasensiya ka na. Ikinalulungkot ko ang nangyari. Ikaw kasi! Di ko kasalanan iyon. Pasensiya na po. Hindi ko na po uulitin. Isapuso Natin
  93. 93. 83 1. Pumili ng isang salita mula sa sinulat mo sa loob ng bituin at sabihin kung kailan mo ito huling ginamit. Ipaliwanag kung bakit mo ito napili. 2. Sa iyong kuwaderno, gumuhit ka ng puso. Isulat mo sa loob ng puso ang iyong naramdaman nang ginamit mo ang katagang ito sa pagtutuwid ng iyong pagkakamali. Sinasabing normal lang sa isang tao ang magkamali. Subalit ang pahayag na ito ay hindi natin dapat abusuhin, nararapat itong gawing panuntunan upang maiwasan ang pagkakamali at makasakit ng damdamin ng ating kapuwa. Ang paghingi ng paumanhin ay isang positibong kaugalian na dapat makasanayan ng isang bata. Dapat ding isapuso at isabuhay ang mga natutuhan sa pagkakamaling nagawa upang maiwasang makasakit ng kapuwa at hindi na ito maulit pa. Ang pagtutuwid ng isang pagkakamali ay hindi kahinaan kundi tanda ito ng pagiging mahinahon at maunawain sa damdamin ng kapuwa. Nakikita ang katatagan ng isang tao sa pagharap niya sa naging bunga ng kaniyang mga nagawa. Mahalagang timbangin muna ang idudulot na mabuti o hindi mabuti bago gumawa ng desisyon. Isang Tsinong Pilosopo na kilala sa pangalang Confucius ang nagsabi na, “Huwag mong gawin sa kapuwa mo ang ayaw mong gawin sa iyo.” Tandaan Natin
  94. 94. 84 Pagnilayan Mo Alam mo na dapat iwasang makasakit ng damdamin ng ating kapuwa. Ngayong Buwan ng Wika ay may paligsahan ang departamento ng Filipino sa paggawa ng greeting card. Bilang pakikiisa sa gawaing ito, bawat isa ay gagawa ng isang card ng paumanhin para sa nagawan ng pagkakamali. Gamitin ang husay mo sa pagiging malikhain. Isulat sa loob ng card ang mga nagawa mong pagkakamali sa kaniya at ang paghingi mo ng tawad at paumanhin. Ibigay ang ginawa mong card sa kaniya. Maaari ring mag-email kung nanaisin. Iulat sa klase kung ano ang naging reaksiyon ng taong binigyan mo ng card ng paumanhin. Nakatulong ba ito upang maituwid mo ang iyong nagawang pagkakamali? Bukod sa pagbibigay ng card at sulat, ano pa sa palagay mo ang puwedeng gawin upang maituwid ang pagkakamaling nagawa sa kapuwa? Suriin ang sumusunod na pangungusap. Lagyan ng tsek (ü) ang iyong pinaniniwalaang sagot. Gawin ito sa iyong sagutang papel. Subukin Natin Isabuhay Natin
  95. 95. 85 Palagi Paminsan- minsan Hindi ko ginagawa 1. Humihingi ako ng tawad kapag nagkakamali ako. 2. Nakagagawa ako ng pagkakamali sa aking kapuwa kahit hindi ko sinasadya. 3. Nagpapatawad ako sa taong nagkasala sa akin. 4. Ginagamit ko ang salitang sorry nang bukal sa aking kalooban. 5. Inaayos ko agad ang tampuhan naming magkaibigan. 6. Tinatanggap ko ang aking pagkakamali at hinaharap ang bunga ng aking ginawa. 7. Itinutuwid ko ang aking pagkakamali sa pamamagitan ng pag-amin sa aking nagawang kasalanan. 8. Iniiwasan kong makasakit ng aking kapuwa. 9. Kinakausap ko ang isang tao kahit may nagawa siyang kamalian sa akin. 10. Humihingi ako ng paumanhin sa aking kaklase kahit hindi ko sinasadya ang aking pagkakamali.
  96. 96. 86 Suriin ang iyong mga sagot at kompletuhin ang mga pangungusap na nasa ibaba: Binabati kita! Ngayon ay handa ka na para sa susunod na aralin. May mga bagay na paminsan-minsan ko lang ginagawa dahil ______________. Para sa mga bagay na hindi ko pa nagagawa, ako ay _________________. Ipagpapatuloy ko ang palagi kong ginagawa sapagkat ________________.
  97. 97. 87 Aralin 2 Puna at Mungkahi Mo, Tanggap Ko Walang perpektong tao sa mundong ito. Lahat tayo ay may kahinaan at kakayahan, subalit magkakaiba ang pagtanggap ng tao sa kanilang mga kahinaan. Paano ba ang tamang pagtanggap ng kahinaan lalo na kung maraming natatanggap na mungkahi at puna sa iyong kakayahan at kasanayan? Basahin at gawin Punaypay (Puna at Pamaypay) 1. Kumuha ng isang buong papel at itupi ito nang sampu na parang pamaypay. Isulat ang iyong pangalan sa unang tupi. 2. Kapag narinig ang musika, ipapasa ang iyong papel. Alamin Natin
  98. 98. 88 3. Kapag huminto ang musika, susulatan mo ang isang tupi ng papel na hawak mo ng isang salitang naglalarawan sa may- ari ng papel. Maaari mong ilarawan ang pisikal na anyo at ang ugali ng may-ari ng papel. Siguraduhin mo lamang na tama ang paglalarawan mo sa kaniya. Huwag mong isusulat ang iyong pangalan. 4. Ipapasang muli ang papel kapag tumugtog ang musika at uulitin ang proseso nang siyam na beses hanggang sa masulatan ang bawat tiklop ng papel. 5. Kapag natapos ang musika, kokolektahin ng guro ang mga papel upang ibigay sa may-ari nito. Basahin ang isinulat ng iyong mga kaklase. Gamit ang iyong kuwaderno, gumuhit ng dalawang kahon at isulat kung paano ka inilarawan ng iyong mga kaklase. Magandang puna Hindi magandang puna 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 5. 1. Saan mas maraming naisulat na puna ang iyong mga kaklase? Sa iyong palagay, bakit mas marami ang nagbigay sa iyo ng ganitong puna? 2. Ano ang naramdaman mo nang mabasa mo ang hindi magagandang puna sa iyo?
  99. 99. 89 Gawain 1 Tumalon ka sa tuwa nang sabihin sa iyong nakapasa ka sa audition ng “Birit Bulilit.” Puspusan kang nag-ensayo upang makuha mo ang magandang puna ng mga hurado at magtaas sila ng pulang panyo tanda ng paghanga. Dumating ang oras ng iyong pagtatanghal sa nasabing paligsahan. Bumirit ka nang buong husay subalit natapos ang iyong awit na walang hurado ang nagtaas ng pulang panyo. Sa halip na pula ay asul ang kanilang itinaas tanda ng iyong pagkabigo. Sabi ng unang hurado na si Piolo Valdez, kulang ka raw sa sigla. Ang puna naman ng ikalawang hurado na si Carmi Salcedo, may mga nota na hindi mo naabot. Sinabi ng ikatlong huradong si Kath Padilla, kulang ka raw sa pagbibigay ng damdamin sa awit. Isagawa Natin
  100. 100. 90 Sagutin ang sumusunod: 1. Ano ang iyong reaksiyon nang marinig mo ang puna ng mga hurado? Paano mo tinanggap ang mga puna? 2. Bakit kaya sa palagay mo ay negatibo ang natanggap mong mga puna? 3. Sa iyong palagay, ano ang iyong naging pagkukulang? 4. Ano naman ang iyong gagawin upang sa susunod na paligsahan ay positibong puna ang iyong matanggap? 5. Isa-isahin ang iyong maaaring kakulangan na naging sanhi para hindi ka manalo sa paligsahan. Ilagay ito sa graphic organizer at ilagay mo rin ang mga dapat gawin upang makatanggap ng positibong puna. Gawain 2 May inilunsad na timpalak ang Supreme Pupil Government o SPG sa inyong paaralan. Ito ay tinawag nilang “Pagpapahalaga sa Class Home Ko.” Ang aking kakulangan: 1. 2. 3. Mga dapat kong gawin upang mas mapabuti ang aking kakayahan 1. 2. 3.
  101. 101. 91 Bubuo kayo ng apat na pangkat upang makagawa ng plano kung paano ninyo mapagaganda ang inyong silid-aralan para manalo sa paligsahan. Layunin ng paligsahan na maging sentro ng bawat silid-aralan ang Pagpapahalaga o Values. Ang inyong plano ay maaaring iguhit sa kartolina. Bibigyan kayo ng limang araw upang mapag-usapang mabuti at mapaganda ang inyong plano. Bawat pangkat ay bibigyan ng pagkakataon upang maipaliwanag sa hurado ang nilalaman ng plano. Ang hurado ay binubuo ng SPG, mga guro, Guidance Counselor, at kinatawan ng samahan ng mga magulang. Bibigyan ng puna ang inyong nagawang plano batay sa pamantayang ibibigay ng guro. Isulat ninyo ang lahat ng magiging puna at mungkahi na ibibigay ng bawat hurado. 1. Ano ang inyong gagawin kung hindi mapili ang inyong ginawang plano para sa inyong silid-aralan? 2. Paano ninyo tatanggapin ang puna ng mga hurado?
  102. 102. 92 Magpasiya ka! Suriin ang mga sitwasyon. 1. Pangarap mong maging modelo sa iyong paglaki kung kaya’t sumasali ka sa mga paligsahan sa inyong paaralan at komunidad. Gayon pa man, madalas mong marinig na may pumipintas sa iyo. Ano ang iyong gagawin? 2. May bago kang kaklase galing sa malayong probinsiya. Nalaman mong pinipintasan ito ng mga kaklase mo. Ano ang sasabihin mo sa kanila? 3. Napaunlad mo ang iyong angking kakayahan sa pagguhit. Marami ang humahanga sa iyo sapagkat madalas kang manalo sa mga paligsahan. Ano ang iyong sinasabi sa mga nagbibigay sa iyo ng mga papuri? 4. Madalas kang kumanta sapagkat hilig mo rin ito. Sinigawan ka ng inyong kapitbahay. Hindi raw maganda ang boses mo. Mapipikon ka ba? 5. Binabatikos ka dahil sa isang pagkakamaling nagawa mo. Paano mo haharapin ang mga pumupuna sa iyo? Isapuso Natin
  103. 103. 93 Likas sa tao ang magbigay ng puna o papuri sa kilos, ugali, at pisikal na anyo ng kaniyang kapuwa. May mga pagkakataong hindi natin namamalayan na nakasasakit na tayo ng damdamin ng ating kapuwa dahil sa mga ibinibigay nating puna at pintas. Paano ba tatanggapin ang mga puna nang maluwag sa ating kalooban? May mga paraan na makatutulong sa isang batang tulad mo upang higit na mapaunlad ang sarili sa kabila ng maraming puna na iyong natatanggap. Ang isang tao ay maaaring matuto mula sa kaniyang kapuwa. Samakatuwid, maaari mong ituring na bagong impormasyon ang natanggapmongpunaatmagagamitmoitoupanghigitnamapagbuti ang iyong mga gawain at kilos. Ang sumusunod na pamaraan ay makatutulong sa iyo upang higit na mapamahalaan mo ang iyong sarili at makamit ang layunin sa buhay: • Pakinggan ang sinasabi ng kapuwa mo, subalit timbangin mo kung ano ang magiging bunga kung ito ay iyong susundin o hindi. • Magkaroon ng positibong pananaw sa mga bagay na nangyayari sa iyo at sa iyong paligid. • Alamin kung ano-ano ang nais mo sa buhay at dito ituon ang iyong pansin. Tandaan Natin
  104. 104. 94 • Gawing inspirasyon sa iyong ginagawa ang iyong pamilya, mga kaibigan, at higit sa lahat, magkaroon ng matibay na paniniwala sa Diyos. • Maging mabuting halimbawa sa iyong kapuwa sa pagbibigay ng puna at papuri. • Sumali sa mga gawaing pampaaralan (extra-curricular activities) upang magkaroon ng maraming kaibigan at makakuha ng bagong impormasyon. • Isipin lagi na ang papuri at puna ay makatutulong sa pagkilala natin sa ating sarili at upang magkaroon ng pagbabago at pag-unlad sa iyong mga ginagawa. Ang pagsusuri sa mga puna ay makatutulong upang matanggap ang mga ito nang maluwag sa kalooban at hindi maging sanhi ng kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan. Sa iyong paglaki ay marami kang maririnig na mga puna at papuri sa iyong ginagawa. Ang mahinahong pagtanggap sa mga ito ay makatutulong upang higit na maunawaan ang damdamin ng kapuwa at higit na mapaunlad ang sarili. Bumuongapatnapangkat.Gamitinanginyongpagkamalikhain upang makapagsadula ng isang bahagi ng buhay ni Manuel L. Quezon, ang ama ng Wikang Filipino. Bibigyan ang bawat pangkat ng pagkakataong makapagbigay ng puna o papuri sa presentasyon. Sundin ang gabay sa ibaba sa pagbibigay ng puna at papuri. Isabuhay Natin
  105. 105. 95 A. Pagbibigay ng puna Isulat ang inyong mga puna sa ikalawa at ikatlong hanay. Gawin ito sa kuwaderno. Pangkat na nagtatanghal Negatibong puna Positibong puna 1. 2. 3. B. Pagtanggap ng puna Ayon sa natanggap na puna ng inyong pangkat, paano ninyo tatangapin ang mga ito? Gawin ito sa kuwaderno. Natanggap na puna Paraan ng pagtanggap sa mga puna
  106. 106. 96 Lagyan ng masayang mukha ang patlang kung sa palagay mo ay tama ang mga salitang ginamit sa pagtanggap ng mga puna. Iguhit ang malungkot na mukha  kung hindi ka sang-ayon sa mga salitang ginamit sa pagtanggap ng mga puna. Gawin ito sa iyong kuwaderno. ______ 1. Salamat sa pagpuna mo, susundin ko ang iyong payo. ______ 2. Wala kang pakialam. ______ 3. Kunwari lang naman ‘yan na tutulong para mapaganda ang proyekto ko, alam ko naiinggit lang iyan. ______ 4. Mabuti at napansin mong malaki sa akin ang damit ko. ______ 5. Ayos lang sa akin ang puna mo, mabuti nga at mababago ko. ______ 6. Alam kong para sa kabutihan ko ang puna mo. ______ 7. Magaling ako kaya hindi ko kailangan ang puna mo. ______ 8. Basta ito ang gusto ko kaya hindi ko puwedeng baguhin. ______ 9. Mabuti na lang napuna mo ang mali bago ko naipasa. ______10. Matagal ko na itong alam kaya hindi ko na papansinin ang sinasabi mo. Subukin Natin
  107. 107. 97 Mas marami ang naiguhit kong masayang mukha dahil _____ ____________________________________________________. Iginuhit ko ang malungkot na mukha dahil ______________ ____________________________________________________. Binabati kita! Ngayon ay may positibo ka nang pagtanggap sa mga punang ibinibigay sa iyo ng iyong kapuwa.
  108. 108. 98 Aralin 3 Mga Biro Ko, Iniingatan Ko Nakatutuwang isipin na nakapagpapasaya tayo ng damdamin ng ating kapuwa sa oras ng kalungkutan at pag-iisa sa pamamagitan ng ating mga biro. Subalit ang nagbibiro ay dapat pumili ng mga salitang hindi makasasakit ng damdamin. Basahin ang kuwento. Nakatutuwang Biro Malakas ang tawanan sa loob ng silid-aralan nina Caloy. Wala pa ang kanilang guro kaya’t walang humpay na tuksuhan at biruan ang ginagawa ng mga mag-aaral. Pinag-uusapan nila ang mga katatawanang napanood sa telebisyon. Sila rin ay nagbibigay ng sarili nilang nakatatawang biro. Alamin Natin
  109. 109. 99 “Alam n’yo, may pick-up line ako,” sabi ni Ronel. “Sige, sabihin mo,” sabay-sabay na sagot ng mga kaklase niya. “Crayola ka ba?” “Bakit?” “Nagbibigay ka kasi ng kulay sa mundo.” Malakas na tawanan ang ibinigay ng mga mag-aaral. “Ako naman ang magbibigay ng pick-up line,” wika ni TonTon sabay tingin sa isa nilang kaklase. “Ikeng, elepante ka ba?” “Bakit?” “Kasi ang laki ng tainga mo,” malakas na tawanan ulit ang sumunod na narinig sa silid-aralan subalit si Ikeng ay biglang tumahimik. Biglang pumasok si G. Ramos at narinig niya ang huling biro ng mag-aaral. Matapos siyang batiin ng mga mag-aaral ay nagbigay siya ng paalala sa mga ito tungkol sa tamang pagbibiro. “Natutuwa ako dahil masayahin kayo at kaya ninyong aliwin ang inyong mga kamag-aral. Kaya lamang ay dapat ninyong piliin ang mga sitwasyon at salitang gagamitin sa pagbibiro,” paliwanag sa kanila ng guro.
  110. 110. 100 “Bakit kaya hindi natuwa si Ikeng sa naging biro sa kaniya?" tanong ng guro. “Kasi po nasaktan siya sa pagkokompara sa kaniya sa elepante,” sagot ni Carol. “Tandaan ninyo na ang mga biro ay dapat nakatutuwa at hindi nakasasakit sa damdamin ng kapuwa,” dagdag pa ng guro. Ipinaalam din sa kanila ng guro na ang paggamit ng mga salitang nakasasakit sa damdamin ng kapuwa kahit na biro ay maaaring ituring na pambu-bully. Sagutin nang pasalita ang mga tanong: 1. Alinsamgabirongginamitsakuwentoangnakapagpapasaya ng damdamin? 2. Bakit hindi natuwa si Ikeng sa biro ng kaniyang kaklase? Kung ikaw si Ikeng, ano ang iyong mararamdaman? 3. Naranasan mo na bang makapagpasaya ng iyong kapuwa sa iyong mga biro? 4. Nakagamit ka na rin ba ng mga salitang nakasasakit sa damdamin sa iyong pagbibiro? 5. Ipaliwanag kung bakit dapat ingatan ang mga salitang ginagamit sa pagbibiro.
  111. 111. 101 Gawain 1 Ito sina Mico at Roel. Mahilig silang magbiro sa kanilang mga kakilala. 1. Kung ikaw ang sinabihan ng mga salitang ito sa pagbibiro ng iyong kapuwa, ano ang iyong mararamdaman? 2. Balikan ang diyalogo nina Mico at Roel. Paano mo sasabihin ang kanilang mga biro na hindi ka makasasakit ng iyong kapuwa? Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. Isagawa Natin Kiko, ang taba mo naman, para ka tuloy aparador na naglalakad. Ha ha ha! May kamukha kang artista, kontrabida nga lang. Ha ha ha!
  112. 112. 102 Gawain 2 Pangkatin ang inyong klase sa apat at sagutin ang gawain sa ibaba gamit ang isang kartolina. Bibigyan kayo ng sampung minuto upang tapusin ang gawaing ito. Makalipas ang takdang oras ay iuulat ng tagaulat ng pangkat ang kanilang sagot. Panuto: Magbigay ng mga biro na narinig o napanood ninyo. Sabihin kung ano ang maaaring maramdaman ng taong binibiro. Nagsabi/ pinanggalingan ng biro Mga salitang ginamit sa pagbibiro Maaaring maramdaman ng taong binibiro 1. 2. 3. Basahin ang sitwasyon at magpasiya ka kung ano ang nararapat gawin. Isapuso Natin Napansin mong nagkakaingay ang mga mag-aaral sa isang kanto malapit sa paaralan. Nakita mo ang isa mong kamag- aral na biniro ng iba pang mga bata. Masayang nagtatawanan ang mga nagbibiro subalit ang iyong kaklase ay tila gusto nang umiyak. Nasasaktan na siya sa mga biro ng ibang mag-aaral. Ano ang iyong gagawin?
  113. 113. 103 Isulat sa loob ng speech balloon ang maaari mong sabihin sa iyong kamag-aral na binibiro. Gawin ito sa iyong kuwaderno.
  114. 114. 104 Ang pagiging mahinahon sa damdamin ay naipakikita maging sa mga salitang ginagamit sa pagbibiro. May mga pagkakataong sa kagustuhan nating makapagpasaya ng ating kapuwa, hindi na natin napipili nang maayos ang mga salita at nakasasakit tayo sa ating kapuwa. Hindi masama ang pagbibiro lalo na kung ang ating mga biro ay nakatutulong upang magpasaya sa iba at mapagaan ang kanilang suliraninatalalahanin.KilalaangmgaPilipinosapagigingmasayahin at magiliw. Subalit may mga pagkakataong naaabuso at nabu- bully ang kapuwa dahil sa mga nakasasakit na salita. Ang pambu- bully ay mangangahulugan ng kahit anong paraan ng panggigipit na ginagawa ng isa o ng isang pangkat sa isa pa - pisikal man, berbal, o mental. Isang uri ng nakasasakit na biro ay ang paggamit ng pisikal na anyo ng isang tao tulad ng pagiging payat, mataba, maitim, at iba pa. Kapag nangyari ito, ang emosyon, kaisipan, at pisikal na aspekto ng isang taong naabuso ay apektado. Bumababa rin ang pagpapahalaga sa kaniyang sarili ng isang taong nabu-bully hanggang sa tuluyan nang mawalan ng tiwala sa kaniyang sarili at kakayahan. Ipaalam sa mga kinauukulan tulad ng mga guro, magulang, at alagad ng batas kung nakararanas ng bullying. Magkakaroon ng isang pagtatanghal sa inyong paaralan bilang pagdiriwang ng Buwan ng Wika. Isang bahagi ng programa ay ang Tandaan Natin Isabuhay Natin
  115. 115. 105 pagkakaroon ng “Kuwelang Bulilit” upang makapagpasaya sa buong paaralan. Ang mag-aaral na nais makasali ay dapat maghanda ng mga biro o "jokes" at pipiliin ng mga guro ang mga mag-aaral na magtatanghal sa “Kuwelang Bulilit”. Maaaring gumawa ng sariling biro o "joke" at puwede ring kumuha sa internet . Ang inyong mga biro ay susukatin sa pamamagitan ng pamantayang ibibigay ng guro. Biro o "Joke" Hindi nakasasakit ng damdamin (5 puntos) Nababagay sa mga nakikinig/ nanonood (3 puntos) Nagustuhan ng mga nakikinig/ nanonood (2 puntos) Sa sagutang papel, lagyan ng kaukulang tsek (ü) ang pinaniniwalaang pahayag. Mga pahayag Tama Mali 1. Maymgabirongnakasasakitngdamdamin kahit hindi sinasadya ng nagbibiro. 2. Nasasaktan ang taong binibiro sapagkat sila ay pikon. Subukin Natin
  116. 116. 106 Mga pahayag Tama Mali 3. Dapat piliin ang mga salitang ginagamit sa pagbibiro. 4. Lahat ng napapanood natin sa telebisyon at naririnig na mga katatawanan sa radyo ay dapat gayahin. 5. Maaari tayong makapagpasaya ng ating kapuwa sa pamamagitan ng mga salitang ating ginagamit. Ngayon ay alam mo na kung paano ka magbibiro nang hindi nakasasakit ng damdamin ng iyong kapuwa. Gumawa ka ng isang pick-up line na may temang pagmamahal sa kapuwa. Punong-puno ka na ngayon ng pagmamahal sa iyong kapuwa kaya handa ka nang humarap sa mas malawak na pagtahak tungo sa pagtupad ng iyong mga pangarap sa buhay. Binabati Kita!
  117. 117. 107 Aralin 4 Damdamin Mo, Nauunawaan Ko Ang pagdamay sa kapuwa ay isang gawaing kinalulugdan ng Diyos. Ang magagandang karanasan sa pagtulong na naibabahagi sa iba ay maaaring kapulutan ng magandang halimbawa ng ibang mga kabataan. Basahin ang kuwento. Ang Kuwento ni Mina Kataka-takang walang imik buong araw si Lydia. Napansin kong sa buong araw ay hindi man lang siya nakibahagi sa mga talakayan. Sa mga pangkatang gawain ay hindi rin siya nakilahok. Wala man lang ngiti sa kaniyang mukha. Bakas sa kaniyang mga mata na siya ay umiyak. Hindi ako sanay na makitang ganito si Lydia. Nang lapitan ko siya ay bigla siyang umiyak. Tinapik ko ang kaniyang mga balikat at tumabi sa kaniya. Nagsimula siyang magkuwento na ngayon ang ikaisang taon ng pagkamatay ng kaniyang mahal na tatay. Tahimik kaming dalawa habang nakaupo pagkatapos niyang magkuwento na noong buhay pa ang kaniyang tatay ay hindi nito nakaligtaang mag-uwi ng pasalubong mula sa kaniyang trabaho kahit ito ay kendi lang, pansit na hindi naubos o di kaya’y lapis na maaaring gamitin ni Lydia sa paaralan. Tinapik ko ang kaniyang balikat sabay sabi: “Lydia, ganyan talaga ang buhay. Alamin Natin
  118. 118. 108 Lahat tayo ay pahiram lang sa mundo. Nauna lang ang tatay mo. Magpasalamat na lang tayo at minsan ay naranasan natin ang pagmamahal ng ating tatay. May mga bata nga na hindi pa nila nakita o nakilala man lang ang kanilang magulang.” 1. Kilalanin mo sina Mina at Lydia batay sa binasang kuwento. Magbigay ng mga katangian nilang dalawa. 2. Mula sa mga katangiang iyong binanggit, masasabi mo ba kung sino sa kanila ang nagpakita ng pag-unawa sa damdamin ng kapuwa? Ipaliwanag ang iyong sagot. 3. May maibabahagi ka bang karanasan tulad ng kay Mina? Ikuwento ito sa klase. Lydia Mina

×