Tijdschrift van Het Braba ts Orkest • jaargang 32 • nr. 4 januari / nr. 5 februari 2010 • € 5
                  ijdschrift...
Adams and You, You and Adams
      Adams has a World reputation for their percussion and wind
      instruments. This is d...
Colofon

Uitgever deKlank, tijdschrift van Het
Brabants Orkest, is een gezamenlijke
uitgave van Het Brabants Orkest en de
...
Antoine Fodor en het
                                                                   Nederlandse muziekleven
          ...
Gelukkig nieuwjaar!
                                                                           Nieuw jaar, nieuwe voorneme...
Inek Kootst
                                                                                                              ...
‘De emoties van
 het lied staan zo
 veel dichter bij de
 werkelijkheid.’



                       januari / februari 2010...
Toch brak Stutzmann in de jaren tachtig door vanwege haar vertolkingen van rollen
                                        ...
Kleine dromen die uitkomen
                                           Maar Stutzmann staat niet alleen stil bij het verled...
GIUSEPPE VERDI · Quattro pezzi sacri                                              Tui nati vulnerati,


I    Ave Maria, gr...
’k Zie Uw Zoon bedekt met wonden                 La tua benignità non pur soccorre                       U laat geen smeke...
Jos van der Zanden
                                                                                                       ...
Kolenhandelaar
cd-tips
                                     Daarom mag het niet verbazen dat een talentvol componist van e...
Wim Kuypers’ maatschappelijke interesses zijn breed en af te lezen aan
     deVrienden                                    ...
studeerde bij Piet Jeegers hoofdvak      deBon
                                      klarinet, Uitvoerend Musicus. Na
    ...
Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest
Door de financiële bijdrage van de Stichting Vrienden wordt Het Brabants Orkest ...
Mevr. C.J.G.W. Looijen | Mevr. Th. Ubink-Ebeling Hoeven Dhr.,mevr. J.T. Verschuren Kaatsheuvel
Dekkers-v.d. Vliet beheersm...
Stephen West
                                                                                                             ...
Dat hotel, met zulk prachtig personeel, daar ben ik nu wel benieuwd
                                                      ...
48ste INTERNATIONAAL VOCALISTEN
         CONCOURS ’s-Hertogenbosch
                       Herdenkingsconcert
             ...
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
deKlank nr.4+5 2009/2010
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

deKlank nr.4+5 2009/2010

3,768 views

Published on

deKlank, tijdschrift van Het Brabants Orkest, Eindhoven

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
3,768
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

deKlank nr.4+5 2009/2010

  1. 1. Tijdschrift van Het Braba ts Orkest • jaargang 32 • nr. 4 januari / nr. 5 februari 2010 • € 5 ijdschrift van He bant Orkest ar ang nr. janua a r. feb ua 2010 Portret Nathalie Stutzmann Jan Marijnissen feliciteert Giel Vleggaar en discomuziek Ronald Brautigam op fortepiano Het dagboek van de Mendelssohns Ralph van Raat over moderne muziek Fodor, Nederlands tijdgenoot van Beethoven Van Carnaval tot Herman Brood
  2. 2. Adams and You, You and Adams Adams has a World reputation for their percussion and wind instruments. This is due to our commitment to our customers, our decisiveness in business, and innovation in our products. You, the customer who buy our products and services, always play an important role in Adams’ success. We are inspired by the individual wishes of our customers to constantly adjust and improve our range of products, and to keep searching for new opportunities. The New Adams Custom Series - Born from market demand and the passion of craftsmen and musicians. Passion in Sound… Philharmonic Timpani Custom Trumpet Artist Classic Marimba Adams Musical Instruments | Passion in Sound Adams Musical Instruments | Aziëstraat 17-19 | NL-6014 DA Ittervoort | The Netherlands | Phone +31 (0) 475 560700 | info@adams.nl | www.adams.nl
  3. 3. Colofon Uitgever deKlank, tijdschrift van Het Brabants Orkest, is een gezamenlijke uitgave van Het Brabants Orkest en de Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest en uitgeverij BCM Redactie Ineke Kootstra, Philip Leussink (eindredactie), Adeline van Campen, Martijn Versteeg Tekst Henri Aarts, Thijs Bonger, Wolf Feest! Eekhof, Erik Fokke, Maartje van Houtert, Paul Janssen, Michel Khalifa, Ineke Kootstra, Maarten Kroese, Emanuel Overbeeke, Katja Reichenfeld, Rob Smetsers, Désirée Staverman, Stephen Westra, Jos van der Wanneer deze Klank op uw deurmat valt, is het jubileumjaar van Het Zanden en Jan Zekveld Fotografie Marc Bolsius, Marco Borggreve, Brabants Orkest begonnen. Zestig jaar geleden besloot een aantal Simon van Boxtel, Maurice Boyer | NRC Handelsblad, Nicolas Buisson, Fernando Colaco, Bertrand Desprez, Loes van Dijck, liefhebbers dat ook de provincie Noord-Brabant recht had op een Divulgação, Sacha Gusov, J. Henry-Fair, Maarten Kroese, Nicolas Lieber, Ramon symfonieorkest. Het unieke verschijnsel deed zich voor dat er een Mangold, Jan Swinkels, Bas Stoffelsen, Ari Versluis - SP Afbeelding voorzijde Ronald Brautigam orkest werd opgericht door zijn Vrienden, in plaats van andersom. (foto Marco Borggreve) Van alle beeldmateriaal in dit tijdschrift is Het orkest en de provincie Noord-Brabant met de grootst mogelijke zorgvuldigheid getracht de bron te achterhalen. zijn sinds 1950 onherkenbaar veranderd. Vormgeving Ineke Kootstra en Philip Leussink Economisch gezien is Brabant de tweede Druk Koninklijke drukkerij Broese & Peereboom BV Breda regio van het land en Het Brabants Orkest Advertentieacquisitie Brabant Sport en Media, Nuenen Marcel de Leeuw draagt op het hoogste niveau mede zorg telefoon 040 290 79 79 info@brabantsportenmedia.nl voor de culturele voedingsbodem die daarbij Oplage 3.000 exemplaren Uitgave 32ste jaargang nr. 4 januari / nr.5 februari 2010 hoort. Arthur van Dijk © Simon van Boxtel Frequentie Van deKlank verschijnen acht edities per concertseizoen Maar een ding is in die zestig jaar niet veranderd: Het Brabants Orkest ISSN 1569-9420 Prijs losse verkoop € 4 | dubbelnummer wordt nog steeds gedragen door de Brabantse bevolking. Concert- € 5 abonnement € 28,50 (incl. verzend- kosten) | abonnement Vrienden/ donateurs € 8 (alleen verzendkosten). bezoekers, Vrienden, Partners en Sponsoren zorgen ervoor dat het orkest Bij een abonnement krijgt u alle edities voorafgaand aan het eerste concert thuisgestuurd. Voor aanmelding zie de zich verder kan ontwikkelen, ook in moeilijke tijden. We weten dat we bonnen op pagina 15. Wijzigingen voorbehouden Niets in deze ook in de toekomst een beroep op u kunnen doen als dat nodig is. uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan We vieren het zestigjarig jubileum onder leiding van onze chef-dirigent ook, zonder schriftelijke toestemming van de redactie. Alan Buribayev in april, met een serie concerten in alle vier de grote Het Brabants Orkest Jan van Lieshoutstraat 5 postbus 230, 5600 AE Eindhoven speelsteden. Bewust kiezen we voor openbare concerten, waarvoor u telefoon 040 265 56 99 telefax 040 246 34 59 info@brabantsorkest.nl allen van harte bent uitgenodigd. De consequentie is dat de concerten www.brabantsorkest.nl St. Vrienden van Het Brabants Orkest snel uitverkocht zullen zijn, dus als u het jubileum met ons wilt vieren, telefoon 040 265 56 98 info@brabantsorkest.nl BCM moet u snel zijn. Esp 101 Postbus 1392, 5602 BJ Eindhoven bcm@bcm.nl • www.bcm.nl Mede namens bestuur en medewerkers van het orkest wens ik u een Hoe kunt u kaarten bestellen? Losse kaarten voor de concerten van Het feestelijk en muzikaal lustrumjaar toe. Brabants Orkest kunt u bestellen bij het bespreekbureau van de zaal van uw keuze. Zie voor uitgebreide informatie en ARTHUR VAN DIJK, ALGEMEEN DIRECTEUR openingstijden pagina 66. januari / februari 2010 • deKlank 3
  4. 4. Antoine Fodor en het Nederlandse muziekleven l Jan n Marijnissen a s feliciteert l e Het Brabants e a Orkest k Nathalie ai Stutzmann 58 ARTIKELEN 6 Portret: Nathalie Stutzmann heeft veel te geven • Ineke Kootstra 6 TEKST zingt Brahms en Mendelssohn Beethoven, Mendelssohn, Brahms, Verdi s 9 Fodor, Nederlands tijdgenoot van Beethoven • Jos van der Zanden 12 REDACTIONELEN deDagboeken (III/III): Huwelijksreis in A-majeur • Stephen Westra 18 Mijmeringen achter de lessenaar | column • Wolf Eekhof 21 Interview met Ralph van Raat • Erik Fokke 22 Het kleine oude huis | deColumn • Stephen Westra 37 Portret: Giel Vleggaars bekoring van discomuziek • Michel Khalifa 28 Jans Journaal | column • Jan Zekveld 57 Romantiek en religie • Emanuel Overbeeke 46 deVernieuwers IV/VI: Theo Verbey • Paul Janssen 48 RUBRIEKEN Amateurs in de ware zin van het woord • Désirée Staverman 52 deVrienden • Nieuwe bestuurleden II/II | De ontwikkeling v.h. Nederlandse muziekleven • Maartje van Houtert 62 Vriendenaanbieding: met korting naar het jubileumconcerten 14 Fortepiano • Ineke Kootstra 65 deOntmoeting • Pijnenburg muzikale kunst | Agenda educatie 26 hetOrkest • Evelien de Vries | Jubilea | Samenstelling orkest & staf 54 JUBILEUM Traditie & Vernieuwing (IV/VI) SERVICE Colofon 3 Van Oetelkonzert tot Brood op de planken • Paul Janssen 33 deBon • Aanmelden als Vriend of als abonnee op deKlank 15 Jan Marijnissen feliciteert Stichters, Beschermers, Partners, nieuwe Vrienden 16 Het Brabants Orkest (IV/VI) • Rob Smetsers 58 Subsidiënten en Sponsors | Kaartverkoop | Vooruitblik 66 4
  5. 5. Gelukkig nieuwjaar! Nieuw jaar, nieuwe voornemens, nieuwe kansen, nieuwe manieren. Ook bij Het Brabants Orkest. Nieuwe muziek van composer in residence Theo Verbey, van Amerikaan John Adams en van jong Nederlands compositietalent Giel Vleggaar. Voor sommigen van u klinkt Britten, Stravinsky of zelfs Debussy nog als nieuwe muziek in de oren. Ook nieuw repertoire van een oude meester staat op het programma: een symfonie van Limburger Antoine Fodor, tijdgenoot van Beethoven en Von Weber. Fodor was een van de grootste componisten van ons lage land. Wij ontvangen deze maanden nieuwe artiesten, voor het eerst bij ons te gast zijn dirigent Christoph Poppen en de zeer vermaarde Franse alt Nathalie Dagboek van a Stutzmann. In deKlank debuteren nieuwe auteurs. de huwelijksreis u i Maar naast het leven met nieuwe voornemens – van Felix en Cécile l gestopt met roken, gezonder etend, vaker sportend Mendelssohn – is er voor velen ook de vertrouwde en mooie levensstijl die wordt hooggehouden en gretig wordt omarmd. Zo ook bij Het Brabants Orkest. We waar- 18 deren goede bestaande relaties. Bijvoorbeeld met Jan Willem de Vriend, Jan Stulen, Roger Muraro en met Ronald Brautigam met zijn wel héél oude in- strument. En wát graag willen we steeds opnieuw CONCERTEN Beethoven interpreteren, Mozart, Brahms, Verdi en 14, 15, 16 en 17 januari 2010 • Beethoven, Mendelssohn, Brahms, Verdi Mendelssohn koesteren en zelfs de vijfenveertig Christoph Poppen · dirigent, Nathalie Stutzmann · alt, Brabant Koor 38 jaar oude traditie van het Carnavalsconcert in ere houden. En ik mag u wijzen op prachtige teksten 22 januari 2010 • Verbey, Adams, Vleggaar Hans Leenders · dirigent, Ralph van Raat · piano, Anton Sie · harp, van ‘cracks’ als Stephen Westra, Michel Khalifa of Huib Ramaer · presentatie 40 bijvoorbeeld Paul Janssen. 28, 29, 30 en 31 januari 2010 • Fodor, Weber, Beethoven Jan Willem de Vriend · dirigent, Ronald Brautigam · fortepiano 42 Zoals altijd in het leven draait het, in januari, februari en de tien maanden die volgen, om balans. Om 9 en 12 februari 2010 • Carnavalsconcerten 2010 harmonie. En laat dat nou, als orkest, onze core Jan Stulen · dirigent, Karin Bloemen · zang 33 business zijn, harmonie… 25, 26, 27 en 28 februari 2010 • Mozart, Stravinsky, Britten Alan Buribayev · dirigent, Roger Muraro · piano 44 INEKE KOOTSTRA januari / februari 2010 • deKlank 5
  6. 6. Inek Kootst neke Kootstra ‘Met volle inzet van al mijn middelen’ Nathalie Stutzmann heeft veel te geven Z e is een zeldzame ‘echte’ alt met een grote carrière. Talentvol musicus – opgeleid als pianist en fagottist alvorens ze zich ging concentreren op zang – met een uitgebreid repertoire van Barok tot hedendaagse muziek. Bovendien staat ze bekend als een buitengewoon vriendelijke vrouw met hart voor hobby’s als golfen en koken en met een missie om zich tegen vivisectie in te zetten. In thuisland Frankrijk heeft Nathalie Stutzmann (1965) de reputatie van een kunstenaar die niet algemeen gekend is en bescheiden opereert. ‘Er is een waanzinnige trend gaande de laatste jaren: de kunst- en muziek- wereld zijn weerspiegelingen van de samenleving. Alles wat virtuoos is, briljant, explosief of effusief heeft een groot publiek. Een carrière op basis van het lied, of intiemer, minder spectaculair repertoire, en dan ook nog voor een altstem, raakt een ander publiek dan de grote massa. Maar ook speelt mee dat ik veel in het buitenland verkeer.’ Wordt een profeet in eigen land dan nooit geëerd? Want dáár, in dat buitenland, soleert ze in presti- gieuze concerten en projecten zoals bijvoorbeeld de uitvoering van alle symfonieën van Mahler met de Berliner Philharmoniker onder leiding van Sir Simon Rattle, producties met Seiji Ozawa, Christoph von Dohnanyi of Riccardo Chailly en opera’s van Parijs tot Tokio. ’Tegenwoordig wordt de fysiek van de zanger ingezet’ Het lied – zowel met piano als het orkestlied – wordt door Stutzmann tot haar favoriete repertoire gerekend. ‘Mahler is de man van het lied aan de piano, maar met kleuren van orkest. Zijn werk verraadt dat hij, als dirigent aan de opera, van de stem houdt. Ik houd ervan dat in het lied teksten en melodie er werkelijk toe doen. Maar mijn eerste liefde in dit repertoire gold de muzikale vorm. Voor mij komt de tekst daarna. Ik verkies mooie muziek met een slechte tekst boven een mooie tekst op slechte muziek. Dat geldt niet voor alle vocalisten. Velen vonden de weg naar het lied door liefde voor de dichtkunst. Ik niet, ik vond de tekst pas in tweede instantie. Toen ik de rijkdom van de combinatie van tekst en muziek eenmaal ontdekte, werd het lied nog intrigerender. De emoties van het lied staan zo veel dichter bij de werkelijkheid en zijn daarom veel interessanter dan die Nathalie Stutzmann van een stereotype hoofdrolspeelster in de opera.’ t © Nicolas Lieber 6
  7. 7. ‘De emoties van het lied staan zo veel dichter bij de werkelijkheid.’ januari / februari 2010 • deKlank 7
  8. 8. Toch brak Stutzmann in de jaren tachtig door vanwege haar vertolkingen van rollen Nathalie Stutzmann vindt goed eten in opera’s van Händel en Vivaldi. Daar ligt de basis van haar internationale carrière. ‘een van de betere zonden’ ‘Het barokke repertoire is essentieel voor een alt. Het heeft me op de kaart gezet, ‘Ik moet toegeven dat ik natuurlijk argwaan koester tegen maar kort daarna ontwikkelde zich in de opera-scene de voorkeur om counterte- mensen die geen fijnproevers zijn of niet weten hoe ze een nors in te zetten. Ik wilde daartegen niet vechten, want een man in een mannenrol goed maal, de vriendelijkheid van een mooie tafel of de smaak casten doet, in tegenstelling tot vroeger tijden, nu veel meer recht aan de moderne van een grote wijn moeten waarderen. Zodra ik een paar regieën en interpretaties. De ensceneringen zijn tegenwoordig veel realistischer, dagen thuis kan doorbrengen, geniet ik ervan in stapels kernachtiger, ook – letterlijk – in aankleding. In opera wordt tegenwoordig veel kookboeken en op internet naar goede recepten te zoeken meer getypecast en wordt de fysiek van de zanger ingezet.’ en daarmee te experimenteren in gezelschap van een aantal van mijn beste vrienden. Een lekker diner bereiden en een Teamwork paar uur besteden om te koken, is echt een daad van ware Stutzmann is ook te horen in zelden uitgevoerde werken zoals op de Erato-cd liefde en vrijgevigheid, omdat we het meest kostbare wat Béatitudes van César Franck. ‘Inderdaad doe ik veel verschillende dingen. Als het een mens bezit spenderen: tijd!’ Stutzmann amuseert zich erover dat haar bijzondere timbre maar mooi is en het me raakt, sta ik er altijd voor open. Ik wil me niet specialise- steeds opnieuw met culinaire kwalificaties wordt beschreven: ren. Evenzeer in het belang van mijn stem als in het belang van mijn ‘geestelijke ‘Een stem in donkere zacht-bittere koffiemelange, onmisken- gezondheid’. Het houdt haar levendig en alert om verschillende stijlen te interpre- baar te herkennen aan het bladgouden strooisel op de zwarte teren of onbekende paden te bewandelen. ‘Maar vooral houd ik gewoon van álles, chocolade, een volle mokka-room, donker als de nacht en ik ben heel erg gretig! Niet alleen als ‘alleseter’, maar ik ben ook gretig in zo véél bitterzoet...’ mogelijk willen zingen. Bijvoorbeeld in de rol van Geneviève in Pelléas et Mélisande, Stutzmanns favoriete recepten vind u op haar website lees ik een brief voor aan het begin van de opera, moet dan twee uur wachten en www.nathaliestutzmann.com maak ten slotte de opera af. Of er zijn grote oratoria waarin je als solist maar af en toe zingt, hier een aria, daar drie zinnen, misschien nog een duet of gezamenlijke finale. Ik vind dat verschrikkelijk. De andere kant van het verhaal is dat ik het erg leuk vind om in een team van zangers te werken, in plaats van steeds alleen op de bühne te staan. Maar uiteindelijk bestaat mijn agenda toch wel voor ongeveer 95% uit recitals of solowerken met orkest. De Rückertlieder, Kindertotenlieder, de Altrapsodie, allemaal werken die mij niet aflatend boeien en die het mogelijk maken met bijzondere orkesten en dirigenten te werken.’ ‘Ik heb veel te geven, ik hoop dat het, als in het verleden, ook in de toekomst steeds met vreugde zal worden aangenomen.’ Weinig beroemde alten Stutzmann is internationaal gezien een van de weinige ‘echte’ alten, een contra-alt. Over het feit dat ze ‘als kind al bariton was’ kan ze nu hartelijk lachen. Om als dochter van de beroemde sopraan Christiane Stutzmann, die haar bovendien haar eerste zangonderricht gaf, te moeten vaststellen dat ze niet eens mezzopartijen als Tosca of Carmen zou kunnen zingen, vond Stutzmmann jr. aanvankelijk niet makkelijk. Intussen heeft ze haar eigen weg gevonden: ‘Nathalie Stutzmann, meer dan ooit zichzelf’, kopte Luister dan ook een paar jaar geleden al. Ze heeft de speciale mogelijkheden van haar zeer diepe, typische stemgeluid leren kennen. Zo zingt ze, naast het reguliere altrepertoire, composities die voor de beroemde Italiaanse castraten werden geschreven, waaronder Händels Alcina en Rodelinda en ook werken in tenorligging. Toch heeft haar stem niets mannelijks. Het is de combinatie van haar androgyne stem en Franse elegantie die haar tot een fenomeen maakt. ‘Mijn laryx is heel groot, heeft een abnormale omvang terwijl mijn stembanden normaal zijn. Zulke stemmen ontwikkelen zich heel langzaam. Ik zing al vijfentwintig jaar en kon aanvankelijk de mogelijk- heden van mijn stem maar moeilijk inschatten. Het was Hans Hotter die me, toen ik twintig was en met hem werkte zei: “Winterreise zul je zingen én jij zult Wagner zingen. Maar in beide gevallen neemt het twintig jaar in beslag”. ’ Stemomvang alleen maakt iemand niet alleen tot een contra-alt, het gaat ook om kleur. Kleur van het middenregister. Veel mezzo’s beheersen hun lage tonen fenomenaal maar mogen geen alt genoemd worden. Het heeft te maken met waar de stem zijn registerwisse- lingen maakt. ‘Echte alten moet je met een kaarsje zoeken, ook het verleden levert veel bekende sopranen, maar weinig beroemde alten op. Kathleen Ferrier en Helen Watts zijn Nathalie Stutzmann © Nicolas Buisson grote, uitzonderlijke voorbeelden.’ 8
  9. 9. Kleine dromen die uitkomen Maar Stutzmann staat niet alleen stil bij het verleden. Gretig als zij is, blikt zij verlangend naar de toekomst en al wat daar in het verschiet ligt. ‘Doordat mijn stem zich zo bleef ontwikkelen waren er in de afgelopen decennia steeds weer nieuwe dingen die binnen mijn mogelijkheden kwamen te liggen of op mijn pad kwamen. Ik zing vaak Sofia Goebaidoelina’s Stunde der Seele. Zij belde me vorig jaar met het aanbod voor me te willen componeren en is bezig een werk voor koor, cello-octet en alt samen te stellen. Je moet niets willen plannen, maar afwachten welke gelegenheid er op je pad komt. Het zijn steeds net kleine dromen die uitkomen. Vorig jaar zong ik voor het eerst Das Lied von der Erde en ik zong dit seizoen Erda, de Godin van de aarde in Wagners Ring, die partijen mag ik blijvend toevoegen aan mijn repertoirelijst.’ Stutzmann schrijft ook stukken om en zingt bijvoorbeeld Die Winterreise die Hans Hotter voorspelde. En Die schöne Müllerin. Teleurstellingen in de liefde overstijgen tenslotte de sexen. Lovende recensies waren het gevolg: ‘Stutzmann raakt een dieper laag dan menig mannelijk collega’, juichte bijvoorbeeld Klassieke Zaken. Zijn er nog wensen? ‘Ja, ik zou graag meer barokmuziek willen maken. Ik werk regelmatig met Minkowski en met Gardiner, maar niet genoeg naar mijn zin. In juni 2008 zong ik Vivaldi en Pergolesi, Händel en opnieuw Vivaldi staan pas weer gepland voor 2010.’ In november 2009 vond daarom de eerste tournee van Stutzmanns eigen barokensemble plaats. In 2008 richtte ze het ensemble Orfeo 55 op, dat ze bovendien zelf muzikaal leidt. ‘Ik heb altijd uiting willen geven aan mijn eigen muzikale gedachte. Niemand zou het hebben geaccepteerd als ik een Mahler had opgevat om te dirigeren. Ik vond het buitengewoon spannend, maar in dit repertoire is die stap goed ontvangen. Ik zie het nadrukkelijk als een verbreding van mijn muzikale mogelijkheden. Helaas wordt er vaak gedacht dat zangers die gaan dirigeren in hun nadagen zijn of van carrière switchen. Dat vind ik jammer. Toen Christian Zacharias of Daniel Barenboim gingen dirigeren dacht niemand dat zij de piano vaarwel zouden zeggen. Ik doe het juist uit een soort groeigedachte. Met volle inzet van al mijn middelen.’ Nathalie Stutzmann zin Mendelssohn en Brahms · 14, 15, 16 en 17 januari 2010 · zie pagina 38 zingt m 16 TEKSTEN LUDWIG VAN BEETHOVEN II. Choral JOHANNES BRAHMS Elegischer Gesang Deines Kind’s Gebet erhöre, Vater, Altrapsodie schau auf mich herab; Sanft, wie du lebtest, meinen Augen Licht gewähre, Aber abseits, wer ist’s? hast du vollendet, rette mich aus dunkelm Grab. In’s Gebüsch verliert sich sein Pfad, zu heilig für den Schmerz! hinter ihm schlagen die Sträuche zusammen, Kein Auge wein’ ob Sonst verlacht der Feind mich Armen, das Gras steht wieder auf, des himmlischen Geistes Heimkehr. triumphiert in stolzer Pracht, die Öde verschlingt ihn. tekst · Ignaz Franz Castelli (1781-1862) sonst verfolgt er ohn’ Erbarmen und verspottet deine Macht. Ach wer heilet die Schmerzen dess, FELIX MENDELSSOHN dem Balsam zu Gift ward? Hymne / Drei geistliche Lieder und Fuge III. der sich Menschenhass Herr, wir trau’n auf deine Güte, aus der Fülle der Liebe trank! I. Hymne die uns rettet wunderbar, Erst verachtet, nun ein Verächter Laß, o Herr mich Hilfe finden, singen dir mit frommem Liede, zehrt er heimlich auf seinen eignen Werth neig’ dich gnädig meinem Fleh’n, danken freudig immer dar. in ung’nügender Selbstsucht, will’s gedenken du der Sünden, nimmermehr kann ich besteh’n. IV. Fuge Ist auf deinem Psalter, Vater der Liebe, Soll mein Sorgen ewig dauern? Laßt sein heilig Lob uns singen, ein Ton seinem Ohre vernehmlich, Sollen Feinde spotten mein? laßt uns seiner Liebe freu’n. so erquicke sein Herz! Schwach und hilflos soll ich trauern Öffne den umwölkten Blick und von dir vergessen sein? über die tausend Quellen Neben dem Durstenden in der Wüste. tekst · Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) t januari / februari 2010 • deKlank 9
  10. 10. GIUSEPPE VERDI · Quattro pezzi sacri Tui nati vulnerati, I Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum. Wees gegroet Maria, vol van genade. De Heer is met u. tam dignati pro me pati, poenas mecum divide. Benedicta tu in mulieribus, Gij zijt de gezegende onder de vrouwen. Fac me vere tecum flere, et benedictus fructus En gezegend is Jezus, crucifixo condolere, ventris tui, Iesus. de vrucht van uw schoot. donec ego vixero. Sancta Maria, Mater Dei, Heilige Maria, Moeder van God, ora pro nobis peccatoribus, bid voor ons, zondaars, Iuxta crucem tecum stare, nunc et in hora mortis nostrae. Amen. nu en in het uur van onze dood. Amen. et me tibi sociare in planctu desidero. II Stabat Mater dolorosa iuxta crucem lacrimosa, Naast het kruis, met wenende ogen, stond de Moeder droefgebogen, Virgo virginum praeclara, mihi iam non sis amara, fac me tecum plangere. dum pendebat filius. waar haar zoon te lijden hing. Fac ut portem Christi mortem, Cuius animam gementem Ach, hoe haar door ’t zuchtend harte, passionis, fac consortem, contristatam et dolentem, medelijdend met zijn smarte, et plagas recolere. pertransivit gladius. ’t zwaard van droefheid henenging. Fac me plagis vulnerari, O quam tristis et afflicta O, hoe weende in pijn en rouwe, cruce hac inebriari, fuit illa benedicta die gebenedijde vrouwe, ob amorem filii. mater unigeniti Moeder van Gods enige Zoon Inflammatus et accensus Quae moerebat, et dolebat, Ach hoe treurde en hoe streed zij, Per Te, Virgo, sim defensus et tremebat, dum videbat Ach wat moederangsten leed zij, In die iudicii. nati poenas inclyti. ziende hem ten spot en hoon Fac me cruce custodiri Quis est homo qui non fleret, Wie, die zonder mederouwen Morte Christi praemuniri Christi matrem si videret Christus’ moeder kan aanschouwen Confoveri gratia in tanto supplicio? in zo wrede foltering? Quando corpus morietur, Quis non posset contristari Wie wil niet in droevig wenen Fac, ut animae donetur Christi Matrem contemplari met Maria zich verenen, Paradisi gloria. Amen. dolentem cum filio? lijdend met haar lieveling? Pro peccatis suae gentis, Voor de zonden van de zijnen III Laudi alla Vergine Maria Vergine madre, figlia del tuo Figlio, vidit Iesum in tormentis zag zij Jesus zo in pijnen Umile ed alta più che creatura, et flagellis subditum. en door gesels wreed gewond Termine fisso d’eterno consiglio. Vidit suum dulcem natum Gans alleen zag zij hem lijden, Tu se’ colei che l’umana natura moriendo desolatum, troosteloos de doodsstrijd strijden Nobilitasti sì, che‘l suo Fattore dum emisit spiritum. in zijn laatste stervensstond. Non disdegnò di farsi sua fattura. Eia mater, fons amoris, Geef, o Moeder, bron van liefde, Nel ventre tuo si raccese l’amore, me sentire vim doloris dat ik voele wat U griefde, Per lo cui caldo nell’eterna pace fac, ut tecum lugeam. dat ik met U medeklaag. Così è germinato questo fiore. Fac ut ardeat cor meum Dat mijn hart ontgloei van binnen, Qui se’ a noi meridiana face in amando Christum Deum, in mijn Heer en God te minnen, Di caritate, e giuso, in tra i mortali, ut sibi complaceam. dat ik Hem alleen behaag. Se’ di speranza fontana vivace. Sancta mater, istud agas Heilige Moeder, ach verhoor mij, Donna, se’ tanto grande, e tanto vali, Crucifixi fige plagas des gekruistes wonden boor mij Che qual vuol grazia ed a te non ricorre, cordi meo valide. diep en krachtig in het hart. Sua disianza vuol volar senz’ali. 10
  11. 11. ’k Zie Uw Zoon bedekt met wonden La tua benignità non pur soccorre U laat geen smekeling Uw hulp ontberen talloos om mijn vele zonden, A chi dimanda, ma molte fiate En zult daarnaast ook menigmaal gewis laat mij delen in Zijn smart. Liberamente al dimandar precorre. Weldadig op de vraag anticiperen. Doe mij in liefde met U wenen In te misericordia, in te pietate, In U mocht meegevoel, bekommernis en met Jezus mij verenen In te magnificenza, in te s’aduna En mildheid, al het goede samenstromen tot mijn stervensuur zal slaan. Quantunque in creatura è di bontate. Ave, Ave. Dat in Gods schepselen te vinden is. Ave, Ave. tekst · Dante Allighieri (1265-1321) vertaling · Ike Cialona en Peter Verstegen Diep bedroefd kom ik U vragen Amsterdam 2000 met U Jezus leed te dragen en met U bij ’t kruis te staan. IV Te Deum laudamus, Te Dominum confitemur, Wij prijzen U, o God, wij loven U, Maagd der Maagden, uitverkoren, Te aeternum Patrem U bent onze eeuwige Vader, wil mij in uw goedheid horen, omnis terra veneratur. die door de gehele aarde aanbeden wordt. laat mij wenend bij U zijn. Tibi omnes Angeli, Alle engelen juichen U toe, Tibi coeli et universae Potestates, U de hemel en alle Machten: Laat mij al de wrede plagen Tibi cherubim et seraphim cherubijnen en serafijnen en de dood van Christus dragen, incessabili voce proclamant: juichen onophoudelijk: laat mij sterven zoals Hij. Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Heilig, Heilig, Heilig, de Heer, Met Hem aan het kruis geklonken, Deus Sabaoth. de God der hemelse machten. maak mij van de smarte dronken Pleni sunt coeli et terra De hemel en de aarde, vervuld om de liefde voor Uw Zoon. majestatis gloriae tuae. van de majesteit van Uw heerlijkheid. Te gloriosus Apostolorum chorus, De apostelen loven U in koor; Moge ik in ’t vuur niet branden, Te Prophetarum laudabilis numerus, U, de gezegende gemeenschap der profeten; neem o Maagd mijn zaak in handen Te Martyrum candidatus laudat exercitus. het stralende leger der martelaren bezingen U. in het oordeel voor Gods troon. Te per orbem terrarum sancta confitetur Ecclesia: Overal ter wereld, aanbidt de Heilige Kerk U, Patrem immensae majestatis, U de Vader, van onmetelijke majesteit; Met Hem aan het kruis geklonken, Venerandum tuum verum et unicum Filium, Uw ware en enige Zoon, verering waardig; maak mij van de smarte dronken Sanctum quoque Paraclitum Spiritum. De Heilige Geest ook, onze trooster. om de liefde voor Uw Zoon. Tu Rex gloriae, Christe. U bent de Koning der glorie, Christus. Tu Patris sempiternus es Filius. U bent de eeuwige Zoon van de Vader. Als mijn lichaam weg zal sterven, Tu ad liberandum suscepturus hominem U schuwt de schoot niet van de Maagd, doe mijn ziele dan verwerven non horruisti Virginis uterum. om de mensheid te redden. ’t glorievolle Paradijs. Amen. Tu, devicto mortis aculeo, U hebt de angel van de dood overwonnen vertaling · Hélène Nolthenius aperuisti credentibus regna coelorum. en voor allen die geloven, het hemelse rijk geopend. Tu ad dexteram Dei sedes Gij die zit aan de rechterhand van God, O maagdelijke Moeder, dochter van in gloria Patris. in de glorie van de Vader. Uw Zoon, zo nederig en zo verheven, Judex crederis esse venturus. Wij geloven dat U zult komen als onze rechter. Vanouds het einddoel van Gods eeuwig plan, Te ergo quaesumus tuis famulis subveni, Wij bidden U, help Uw dienaren, quos pretioso Sanguine redemisti. die door U zijn gered met Uw kostbaar bloed. U hebt de mensheid adeldom gegeven: Aeterna fac cum Sanctis tuis Neem ons op onder de talrijke heiligen, De Schepper koos U uit, toen Hij besloot in gloria numerari. in het rijk van de Eeuwige Heerlijkheid. Te midden van Zijn schepselen te leven. Salvum fac populum tuum, Domine, Red, o Heer, Uw volk, De Liefde ging weer bloeien in Uw schoot et benedic haereditate tuae. en zegen Uw eigendommen; En deed de bloem haar bladeren ontvouwen Et rege eos, et extolle illos in aeternum. Leid Uw kinderen en laat hen toe tot de eeuwigheid. Die door Zijn licht en warmte hier ontsproot. Per singulos dies benedicimus te, Dag in dag uit prijzen wij U; Et laudamus nomen tuum in saeculum seculi. en loven Uw naam tot in de eeuwen der eeuwen. U bent voor ons een toorts van liefde, Vrouwe, Dignare, Domine, die isto, Bescherm ons Heer, Terwijl de stervelingen U althoos sine peccatos nos custodire. nu genadig tegen iedere zonde. Als sprankelende bron van hoop beschouwen. Miserere nostri, Domine. Heb meelij met ons, o Heer. Fiat misericordia tua, Domine, super nos, Laat Uw mededogen, Heer, over ons gaan, U bent zo machtig en zo grandioos: quemadmodum speravimus in te; zoals wij onze hoop op U gevestigd hebben. Wie zich niet om genade tot U keren, In te speravi, In U heb ik vertrouwen; laat me niet Willen wel vliegen, maar zijn vleugelloos. non confundar in aeternum. in verwarring geraken, tot in eeuwigheid. januari / februari 2010 • deKlank 11
  12. 12. Jos van der Zanden o van der Zande Fodor, Nederlands tijdgenoot van Beethoven ‘W ij Hollanders hebben geene eigene muzijk. Zoo hard mij deze be- kentenis valt, zoo zeer is zij echter op de waarheid gegrond.’ Het minderwaardigheidscomplex zat diep. Aan het begin van de negen- tiende eeuw had Nederland op muziekgebied maar weinig te bieden. Componisten van eigen bodem waren op één hand te tellen en de concertprogramma’s moesten steevast met composities van Duitse, Franse of Italiaanse origine worden samen- gesteld. Beethoven en Spohr werden veel gespeeld, ook Mozart en Haydn; uit Frankrijk waren Méhul, Gossec en Cherubini populair. Met name in Amsterdam was het niveau van de muziekbeoefening lager dan wat van een grote stad verwacht mocht worden. ‘Voor de meeste toonkunstenaars geen paradijs’, zo meldde de Nederlandse correspondent van de Duitse Allgemeine Musikalische Zeitung. ‘Wie in concerten en schouwburgen geëngageerd is en van Carolus Antonius Fodor ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat lesgeeft, kan wel een behoorlijk inkomen hebben, maar het komt mij voor Carolus Antonius (Antoine) Fodor dat een kunstenaar hier lang niet zo gezien is als op andere plaatsen.’ werd op 12 april 1768 geboren te Venlo, huwde in 1798 Geertruida Tegenwoordig worden verwoede pogingen ondernomen om aannemelijk te maken dat het wel meeviel met die Tersteeg en overleed op 22 februari muzikale armoede in ons land, in weerwil van het citaat. Bibliotheken en archieven worden doorgespit en inder- 1846 in Amsterdam. Fodor was de daad worden daarbij soms verrassende ontdekkingen gedaan, in de vorm van degelijke, kwalitatief hoogstaande jongste broer van de vioolvirtuoos muziekwerken die een tweede leven verdienen. Ook schijnt het muziekleven destijds aanzienlijk intensiever en en componist Josephus Andreas rijker te zijn geweest dan altijd is aangenomen. Met name amateurgezelschappen waren bijzonder actief. Fodor. Hij studeerde in Mannheim, We moeten het citaat dan ook voorzichtig interpreteren. Met ‘geene eigene muzijk’ werd kennelijk bedoeld Parijs en vermoedelijk in Rusland. dat het aan een eigen, ‘vaderlandse’ stijl ontbrak, niet zozeer aan een levendig muziekleven. Italië had een Hij ontwikkelde zich als pianovir- Rossini voortgebracht, wiens opzwepende opera’s ons land veroverden. Franse revolutionaire componisten tuoos, organiseerde en dirigeerde hadden de hymne en de lofzang ontwikkeld, en de gepassioneerde reddingsopera. In Oostenrijk was de Weense talrijke concerten en componeerde klassieke stijl normerend geworden, als tegenwicht tegen al die mediterrane lichtvoetigheid. Wat had Nederland symfonieën, pianoconcerten en -sonates, kamermuziek, liederen te bieden? Tja, niet veel authentieks. We moesten steeds leentjebuur spelen over de grens, nu eens hier dan en een aantal cantates. Een opera weer daar. Zelfs de leidende dirigenten en componisten kwamen van buiten. Johann Wilhelm Wilms was zo’n ging verloren. voorbeeld: van origine Duitser. 12
  13. 13. Kolenhandelaar cd-tips Daarom mag het niet verbazen dat een talentvol componist van eigen bodem door het publiek in de armen werd Dutch Symphonies, incl. Fodors Symfonieën nrs.2 en 3 (in c op.19) gesloten. Carel Anton Fodor, telg van een rijk muzikantengeslacht, viel met zijn neus in de boter. Hij had de Radio Kamerorkest tijdgeest mee, daarnaast ook afkomst, vrienden, maar natuurlijk bovenal zijn talent. Nauwelijks dertien werd hij o.l.v. Anthony Halstead vanuit zijn geboorteplaats Venlo door zijn eveneens muzikale broers meegenomen naar Parijs, in die dagen NM CLASSICS NM92085 een muzikale duiventil. Over zijn contacten en activiteiten daar weten we niets, maar dat hij al in 1790 als vroege twintiger een aanstelling vond in Amsterdam was ongetwijfeld het resultaat van goed lobbywerk. Fortepiano music Het werd een glansrijke carrière en Fodor werd een van de meest toonaangevende figuren van het Neder- from the Netherlands landse muziekleven. Hij gaf concerten in gebouw Felix Meritis aan de Keizersgracht, waar dirigent Bartholo- Arthur Schoonderwoerd, fortepiano meus Ruloffs de scepter zwaaide. Een vetpot zal het allemaal niet zijn geweest voor de jonge musicus en NM CLASSICS NM92103 componist, en het schijnt dat hij een bijverdienste had als kolenhandelaar, je moet toch wat als eenvoudige dagloner. Maar het tij keerde. Na het overlijden van Ruloffs in 1801 mocht Fodor het stokje overnemen. Een Concertos néerlandais pour piano Arthur Schoonderwoerd en jaar later werd hij ook dirigent van Eruditio Musica, een ander Amsterdams orkest. Dat hij zijn taken met Ensemble Cristofori verve vervulde, blijkt uit diverse eerbewijzen. Zo kreeg hij een diploma van het Instituut voor Wetenschappen, 2004 ALPHA 052 Literatuur en Schoone Kunsten en werd hij meerdere keren uitgenodigd naar Den Haag te komen om op te treden aan het hof. o.a. Symfonie in c opus 19 Fodor componeerde een aanzienlijke hoeveelheid muziek, zoals pianoconcerten, kamermuziek en een reeks (ingekorte versie) Residentie nationalistisch getinte gelegenheidswerken. Tot de echte parels van zijn oeuvre behoren drie symfonieën, Orkest o.l.v. Antal Dorati waarvan de Tweede en Derde tegenwoordig geregeld op het concertprogramma staan. Een handvol werken van 1978 OLYMPIA OCD 501 Fodor is inmiddels ook op cd verkrijgbaar. Wie ze hoort, zal de uitspraak over de ‘eigene muzijk’ wel beamen: (alleen antiquarisch verkrijgbaar) Fodor componeerde namelijk in de volgroeide stijl van de Weense Klassieken. Het is dan ook veelzeggend dat Heruitgegeven op 400 Years of hij een cantate schreef met de titel Hulde aan Joseph Haydn. Fodor moet de partituren van deze grootheid Dutch music. Vol. 2. intensief bestudeerd en als voorbeeld genomen hebben. www.residentieorkest.nl > webwinkel Symfonie nr.3 of 4 ? bladmuziek Hoewel gecomponeerd in 1801 werd Fodors Derde Symfonie in c opus 19 omstreeks 1805 in druk uitgebracht, downloadable muziek voor piano zonder nummering. Het titelblad luidde Simphonie à grand orchestre oeuvre XIX. In de jaren zeventig van de op www.henseltlibrary.org/ vorige eeuw werd het werk herontdekt en in 1987 werd er bij Donemus in Amsterdam een moderne uitgave scores2.html van verzorgd. Daarbij werd deze symfonie de ‘Vierde’ genoemd. Dit leidde tot protest onder kenners, zoals de Nederlandse musicoloog Dick van Heuvel: deze symfonie moest in zijn optiek de ‘Derde’ heten, want het internet-tip werk sluit aan op Fodors Tweede Symfonie opus 13. Van Heuvel besloot in 1998 tot een nieuwe uitgave, gepu- www.youtube.com/ bliceerd door de organisatie Musica Neerlandica in Den Haag. Hij persisteerde erin dat het om de Derde watch?v=eDmzm3XDmEs Symfonie van Fodor ging, maar zoals zo vaak moest musicologische correctheid het afleggen tegen wat inge- burgerd was geraakt bij bibliotheken en cd-labels. Iets dergelijks deed zich ook voor bij Schuberts Achtste Symfonie, die in de muziekwetenschap hardnekkig voor de Zevende doorgaat. De Symfonie in c van Fodor zal wel voor altijd behept blijven met een nummer dat feitelijk onjuist is. Achttiende eeuw voorbij Deze Derde – we brengen de inmiddels overleden Dick van Heuvel graag een postuum eerbetoon – is een opmerkelijk stuk. Toen Fodor deze symfonie schreef, kan hij namelijk nog geen invloed hebben ondergaan van Ludwig van Beethoven in Wenen, van wie immers nog geen symfonie in druk was uitgekomen. Toch zal menig muziekliefhebber bij het horen van Fodors werk aan deze muziekreus worden herinnerd. De langzame inleiding bijvoorbeeld opent met een pathetisch c-klein dat het idioom van Mozart en Haydn al ontgroeid is – al kon Haydn zijn late symfonieën ook heel duister laten beginnen. Ongewoon felle accenten en spannende unisoni bij Fodor maken duidelijk dat de achttiende eeuw voorbij is. Met de inzet van het eerste en vooral het lieflijke tweede thema worden echter gebaander wegen betreden. Vol verbeeldingskracht is de doorwerking van dit openingsdeel, met akkoordverbindingen à la Schubert. In het tweede deel kijkt Haydn om de hoek. Ook Mozart overigens, in de wijze waarop de houtblazers elkaar afwisselen (deze symfonie kent twee hobo’s, fagotten en klarinetten en slechts één fluit). In dit deel heeft Fodor wat moeite om lange spanningsbogen te maken, soms klinkt het wat blokkendoosachtig. Dat geldt niet voor het speelse Menuet, dat in een pittig tempo uitgevoerd de allure heeft van een echt Beethoveniaans scherzo. In de sprankelende finale trakteert Fodor zijn publiek opnieuw op verrassingen in de stijl van Haydn, Symfonie Symfoni in c van Fodo v odor zoals pizzicati en de imitatie van een koekkoek. 28, 29, 30 en 31 januari 2010 0 anuari 2010 Al was er dan geen ‘vaderlandse’ stijl, dit was een symfonie waarop het vroeg-negentiende-eeuwse Nederland zie pagina 42 trots kon zijn, hoewel het werk buiten onze landgrenzen niet veel interesse schijnt te hebben afgedwongen. januari / februari 2010 • deKlank 13
  14. 14. Wim Kuypers’ maatschappelijke interesses zijn breed en af te lezen aan deVrienden de diversiteit van de nevenfuncties die hij als bestuurder bekleedde. nieuws voor en over de Vrienden van Het Brabants Orkest Sportverenigingen, werkgeversverenigingen en harmonieën profiteerden van zijn betrokkenheid en stuurmanschap, maar vooral valt zijn enga- gement voor technologie op, gezien het feit dat hij betrokken was of is bij Oude Vrienden, vele aan Brainport gerelateerde instanties. Kuypers is lid van de Raad van Advies van Brainport, lid van de klankbordgroepen van de denktanken nieuwe bestuurders… II/II Energie in Brainport en Werken in Brainport en voorzitter van de klank- bordgroep Energie Neutraal Wonen (Brainportproject). Maar ook voelt hij Op 8 september 2009 nam het orkest afscheid van drie gewaardeerde zich verantwoordelijk voor de kwaliteit van de samenleving, getuige zijn bestuursleden van Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest. De heren voorzitterschap van het Opleidingsbedrijf Installatiewerk Brabant Zeeland, Esper van Heesewijk, Henk van Noije en Herman Verhoeven konden al het feit dat hij zetelt in het comité van aanbeveling van de Stichting sinds mei jongstleden hun kennis van zaken overdragen, omdat toen maar Leergeld Helmond en ook bestuurslid is van het Regionaal Platform liefst vier nieuwe bestuursleden aantraden. Alhoewel: nieuw... ze heb- Criminaliteitsbeheersing Oost-Brabant (RPC). ben allen al hun eigen historie met het orkest als Vriend of Partner. Maar ‘Persoonlijk hecht ik veel waarde aan een coherente en zorgzame samen- met hun nieuwe functie begint voor hen en ons nog een gezamenlijke leving. Bijdragen aan ontwikkelingsinitiatieven van mens en bedrijf of nieuwe weg. In de deKlank nr.1 werden de heren Joep Chappin en Henk maatschappelijke voorzieningen passen daar prima in. Desgevraagd zeg Dekkers geïntroduceerd. Onderstaand stel ik Wim Kuypers en Joost de ik nogal eens mijn bijdrage daarin toe, als ik me de tijd kan veroorloven Roij graag aan u voor. en het thema of doel me aanspreekt. Het Brabants Orkest spreekt me aan ‘Het orkest is belangrijk als een belangrijk onderdeel van de Brabantse samenleving, vandaar het in de Brabantse samenleving’ jarenlange lidmaatschap als Stichter van het orkest en nu het aanvaarden Wim Kuypers (1944) uit Bakel was van een functie in het Vriendenbestuur. tot zo’n twee jaar geleden directeur van het Helmondse familiebedrijf ‘Persoonlijk hecht ik veel waarde Kuijpers Installaties. In januari 2008 trad hij terug en werd hij benoemd aan een coherente en zorgzame tot Commissaris van het bedrijf. De onderneming met vestigingen samenleving.’ Wim Kuypers in Helmond, Utrecht, Roosendaal, Arnhem, Tilburg, ’s-Hertogenbosch ‘Ik draag het orkest al jaren een warm hart toe’ Wim Kuypers en Den Haag, is gespecialiseerd in Tilburger Joost de Roij (1959) kreeg zijn eerste klarinetlessen van zijn klimaatinstallaties en elektrotechniek voor gebouwen. Verder staan be- opa toen hij zes jaar oud was. Na zijn middelbare schoolopleiding MTS veiliging en de aanleg van sprinklerinstallaties op het programma. elektrotechniek werd hij toegelaten aan het Brabants Conservatorium en Vriendenaanbieding MET KORTING NAAR JUBILEUMCONCERTEN N Het Brabants Orkest bestaat in 2010 zestig jaar en dat wordt gevierd met een viertal feestelijke jubileumconcerten onder leiding van chef-dirigent Alan Buribayev. De concerten worden gegeven van 22 t/m 25 april 2010 in Tilburg, Breda, ’s-Hertogenbosch en Eindhoven. Het concertprogramma vormt een mooie versmelting van traditie en vernieuwing, de twee pijlers waarop het orkest in zijn lange geschiedenis steunt. Van Ravel staan La Valse en het Pianoconcert voor de linkerhand op het programma, met solist Jean-Efflam Bavouzet. Van Richard Strauss speelt het orkest de Suite uit Der Rosenkavalier. Bovendien componeert onze composer in residence Theo Verbey op dit moment een nieuw orkestwerk waarvan u bij deze concerten de wereldpremière kunt beleven. De Vrienden hebben aan de wieg gestaan van Het Brabants Orkest. Daarom bieden wij de Vrienden 20% korting op de entreeprijs van de bijzondere jubileumconcerten van het jarige orkest. Medio januari ontvangen alle Vrienden een apart schrijven waarmee plaatskaarten kunnen worden gereserveerd. Jean-Efflam Bavouzet © J. Henry-Fair Alan Buribayev © Simon van Boxtel 14
  15. 15. studeerde bij Piet Jeegers hoofdvak deBon klarinet, Uitvoerend Musicus. Na naam voorletters m/v drie jaar wint toch de passie voor techniek en stapte hij over naar de bedrijfsnaam (indien relevant) HTS informatietechniek. Beroeps- adres matig bereikte Joost de Roij daarna, postcode woonplaats via werkzaamheden als entrepeneur, plant manager en directeur voor telefoon e-mail Philips, Tulip Computers, Maas relatienummer (indien u al Vriend bent) Automaten en NAM, zijn huidige Joost de Roij functie sinds elf jaar: die van direc- Ik meld mij aan als Vriend van Het Brabants Orkest De muziek blijft altijd een rode Noteert u mij als ∏ Stichter (vanaf E 285) ∏ Beschermer (van E 130 tot E 285) draad in Joost de Roij’s leven. ∏ Donateur (van E 45 tot E 130) Door opgave als Stichter, Beschermer of Donateur krijg ik recht op de bijbehorende voordelen via de PrivilegePas. teur en mede-eigenaar van installatiebedrijf Elektrotechniek Van Hees in ∏ Stuur mij informatie over de mogelijkheid van schenking Tilburg, actief in woningbouw, utiliteitsbouw, datanetwerken, inbraak- en van lijfrente via notariële akte. brandmeldsystemen. Daarnaast is Joost de Roij onder meer voorzitter van ∏ Stuur mij informatie over het Partnerprogramma. de Vereniging van Elektrotechnische Ondernemingen Regio Tilburg, Als Beschermer of Stichter krijgt u het tijdschrift deKlank maandelijks gratis thuisgestuurd. oprichter/voorzitter van de stichting Skilz@Work, een organisatie voor Ook als donateur ontvangt u gratis deKlank. Deze wordt u overhandigd bij de Informatie- balie van Het Brabants Orkest op vertoon van uw PrivilegePas. Indien u deKlank liever het collegiaal in- en uitlenen van personeel, en secretaris van de Kiwanis krijgt thuisgestuurd, kunt u zich aanmelden voor een postabonnement voor i 8 per Club Tilburg, een service club met als thema ‘Serving the Children of the seizoen (zie onder). World’. Maar muziek blijft altijd een rode draad in Joost de Roij’s leven. ‘Op het moment speel ik nog in een kleine jazzformatie met onder an- Ik meld mij aan als abonnee op deKlank deren mijn zoon aan de piano en mijn broer op drums.’ Maar van de PTT-Harmonie in Tilburg, waarvan de klarinettist in de dop op zijn tiende Ik neem ∏ een abonnement à E 8 (alleen voor vrienden-donateurs) lid werd, jazzcombo’s, bigbands, klassieke kamermuziek en (amateur) ∏ een abonnement à E 28,50 Een abonnement loopt een seizoen, van september tot juli. Bij abonnering in symfonieorkesten leidde zijn pad ook naar Het Brabants Orkest: ‘Ik draag de loop van een seizoen vindt afschrijving naar rato plaats. het orkest al jaren een warm hart toe en heb daaraan uiting gegeven Ik verleen Het Brabants Orkest een doorlopende machtiging om, tot weder- door het veelvuldig te bezoeken en door het als Partner financieel te ondersteunen. Door mijn zakelijk netwerk aan te wenden denk ik dat ik opzegging, het bedrag van E per seizoen af te schrijven van nog meer kan betekenen voor het orkest.’ (post)bankrekening . INEKE KOOTSTRA plaats en datum handtekening Stuur of fax naar Het Brabants Orkest, Postbus 230, 5600 AE Eindhoven · F 040 246 34 59 zie vervolg deVrienden op pagina 17 ✁ Wie wil cello spelen? Anne Mieke Hardenbol • cellodocente MAZAS vioolschool Individuele lessen voor alle leeftijden en elk niveau voor beginners en gevorderden, kinderen en volwassenen Leslocaties ’s-Hertogenbosch Boxmeer Leslocaties Eindhoven Eindhoven en ’s-Hertogenbosch Contact Informatie/aanmelden 06 10111445 Anne Mieke Hardenbol Hoogstraat 300 • 06 13255656 5654 NH Eindhoven • annemiekehardenbol@gmail.com mazas.vioolschool@gmail.com www.mazas.nl januari / februari 2010 • deKlank 15
  16. 16. Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest Door de financiële bijdrage van de Stichting Vrienden wordt Het Brabants Orkest in staat gesteld extra activiteiten in Noord-Brabant te ontplooien. De Vriendenstichting kent Stichters, Beschermers en Donateurs. Hieronder volgt een overzicht van particulieren, bedrijven en instellingen die zich als Vriend aan Het Brabants Orkest hebben willen verbinden. NIEUWE VRIENDEN DONATEURS Breda Dhr. of mevr. B. van Spaandonk Teteringen Dhr. J. Boot november 2009 STICHTERS Breda Dhr.J.W. Rotte Oosterhout Dhr. en mevr. Stalper-Pluums DONATEURS · jaarlijkse bijdrage van E 45 tot E 130 Het Brabants Orkest weet zich gesteund door bijdragen van een groot aantal donateurs. BESCHERMERS · jaarlijkse bijdrage van E 130 tot E 285 Asten Dhr. G.H. Sanders Bavel Dhr. ir. J. Blok Berghem Dhr. G.M. Stapper v.d. Velden Berkel-Enschot W.J. Kuipers beheer B.V. | Dhr., mevr. P.F.J.C. Liebregts Berlicum (NB) Dhr. R.J.M. Haffmans | Dhr., mevr. I.C. van de Maesen en F.L. Slinkers Bladel De heer C.C.L Lathouwers Breda Dhr I. Baljeu | Dhr. H.J. van der Beek | Mevr. N. van der Meulen | Mevr. A.A.T. Naaijkens | Nauta Engineering Breda | Dhr. W.J. Poessé | Mevr. Vergeer-van der Hout | Dhr. Rouppe van der Voort Deurne Dhr. en mevr. Ph. de Groot Drunen Dhr. H.J.L. Mimpen Eersel Dhr. en mevr. H.W. Honold Eindhoven Mevr. T.W.W. Attema-van Baarn | Dhr. dr. G.W.B. Borrie | Mevr. Calon | Mevr. A. Crijnen-Wijn | Dellebeke Interieurarchitecten | Accountantskantoor Foederer B.V. | Mevr. A.E.M.Th. van der Harten-Scheuler | Dhr. J.J.P. van Keulen | Mevr. Th.M. Lambregts-Brautigam | Mevr. J.R.H. Maij-Weggen | Mevr. A.G. Otten-Nypels | Philips’ Philharmonisch Koor | Dhr. drs. J. Post | Dhr. en mevr. Ruigrok-van Veghel | Dhr. H. Rotman | Dhr. P.P.M. Slaats | Dhr. J.M.M. Widlak | Mevr. M.Th.C.J.J. Verhagen-Teulings Eksel (B) Mevr. M.J.C.J. Staatsen-Hettema Ell Dhr., mevr. J.M.R. Snel-Ebberink Elsendorp Dhr., mevr. J.A.M. Hoevenaars Esch Henket Beheer Geldrop Bureau ERASMUS cultuur & communicatie | Ir. H. Mooijweer | P.M. van de Poel Gemonde Dhr. en mevr. Meijer Grubbenvorst Mevr. R. Weersink Heeswijk-Dinther Abdij van Berne Heeze H.J.F. van Ettro Helmond Mevr. M.W. Zick-Pruim Helvoirt Mr. A.J.Th.M. Gudde, oud-notaris | Ir. L.A.S. Hageman | Holding C.G. Peters B.V. | Notariskantoor Witlox | Dhr. C.J. van Haaren ’s-Hertogenbosch Belind Den Bosch B.V. | Prof. mr. J.P.A. Coopmans | Drs. M.M.J.H.L. Gudde | Dhr. F.M.J.A. Jacobs | Mevr. P.M. Langenberg-Eerebout | Stichting Activiteiten Lions Club | Dhr. J. Onvlee | Pijnburg Vastgoedadviezen | Dhr. A.J.M.M. Stalpers | Dhr. F. Stumpf | Beheer en Beleggingsmaatschappij Vepu B.V. | Mevr. Sweens-Schute | Mevr. J.H.C. Zwitser-Schouten Leende Dhr. A.J.M. van Lieshout | Dr. F.C. Romeijn Maarheeze J.G.M. Verrest, r.a. | Mevr. M. Goeverne-Roeffen Mierlo Dhr. H.J.G.M. van Daelen | Dhr. H.P.M. Nooijen Nuenen Brabant Sport en Media BV Oirschot De Meeuw Holding B.V. Oisterwijk Mevr. J.M.Th. Sindorff-van Loon Oosterhout (NB) Dhr J.A. van Lint | Dhr. G.F. de Vries Oss Dhr. C.J.M. Hazenberg | Dhr. en mevr. Y.M.Th.L. Verheggen-de Loo en P.M.A.J. Verheggen Prinsenbeek Dhr. G.M.P Brogtrop Rosmalen Mevr. E.P. Clerkx Schijndel Mevr. P.M.H. Romkens-van Hamond Sint-Michielsgestel Mr. J. Ten Berge | Dhr. en mevr. de Wilde-Beekhuizen Son Dhr. en mevr. A. Hensen-van Kroonenburg | Dhr. C.A.L. van Rhienen | Dhr. en mevr. Ruigrok-Lettinga Steensel Dhr. M. van Weerelt Strijbeek J.J.M. van Eck Teteringen Dhr. J.W.C. Jansen | Mevr. C.A.M. van Lieshout | Dhr. H.P. Lelieveld Tilburg Mevr. Y.F. Logghe-Lijster | Mevr. I. van Logtestijn-Driessen | Mannaerts & Appels, Advocaten en Notarissen | Dhr. P. van der Pasch | Dhr. G. Verhaak | Termeer Schoenen B.V. Uden Van Aspert Beheer B.V. Raadgevend Ingenieursbureau | F. Brouwers | M.J.J.M. van Grootel B.V. Udenhout Klapburg B.V. Ulvenhout Dhr. en mevr. Kammeraat-Bakema | Mevr. Melchers-Leygraaf | Dhr. M.J.D. Tigchelaar Utrecht Dhr. drs. R.C.G. Bouman Valkenswaard Daan’s flexibele dienstverlening | Dhr. F.F. Otten Veldhoven Dhr. W.C.M. Aarts Vught Dhr. J.A.A.M. Langenhoff | Th. F.J.C. van Lotringen | Mevr. Sengers-van Gijn | v. Weel BV | Mr. H.J.M. Stieger Waalre Dhr. Broese van Groenou | Dhr. en mevr. J. Otten | Dhr. J.D. Otten Weert Dhr. J.M.M. Houben Zevenbergen Accountantskantoor de Jager | Dhr. en mevr. B.H. van den Bout STICHTERS · jaarlijkse bijdrage van E 285 of meer Amsterdam Dhr. mr. S.P.F.M. Paardekooper Bakel Mevr. H.J.M. van de Wijgert Berghem Dhr. en mevr. van Herpen Bergeijk Dhr. W.J.A. Raaphorst Berkel- Enschot VRE Tilburg B.V. Bladel Kempencare Boxtel Dhr. A.C. van Rooij, arts Breda Dhondt: architecten en stedebouwkundigen | Mr. J.J.M. Hertoghs | Dhr. en mevr. Kramers-Gijsbrechts | Dhr. en mevr. Schipper-van Otterlo | Dhr J.W. Rotte Breugel Bartelds Technical Software Dussen Dhr. en mevr. Biezen-Hunfeld Eindhoven Drs. J.F.M. de Bont | Dhr. en mevr van Rooij | Dhr. en mevr. De Goede-van der Sande Geldrop Drs. H.H.A. Appelo Heesbeen Gem. Heusden Stichting N. van Ballegooijen Fonds Heeze Mevr. Casimir | Dhr. dr.ir. Hazewindus Helmond Gamma Holding N.V. | Mevr. mr. C.B. Mol-Bronkhorst | Dhr. en mevr. Zijlstra-van Mierlo Helvoirt Ir. K. Hubée ’s-Hertogenbosch Uitgeversmaatschappij De Bossche Omroep De Waalwijker BV | Huijbregts Notarissen | 16
  17. 17. Mevr. C.J.G.W. Looijen | Mevr. Th. Ubink-Ebeling Hoeven Dhr.,mevr. J.T. Verschuren Kaatsheuvel Dekkers-v.d. Vliet beheersmij b.v. Klundert J. den Hollander Verhuur B.V. Knegsel Mevr. T.H.J.M. Orgelconcerten op instrument Bruning Maaseik Dhr. A.P.M. Kasbergen Nuenen Dhr. ir. Troost Oosterhout (NB) B.V. Bouwtechnisch van Stichting Vrienden Adviesburo ir. W.A. van Boxsel c.i. Dhr G.F. de Vries | Dhr. en mevr. Stalpers Oss Drs. C.P.H.Th. Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest is Gudde Rosmalen Dhr. en mevr van den Akker Sint-Michielsgestel W. Bergsma B.V. Tilburg J. Gimbrère eigenaar van een fraai kabinetorgel. Tot 2005 was Service B.V. | Holla Poelman Advocaten Uden Scena akoestisch adviseurs B.V. | Dhr. P.T.A. van der het instrumentenfonds Stichting Karel Bouman Voort Ulvenhout Dhr. Kenter Veldhoven Monica van den Broek, de uitvaartzorg | De heren A. van aan Het Brabants Orkest verbonden. Dit fonds Soest en S.A.G. Duffhues Vught Antiquariaat Dhr. F.D. Sonnenberg | G.A.J.M. van Spaandonk, arts | hielp getalenteerde (Brabantse) musici aan een Dr. G.A. Vermeer, arts Waalwijk Maiburg Schuurtechniek B.V. Weert Mevr. E. van Rijn-Schmitz instrument waarop zij zich verder konden ont- Zaltbommel Mevr. J. Hoorn-Dits | J. H. van Overdam plooien. Zij kocht onder meer een zeldzaam Vool PARTNERS · Sinds 2006 ondersteunen diverse Brabantse bedrijven en particulieren Het kabinetorgel, van buitengewoon historische waar- Brabants Orkest als Partner. Bedrijven verbinden zich voor een periode van minimaal 3 jaar de aan. Toen het fonds ophield te bestaan ver- aan het orkest met een jaarlijkse bijdrage van E 2.500. Particulieren voldoen hun jaarlijkse vielen haar bezittingen, waaronder dit orgel, aan bijdrage van E 1.500 in de vorm van een lijfrenteregeling en verbinden zich voor een periode de Stichting Vrienden van Het Brabants Orkest. van minimaal vijf jaar. Het instrument staat, sinds de in bruikleenstelling aan de provincie in 1978, in de Bois le Duc-zaal Beek en Donk Grapharma B.V. Boxtel Bosch Rexroth B.V. Breda ABN Amro Private Banking | Bakker van het Provinciehuis in ’s-Hertogenbosch. & Verkuijl B.V. | Deloitte Accountants B.V. | Ernst & Young | Kamer van Koophandel Zuidwest- De Provincie Noord-Brabant en de Stichting Nederland | PUUR Advocaten | Rabobank Breda | Rouws & Ceulen | Rüttchen Holding B.V. Vrienden van Het Brabants Orkest nodigen ieder ’s-Hertogenbosch Banning Advocaten | DONG Energy | Enexis B.V. | Dhr. en mevr. drs. A.L.M. van harte uit voor de jaarlijkse concertreeks: Nelissen | Quaestus Senior Management Search | Rabobank ’s-Hertogenbosch e.o. | Dhr. en mevr. drs. J.G.I.M. Reijrink | Dhr. en mevr. J.H. Scheepers-Nagelkerke | WesterToren Innovation Center BV maandag 11 januari 2010 | Dhr. en mevr. W.K. Wiechers-de Vries Eindhoven ABN-AMRO Private Banking | Tangena & Van kan Jan van de Laar orgel | Brainport Development | Complan B.V. | Huddles Hoogsteder bv | ING Bank | Insinger de Beaufort | Elin Eriksson barokviool PricewaterhouseCoopers | Van Straten Bouw en Vastgoed Etten-Leur Van Tilburg-Bastianen Groep Goirle C+M de Kort van Strijp Halsteren GGZ Westelijk Noord-Brabant Helmond Handelsonder- maandag 22 februari 2010 neming van Felix Clercx, hardhoutspecialist | P.G. Kuijpers & Zn. | Dhr. mr. E.C.J.M. Hettema | Dhr. Tineke Steenbrink orgel drs. P.B. Rooijackers | Restaurant De Steenoven | Stichting HTF | Rabobank Helmond Helvoirt Merel Kriegsman sopraan Dhr. en mevr. drs. W.N. van den Dries Nuenen Jacques van Leuken, Gardens, Parks & Estates Rijen Kin Machinebouw Rijen b.v. Roosendaal BVR-Groep N.V. | Interflon Beheer B.V. | Rabobank maandag 15 maart 2010 Roosendaal - Woensdrecht Rosmalen Dhr. en mevr. J. Chappin | Dhr. en mevr. dr. W.M. van den Istvan Eperjazy orgel Goorbergh-Tonnaer | Heijmans N.V. | Dhr. J. Stienstra Rotterdam TBI Holdings B.V. Sint-Michiels- gestel Dhr. en mevr. G.J. Moonen Tilburg NV Brabantse Ontwikkelings Maatschappij | Interpolis | Marjon Randeraat cello Dhr. J. Melis | Roschpro B.V. | ZLTO Uden Heven Group b.v Utrecht mw. drs. A.C. van Huffelen en Aanvang 20.00 uur, zaal open om 19.30 uur. dhr. H.L.A.M. Lohman Veghel Jumbo Supermarkten | Sligro Food Group Nederland B.V. Veldhoven SIMAC Techniek N.V. Vught Gijsbert & Bernadette van den Brink | Dhr. en mevr. Cooymans-Merkus De concerten zijn gratis toegankelijk. | Drs. O.P.M.Haffmans BV | J.M.A. Koster | Stichting VanderLinden Fonds | Dhr. en mevr. M. Weck- van den Assem Waalwijk Daelmans Bakkerijen B.V. Vriendenbestuur voorzitter W.N. van den Dries secretaris mevr. I.E. Koster-Burbidge penningmeester P. van der Werf Kabinetorgel leden J. Blok | J. Chappin | H.Th.G. Dekkers | (Jan Jakob Vool, 1804) W.A.M. Kuypers | mevr. E.P.J. Lemkes-Straver | J. de Roij Provinciehuis Over het orgel Het kabinetorgel werd gebouwd door Jan Jacob Vool (1748/49-1819, vanaf 1775 orgelbouwer in Amsterdam). In het boek Het Nederlandse huis- orgel in de 17de en 18de eeuw wordt het orgel beschreven: ‘Een van de mooiste kabinetorgels is het instrument dat Vool in 1804 gebouwd heeft. Alleen al door dit instrument moet Jan Jacob Vool gerekend worden tot de beste huisorgel- bouwers van ons land; […] een instrument van uitzonderlijke schoonheid.’ januari / februari 2010 • deKlank 17
  18. 18. Stephen West Stephen Westra Huwelijksreis in A-majeur Uit het dagboek van Felix en Cécile Mendelssohn M endelssohn is een lievelingscomponist van mij. Ik hoef de muziek niet eens te horen, de gedachte alleen al aan de finale van de Sommer- nachttraum ontroert me. De stad Freiburg, in het Zwarte Woud in Zuid- Duitsland, is een van mijn lievelingsplekken: de herinnering aan café Auditorium in de Universitätsstraße of aan het uitzicht vanaf de spoorbrug over de Bertold- straße – het hart wordt me week. Toen ik ontdekte dat ‘mijn’ Mendelssohn in 1837 juist in ‘mijn’ Freiburg zijn huwelijksreis heeft doorgebracht en er een dagboek bijhield, was ik natuurlijk benieuwd. Ik moest dit lezen. ‘Wij zijn nog steeds in deze plaats, kunnen maar niet besluiten hem te verlaten…’ las ik prompt. Ach, het leven is mooi, of in ieder geval sommige coïncidenties. Gasthaus am Höllsteig nabij Freiburg aquarel door Mendelssohn uit 1837 De zevenentwintigjarige Mendelssohn en zijn zeven jaar jongere bruid Cécile waren er van 13 april tot 6 mei 1837. Ze schreven het dagboek samen; Cécile schreef het meeste, Felix vulde aan en maakte er tekeningen en zelfs enkele aquarellen bij. In de fraai verzorgde uitgave staan ook de brieven die ze naar het thuisfront in Berlijn stuurden. De reis ging niet alleen naar Freiburg, maar ik heb me wel tot deze passages beperkt: het biedt je genoeg. ‘Wij zijn nog steeds in deze plaats, kunnen maar niet besluiten hem te verlaten…’ Felix Mendelssohn Wat ken ik, wat de Mendelssohns daar toen ook hebben gezien? Vlak om de hoek van m’n cafeetje, in de Löwenstraße, in huis nr.392 (de huizen in de oude stad zijn doorgenummerd), blijkt ooit een niet zo fortuinlijke instrumentenmaker te hebben gewoond, zo weet ik sinds het dagboek. Tegenwoordig zitten er een paar eet- tenten, zo’n succes, zo hip. Paarse en groene spots lichten er de hoofden van talloze studenten zo griezelig uit, dat ik er nog nooit naar binnen heb gedurfd. Maar Mendelssohn bezocht er op 21 april 1837 ‘een terneer- geslagen, stille man, die het niet goed lijkt te gaan. Hij heeft drie klavieren en een vleugel te koop, en biedt ze aan voor een spotprijs.’ De componist kan hem niet helpen; een piano heeft hij al, zelfs hier in Freiburg – die heeft het hotelpersoneel braaf voor hem de trap opgedragen. 18
  19. 19. Dat hotel, met zulk prachtig personeel, daar ben ik nu wel benieuwd naar geworden. Ik blader door het dagboek en ja, het wordt genoemd. Zähringer Hof. Gelegen aan wat toen Kaiserstraße, maar tegenwoordig meer expliciet Kaiser-Joseph-Straße heet. Dat is de drukste winkelstraat van de stad, waar trams en met inkopen overbelaste mensen elkaar flink in de weg zitten. Toen was het er ook druk, hoewel natuurlijk minder dan nu. Mendelssohn sloeg een fraaie balkonkamer aan de straatkant af en nam een stillere, met geel behang en een tapijt aan de muur dat het verhaal van Cupido en Psyche afbeeldde. Dat vertrek zul je niet gemakkelijk terugvinden; het pand is grondig omgebouwd tot Kaufhaus en maakt een vervelende betonnen indruk. Felix Mendelssohn Bartholdy portret uit 1839 door James Warren Child rechts Cécile Mendelssohn-Jeanrenaud ‘Gestopte kousen hebben meer blijvende waarde dan contrapuntische kunstgrepen.’ Felix Mendelssohn Faust en kousen Maar, mooi gelegen op een steenworp afstand van Freiburgs bekendste toeristische attractie, de Münster, kan ik me er het jonge echtpaar toch heel goed voorstellen. Hij en Cécile hebben het er goed gehad; het dagboek geeft levendige tafereeltjes van hoe ze brieven zitten te schrijven, tekenen, over Faust discussiëren en Felix Cécile Engelse les geeft (‘dat doet hij zo geweldig serieus dat hij verstoord raakt wanneer ik een kus van hem wil stelen’). Fraai beeld van hun verhouding: ‘In de namiddag componeerde Felix. Hij is daarmee zo druk bezig, dat ik ook maar wat moet doen, maar dat is […] de moeite van het vertellen niet waard.’ Waaronder Felix noteert: ‘In zoverre wel, dat kousen werden gestopt en […] op deze wijze de uiterlijke existentie van de man flink wordt verbeterd. Heeft meer blijvende waarde dan al die contrapuntische kunstgrepen.’ Die mooie stijle Münster, ook daarover schrijven ze. Felix kon zich de spitse, zestiende-eeuwse Domkerk ‘met zijn prachtige donkere [glas in lood]ramen’ nog herinneren uit zijn jeugd, op reis naar Zwitserland. ‘Eigenlijk is hij evenwichtiger dan de Dom van Straatsburg’, noteren ze nu. ‘De vensters zijn over het algemeen nieuw, maar erg mooi beschilderd, vooral die in de twee kleine kapellen.’ Helaas is de lucht er ‘te bedompt en te koud om lang te blijven.’ Op de Münsterplatz – de twee moeten er vaak gelopen hebben – is het tegenwoordig op woensdag en zaterdag markt. Tussen de bloempotkleurige arcaden staat dan altijd trouw een man met drie grote tafels vol tweedehands boeken, waar ik meestal wel wat vind – misschien duikel ik er de volgende keer een exemplaar van het dagboek op? Himmelreich en Hölletal Het echtpaar moet in die drie weken veel van Freiburg zijn gaan houden. Terugkerend van vermoeiende dagtochten bijvoorbeeld, lieten ze zich soms nog in hun rijtuig ‘de hele stad doorrijden’ om die nog beter te leren kennen. Maar ook de omgeving bekoorde hen. Een dag na aankomst beklommen ze de Schloßberg, direct buiten de stad (Freiburg is gebouwd aan de voet van een gebergte): ‘Schitterend uitzicht op alle bergketens’ – wat hen inspireerde tot een vierdaagse tocht de bergen in, richting het Bodenmeer. Een wild en romantisch gebied, de naam Zwarte Woud waardig. Grillig, gevaarlijk, het ideale Freischütz-decor. Op 30 april reizen ze eerst naar Himmelreich, zo’n twintig kilometer ten oosten van Freiburg, het beginpunt van het beruchte Hölletal. ‘Heel groot, […] erg Zwitsers, met galerijen en een vooruitspringend dak’, meldt het dagboek over herberg Himmelreich. Hij ligt er nog precies zo, laatste behaaglijke plek voor je de nauwe kloof in moet. Je wordt er nu bediend door licht verstandelijk gehandicapten (onder begeleiding natuurlijk). Ze hebben zo hun eigen charmes en sommigen werken ook achter het loket in het kleine stationnetje vijftig meter verderop. Dan: het Hölletal… ‘De dennen worden nu steeds talrijker en zwarter. Al snel dringen de rotsen zich op elkaar, er is nauwelijks nog een weg tussendoor. Hier begint de hel pas echt. En hij is prachtig...’ Over hobbelige wegen, Cécile vreest voor de kwaliteit van de remmen van hun ‘Schwarzwald’-koets, reizen ze naar Titisee, Lenzkirch, St. Blasien, Todtnau, Schönau, Lörrach. Bij de Schluchsee wordt Cécile bevangen door angst voor t januari / februari 2010 • deKlank 19
  20. 20. 48ste INTERNATIONAAL VOCALISTEN CONCOURS ’s-Hertogenbosch Herdenkingsconcert 4 mei 2010 • Provinciehuis (toegang gratis) Internationale Voorronden 12 t/m 15 september 2010 • Muziekcentrum De Toonzaal Internationaal Vocalisten Concours 2010 17 t/m 26 september 2010 • Theater aan de Parade Elly Ameling Liedcursus 28 29 september 2010 • Muziekcentrum De Toonzaal Alle activiteiten toegankelijk voor publiek Raadpleeg de website van het IVC voor de meest actuele informatie Kom kijken naar de sterren van de toekomst! IVC ’s-Hertogenbosch www.internationalvocalcompetition.com 073 6900999 Stichting Het Leye Fonds Stichting Bosch Vocaal 20

×