eğitim   i




         Türk~elde ~iyasetin
Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri
       Dr. M. Kemal Sevgisunar
Türkiye'de Siyasetin
Bilgi ve Belge Yönetimi   Alanına   Etkileri
Türkiye'de Siyasetin
Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri




        Dr. M. Kemal Sevgisunar




~~
     Türk        ...
Türk Kütüphaneciler           Derneği Yayınları;     52

                         Türk Kütüphaneciler Derneği
            ...
LV                                                                M. Kemal Sevgisunar



gelişmelerden     o kadar olumsuz...
Türkiye'de siyasetin bilgi ve belge yönetimi   alanına   etkileri                   v

   Ayrıca   mesleki yaşamım boyunca...
içiNDEKilER

ÖNSÖZ                                                                     111
içiNDEKiLER                    ...
Viii                                                                  M. Kemal Sevgisunar



   LV. 4. Köy Enstitüleri ve ...
Türkiye'de siyasetin bilgi ve belge yönetimi   alanına   etkileri                  iX


  Vi. 11. Türkiye Kütüphaneleri Kü...
Or. M. Kemal Sevgisunar
                             mksevgisunar@gazi.edu.tr; kemalsevgisunar@yahoo.com

                ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri

1,656 views

Published on

Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri

Published in: Education, Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,656
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
213
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri

  1. 1. eğitim i Türk~elde ~iyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri Dr. M. Kemal Sevgisunar
  2. 2. Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri
  3. 3. Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri Dr. M. Kemal Sevgisunar ~~ Türk Hiperlink Yayınları Kütüphaneeller Derneği HiperLin.~ www.kutuphaneei.org.tr www.hiperlink.com.tr Ankara, 2009
  4. 4. Türk Kütüphaneciler Derneği Yayınları; 52 Türk Kütüphaneciler Derneği Necatibey Caddesi, Elgün Sokak, No: 8/8 06440 - Kızılay, Ankara e-mail: TKD.dernek@gmail.com Basım ve dağıtım: Hiperlink Yayınları Cankurtaran Meydanı, No: 6 Sultanahmet - Fatih, istanbul/Türkiye Tel: +90 212 5164681 - 82 ; Faks: +90 212 5164684 e-mail: info@hiperlink.com.tr Yayına hazırlayan: Sönmez Çelik Kapak tasarımı ve sayfa düzenleme: Sönmez Çelik 1. Baskı, Haziran 2009 ISBN 978-975-6351-33-8 © Bütün hakları saklıdır. Bu kitabın her türlü yayın hakkı Türk Kütüphaneciler Derneği'ne aittir. Bu baskının elektronik kopyası Hiperkitap'ta yer alacaktır. Bu kitap "Türkiye'de siyasi gelişmeler ve ideolojik yaklaşımlann bilgi ve belge yönetimi alanma etkileri" adlı doktora çalışmasının gözden geçirilmiş halidir. Sevgisunar, M. Kemal Türkiye'de siyasetin bilgi ve belge yönetimi alanına etkileri / M. Kemal Sevgisunar; yayına hazırlayan Sönmez Çelik. - Ankara: Türk Kütüphaneciler Derneği, 2009. xii, 238 s. ; 24 sm. - (Türk Kütüphaneciler Derneği Yayınları; 52) ISBN 978-975-6351-33-8 ı. Kütüphaneler-Siyasal yönleri-Türkiye. 2. Kütüphane yönetimi-Türkiye. Z665.2 .T8 S48 2009, LC 025.1 - DC20
  5. 5. LV M. Kemal Sevgisunar gelişmelerden o kadar olumsuz etkilenmişlerdir ki, sonuçta meslekten uzaklaşarak başka bir mesleğe yönelmek yolunu seçmişlerdir. Kimileri ise bu kadar bile şanslı olamamış, meslek alanında olup bitenlerden dolayı yaşamlarını kaybedecek kadar derinden etkilenmişlerdir. Mevcut siyasi/idari yönelimlerin bilerek ya da bilmeyerek dışında tavır alanlar ise, bu meslekte asla belirleyici bir pozisyon ve görevlerde bulunamamış, bulundurulmamışlardır. Alana hakim olan söylemle, gerçekte, uygulamada karşılaşılan söylem farklıdır. Deyim yerindeyse özel, se çi ci ve gizli bir yaklaşım alttan alta hep belirleyici olmuştur. Söylenenlerle, yapılanlar birbirinden oldukça farklıdır. Belki de izlenen bu yanlış politika, özelde "kütüphane" kurumunun, genelde ise ülkemizde sosyal kurum ve bilimlerin içinde bulunduğu bunalımlı ortamın etkisiyle, sosyal bilimlerin yeterince gelişememesinin en önemli nedenlerinden biridir. Ancak, çözüm amaçlı doğru bir yaklaşımın benimsenebilmesi için, öncelikle gerçeğin bir biçimde çıplak gözle tespit edilmesi ve bilimsel bir yaklaşımla açıkça ortaya konulması gereklidir. Bu çalışma böyle bir amaçla gerçekleştirilmiştir. Mesleğe hakim olan genel bakış açısının dışında, neredeyse tersten ve "aykırı" bir yaklaşımla konuyu, bilinen bilgilerin dışında yeniden, ele alıp asıl gerçekıere ulaşmak hedeflenmiştir. Günümüzde, bilgi ve belge yönetimi alanında geleceğe dönük olumlu ve bilimsel birçok çalışma, alan araştırmacıları tarafından ortaya konulmaktadır. Umarız, çalışmada anılanlar, bu gelişmelere küçücük bir katkı yaratılmasında etkili olur. Bilimsel çalışmalar birden çok kişinin emeğiyle ortaya çıkan emek ürünleridir. Bir önsözde emeği geçen bu değerli insanların anılması bizim için de oldukça anlamlıdır. Çalışmamı tamamlamam için gereken bilimsel desteği ve emeğini esirgemeden sunan, gereksinim duyduğum moral iklimi sağlayarak, benimle birlikte çalışan hocam Prof. Dr. Nazlı Alkan'a teşekkür ederim. Çalışmanın çeşitli aşamalarında değerli katkıları olan ve moral desteklerini esirgemeyen Emine Aynur, Emin Koramaz ı Prof. Dr. Selçuk Candansayar, Doç. Dr. L. Doğan TılıÇI Doç. Dr. Fahriye Bayram ile Araştırma görevlisi Ertan Yılmaz'a, Uzman Dr. Çetin Erdolu ve Başhemşire Vicdan Gündoğdu/ya; Çalışma boyunca yararlandığım birçok bilgi merkezi oldu. Bu kurumlara ve çalışanlarına, çalışmaya bizzat yardımcı olan; meslektaşımı fakülteden sınıf arkadaşım A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Kütüphanesi Müdürü A. Coşkun Tarlakazan ile SBF kütüphane personeline; Araştırmanın hazırlmasına yardımcı olan çocuklarım Sarpı Gökçin ve Doruk'a gerekli çalışma ortamının bozulmaması için özveri gösteren eşi m Türkan'a;
  6. 6. Türkiye'de siyasetin bilgi ve belge yönetimi alanına etkileri v Ayrıca mesleki yaşamım boyunca birlikte çalıştığım, kendilerinden çok şey öğrendiğim, gösterdikleri özveri karşısında her zaman saygı duyduğum, karşılıksız bir hizmet aşkıyla ömürlerini tüketmelerini çaresizce izlediğim meslektaşlarıma ve her kadrodaki kütüphane görevlilerine; Bu çalışmanın yayına dönüşmesine katkı sağlayan TKD Genel Başkanı Ali Fuat Kartal'ın şahsında tüm Yönetim Kurulu üyelerine; Kitabın basımını gerçekleştiren ve kitlelere ulaşmında önemli bir görevi üstlenen Hiperlink firmasına; Bütün bu katkılarından dolayı yukarıda isimlerini andığım, anamadığım, unuttuğum ama çalışmaya bir biçimde katkısı olup, emeği geçen herkese teşekkür ederim. Dr. Mehmet Kemal Sevgisunar
  7. 7. içiNDEKilER ÖNSÖZ 111 içiNDEKiLER Vii KısALTMALAR Xi i. BÖLÜM: 1 GiRiş 1 ıı. BÖLÜM: 6 SiYASET, SiYASi HAREKETLER VE KÜTÜPHANE KURUMUNA ETKiLERi 6 ii. 1. Tanımlar 6 ii. 2. ilişkiler 15 ıı. 2. ı. Siyaset-Tarih ilişkisi. 15 ıı. 2. 2. Siyaset-Devlet Geleneği ilişkisi 18 ıı. 3. ı. Siyasi Düşünce, Olay ve Dalgalanmalar-Kütüphane Kurumu ilişkisi 20 iii. BÖLÜM: 22 OSMANlıLARDA SiYASi DALGALANMALAR-KÜTÜPHANE ilişKisi 22 ııı. ı. Osmanlı'nın Kuruluşundan Tanzimat Dönemi'ne Kadar Siyasi Dalgalanmaların Kütüphane Kurumuna Etkisi. 22 ııı. 2. Tanzimat Dönemi (1839-1908) 30 ii ı. 2. ı. Fransız Notası (1867) 31 ııı. 2. 2. Maarif-i Umumiye Nizamnamesi (1869) 31 ııı. 3. Meşrutiyet Dönemi ve ittihat ve Terakki Cemiyeti (1908-1920) 32 ııı. 3. ı. Türk Ocakları (1912- ) 36 ııı. 3. 2. ilk Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında Kütüphane Kurma Çalışmaları 41 ııı. 4. TBMM Kütüphanesi (1920- ) .43 LV. BÖLÜM: 48 1923-1946 YILLARI ARASINDA TÜRKiYE'DEKi SiYASi DALGALANMALARıN KÜTÜPHANE KURUMUNA ETKisi .48 LV. ı. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924), Tekke ve Zaviyeler ile Türbelerin Kapatılması (1925) ve Türk Ocakları'nın Cumhuriyet Sonrası Dönemi 51 LV. 2. Harf Devrimi (1928) 56 LV. 3. Halkevleri ve Kütüphaneleri (1932) 58
  8. 8. Viii M. Kemal Sevgisunar LV. 4. Köy Enstitüleri ve Kütüphaneleri 64 IV. 5. Kütüphanecilikte Yaşanan Gelişmeler 68 IV. 6. Dünya ve Türkiye'de Yaşanan Gelişmeler 72 IV. 7. Türkçülerin Etkileri 74 V. BÖLÜM: 79 ÇOK PARTili DÖNEMDEN (1946), 1960 ASKERI MÜDAHALESi'NE KADAR GEÇEN DÖNEMDE YAŞANAN SiYASi DALGALANMALARıN KÜTÜPHANE KURUMUNA ETKisi 79 V. ı. Demokrat Parti Hükümetleri 79 V. 2. Türkiye'de Modern Kütüphanecilik Faaliyetlerinin Hızlanma Süreci 80 V. 3. Thompson Raporu ile ABD'nin Türkiye'deki Kütüphanecilik Faaliyetlerine Olan ilgisinin Açığa Çıkması 81 V. 4. Milli Kütüphane'de Türkçü Kadrolaşma Faaliyetleri 82 V. 5. Amerikalıların Kütüphanecilik Alanında Etkili Olabilmek için Devreye Girmeleri (1952) 83 V. 6. Adnan Ötüken ve Arkadaşlarının Karayaıçın'ın Çalışmalarını Yazılı Olarak Eleştirmeleri 92 Vi. BÖLÜM: 99 27 MAYIS 1960 ASKERI MÜDAHALESi'NDEN, 12 EYLÜL 1980 ASKERI MÜDAHALESi'NE KADAR GEÇEN DÖNEMDE YAŞANAN SiYASi DALGALANMALARıN KÜTÜPHANE KURUMUNA ETKisi 99 Vi. ı. 1960 Askerı Müdahalesi 99 Vi. 2. Planlı Dönem (1960) ve Kütüphaneler Komitesi Raporu (1961) 99 Vi. 3. Adnan Ötüken'in UNESCO-Türkiye Milli Komisyonu'na Seçilmesi 103 Vi. 4. Adnan Ötüken-Sami Nabi Özerdim Tartışmaları 103 Vi. 5. Adnan Ötüken ile Dönemin ilerici Başka Aydınları Arasında Yaşanan Tartışmalar 109 Vi. 6. Türkçülerin Yazıları 123 Vi. 7. istanbul Üniversitesi'nde Üniversite Kütüphanesinin Düzene Kavuşturulması ve Kütüphanecilik Bölümü Kurulması Çalışmaları ......... 133 Vi. 8. Bilgi ve Belge Yönetimi Alanında Ulusal Nitelikli Tepkiler (1964) 135 Vi. 9. Bilgi ve Belge Yönetimi Alanında Türkçülerin Örgütlenme ve Güç Kullanma Girişimleri (1964) 136 Vi. 10. Kültür Müsteşarlığı'nın Kurulması ve Adnan Ötüken'in Bu Göreve Atanması ile Başlayan Kadrolaşma Çalışmaları 140
  9. 9. Türkiye'de siyasetin bilgi ve belge yönetimi alanına etkileri iX Vi. 11. Türkiye Kütüphaneleri Kütüphaneci, Memur ve Hizmetlileri Sendikası'nın Kurulması (1966) 144 Vi. 12. Sendikanın Hak Arama Çalışmaları: Milli Eğitim Bakanlığı'na Muhtıra Vermesi 149 Vi. 13. Sendika-TKD ilişkileri, TKD'ye Yönelen Eleştiriler ve Dönem Kütüphanecilerinin Düşünceleri 152 Vi. 14. TKD Kurultaylarında Yaşanan Tartışmalar 160 Vi. 15. ÜKBMD'nin Kurulmasl 162 Vi. 16. 12 Mart 1971 Askerı Müdahalesi (Muhtıra) ve Kültür Bakanlığı'nın Kurulması 163 Vi. 17. Hacettepe Üniversitesi'nde Kütüphanecilik Bölümü'nün Kurulması (1972) 166 Vi. 18. ÜKBMD'nin TKD'ye Yönelik Tepkileri 173 Vi. 19. Kültür Bakanlığı'nda Kısa Süreli Bir iktidar Değişimi (1978) 180 Vii. BÖLÜM: 192 12 EYLÜL 1980 ASKERI MÜDAHALESi'NDEN GÜNÜMÜZE TÜRKiYE'DEKi SiYASAL DALGALANMALARıN KÜTÜPHANE KURUMUNA ETKisi 192 VII. 1. 12 Eylül 1980 Müdahalesi'nin Hemen Sonrasında Bilgi ve Belge Yönetimi Alanında Yaşanan Gelişmeler 192 Vii. 2. Kütüphanelerden Sansürcü Düşünceyi Ortadan Kaldırma Girişimleri 205 Vii. 3. Bilgi ve Belge Yönetimi Alanında Siyasal Değerlendirmeler Açısından Yeni Yaklaşımlar 206 VII. 4. Kütüphaneler Genel Müdürlüğü, Milli Kütüphane ve TBMM Kütüphanesi'nde Günümüze Kadar Yaşanan Siyasal Dalgalanmalardan Kaynaklı Yönetim Değişiklikleri. 208 Viii. BÖLÜM: 211 SONUÇ VE ÖNERiLER 211 Viii. 1. Sonuç 211 Viii. 2. Öneriler. 225 KAYNAKÇA 227
  10. 10. Or. M. Kemal Sevgisunar mksevgisunar@gazi.edu.tr; kemalsevgisunar@yahoo.com 1964'te Polatlı (Ankaraj'da doğdu. Lisans öğrenimini Ankara Üniversitesi DTCF Kütüphanecilik Anabilim Dalı'nda tamamladı (1985). Aynı yıl, lisans öğrenimi sırasında kazandığı bursun karşılığında, Milli Kütüphane Başkanlığı'nda "kütüphaneci" olarak çalışma hayatına başladı. Bilgi ve Belge Yönetimi alanında uzman bir araştırmacı olan yazar, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde, 1988 yılında "yüksek lisans" ve 2008 yılında da "doktora" derecelerini aldı. Kültür Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve yerel yönetimlerde çeşitli kademelerde kütüphaneci, uzman, müfettiş ve yönetici olarak görevlerde bulundu. 2005 yılında Gazi Üniversitesi'nde uzman kadrosunda göreve başladı. Evli ve üç çocuğu olan yazar, halen aynı kurumda çalışmaktadır. Yazarın, ulusal gazetelerde köşe yazıları, gezi yazıları; akademik dergilerde makale ve bibliyografik çalışmaları vardır. Metin yazarlığı, yapımcı, danışman ve yönetmen olarak; TRT ile Kültür ve Turizm Bakanlığı için çekilen bazı belgesellerde çeşitli görevler almıştır. Birçok sempozyumda bildiriler sunmuş ve düzenlenmesine katkı sağlamıştır. "Neşenin Halleri" adlı psikiyatri konusundaki yardımcı ders kitabının "Anadolu Mitolojisi'nde Neşe" başlıklı bölümünü kaleme almıştır ve "Polatlı Araştırmalan - i" adlı, yerel bir tarih çalışması olan kitabı yayınlanmıştır. "Türkiye'de Siyasetin Bilgi ve Belge Yönetimi Alanına Etkileri" adlı bu kitap, alandaki gelişmeleri kronolojik bir sıra içerisinde irdelemektedir. Yazar, bilgi ve belge alanında yaşanan gelişmeleri: "Ülkenin entelektüel kadrolan arasında, tam anlamıyla «özgür bir düşünselzemin» o günlerde de (1940-1990) henüz kurulamamıştı. Farklı fikir ve bakış aÇilanna tahammül ise oldukça sınırlıydı. Düşün ürünlerini topluma sunan, başta kütüphane kurumu olmak üzere; ilgili diğer bütün kurumlar, çağdaş anlamda bir taraftan yeniden kuruluyor, ancak kurulurken bir taraftan da, kendilerini var eden kişi ya da topluluklann düşünsel, siyasal yaklaşımlanndan doğrudan etkilenerek, kusurlu şekilleniyorlardı. Batıdaki örnekleri hedeflenerek temelleri atılan yaptlar, kurumlar doğalolarak ve başlangıçtaki niyetlerden bağımsız, ülkeyi çevreleyen genel atmosferden etkilenerek hızla bize benziyorlardı. Bilimsel tarafsızlığın gereği ise asla yerine getirilmiyordu. ... " şeklinde ifade etmektedir. Yayıncı: Basım ve Dağıtım: Türk Kütüphaneciler Derneği Hiperlink Yayınları Necatibey Caddesi, EIgün Sokak, No: 818 Cankurtaran Meydanı, No: 6 06440 - Kızılay, Ankara Sultanahmet - Fatih, istanbul/Türkiye Tel: +90312 2301325 Tel; +902125164681-82 Faks: +90 312 2320453 Faks: +90 212 5164684 e-malı: TKD.dernek@gmail.com e-mail: info@hiperlink.com.tr

×