Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Bahan Pendingin
IKML 1
BAHAGIAN PENDIDIKAN DAN LATIHAN
(KEMAHIRAN) MARA
KERTAS PENERANGAN
3. GAS BAHAN PENDINGIN
AIR CONDI...
Bahan Pendingin
IKML 2
TAJUK: GAS BAHAN PENDINGIN
TUJUAN:
Kertas penerangan ini menerangkan kepada pelatih-pelatih tentang...
Bahan Pendingin
IKML 3
2. Tidak mudah terbakar dan meletup, sama ada dalam bentuk gas atau
cecair semasa bercampur dengan ...
Bahan Pendingin
IKML 4
Walaupun R-12 mempunyai haba pendam yang agak endah tetapi ia sesuai juga
digunakan pada sistem pen...
Bahan Pendingin
IKML 5
untuk proses diatas. Bahan pendingin ini juga boleh digunakan pada sistem besar
empar.
R-11 mempuny...
Bahan Pendingin
IKML 6
Bahan Pendingin Kumpulan Kedua.
Bahan pendingin kumpulan ini bersifat toksik, agak mudah tebakar da...
Bahan Pendingin
IKML 7
Jadual dibawah menunjukkan kegunaan bahan pendingin. Sejenis bahan pendingin
dapat digunakan untuk ...
Bahan Pendingin
IKML 8
Walaupun kebanyakan bahan pendingin yang digunakan masa sekarang boleh
dikatakan tidak merbahaya, n...
Bahan Pendingin
IKML 9
mengecas. Kerja memindahkan bahan pendingin ini hendaklah berhati-hati.
Perhatikan agar bahan pendi...
Bahan Pendingin
IKML 10
kadar suhu semasa menggunakan air sebagai bahan pendingin ialah 70
C ke atas.
Air menyerap haba de...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

gas bahan pendingin

13,415 views

Published on

Published in: Education
  • Login to see the comments

gas bahan pendingin

  1. 1. Bahan Pendingin IKML 1 BAHAGIAN PENDIDIKAN DAN LATIHAN (KEMAHIRAN) MARA KERTAS PENERANGAN 3. GAS BAHAN PENDINGIN AIR CONDITION
  2. 2. Bahan Pendingin IKML 2 TAJUK: GAS BAHAN PENDINGIN TUJUAN: Kertas penerangan ini menerangkan kepada pelatih-pelatih tentang bahan pendingin, sifat-sifat serta langkah-langkah keselamatan mengendalikan bahan pendingin. PENERANGAN: Haba disingkirkan dari sistem penyejukan oleh bahan pendingin. Setiap cecair yang mempunyai takat didih hampir dengan ttakat beku air boleh dijadikan bahan pendingin. Walau badaimanapun, bahan pendingin yang baik tidak semestinya mempunyai suhu takat didih yang rendah. Bahan dingin yang baik mestilah mempunyai ciri-ciri sperti iaitu tidak beracun, tidak mudah meletup dan tidak kakis kepada komponen. Selain itu, kualiti- kualiti lain seperti kesan-kesan bahan pendingin pada haba dan suhu, isipadu dan ketumpatan, tekanan, sifat-sifat kimia dan fizikal bahan pendingin mestilah diambilkira juga. Sifat-Sifat Bahan Pendingin Yang Baik Fungsi bahan pendingin ialah untuk menyerap haba. Cecair bahan pendingin yang berada di penyejat akan bertukar menjadi gas dan menyingkirkan haba ini di peluwap. Di pemeluwap,gas bahan pendingin bertukar menjadi cecair. Bahan pendingin yang baik mestilah mempunyai sifat-sifat seperti berikut: a) Kesan pada haba dan suhu; 1. Haba pendam pewapan bahan pendingin mestilah tinggi. Ini membolehkan kuantiti bahan pendingin yang sedikit menyerap haba dengan banyak. 2. Takat beku bahan pendingin mestilah rendah daripada suhu yang terdapat dimana-mana bahagian dalam sistem itu. Jika ini tidak diambil kira, bahan pendingin mungkin membeku di penyejat dan menyebabkan sistem tidak dapat bekerja dengan sempurna. b) Ketumpatan isipadu bahan pendingin; 1. Ketumpatan bahan pendingin hendahlah tinggi. Saluran cecair yang kecil boleh digunakan. 2. Isipadu wap bahan pendingin mestilah sekecil mungkin. Ini membolehkan penggunaan saluran sedutan dan singkiran yang kecil. Hal ini dapat menjimatkan perbelanjaan ke atas komponen- komponen. c) Kesan tekanan kepada bahan pendingin; 1. Perbezaan tekanan bahan pendingin pada bahagian tinggi dan rendah seboleh-bolehnya hendaklah rendah. 2. Apabila tekanan pemeluwap rendah, alat-alat yang ringin dapat di gunakan dan kebocoran dapat dielakan. d) Sifat-sifat kimia bahan pendingin; 1. Mestilah tahan pada suhu dan tekanan operasi yang terdapat pada sistem tanpa berubah sifatnya.
  3. 3. Bahan Pendingin IKML 3 2. Tidak mudah terbakar dan meletup, sama ada dalam bentuk gas atau cecair semasa bercampur dengan minyak. 3. Tidak berkarat dan tidak bertindakbalas terhadap alat-alat sistem. 4. Tidak beracun dan memberi kesan sampingan kepada hidup- hidupan separti manusia, tumbuhan dan binatang. e) Sifat-sifat bahan pendingin; 1. Tidak mudah terbakar. 2. Boleh larut dengan minyak supaya pelinciranberkesan. 3. Tidak berbahaya apbila yindak balas dengan minyak walaupun dengan kehadiran kelembapan. 4. Mempunyai rintangan tinggi pada elektrik. Ini untuk mengelakkan pengaliran arus elektrik pada sistem. f) Mengenal bahan pendingin dengan nombor Bahan pendingin dapat dikenali melalui nombor. Biasanya, nombor ini bermula dengan R, bermaksud bahan pendingin. Bahan dingin yang biasa digunakan dalam sistem penyejukan dan penyaman udara R-11, R12, R-22, R- 500, R-502, R-503, R504, R-717. g) Kumpulan bahan pendingin; Bahan pendingin terbahagi kepada tiga kumpulan: • Kumpulan pertama – yang paling selamat digunakan • Kumpulan kedua - beracun dan sesetengahnya mudah terbakar. • Kumpulan ketiga - mudah terbakar. Bahan Pendingin Kelas Pertama a) R-11 Trikloromono Florometana CCI3F b) R-12 Diklorodiflorometana CCI2F2 c) R-22 Monoflorodiflorometena CHCIF2 d) R-500 73.8% R-12 dan 26.2% R-152a CCI2F2/ CH3CHF2 e) R-502 48.8% dan 51.2% R-115 CHIF2/ CCIF2CF3 f) R-503 41.1% R-23 dan 59.9% R-13 CHF3/ CCIF3 g) R-504 48.2% R-32 dan 51.8% R-115 CH2 F2/ CF3 CCIF2 h) R-774 Karbon Dioksida CO2 Bahan dingin yang biasa dan banyak digunakan dalam sistem penyejukan dan penyamanan udara ialah R-12, R-22, R-11 dan R-502. Oleh itu, kertas penerangan ini hanya memberikan penerangan tentang sifat-sifat bahan pendingin yang biasa digunakan sahaja. a) R-12 Diklorodiflorometana CCI2F2 R-12 ialah bahan pendingin yang paling biasa digunakan. Sifat-sifat ialah tidak berbau, tidak berwarna dan mempunyai takat didih yang rendah iaitu –29.7°C pada tekanan atmosfera. Ini juga tidak berracun, tidak mengakis, tidak mengganggu keselesaan (irritating) dan tidak mudah terbakar. Bahan dingin ini stabil pada suhu yang tinggi sehingga 550°C. Suhu ini sangat sesuai untuk suhu operasi semua bahan mekanisme penyejukan dan pelinciran.
  4. 4. Bahan Pendingin IKML 4 Walaupun R-12 mempunyai haba pendam yang agak endah tetapi ia sesuai juga digunakan pada sistem penyejukan yang kecil, biasanya R-12 digunakan pada pemampat salingan putar dan empar. Tekanan R-12 pada suhu -15°C ialah 0.830 kg/cm3 dan pada suhu 30°C ialah 6.56 kg/cm3 . Haba pendam suhu -15°C ialah 159 J/g. Kebocoran R-12 boleh dikesan dengan menggunakan beberapa alat seperti lampu halida, pengesan elektronik dan buih sabun. Kandungan kelembapan R-12 sangat kritikal berbanding dengan R-22 dan R-502. Larut dalam minyak hingga ke suhu -68°C bagi membolehkan melalui penyejat. Bahan dingin R-12 akan terasing daripada minyak pada suhu -68°C ke bawah. Oleh kerana suhu pendingin R-12 lebih berat, minyak akan terapung di atasnya. Sekarang terdapat bahan pendingin yang baru. Genetron 12/31 yang boleh digunakan sebagai pengganti R-12 dan R-31. Nama kimia R-31 ialah monoklorometana florometana. Kandungan kimianya ialah CCI2 F2 78% dan CH2CIF 22%. Haba pendam pewapan dan tekanan bahagian tingginya agak tinggi sedikit daripada R-12. Suhu kritikalnya ialah 1180 C b) R-22 Monoklorodiflorometana CHCIF2 R-22 biasa digunakan pada sistem penyejukan yang memerlukan suhu penyejat yang rendah. Satu contoh ialah unit penyejukan pantas (fast freezing), diman suhu boleh mencapai –290 C ke –400 C. Unit ini boleh digunakan juga pada sistem penyamanan uadar dan peti sejuk rumah. Pemampat-pemampat yang biasa digunakan bersama R-22 ialah pemampat salingan dan empar. Untuk mendapatkan suhu rendah (-400 C) apabila menggunakan R-22, sistem tersebut mestilah beroperasi diatas paras tekanan atmosfera dan tidak di bawah tekanan tesebut. Takat didih R-22 ialah -410 C pada tekanan atmosfera. Haba pendamnya ialah 216J/ pada -150 C. Tekanan bahagian tinggi pada 300 C ialah 11.1kg/cm2 . Tekanan penyejat R-22 ialah 1.96 kg/cm2 pada -150 C. Oleh kerana R-22 bercampur dengan air, bahan pengering dalam kuantiti yang banyak diperlukan untuk mengeringkannya. R-22 juga larut dalam minyak hingga suhu yang rendah iaitu -90 C. Walau bagaimanapun, R-22 masih kekal berkeadaan bendalir untuk mengalir ke saluran sedutan hingga suhu -400 C. Hal ini demikian kerana minyak lebih ringan daripada bahan pendinginpada suhu ini (-400 C) dan ini menyebabkannya terapung. Kebocoran R-22 dapat dikesan dengan menggunakan alat-alat seperti pengesan kebocoran elektronik, buh sabun dan lampu halida. c) R-11 Trikloromonoflorometana CCI3F R-11 biasanya digunakan sebagai bahan pencuci untuk mencuci bahagian dalam pemampat kecil semasa membaik pulih sistem. R-11 digunakan pada sistem yang pemampatnya telah terbakar atau sistem yang telah terbakar atau sistem yang dimasuki kelembapan. Membuang kelembapan dengan memasukkan R-11 boleh memendekkan masa pengvaksi. R-11 adalah satu bahan pencuci yang paling baik
  5. 5. Bahan Pendingin IKML 5 untuk proses diatas. Bahan pendingin ini juga boleh digunakan pada sistem besar empar. R-11 mempunyai tekana rendah 609.6 mmHg pada suhu -150 C dan tekanan tinggi 1.28 kg/cm2 mutlak pada suhu 30 0 C. Haba pendamnya ialah 196 J/g pada suhu - 150 C. Suhu takat didih pada tekanan atmosfera ialah 23.70 C. Kebocoran R-11 dapat dikesan dengan menggunakan lampu halida, pengesan kebocoran elektronik dan buih sabun. d) Campuran azeotropik Bahan pendingin Azeotropik ialah campuran cecair bahan pendingin didih maksimum dan minimum. Walau bagaimanapun campuran ini dianggap sebagai satu jenis bahan pendingin. Campuran Azeotropik biasa digunakan bersama pemampat salingan. e) R-502 (R-22+ R-115) CHCIF2CF3 Bahan pendingin R-502 ialah campuran 48.8% R-22 dan 51.2% R-115. R-502 tidak mudah terbakar, berkarat atau beracun. Sesuai untuk sistem sederhana dan rendah yang bersuhu diantara –180 C hingga –510 C. Kegunaan R-502 pada sistem sederhana dan suhu rendah seperti: 1. peyimpan aiskrim. 2. Tempat papar makanan sejuk beku. 3. Tempat simpanan sejuk beku. 4. Loji pemprosessan makanan sejuk beku 5. Digunakan dengan pemampat salingan. Sifat-sifat R-502 : 1. Titik didihnya ialah –460 C pada tekanan atmosfera. Tekanan tinggi ialah 12.31 kg/cm2 pada suhu 300 C. Tekanan penyejatnya ialah 2.53 kg/cm2 pada suhu –150 C. Haba pendamnya pada suhu – 29.120 C ialah 168.9 J/g. Kebaikkan menggunakan R-502: 1. Tekanan dan suhu pemeluwapnya rendah dan ini memanjangkan hayat injap pemampat dan bahagian-bahagian yang lain. 2. Kelikatan minyaknya yang tinggi membolehkan pelinciran lebih mudah pada suhu pemeluwap yang rendah. Kebocoran dapat dikesan dengan menggunakan pengesan elektronik, buih sabun dan lampu halida.
  6. 6. Bahan Pendingin IKML 6 Bahan Pendingin Kumpulan Kedua. Bahan pendingin kumpulan ini bersifat toksik, agak mudah tebakar dan mengganggu keselesaan manusia jika tersedut. Diantara bahan pendingin kumpulan ini termasuklah: a) R-40 metil klorida CH3CI b) R-160 etil klorida C2H5CI c) R-611 metil formata C2H4O2 d) R-717 ammonia NH3 e) R-764 sulfur dioksida SO2 f) R-1130 dikloroetilena C2H2CI2 Bahan Pendingin Kumpulam Ketiga Bahan pendingin ini mudah terbakar apabila bercampur dengan udara dan tidak digunakan lagi. Bahan pendingin kumpulan ini adalah seperti berikut: a) R-290 propana C3H3 b) R-600 butana C4H10 c) R-170 etana C2H6 Kod Warna Bagi Selinder Bahan Pendingin Untuk memudahkan selinder bahan pendingin dikenali, kod warna digunakan. Ini mustahak untuk mengelakkan sesuatu bahan pendingin daripada bercampur dengan bahan pendingin yang lain pada sistem. Walau bagaimanapun seseorang mestilah mengenali dan membaca pelekat bahan pendingin pada selinder. Sesetengah pengusaha tidak menggunakan kod warna ini. Jadual di bawah menunjukkan warna selinder bahan pendingin. No. Bahan Pendingin Kod Warna Selinder R-11 R-12 R-13 R-22 R-500 R-50 Jingga Putih Biru Muda Hijau Kuning Ungu Perak
  7. 7. Bahan Pendingin IKML 7 Jadual dibawah menunjukkan kegunaan bahan pendingin. Sejenis bahan pendingin dapat digunakan untuk beberapa kegunaan. Sebahagian daripadajenis bahan pendingin hanya disyorkan untuk beberapa jenis pemampat. Biasanya sesuatu sistem bahan pendingin ditentukan oleh pembuatnya. Perkara- perkara yang perlu diambil kira sebelum memilh bahan pendingin ialah: a. Takat didih bahan dingin. Ini adalah untuk menentukan keupayaan sistem pendingin tersebut. b. Isipadu wap bahan pendingin yang dianjakkan untuk memperoleh penyejukan yang diperlukan. c. Haba pendamnya. d. Suhu pengendalianyang diperlukan. e. Saiz alat kelengkapan. Jadual dibawah menunjukkan kegunaan bahan pendingin mengikut kesesuaian pemampat; Langkah-Langkah Keselamatan Semasa Menggunakan Bahan Pendingin Kegunaan bahan pendingin Bahan pendingin Peti sejuk domestik Pembeku makanan domestik Penyamanan udara kereta Penggunaan kriogenik (penyejukan menghasilkan suhu –1570 C- 273.150 C ) Penyamanan udara rumah Penyamanan udara (bangunan awam) a. keupayaan rendah b. keupayaan sederhana c. keupayaan tinggi Penyamanan udara kapal penumpang Penghantaran makanan beku Mengecutkan logam Proses industri Pembersih dan penyerapan kelembapan R-12,R-22 R-12,R-22,R-502 R-12,R-134a R-13,R-503 R-22,R-500 R-12,R-22 R-11,R-12,R-22 R-11,R-12 R-11,R-12,R-22 R-22,ais kering Nitrogen R-11 R-11 Bahan pendingin Jenis pemampat R-11 R-12 R-22 R-500 R-502 R-503 R-13 R-113 Empar Salingan,empar,putar Salingan.empar Salingan Salingan Salingan Salingan Empar
  8. 8. Bahan Pendingin IKML 8 Walaupun kebanyakan bahan pendingin yang digunakan masa sekarang boleh dikatakan tidak merbahaya, namun begitu langkah-langkah keselamatan perlu diambilkira semasa menggunakan. Langkah-langkah keselamatan yang perlu diikuti adalh seperti berikut: a. Apabila berlaku kebocoran, tentukan bilik cukup pengalihudaraan sebelum membaikinya. Periksa tekanan dengan memasang tolok. b. Periksa jenis bahan pendingin sebelum mengecas untuk mengelakkan bahan pendingin bercampuran. Jika bahan pendingin adalah dari jenis florokarbon, jauhkan dari api. Ini adalah untuk mengelakkan daripada menjadi gas beracun apabila bertemu dengan api. c. Gunakan pelindung mata dan sarung tangan semasa mengecas. Ini untuk mengelakkan mata, kulit dan tangan terkena bahan pendingin dan juga mengelakkan kecederaan. d. Mengecas mestilah dilakukan dibahagian tekanan rendah dalam bentuk wap bahan dingin sahaja. Mengecas dengan cecair boleh merosakkan pemampat dan unit boleh meletup. e. Cecair bahan pendingin boleh membekukan kulit dan mengakibatkan “frost bite”. Jika ini berlaku, basuh bahagian yang terkena bahan pendingin denga segera. f. Kemalangan dengan bahan pendingin hendaklah dirawat dengan doktor. g. Jangan mengisi bahan pendingin kedalam selinder servis sehingga penuh. Jika ini dilakukan tekanan hidrostatik dalam selinder akan menyebabkan selinder meletup. h. Simpan selinder bahan pendingin ditempat yang sejuk dan kering. Jangan menggunakan selinder bahan pendingin sebagai roda (mengolekkannya). i. Minyak yang terdapat dalam pemampat akan menjadi asid apabila pemampat terbakar. Jangan disentuh minyak ini dengan tangan. j. Kebanyakan bahan pendingin adalah lebih berat dari udara. Bahan ini pula boleh bercampur dengan udara di dalam bilik jika berlaku sebarang kebocoran. Hal ini boleh menyebabkan seseorang itu sesak nafas sekiranya tersedut udara yang bercampur dengan bahan pendingin. Pastikan banyak pengalihudaran. Selinder Bahan Pendingin Terdapat tiga jenis selinder bahan pendingin: a. selinder penyimpan b. selinder servis. c. Selinder buangan (guna-buang) Selinder bahan pendingin dibuat daripada keluli aluminium. Selinder yang besar mempunyai palam lebur untuk keselamatan apabila berlaku lebihan tekanan atau terlampau panas. a. Selinder penyimpan: Biasanya,45kg ke 68kg bahan pendingin terkandung dalam selinder penyimpan. Selinder ini lebih murah daripada selinder buangan. Kebanyakan selinder penyimpan sekarang mempunyai dua injap. Satu untuk wap dan satu lagi untuk cecair. Kita boleh memindahkan bahan pendingin dari selinder penyimpan ke selinder servis dengan membuka injap yang mengeluarkan cecair. Ini memudahkan kerja
  9. 9. Bahan Pendingin IKML 9 mengecas. Kerja memindahkan bahan pendingin ini hendaklah berhati-hati. Perhatikan agar bahan pendingin diisi ke dalam selinder tidak terlalu penuh. Gunakan lat penimbang. b. Selinder servis Selinder servis biasanya mengandungi sebanyak 2 kg ke 11kg bahan pendingin. Ini memudahkan seseorng juruteknik membuat servis. Injap selinder ini dipasang dengan kembang 6mm (male flare). Kandungan bahan pendingin diisi daripada selinder penyimpan. c. Selinder buangan Kebanyakan bahan pendingin yang biasa digunakan terdapat dalam kuantiti yang kecil iaitu dari beberapa gram ke 14kg seperti selinder buangan. A – Selinder penyimpan B – Selinder servis C – Selinder buangan Gambarajah selinder BAHAN PENDINGIN KEDUA Bahan pendingin kedua ialah cecair dari sistem penyejukan yang menyerap haba setelah disejukan oleh penyejat. Bahan pendingin kedua ini akan mengalami perubahan suhu apabila ia menyerap haba dan haba ini akan diserap di penyejat. Bahan pendingin kedua yang biasa digunakan ialah air, brin kalsium klorida,brin natrium klorida,etilena dan propilena glisol, metanol ( metil alkohol) dan gliserin. 1. Air sebagai bahan pendingin Air digunakan sebagai bahan pendingin kedua dan biasanya digunakan dalam sistem penyamanan udara yang besar dan industri memproses bahan yang memerlukan keadaan suhu yang sentiasa melebihi suhu beku. Air juga digunakan pada sistem penyejukan jet stim. Pada paras tekanan etmosfera, air mendidih pada 1000 C. Satu kilogarm menyerap haba sebanyak 2260 kJ semasa menukarkan cecair ke wap pada 1000 C. Biasanya
  10. 10. Bahan Pendingin IKML 10 kadar suhu semasa menggunakan air sebagai bahan pendingin ialah 70 C ke atas. Air menyerap haba dengan banyaknya semasa menukarkan cecair ke wap. Apabila air bertukar menjai wap pada 7800 mikron, ia akan menghasilkan suhu 70 C. Oleh kerana air tidak boleh digunakan jika suhunya dibawah 00 C, larutan brin digunakan. 2. Brin sebagai bahan pendingin Brin biasanya digunakan bersama-sama dengan sistem penyejukan gas ammonia atau sistem penyerapan yang besar. Briin bahan pendingin kedua terdiri daripada kalsium klorida (CaCI2) atau natrium klorida (NaCI) yang bercampur dengan air. Suhu yang rendah daripada 00 C digunakan untuk membekukan aus atau penyejukan. Sifat-sifat brin yang baik: a. Harganya murah dan mudah didapati. b. Berkeadaan stabil dan tidak berubah warna atau mutunya. c. Tidak mudah terbakar. d. Tidak berbau busuk, tidak berasa pahit tidak toksik. e. Tidak terkakis. f. Titik beku mestilah kecil, supaya saluran paip tidak mudah rosak atau membahayakan sistem. g. Kadar kelekatannya pada paip-paip saluran mestilah rendah supaya pam yang kecil dapat digunakan. h. Haba bandingan mestilah tinggi kerana ini membolehkan penyerapan haba yang banyak dengan kualiti brin yang sedikit. Paip-paip yang kecil boleh digunakan. Kadar kakis bagi brin: Kadar kakis bagi brin bergantung kepada kepekatannya. Jika kepekatan brin bertambah, kadar kakis adalah kurang dan apabila kepekatannya dikurangkan, kadar kakisnya adalah tinggi. Satu cara untuk mengekalkan mutu brin ialah dengan menutup seluruh saluran supaya udara dari luar tidak dapat masuk ke dalam sistem. Kadar kakis dapat juga dikurangkan dengan mencampurkan ubat khas dengan brin tersebut. Ubat khas yang dicampurkan mestilah mengikut kadar brin yang digunakan. Misalnya 100 liter brin kadar campurannya ialah dikloromik 100gram dan kaustik soda 40 gram

×