SlideShare a Scribd company logo

αλ παπαδιαμάντης - (Το μοιρολόγι της φώκιας - ΥΛΙΚΟ

E
Eleni Kots

ΥΛΙΚΟ

1 of 15
Download to read offline
Πεζογράφος
(1851-1911)
Κορυφαίος νεοέλληνας διηγηματογράφος και η πλέον εξέχουσα μορφή του ηθογραφικού
διηγήματος. Άνθρωπος βαθύτατα θρησκευόμενος, διαπνεόμενος από τα ιδεώδη του
χριστιανισμού, φύση ευαίσθητη, ποιητική. Μοναχικός, κινούμενος στο μεταίχμιο του κοσμικού και
μοναχικού βίου, αγνός ιδεαλιστής, νοσταλγός της απλής επαρχιακής ζωής και των παραδοσιακών
αξιών, γεμάτος συγκατάβαση για τις αδυναμίες των ανθρώπων και συμπάθεια για τις δυστυχίες
τους.
«Έγινε ο ασκητής της κοινωνίας γιατί το σημαντικότερο ένστικτό του, το καλλιτεχνικό, τον
ωθούσε να γίνει εκφραστής των πόθων και των καημών, του πόνου και της χαράς των ταπεινών και
των αδικημένων. Και όπως εκείνος, έτσι και αυτός ο κόσμος, που το κοινωνικό κατεστημένο τού είχε
ορίσει να ζει στο περιθώριο δημιουργούσε ανυποψίαστα τον αφανή και περιφρονημένο πολιτισμό
του- ήταν ο λαός που ο Παπαδιαμάντης έγινε η έκφρασή του, λαός και αυτός, σάρκα από τη σάρκα
του και κόκαλο από τα κόκαλά του. Και αυτό το ένστικτο, το καλλιτεχνικό, τον βοήθησε να μπει στις
υποστάσεις των ετερόκλητων ηρώων του, διφυής και τριφυής υπόσταση ο ίδιος, παιδί και άντρας και
γέροντας και κόρη και γυναίκα και γραία, μαθητής και δουλευτής και οικογενειάρχης, παρθένα και
σύζυγος και μητέρα και μαμμή». (Κ. Χρυσάνθης)
Γραμματολογική τοποθέτηση του έργου
«Το μοιρολόγι της φώκιας» αποτελεί ένα από τα αριστουργήματα της νεοελληνικής
πεζογραφίας. Είναι από τα ωραιότερα διηγήματα του Παπαδιαμάντη και ανήκει στην τελευταία
διηγηματική του περίοδο, στα «Όψιμα» διηγήματα. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα
«Πατρίς» το 1908 και περιλαμβάνεται στη συλλογή Πασχαλινά Διηγήματα, που εκδόθηκε στην
Αθήνα το 1912. Στο αριστουργηματικό αυτό κείμενο που ακροβατεί μεταξύ ρεαλισμού και
λυρισμού, πεζογραφίας και ποιήσεως, ο συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα του θανάτου, της
«πρώτης αλήθειας» και αιώνιας αρχής που διέπει τον κόσμο. Βασικό επεισόδιο του διηγήματος
είναι ο τραγικός θάνατος της Ακριβούλας, το οποίο ο Παπαδιαμάντης αφηγείται με τέτοιο τρόπο
ώστε να παρουσιαστεί αυτό στις πραγματικές του διαστάσεις: ένα τυπικό και απειροελάχιστο
δείγμα του παγκόσμιου δράματος, το οποίο κλείνει μέσα του ο αναπόδραστος κύκλος του
γίγνεσθαι και της φθοράς. Αναδεικνύεται έτσι μέσα από το κείμενο η στενή σχέση των στοιχείων
της ζωής και του θανάτου και εκφράζεται ο πόνος του ανθρώπου που υπόκειται άφευκτα στους
νόμους τους.
Οι δύο τελευταίοι στίχοι του ποιήματος με το οποίο ο Παπαδιαμάντης κλείνει το διήγημα «Σαν
να χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου» συμπυκνώνουν την κοσμοαντίληψή
του και είναι χαραγμένοι στην προτομή του συγγραφέα στη Σκιάθο.
Ενδεικτικές επισημάνσεις
1. Ο Τίτλος του έργου
Δεν αναφέρεται άμεσα στο κεντρικό επεισόδιο του διηγήματος, τον πνιγμό της Ακριβούλας, ούτε
γενικά στις συμφορές που πλήττουν τους ανθρώπους:
• για να μην προϊδεάσει από την αρχή τον αναγνώστη για το θάνατο του κοριτσιού
• για να προσελκύσει και να διατηρήσει με την παράδοξη φράση το ενδιαφέρον του αναγνώστη
• για να προβληθεί όχι το ρεαλιστικό στοιχείο του πνιγμού αλλά το λυρικό στοιχείο του
μοιρολογιού της φώκιας.
2. Η Δομή του έργου
Ι. «Κάτω από τον κρημνόν …. Βαθύ κοίλωμα του κρημνού»
Η μετάβαση της γριάς Λούκαινας στη θάλασσα για να πλύνει τα ρούχα, η ανάμνηση των
νεκρών αγαπημένων της και το μοιρολόγι της γι’ αυτούς. Κοντά της ένας νεαρός βοσκός παίζει
μουσική με τη φλογέρα του.
ΙΙ. «Μια γολέτα … την παρουσία της»
Η περιγραφή της γολέτας και της φώκιας. Η εμφάνιση και το μοιραίο ατύχημα της
Ακριβούλας.
ΙΙΙ. «Καθώς είχε νυχτώσει ήδη … του κόσμου»
Η επιστροφή της γριάς Λούκαινας στο σπίτι. Το μοιρολόγι της φώκιας για το άτυχο κοριτσάκι.
3. Αφηγηματικοί τρόποι
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί στο διήγημά του ποικιλία αφηγηματικών τρόπων:
 Αφήγηση σε τρίτο ενικό πρόσωπο για να παρουσιάσει τα πρόσωπα του διηγήματος με
αντικειμενικότητα. Η αφήγηση του κειμένου έχει μηδενική εστίαση: ο αφηγητής γνωρίζει
τα πάντα για τα πρόσωπα, ακόμα και τις πιο μύχιες σκέψεις τους και ως παντογνώστης
(θεός)-αφηγητής βλέπει τον κόσμο από παντού (η γνωστή τεχνική των παραμυθιών).
(Αναδρομική και μάλιστα εκτενής αφήγηση θα μπορούσε να υπάρχει εκεί όπου η Λούκαινα
μοιρολογώντας θυμάται το θάνατο του ανδρός και των πέντε παιδιών της και την τύχη των
δύο ξενιτεμένων γιων της).
 Περιγραφή για να στήσει το πλαίσιο δράσης(σκηνικό), να παρουσιάσει το χώρο και το
χρόνο
 Παρεμβάλλεται ο ελάχιστος μονόλογος της γερόντισσας στον τέλος με τον οποίο
επιτυγχάνεται η τραγική ειρωνεία.
 Οι δύο τελευταίοι στίχοι του μοιρολογιού της φώκιας είναι σχόλιο του συγγραφέα με
στοχαστικό-γνωμικό περιεχόμενο που συμπυκνώνει την κοσμοαντίληψη του Παπαδιαμάντη
(φιλοσοφημένη εγκαρτέρηση μπροστά στα βάσανα της ζωής που συνεχίζεται στον αέναο
ρυθμό της.
3. Χρόνος-χώρος.
Ο χρόνος της ιστορίας είναι προγενέστερος από το χρόνο της αφήγησης, διανθίζεται από
αναδρομικές διηγήσεις και είναι συγκεκριμένος: το ηλιοβασίλεμα, το «θάμβος του ήλιου». Αυτήν
την ώρα διάλεξε η γριά Λούκαινα, ένα από τα πρόσωπα του διηγήματος, να κατέβει στην παραλία
να πλύνει τα ρούχα της και ουσιαστικά ο χρόνος του διηγήματος ξεκινά με την παρουσίασή της στο
σκηνικό, το οποίο δεν αλλάζει. Ο χρόνος κινείται με αργότατους ρυθμούς πένθιμου εμβατηρίου. Ο
βοσκός «είχε καθίσει» σε μια πλαγιά και παίζει τη φλογέρα του και μια γολέτα πλέει με δυσκολία
μέσα στο λιμάνι αφού «δεν έπαιρναν τα πανιά της και δεν έκαμπτε ποτέ τον κάβον τον δυτικό». Η
κίνηση είναι αργή και η αίσθηση των πραγμάτων βαριά.
Ο χώρος, όπως συμβαίνει πάντα στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, είναι και αυτός
συγκεκριμένος: όχι κάποια ακρογιαλιά, κάτω από κάποιο γκρεμό, αλλά «κάτω από τον κρημνόν …
όπου κατέρχεται το μονοπάτι, το αρχίζον από τον νερόμυλο του Μαμογιάννη, όπου αντικρύζει τα
Μνημούρια, … το Κοχύλι». Πρόκειται για τοπίο της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Σκιάθου.
4. Πρόσωπα.
Τα πρόσωπα του διηγήματος που κινούνται σε αυτόν τον περίγυρο είναι:
α) η γριά-Λούκαινα (lugeo = πενθώ): γριά φτωχή, χτυπημένη από τη μοίρα, χαροκαμένη,
συγκατοικεί με τη μια της κόρη. Έχει δύο γιους ξενιτεμένους. Μετέχει στην πλοκή στο κατέβασμά
της για το πλύσιμο και στο ανέβασμά της προς το σπίτι.
β) η Ακριβούλα: η εννιάχρονη εγγονή της γριάς, θέλει να παίξει με τα κύματα, γι’ αυτό κατεβαίνει
να συναντήσει τη γιαγιά της, αλλά βρίσκει τραγικό θάνατο.
γ) ο βοσκός: υπάρχει στο σκηνικό αλλά δε φαίνεται. Ακούγεται κυρίως η μουσική της φλογέρας
του, η οποία ασυναίσθητα λειτουργεί σαν παγίδα για το μικρό κορίτσι.
Στην πλοκή εμπλέκονται ακόμα μια φώκια, που θρηνεί πάνω στο πτώμα του νεκρού κοριτσιού,
και ένας γέροντας ψαράς, ο οποίος «μεταφράζει» το μοιρολόγι της.
5. Τα δύο μοτίβα, ζωής και θανάτου.
Η αφήγηση εξελίσσεται σε δύο μοτίβα, τα οποία δεν παρουσιάζονται παρατακτικά, αλλά
μπαίνουν σχεδόν ταυτόχρονα στο διήγημα και κορυφώνονται στον πνιγμό της Ακριβούλας.
α) το μοτίβο της ζωής: τα παιδιά που κολυμπούν, ο βοσκός με φλογέρα, οι αγρότες που
επιστρέφουν από τις εργασίες τους, η γολέτα, το λίκνισμα φώκιας, το κοριτσάκι που θέλει να
παίξει
β) το μοτίβο του θανάτου: συνεχής κάθοδος γριάς προς τη θάλασσα, ο γκρεμός, τα μνημούρια, το
πένθιμο μοιρολόι γριάς, η αναφορά στους έξι νεκρούς της οικογένειας της Λούκαινας, η μακάβρια
εικόνα κοιμητηρίου, ο πνιγμός Ακριβούλας
Ο Παπαδιαμάντης διαπλέκει τα δύο μοτίβα για τους εξής λόγους:
 για να δείξει ότι ζωή και θάνατος συνυπάρχουν στην καθημερινότητά μας με το ένα να
διαδέχεται το άλλο
 για να δημιουργήσει με τα στοιχεία θανάτου κλίμα που να προοιωνίζει την κατάληξη του
διηγήματος
 για να επισημάνει με τα στοιχεία της ζωής ότι αυτή συνεχίζει την αδιάκοπη πορεία της,
ανεπηρέαστη από ο τραγικό περιστατικό του θανάτου.
 για να χρησιμοποιήσει σε όλο το διήγημα την αντίθεση ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο ως
βασικό εκφραστικό μέσο ανάδειξης των ιδεών του.
6. Ύφος
Το ύφος είναι άλλοτε πένθιμο, σοβαρό, μελαγχολικό και άλλοτε ανάλαφρο. Και ενώ όλα
όσα υπάρχουν μέσα στην αφήγηση είναι απλά, καθημερινά κι ρεαλιστικά, χωρίς πρωτοτυπία ή
μεγαλοπρέπεια, ένας αιθέρας αγιοσύνης, ποίησης και μαγείας περιβάλλει τα θέματα με έναν
μοναδικό τρόπο. Οι λέξεις, η σύνδεση των προτάσεων, η θέση των εικόνων, η αλληλουχία των
γεγονότων και ίσως και κάτι άλλο απροσδιόριστο που συνέχει όλα αυτά, αυτό είναι η μαγεία του
Παπαδιαμάντη. Μυστηριώδης και μαγευτική είναι η ατμόσφαιρα του διηγήματος που διαπνέεται
από έντονη ποιητικότητα και λυρισμό. Πρόκειται τελικώς για ένα ποίημα σε πεζό λόγο.
7. Η γλώσσα
Η γλώσσα του διηγήματος είναι η γνωστή «παπαδιαμάντεια» γλώσσα, πολύ προσωπική κι
αναγνωρίσιμη από μίξη στοιχείων καθαρεύουσας στα αφηγηματικά μέρη, δημοτικής στους
διαλόγους και τη χρήση αρχαϊσμών. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος και αρκετά πυκνός αλλά
προσεγμένος στην επιλογή των λέξεων και στην απόδοση των περιγραφομένων προσώπων και
τοπίων. Πολλές καταστάσεις και ενέργειες αισθητοποιούνται με βασικό στοιχείο έκφρασης τις
εικόνες και τη χρήση πολλών επιθέτων.
8. Τα εκφραστικά μέσα του διηγήματος
 Χαρακτηριστικά επίθετα: θαλασσοφαγωμένον, πανδέγμονα, θορυβώδη, σηαδιακός,
ενριβής, αχόρταστος, πένθιμον, χθαμαλού, φαιδρόν κ.ά.
 Πρωτότυπα ουσιαστικά: ανακομιδάς, αμφιλύκη, πλαταγιασμός, γεννοβόλια, αβασταγή,
μαρσίπιον
 Παρομοιώσεις: φύκια είναι τα στεφάνια της, κοχύλια τα προικιά της.
 Μεταφορές: δακρύζει από τον βράχον, αλώνι του Χάρου, κήπος της φθοράς, είχε θερίσει ο
Χάρος, λάφυρα του θανάτου κ.ά.
 Προσωποποιήσεις: οι ακτίνες εθώπευον το κοιμητήρι, μια γολέτα έκανε βόλτες, ο Χάρος ο
αχόρταστος, εχόρτασε ν’ ακούη, να ξυπνά τους πεθαμένους
 Εικόνες: ολόκληρο το διήγημα στηρίζεται σε εικόνες οπτικοακουστικές, στατικές και
κινητικές. Χαρακτηριστικές είναι οι ρεαλιστικές εικόνες που αναφέρονται στην περιγραφή
του τοπίου (στην 1η
ενότητα), οι εικόνες της γολέτας, της φώκιας και της Ακριβούλας (στη
2η
ενότητα), που διακρίνονται για την κινητικότητά τους, και οι εικόνες με τη μεγαλύτερη
πυκνότητα της 3ης
ενότητας, που είναι κυρίως ηχητικές και περιέχουν μεγάλη τραγική
ειρωνεία, καθώς υπεισέρχεται και ο σχολιασμός του συγγραφέα με τη χρήση του
εσωτερικού μονολόγου. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην περιγραφή του Κοιμητηρίου,
όπου γίνεται λυρική και περίτεχνη περιγραφή των ταφικών λειψάνων (ρεαλιστική θα ήταν
αποκρουστική) με την επιλογή αντικειμένων που εκφράζουν την ομορφιά και τα νιάτα των
γυναικών.
 Σχήμα κύκλου: το κείμενο αρχίζει με πραγματικό μοιρολόι και κλείνει με εξωλογικό
μοιρολόι, παρεμβάλλεται δε το ποιμενικό άσμα.
 Αντιθέσεις: γριά Λούκαινα – νεαρός βοσκός, μοιρολόγι – φαιδρό ποιμενικό άσμα, θάνατος
– ζωή
 Τραγική ειρωνεία: στον μονόλογο της γριάς (εξυπηρετείται η οικονομία της αφήγησης
καθώς η γριά ακούει το πλατάγιασμα της Ακριβούλας μέσα στη θάλασσα, αλλά το αποδίδει
στο βοσκό)
 Κλιμάκωση: ο πνιγμός της Ακριβούλας παρουσιάζεται όχι αιφνιδιαστικά, αλλά σταδιακά –
κλιμακωτά με μια σειρά από περιστατικά, αλλά και με συχνές προηγούμενες αναφορές
σχετικές με το θάνατο και την αντίστοιχη ατμόσφαιρα που δημιουργείται.
9. Η ερμηνεία του διηγήματος.
Το «Μοιρολόγι της φώκιας», αν και μικρό σε έκταση, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα
ωραιότερα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Δύσκολα μπορεί κάποιος να ξεχωρίσει κεντρικό ήρωα
ή θεματικό πυρήνα, αφού και τα θέματα και τα πρόσωπα του διηγήματος είναι ισοβαρή. Το
θεματικό κέντρο φαίνεται είναι ο πνιγμός της Ακριβούλας. Όμως μέχρι να φτάσει εκεί ο
συγγραφέας ήδη έχει μιλήσει για χίλια δύο πράγματα της καθημερινής ζωής της Σκιάθου αλλά και
γενικά των ανθρώπων.
Το διήγημα ανοίγει με μια σκηνή ηρεμίας, χωριάτικης φύσης, όπου η μόνη ζωντανή κίνηση
είναι το περπάτημα μιας μαυροντυμένης γριάς, μιας χαροκαμένης μάνας. Το φορτίο της δεν είναι
μονάχα «τα μάλλινα σινδόνια της» που κατεβαίνει να πλύνει στη θάλασσα. Κουβαλάει συνάμα και
ένα βαρύ φορτίο από βάσανα: πέντε παιδιά πεθαμένα και ο άνδρας της έξι. «Εθήτευεν» είναι η
λέξη που χρησιμοποιεί ο Παπαδιαμάντης γι’ αυτό το είδος ζωής- μια λέξη που υπαινίσσεται το
βάρος των κακουχιών και του χρέους συνάμα. Η γριά Λούκαινα ανήκει σε εκείνο το τυπικό είδος
των γυναικών που συναντούμε στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, των γυναικών που είναι
βασανισμένες από τη ζωή. Το αποδεικνύει άλλωστε και το όνομά της (Λούκαινα < lugeo:
θρηνώ).
[ «Κανένας δε μίλησε για τη Ρωμιά γυναίκα όπως ο Αλ. Παπαδιαμάντης [….] Αλλά μέσα σε
ολόκληρο αυτό τον κόσμο που λέγαμε, ξεχωρίζει η μορφή της γυναίκας-όπως εκείνος, και
κανένας άλλος, την ιστόρησε-ταυτισμένη με μια ορισμένη στάση ζωής, φυσική και πνευματική
μαζί, και ζυμωμένη με παραδόσεις και πράματα παλιά, όσο και ο κόσμος. Θα ήταν περιττό να
απαριθμήσω ή να περιγράψω τους ατελείωτους τύπους γυναικών του Παπαδιαμάντη,
σκορπισμένους σε όλες τις ηλικίες και μοιρασμένους σε όλα τα ζώδια της ακαταμέτρητης
ανθρώπινης ψυχής, από τη γριά-Λούκαινα ίσαμε την εγγόνα της την Ακριβούλα το
αχειροποίητο εκείνο διήγημα «Το μοιρολόγι της φώκιας». Ούτε το ιδιαίτερο άρωμα ενός
ορισμένου πολιτισμού που βγαίνει από τα πάθια και τους καημούς της Ελληνίδας γυναίκας, στα
διηγήματά του» (Ζήσιμος Λορεντάτος)]
Στη συνέχεια του διηγήματος παρουσιάζονται μια γολέτα, μία φώκη, μία μικρά κόρη. Η
γολέτα εγλωβισμένη στο λιμάνι, υποδηλώνει την άπνοια (ο πλαταγιαμός της Ακριβούλας θα
ακουστεί και θα γίνει πιο τραγικό για τη γριά Λούκαινα το ατύχημα).Υποδηλώνει ακόμη ότι η ζωή
συνεχίζεται και λειτουργεί ως προσήμανση (η γολέτα παγιδεύεται στο λιμάνι όπως και η
Ακριβούλα!).Οι δύο κύριοι άξονες της υπόθεσης ωστόσο, είναι η φώκια και η Ακριβούλα. Η
πρώτη εμφανίζεται σε χρόνο ανύποπτο, χωρίς λόγο, μ’ έναν καινούριο για τα ελληνικά γράμματα
τρόπο, εύρημα αλλόκοτο, ένα ευαίσθητο πλάσμα, «ετέρπετο» και «ελικνίζετο», ρήματα που
αποπνέουν ερωτισμό και γλυκύτητα. «Μια φώκια»- «μια κόρη»: δεν είναι τυχαίες οι αναλογίες
στη δομή των δύο περιόδων, ούτε ότι τα δύο θέματα παρατίθενται, το ένα ακριβώς δίπλα στο
άλλο. Η πορεία που θα διαγράψουν είναι παράλληλη. Δε θα συναντηθούν ποτέ. Η παρουσία της
φώκιας, του εξωλογικού αυτού πλάσματος με την ανθρώπινη αισθαντικότητα γίνεται για
«τεχνικούς» λόγους, για να μην αιφνιδιάσει στο τέλος σαν ένας από μηχανής θεός. Η παρουσία
της έχει μια τρυφερότητα που παραβάλλεται με αυτήν της Ακριβούλας. Τρυφερότητα όμως
κρύβει και το όνομα της μικρής, Ακριβούλα, που φαίνεται πως το διάλεξε ο Παπαδιαμάντης.
Το κοριτσάκι είναι άπειρο, ανίδεο από τη ζωή και το θάνατο και φυσικά δεν ξέρει ούτε πως το
μονοπάτι που πήρε θα την οδηγήσει από τη ζωή στο θάνατο. Γι’ αυτήν βέβαια η κάθοδος είναι
τετελεσμένη, αμετάκλητη.
Ο πνιγμός του μικρού κοριτσιού δεν παρουσιάζεται αιφνιδιαστικά και κατά τρόπο
αυθαίρετο. Αντίθετα, ο συγγραφέας δημιουργώντας διαρκώς κλιμακούμενη αγωνία και ένταση
στην ψυχή του αναγνώστη, τον προετοιμάζει ώστε να δεχτεί τον επικείμενο θάνατο,
εισάγοντάς τον σε μια ατμόσφαιρα πένθιμη με την περιγραφή του γκρεμού και του κοιμητηρίου,
με την παρουσίαση της χαροκαμένης γυναίκας που μοιρολογά για τους νεκρούς της, με τη
μακάβρια μέσα στο ρεαλισμό και στη λεπτομέρειά της περιγραφή των λειψάνων μιας περασμένης
ζωής και λαφύρων του χάρου στην τελευταία παράγραφο, καθώς και με την επιλογή του χρόνου:
σούρουπο, την ώρα που πέφτει το φως νικημένο από το επερχόμενο σκότος. Ο αναγνώστης
εισέρχεται με όλα αυτά σε ένα κλίμα βαρύ και με την ευαισθησία του αντιλαμβάνεται πως κάτι
κακό προοιωνίζεται.
Η συνέχεια του διηγήματος είναι εξίσου δυσοίωνη: η περιγραφή του εγκλωβισμένου στο λιμάνι
πλοίου συμβολίζει την παγίδευση της ζωής μέσα στον κλοιό του θανάτου. Από το σημείο αυτό και
κάτω η αφήγηση κλιμακώνεται καθώς δίνονται στοιχεία που προετοιμάζουν για τον πνιγμό της
Ακριβούλας, εντάσσοντάς στη φυσική εξέλιξη των γεγονότων:
• η παιδική ηλικία της δημιουργεί την εικόνα ενός κοριτσιού αθώου και
ανυπεράσπιστου,
• το γεγονός ότι ξεφεύγει από την προσοχή της μάνας προκαλεί αίσθηση κινδύνου,
• η άγνοια του ακριβούς σημείου από το οποίο ξεκινούσε το μονοπάτι δημιουργεί στον
αναγνώστη την υποψία ότι το παιδί θα χαθεί,
• η γλυκιά μελωδία του βοσκού και η καθυστέρηση της μικρής που στέκεται για να
ακούσει το τραγούδι του προοιωνίζουν κίνδυνο,
• ο πέρασμα της ώρας δυσκολεύει τη θέση του κοριτσιού και αυξάνει την αγωνία του
αναγνώστη,
• τέλος, η εσφαλμένη επιλογή του κατηφορικού μονοπατιού και ο ερχομός της νύχτας
σφραγίζουν τη μοίρα της.
Όταν το παιδί συνειδητοποιεί τον κίνδυνο και επιχειρεί να γυρίσει πίσω, η προσπάθειά της
αποβαίνει άκαρπη, αφού τα πάντα, ακόμα και η ίδια η φύση, συνωμοτούν εναντίον του: ο
τόπος είναι πολύ απότομος, η νύχτα συννεφιασμένη και άναστρη, οι άνθρωποι ανίδεοι και ο ήχος
της φλογέρας του βοσκού κυρίαρχος σκεπάζει όλους τους άλλους, ακόμα και εκείνον της κραυγής
της την ώρα που πέφτει. Η ζωή συνεχίζεται («εξηκολούθει», ρήμα που επαναλαμβάνεται τρεις
φορές!), ενώ ο θάνατος του κοριτσιού περνά απαρατήρητος τυλιγμένος σε μια λεπτή αίσθηση
ειρωνείας. Τόσο η γριά όσο και ο βοσκός δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν το ατύχημα, καθώς ήταν
βυθισμένοι στις δικές τους προσωπικές μέριμνες και έγιναν, ασυνείδητα, ενεργούμενα θανάτου.
Έτσι, η μια και μοναδική κίνηση της προώθησης του μύθου, η κίνηση της Ακριβούλας προς το
θάνατο, εκτίθεται όσο πιο ανεπαίσθητα και μυστικά γίνεται, ως δράση λανθάνουσα και
Ad

Recommended

αόριστος β΄πίνακας
αόριστος β΄πίνακαςαόριστος β΄πίνακας
αόριστος β΄πίνακαςcgialopsos
 
Π. Δέλτα,Πρώτες ενθυμήσεις, ερμηνευτικό σχεδιάγραμμα
Π. Δέλτα,Πρώτες ενθυμήσεις, ερμηνευτικό σχεδιάγραμμαΠ. Δέλτα,Πρώτες ενθυμήσεις, ερμηνευτικό σχεδιάγραμμα
Π. Δέλτα,Πρώτες ενθυμήσεις, ερμηνευτικό σχεδιάγραμμαGeorgia Dimitropoulou
 
ΙΛΙΑΔΑ-ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΙΛΙΑΔΑ-ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣΙΛΙΑΔΑ-ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΙΛΙΑΔΑ-ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣemathites
 
Ερωτόκριτος
ΕρωτόκριτοςΕρωτόκριτος
ΕρωτόκριτοςStella Stath
 
διαγώνισμα γ΄γυμνασίου Πηνελόπη Δέλτα
διαγώνισμα γ΄γυμνασίου Πηνελόπη Δέλταδιαγώνισμα γ΄γυμνασίου Πηνελόπη Δέλτα
διαγώνισμα γ΄γυμνασίου Πηνελόπη ΔέλταStella Karioti
 
Η τιμή και το χρήμα
Η τιμή και το χρήμαΗ τιμή και το χρήμα
Η τιμή και το χρήμαlykialys
 
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣ)
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣ)ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣ)
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣ)Georgia Sofi
 

More Related Content

What's hot

Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούνα
Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούναΗ ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούνα
Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούναEleni Kots
 
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένεια
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένειαΝεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένεια
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένειαvserdaki
 
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣAnna Boukouvala
 
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιας
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιαςστην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιας
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιαςZeta Stavropoulou
 
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Α
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία ΑΙλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Α
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Αvaralig
 
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυση
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυσηΑρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυση
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυσηOlga Paizi
 
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα: σημασίες, κλίση, ασκήσεις
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα:  σημασίες, κλίση, ασκήσειςΗ Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα:  σημασίες, κλίση, ασκήσεις
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα: σημασίες, κλίση, ασκήσειςGeorgia Dimitropoulou
 
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣGeorgia Sofi
 
Eισαγωγή στην ιλιαδα
Eισαγωγή στην ιλιαδαEισαγωγή στην ιλιαδα
Eισαγωγή στην ιλιαδαiordanaki2
 
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη ΖορμπάΝ.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη ΖορμπάGeorgia Dimitropoulou
 
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφία
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: ΑυτοβιογραφίαΕλισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφία
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφίαvserdaki
 
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργία
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργίαΝ. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργία
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργίαchavalesnick
 
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίας
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίαςΑλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίας
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίαςvserdaki
 
Ο τύπος του αφηγητή
Ο τύπος του αφηγητήΟ τύπος του αφηγητή
Ο τύπος του αφηγητήELENI EFSTATHIADOU
 
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικου
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικουσχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικου
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικουΑ Χ
 

What's hot (20)

Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούνα
Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούναΗ ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούνα
Η ζωή εν τάφω - Η μυστική παπαρούνα
 
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένεια
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένειαΝεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένεια
Νεοελληνική Γλώσσα β΄γυμνασίου, ενότητα 2η: Ζούμε με την οικογένεια
 
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ, ΠΡΟΛΟΓΟΣ
 
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιας
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιαςστην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιας
στην εποχη του τσιμεντου και της πολυκατοικιας
 
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Α
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία ΑΙλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Α
Ιλιάδα σημειώσεις στη ραψωδία Α
 
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυση
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυσηΑρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυση
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα - Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 4η - Συντακτική ανάλυση
 
ρήμα γίγνομαι
ρήμα γίγνομαιρήμα γίγνομαι
ρήμα γίγνομαι
 
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 2η σκηνή, στ. 83-191
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 2η σκηνή, στ. 83-191Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 2η σκηνή, στ. 83-191
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 2η σκηνή, στ. 83-191
 
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα: σημασίες, κλίση, ασκήσεις
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα:  σημασίες, κλίση, ασκήσειςΗ Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα:  σημασίες, κλίση, ασκήσεις
Η Προστακτική στην αρχαία ελληνική γλώσσα: σημασίες, κλίση, ασκήσεις
 
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ
ΜΕΤΟΧΗ - ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ
 
Eισαγωγή στην ιλιαδα
Eισαγωγή στην ιλιαδαEισαγωγή στην ιλιαδα
Eισαγωγή στην ιλιαδα
 
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη ΖορμπάΝ.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
Ν.Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά
 
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ ΓυμνασίουΡήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
 
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφία
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: ΑυτοβιογραφίαΕλισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφία
Ελισάβετ Μουτζάν - Μαρτινέγκου: Αυτοβιογραφία
 
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργία
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργίαΝ. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργία
Ν. Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου, Εργασία-επάγγελμα-ανεργία
 
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίας
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίαςΑλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίας
Αλ. Παπαδιαμάντης: Τ’ Αγνάντεμα , Σημειώσεις μαθήματος- Φύλλο εργασίας
 
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 1η σκηνή, στ. 1-82
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 1η σκηνή, στ. 1-82Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 1η σκηνή, στ. 1-82
Ευριπίδη Ελένη, Πρόλογος, 1η σκηνή, στ. 1-82
 
2η ενότητα, Γλώσσα - Γλώσσες και Πολιτισμοί του Κόσμου. Πολυσημία της λέξης. ...
2η ενότητα, Γλώσσα - Γλώσσες και Πολιτισμοί του Κόσμου. Πολυσημία της λέξης. ...2η ενότητα, Γλώσσα - Γλώσσες και Πολιτισμοί του Κόσμου. Πολυσημία της λέξης. ...
2η ενότητα, Γλώσσα - Γλώσσες και Πολιτισμοί του Κόσμου. Πολυσημία της λέξης. ...
 
Ο τύπος του αφηγητή
Ο τύπος του αφηγητήΟ τύπος του αφηγητή
Ο τύπος του αφηγητή
 
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικου
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικουσχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικου
σχηματισμος παρακειμενου+υπερσυντελικου
 

Viewers also liked

το μοιρολόγι της φώκιας
το μοιρολόγι της φώκιαςτο μοιρολόγι της φώκιας
το μοιρολόγι της φώκιας1lykxanthis
 
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗ
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗ
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗskoubaflos
 
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητών
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητώνΤο μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητών
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητώνΣΟΦΙΑ ΦΕΛΛΑΧΙΔΟΥ
 
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων Eleni Kots
 
επί ασπαλάθων - υλικό
επί ασπαλάθων   - υλικόεπί ασπαλάθων   - υλικό
επί ασπαλάθων - υλικόEleni Kots
 
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική Ποίηση
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική ΠοίησηΚρίσεις για τη Μεταπολεμική Ποίηση
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική ΠοίησηEleni Kots
 
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων τελικο
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων   τελικομπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων   τελικο
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων τελικοEleni Kots
 
η ζωή εν τάφω τελικο
η ζωή εν τάφω τελικοη ζωή εν τάφω τελικο
η ζωή εν τάφω τελικοEleni Kots
 
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενος
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενοςΤάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενος
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενοςEleni Kots
 
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥTΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥEleni Kots
 
μίλτος σαχτούρης η αποκριά
μίλτος σαχτούρης  η αποκριάμίλτος σαχτούρης  η αποκριά
μίλτος σαχτούρης η αποκριάEleni Kots
 
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλας
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλαςμαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλας
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλαςEleni Kots
 
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδαΝίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδαEleni Kots
 
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)Eleni Kots
 
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα Eleni Kots
 
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα... ολο το υλικο
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα...   ολο το υλικοστα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα...   ολο το υλικο
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα... ολο το υλικοEleni Kots
 
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥEleni Kots
 
σεφερης ζωη και εργο
σεφερης ζωη και εργοσεφερης ζωη και εργο
σεφερης ζωη και εργοEleni Kots
 
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητής
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητήςΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητής
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητήςEleni Kots
 

Viewers also liked (20)

το μοιρολόγι της φώκιας
το μοιρολόγι της φώκιαςτο μοιρολόγι της φώκιας
το μοιρολόγι της φώκιας
 
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗ
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗ
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΑΣΑΝΙΣΜΕΝΕΣ Α[Π ΤΗ ΖΩΗ
 
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητών
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητώνΤο μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητών
Το μοιρολόγι της φώκιας Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Εργασίες μαθητών
 
διαγωνίσματα
διαγωνίσματαδιαγωνίσματα
διαγωνίσματα
 
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων
φυλλα εργασιας επι ασπαλαθων
 
επί ασπαλάθων - υλικό
επί ασπαλάθων   - υλικόεπί ασπαλάθων   - υλικό
επί ασπαλάθων - υλικό
 
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική Ποίηση
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική ΠοίησηΚρίσεις για τη Μεταπολεμική Ποίηση
Κρίσεις για τη Μεταπολεμική Ποίηση
 
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων τελικο
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων   τελικομπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων   τελικο
μπαλαντα στους αδοξους ποιητες των αιωνων τελικο
 
η ζωή εν τάφω τελικο
η ζωή εν τάφω τελικοη ζωή εν τάφω τελικο
η ζωή εν τάφω τελικο
 
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενος
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενοςΤάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενος
Τάκης Σινόπουλος, Ο καιόμενος
 
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥTΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
TΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
 
μίλτος σαχτούρης η αποκριά
μίλτος σαχτούρης  η αποκριάμίλτος σαχτούρης  η αποκριά
μίλτος σαχτούρης η αποκριά
 
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλας
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλαςμαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλας
μαριος χακκας. το ψαράκι της γυάλας
 
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδαΝίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα
Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα
 
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)
ελενη τελικο (αποθηκεύτηκε αυτόματα)
 
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα
Τάσος Λειβαδίτη, Καντάτα
 
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα... ολο το υλικο
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα...   ολο το υλικοστα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα...   ολο το υλικο
στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα... ολο το υλικο
 
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΟΠΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ
 
σεφερης ζωη και εργο
σεφερης ζωη και εργοσεφερης ζωη και εργο
σεφερης ζωη και εργο
 
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητής
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητήςΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητής
ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ, Ο στρατιώτης ποιητής
 

Similar to αλ παπαδιαμάντης - (Το μοιρολόγι της φώκιας - ΥΛΙΚΟ

νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013
νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013
νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013Elef Kent
 
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώρο
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώροας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώρο
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώροElef Kent
 
καλοκαιρι 2014 βιβλια
καλοκαιρι 2014 βιβλιακαλοκαιρι 2014 βιβλια
καλοκαιρι 2014 βιβλιαElef Kent
 
βιβλιοπαρουσίαση
βιβλιοπαρουσίασηβιβλιοπαρουσίαση
βιβλιοπαρουσίασηGIA VER
 
M' ένα βιβλίο
M' ένα βιβλίοM' ένα βιβλίο
M' ένα βιβλίοGIA VER
 
14 09 2009_kavafis_lykeio
14 09 2009_kavafis_lykeio14 09 2009_kavafis_lykeio
14 09 2009_kavafis_lykeioswtia
 
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...Eleni Kots
 
βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010Elef Kent
 
βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010Elef Kent
 
μαρία κέντρου αγαθοπούλου
μαρία  κέντρου   αγαθοπούλουμαρία  κέντρου   αγαθοπούλου
μαρία κέντρου αγαθοπούλουmpaschoudi89
 
πασχουδη μ. παρουσιαση
πασχουδη μ. παρουσιασηπασχουδη μ. παρουσιαση
πασχουδη μ. παρουσιασηreflectionkp
 
ο ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου αργειτάκου αγγελική
ο  ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου  αργειτάκου αγγελικήο  ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου  αργειτάκου αγγελική
ο ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου αργειτάκου αγγελικήΕλένη Ξ
 
αλεξανδρος παπαδιαμαντης
αλεξανδρος παπαδιαμαντηςαλεξανδρος παπαδιαμαντης
αλεξανδρος παπαδιαμαντηςtondion
 
Ti diavasame to 2011
Ti diavasame to 2011Ti diavasame to 2011
Ti diavasame to 2011Elef Kent
 
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011Elef Kent
 
αποσπασματα μυριβηλης
αποσπασματα μυριβηληςαποσπασματα μυριβηλης
αποσπασματα μυριβηληςStella Kalogera
 
το μοιρολογι-της-φωκιας
το μοιρολογι-της-φωκιαςτο μοιρολογι-της-φωκιας
το μοιρολογι-της-φωκιαςpanosfilologos
 
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνωνΚ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνωνgina zaza
 
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...Εύα Ζαρκογιάννη
 

Similar to αλ παπαδιαμάντης - (Το μοιρολόγι της φώκιας - ΥΛΙΚΟ (20)

νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013
νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013
νεα και παλια βιβλια Kalokairi 2013
 
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώρο
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώροας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώρο
ας χαρίσουμε ένα βιβλίο για δώρο
 
καλοκαιρι 2014 βιβλια
καλοκαιρι 2014 βιβλιακαλοκαιρι 2014 βιβλια
καλοκαιρι 2014 βιβλια
 
βιβλιοπαρουσίαση
βιβλιοπαρουσίασηβιβλιοπαρουσίαση
βιβλιοπαρουσίαση
 
M' ένα βιβλίο
M' ένα βιβλίοM' ένα βιβλίο
M' ένα βιβλίο
 
14 09 2009_kavafis_lykeio
14 09 2009_kavafis_lykeio14 09 2009_kavafis_lykeio
14 09 2009_kavafis_lykeio
 
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...
Η ζωή εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη τοποθετείται στη σειρά των αντιπολεμικών βι...
 
βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010
 
βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010βιβλια για καλοκαιρι 2010
βιβλια για καλοκαιρι 2010
 
μαρία κέντρου αγαθοπούλου
μαρία  κέντρου   αγαθοπούλουμαρία  κέντρου   αγαθοπούλου
μαρία κέντρου αγαθοπούλου
 
πασχουδη μ. παρουσιαση
πασχουδη μ. παρουσιασηπασχουδη μ. παρουσιαση
πασχουδη μ. παρουσιαση
 
ο ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου αργειτάκου αγγελική
ο  ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου  αργειτάκου αγγελικήο  ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου  αργειτάκου αγγελική
ο ταϋγετος στην ποίηση του βρεττάκου αργειτάκου αγγελική
 
αλεξανδρος παπαδιαμαντης
αλεξανδρος παπαδιαμαντηςαλεξανδρος παπαδιαμαντης
αλεξανδρος παπαδιαμαντης
 
φεδερικο γκαρθια λορκ1
φεδερικο γκαρθια λορκ1φεδερικο γκαρθια λορκ1
φεδερικο γκαρθια λορκ1
 
Ti diavasame to 2011
Ti diavasame to 2011Ti diavasame to 2011
Ti diavasame to 2011
 
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011
βιβλιοπαρουσιαση καλοκαιρι 2011
 
αποσπασματα μυριβηλης
αποσπασματα μυριβηληςαποσπασματα μυριβηλης
αποσπασματα μυριβηλης
 
το μοιρολογι-της-φωκιας
το μοιρολογι-της-φωκιαςτο μοιρολογι-της-φωκιας
το μοιρολογι-της-φωκιας
 
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνωνΚ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
Κ. Καρυωτάκης, Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
 
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...
Στάσεις ζωής σε ποιητικά κείμενα - Γ΄ Γυμνασίου Kωστής παλαμάς (Υπεύθυνη καθη...
 

More from Eleni Kots

ιιι. οι οπτικές της γλώσσας
ιιι. οι οπτικές της γλώσσαςιιι. οι οπτικές της γλώσσας
ιιι. οι οπτικές της γλώσσαςEleni Kots
 
V. παραγωγή κειμένων
V. παραγωγή κειμένωνV. παραγωγή κειμένων
V. παραγωγή κειμένωνEleni Kots
 
VΙ. οι ειδικές γλώσσες
VΙ. οι ειδικές γλώσσεςVΙ. οι ειδικές γλώσσες
VΙ. οι ειδικές γλώσσεςEleni Kots
 
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσας
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσαςΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσας
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσαςEleni Kots
 
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσας
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσαςιι. οι ποικιλίες της γλώσσας
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσαςEleni Kots
 
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗEleni Kots
 
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣEleni Kots
 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗEleni Kots
 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣEleni Kots
 
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑEleni Kots
 
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣ
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣ
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣEleni Kots
 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑEleni Kots
 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙEleni Kots
 
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑEleni Kots
 
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣEleni Kots
 
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣEleni Kots
 
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝEleni Kots
 
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣ
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣ
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣEleni Kots
 
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣEleni Kots
 

More from Eleni Kots (20)

ιιι. οι οπτικές της γλώσσας
ιιι. οι οπτικές της γλώσσαςιιι. οι οπτικές της γλώσσας
ιιι. οι οπτικές της γλώσσας
 
V. παραγωγή κειμένων
V. παραγωγή κειμένωνV. παραγωγή κειμένων
V. παραγωγή κειμένων
 
VΙ. οι ειδικές γλώσσες
VΙ. οι ειδικές γλώσσεςVΙ. οι ειδικές γλώσσες
VΙ. οι ειδικές γλώσσες
 
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσας
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσαςΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσας
ΙV. η δημιουργικότητα της γλώσσας
 
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσας
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσαςιι. οι ποικιλίες της γλώσσας
ιι. οι ποικιλίες της γλώσσας
 
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ-ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
 
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ
ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ
 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ
 
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
 
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ
 
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣ
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣ
ΠΟΙΝΕΣ-ΣΧΟΛΙΚΕΣΠΟΙΝΕΣ
 
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
 
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
 
ΓΕΛΙΟ
ΓΕΛΙΟΓΕΛΙΟ
ΓΕΛΙΟ
 
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
ΜΟΔΑ-ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
 
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΟΣ-ᾹΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ-ΔΙΑΛΟΓΟΣ
 
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
 
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
 
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣ
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣ
ΑΓΑΠΗ-ΕΡΩΤΑΣ
 
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
 

Recently uploaded

ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...
ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...
ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...2lykkomo
 
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptxPolitistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx36dimperist
 
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μου
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μουΠεριγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μου
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μουDimitra Mylonaki
 
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropo
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropoA.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropo
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiroposidiropo
 
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του Edward de Bono
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του  Edward de BonoΟ Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του  Edward de Bono
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του Edward de BonoΔήμητρα Τζίνου
 
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......Dimitra Mylonaki
 
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptx
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptxΓιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptx
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptxPennyMarinaki
 
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024ssuser6a63b0
 
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.gr
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.grΕιδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.gr
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.grEleniStergatou
 
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptx
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptxΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptx
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptxPennyMarinaki
 
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docx
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docxΤενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docx
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docxeucharis
 
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptx
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptxΆσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptx
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptxPennyMarinaki
 
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ και ο μεταβυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου Ευόσμου
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ  και ο μεταβυζαντινός ναός   του Αγίου Αθανασίου ΕυόσμουΟ οικισμός Χαρμνάνκιοϊ  και ο μεταβυζαντινός ναός   του Αγίου Αθανασίου Ευόσμου
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ και ο μεταβυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου Ευόσμουsarrafimaria
 
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptx
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptxΚατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptx
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptxPennyMarinaki
 
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatar
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatarΟλόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatar
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatarPenelope Markellou
 
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptx
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptxΣτέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptx
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptxPennyMarinaki
 
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptx
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptxΜάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptx
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptxPennyMarinaki
 
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο Αιγίου
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο ΑιγίουΕπίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο Αιγίου
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο ΑιγίουDimitra Mylonaki
 
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptx
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptxerasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptx
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptxPennyMarinaki
 
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doc
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.docΗ Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doc
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doceucharis
 

Recently uploaded (20)

ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...
ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...
ΕΞΕ - 15195 - 2024 - Ενημέρωση για την έκδοση προκήρυξης διαγωνισμού για την ...
 
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptxPolitistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx
Politistiko_Idrima_Trapeza_Peiraios.pptx
 
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μου
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μουΠεριγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μου
Περιγραφή ανθρώπου: Ο φίλος μου/Η φίλη μου
 
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropo
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropoA.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropo
A.2.1 παραγωγικοι συντελεστες.pptx sidiropo
 
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του Edward de Bono
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του  Edward de BonoΟ Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του  Edward de Bono
Ο Μοναχισμός με τα έξι καπέλα σκέψης του Edward de Bono
 
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......
Το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα......
 
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptx
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptxΓιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptx
Γιάννης Μπαμποτσι Διαδικτυακός Εθισμός .pptx
 
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024
Μαθητική Εμπορική Έκθεση Εικονικής Επιχείρησης 2024
 
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.gr
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.grΕιδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.gr
Ειδικά θέματα διαχείρισης ιστολογίου στο blogs.sch.gr
 
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptx
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptxΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptx
ΆΝΤΖΕΛΑ ΚΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΆΝΙ ΑΜΑΤΙ αντιμετώπιση εθισμού .pptx
 
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docx
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docxΤενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docx
Τενεσί Ουίλιαμς - Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας.docx
 
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptx
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptxΆσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptx
Άσια και Βάσω Πρόληψη διαδικτυακού εθισμού.pptx
 
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ και ο μεταβυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου Ευόσμου
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ  και ο μεταβυζαντινός ναός   του Αγίου Αθανασίου ΕυόσμουΟ οικισμός Χαρμνάνκιοϊ  και ο μεταβυζαντινός ναός   του Αγίου Αθανασίου Ευόσμου
Ο οικισμός Χαρμνάνκιοϊ και ο μεταβυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου Ευόσμου
 
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptx
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptxΚατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptx
Κατερίνα και Κάτια για διαδικτυακό εθισμό.pptx
 
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatar
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatarΟλόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatar
Ολόημερο Τμήμα Σχολείου: Χρωμοσελίδες με avatar
 
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptx
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptxΣτέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptx
Στέλλα και Βασιλική διαδικτυακός εθισμός.pptx
 
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptx
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptxΜάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptx
Μάριος Νίκος για τον διαδικτυακός εθισμός.pptx
 
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο Αιγίου
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο ΑιγίουΕπίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο Αιγίου
Επίσκεψη στο ιστορικό και λαογραφικό Μουσείο Αιγίου
 
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptx
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptxerasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptx
erasmia πρόληψη και αντιμετώπιση του.pptx
 
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doc
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.docΗ Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doc
Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Δεν ξεχνώ.doc
 

αλ παπαδιαμάντης - (Το μοιρολόγι της φώκιας - ΥΛΙΚΟ

  • 1. Πεζογράφος (1851-1911) Κορυφαίος νεοέλληνας διηγηματογράφος και η πλέον εξέχουσα μορφή του ηθογραφικού διηγήματος. Άνθρωπος βαθύτατα θρησκευόμενος, διαπνεόμενος από τα ιδεώδη του χριστιανισμού, φύση ευαίσθητη, ποιητική. Μοναχικός, κινούμενος στο μεταίχμιο του κοσμικού και μοναχικού βίου, αγνός ιδεαλιστής, νοσταλγός της απλής επαρχιακής ζωής και των παραδοσιακών αξιών, γεμάτος συγκατάβαση για τις αδυναμίες των ανθρώπων και συμπάθεια για τις δυστυχίες τους. «Έγινε ο ασκητής της κοινωνίας γιατί το σημαντικότερο ένστικτό του, το καλλιτεχνικό, τον ωθούσε να γίνει εκφραστής των πόθων και των καημών, του πόνου και της χαράς των ταπεινών και των αδικημένων. Και όπως εκείνος, έτσι και αυτός ο κόσμος, που το κοινωνικό κατεστημένο τού είχε ορίσει να ζει στο περιθώριο δημιουργούσε ανυποψίαστα τον αφανή και περιφρονημένο πολιτισμό του- ήταν ο λαός που ο Παπαδιαμάντης έγινε η έκφρασή του, λαός και αυτός, σάρκα από τη σάρκα του και κόκαλο από τα κόκαλά του. Και αυτό το ένστικτο, το καλλιτεχνικό, τον βοήθησε να μπει στις υποστάσεις των ετερόκλητων ηρώων του, διφυής και τριφυής υπόσταση ο ίδιος, παιδί και άντρας και γέροντας και κόρη και γυναίκα και γραία, μαθητής και δουλευτής και οικογενειάρχης, παρθένα και σύζυγος και μητέρα και μαμμή». (Κ. Χρυσάνθης) Γραμματολογική τοποθέτηση του έργου «Το μοιρολόγι της φώκιας» αποτελεί ένα από τα αριστουργήματα της νεοελληνικής πεζογραφίας. Είναι από τα ωραιότερα διηγήματα του Παπαδιαμάντη και ανήκει στην τελευταία διηγηματική του περίοδο, στα «Όψιμα» διηγήματα. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Πατρίς» το 1908 και περιλαμβάνεται στη συλλογή Πασχαλινά Διηγήματα, που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1912. Στο αριστουργηματικό αυτό κείμενο που ακροβατεί μεταξύ ρεαλισμού και λυρισμού, πεζογραφίας και ποιήσεως, ο συγγραφέας καταπιάνεται με το θέμα του θανάτου, της «πρώτης αλήθειας» και αιώνιας αρχής που διέπει τον κόσμο. Βασικό επεισόδιο του διηγήματος είναι ο τραγικός θάνατος της Ακριβούλας, το οποίο ο Παπαδιαμάντης αφηγείται με τέτοιο τρόπο ώστε να παρουσιαστεί αυτό στις πραγματικές του διαστάσεις: ένα τυπικό και απειροελάχιστο δείγμα του παγκόσμιου δράματος, το οποίο κλείνει μέσα του ο αναπόδραστος κύκλος του γίγνεσθαι και της φθοράς. Αναδεικνύεται έτσι μέσα από το κείμενο η στενή σχέση των στοιχείων της ζωής και του θανάτου και εκφράζεται ο πόνος του ανθρώπου που υπόκειται άφευκτα στους νόμους τους.
  • 2. Οι δύο τελευταίοι στίχοι του ποιήματος με το οποίο ο Παπαδιαμάντης κλείνει το διήγημα «Σαν να χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου» συμπυκνώνουν την κοσμοαντίληψή του και είναι χαραγμένοι στην προτομή του συγγραφέα στη Σκιάθο. Ενδεικτικές επισημάνσεις 1. Ο Τίτλος του έργου Δεν αναφέρεται άμεσα στο κεντρικό επεισόδιο του διηγήματος, τον πνιγμό της Ακριβούλας, ούτε γενικά στις συμφορές που πλήττουν τους ανθρώπους: • για να μην προϊδεάσει από την αρχή τον αναγνώστη για το θάνατο του κοριτσιού • για να προσελκύσει και να διατηρήσει με την παράδοξη φράση το ενδιαφέρον του αναγνώστη • για να προβληθεί όχι το ρεαλιστικό στοιχείο του πνιγμού αλλά το λυρικό στοιχείο του μοιρολογιού της φώκιας. 2. Η Δομή του έργου Ι. «Κάτω από τον κρημνόν …. Βαθύ κοίλωμα του κρημνού» Η μετάβαση της γριάς Λούκαινας στη θάλασσα για να πλύνει τα ρούχα, η ανάμνηση των νεκρών αγαπημένων της και το μοιρολόγι της γι’ αυτούς. Κοντά της ένας νεαρός βοσκός παίζει μουσική με τη φλογέρα του. ΙΙ. «Μια γολέτα … την παρουσία της» Η περιγραφή της γολέτας και της φώκιας. Η εμφάνιση και το μοιραίο ατύχημα της Ακριβούλας. ΙΙΙ. «Καθώς είχε νυχτώσει ήδη … του κόσμου» Η επιστροφή της γριάς Λούκαινας στο σπίτι. Το μοιρολόγι της φώκιας για το άτυχο κοριτσάκι. 3. Αφηγηματικοί τρόποι Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί στο διήγημά του ποικιλία αφηγηματικών τρόπων:  Αφήγηση σε τρίτο ενικό πρόσωπο για να παρουσιάσει τα πρόσωπα του διηγήματος με αντικειμενικότητα. Η αφήγηση του κειμένου έχει μηδενική εστίαση: ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα για τα πρόσωπα, ακόμα και τις πιο μύχιες σκέψεις τους και ως παντογνώστης (θεός)-αφηγητής βλέπει τον κόσμο από παντού (η γνωστή τεχνική των παραμυθιών). (Αναδρομική και μάλιστα εκτενής αφήγηση θα μπορούσε να υπάρχει εκεί όπου η Λούκαινα μοιρολογώντας θυμάται το θάνατο του ανδρός και των πέντε παιδιών της και την τύχη των δύο ξενιτεμένων γιων της).  Περιγραφή για να στήσει το πλαίσιο δράσης(σκηνικό), να παρουσιάσει το χώρο και το χρόνο  Παρεμβάλλεται ο ελάχιστος μονόλογος της γερόντισσας στον τέλος με τον οποίο επιτυγχάνεται η τραγική ειρωνεία.  Οι δύο τελευταίοι στίχοι του μοιρολογιού της φώκιας είναι σχόλιο του συγγραφέα με στοχαστικό-γνωμικό περιεχόμενο που συμπυκνώνει την κοσμοαντίληψη του Παπαδιαμάντη (φιλοσοφημένη εγκαρτέρηση μπροστά στα βάσανα της ζωής που συνεχίζεται στον αέναο ρυθμό της.
  • 3. 3. Χρόνος-χώρος. Ο χρόνος της ιστορίας είναι προγενέστερος από το χρόνο της αφήγησης, διανθίζεται από αναδρομικές διηγήσεις και είναι συγκεκριμένος: το ηλιοβασίλεμα, το «θάμβος του ήλιου». Αυτήν την ώρα διάλεξε η γριά Λούκαινα, ένα από τα πρόσωπα του διηγήματος, να κατέβει στην παραλία να πλύνει τα ρούχα της και ουσιαστικά ο χρόνος του διηγήματος ξεκινά με την παρουσίασή της στο σκηνικό, το οποίο δεν αλλάζει. Ο χρόνος κινείται με αργότατους ρυθμούς πένθιμου εμβατηρίου. Ο βοσκός «είχε καθίσει» σε μια πλαγιά και παίζει τη φλογέρα του και μια γολέτα πλέει με δυσκολία μέσα στο λιμάνι αφού «δεν έπαιρναν τα πανιά της και δεν έκαμπτε ποτέ τον κάβον τον δυτικό». Η κίνηση είναι αργή και η αίσθηση των πραγμάτων βαριά. Ο χώρος, όπως συμβαίνει πάντα στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, είναι και αυτός συγκεκριμένος: όχι κάποια ακρογιαλιά, κάτω από κάποιο γκρεμό, αλλά «κάτω από τον κρημνόν … όπου κατέρχεται το μονοπάτι, το αρχίζον από τον νερόμυλο του Μαμογιάννη, όπου αντικρύζει τα Μνημούρια, … το Κοχύλι». Πρόκειται για τοπίο της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Σκιάθου. 4. Πρόσωπα. Τα πρόσωπα του διηγήματος που κινούνται σε αυτόν τον περίγυρο είναι: α) η γριά-Λούκαινα (lugeo = πενθώ): γριά φτωχή, χτυπημένη από τη μοίρα, χαροκαμένη, συγκατοικεί με τη μια της κόρη. Έχει δύο γιους ξενιτεμένους. Μετέχει στην πλοκή στο κατέβασμά της για το πλύσιμο και στο ανέβασμά της προς το σπίτι. β) η Ακριβούλα: η εννιάχρονη εγγονή της γριάς, θέλει να παίξει με τα κύματα, γι’ αυτό κατεβαίνει να συναντήσει τη γιαγιά της, αλλά βρίσκει τραγικό θάνατο. γ) ο βοσκός: υπάρχει στο σκηνικό αλλά δε φαίνεται. Ακούγεται κυρίως η μουσική της φλογέρας του, η οποία ασυναίσθητα λειτουργεί σαν παγίδα για το μικρό κορίτσι. Στην πλοκή εμπλέκονται ακόμα μια φώκια, που θρηνεί πάνω στο πτώμα του νεκρού κοριτσιού, και ένας γέροντας ψαράς, ο οποίος «μεταφράζει» το μοιρολόγι της. 5. Τα δύο μοτίβα, ζωής και θανάτου. Η αφήγηση εξελίσσεται σε δύο μοτίβα, τα οποία δεν παρουσιάζονται παρατακτικά, αλλά μπαίνουν σχεδόν ταυτόχρονα στο διήγημα και κορυφώνονται στον πνιγμό της Ακριβούλας. α) το μοτίβο της ζωής: τα παιδιά που κολυμπούν, ο βοσκός με φλογέρα, οι αγρότες που επιστρέφουν από τις εργασίες τους, η γολέτα, το λίκνισμα φώκιας, το κοριτσάκι που θέλει να παίξει β) το μοτίβο του θανάτου: συνεχής κάθοδος γριάς προς τη θάλασσα, ο γκρεμός, τα μνημούρια, το πένθιμο μοιρολόι γριάς, η αναφορά στους έξι νεκρούς της οικογένειας της Λούκαινας, η μακάβρια εικόνα κοιμητηρίου, ο πνιγμός Ακριβούλας Ο Παπαδιαμάντης διαπλέκει τα δύο μοτίβα για τους εξής λόγους:  για να δείξει ότι ζωή και θάνατος συνυπάρχουν στην καθημερινότητά μας με το ένα να διαδέχεται το άλλο  για να δημιουργήσει με τα στοιχεία θανάτου κλίμα που να προοιωνίζει την κατάληξη του διηγήματος  για να επισημάνει με τα στοιχεία της ζωής ότι αυτή συνεχίζει την αδιάκοπη πορεία της, ανεπηρέαστη από ο τραγικό περιστατικό του θανάτου.
  • 4.  για να χρησιμοποιήσει σε όλο το διήγημα την αντίθεση ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο ως βασικό εκφραστικό μέσο ανάδειξης των ιδεών του. 6. Ύφος Το ύφος είναι άλλοτε πένθιμο, σοβαρό, μελαγχολικό και άλλοτε ανάλαφρο. Και ενώ όλα όσα υπάρχουν μέσα στην αφήγηση είναι απλά, καθημερινά κι ρεαλιστικά, χωρίς πρωτοτυπία ή μεγαλοπρέπεια, ένας αιθέρας αγιοσύνης, ποίησης και μαγείας περιβάλλει τα θέματα με έναν μοναδικό τρόπο. Οι λέξεις, η σύνδεση των προτάσεων, η θέση των εικόνων, η αλληλουχία των γεγονότων και ίσως και κάτι άλλο απροσδιόριστο που συνέχει όλα αυτά, αυτό είναι η μαγεία του Παπαδιαμάντη. Μυστηριώδης και μαγευτική είναι η ατμόσφαιρα του διηγήματος που διαπνέεται από έντονη ποιητικότητα και λυρισμό. Πρόκειται τελικώς για ένα ποίημα σε πεζό λόγο. 7. Η γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι η γνωστή «παπαδιαμάντεια» γλώσσα, πολύ προσωπική κι αναγνωρίσιμη από μίξη στοιχείων καθαρεύουσας στα αφηγηματικά μέρη, δημοτικής στους διαλόγους και τη χρήση αρχαϊσμών. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος και αρκετά πυκνός αλλά προσεγμένος στην επιλογή των λέξεων και στην απόδοση των περιγραφομένων προσώπων και τοπίων. Πολλές καταστάσεις και ενέργειες αισθητοποιούνται με βασικό στοιχείο έκφρασης τις εικόνες και τη χρήση πολλών επιθέτων. 8. Τα εκφραστικά μέσα του διηγήματος  Χαρακτηριστικά επίθετα: θαλασσοφαγωμένον, πανδέγμονα, θορυβώδη, σηαδιακός, ενριβής, αχόρταστος, πένθιμον, χθαμαλού, φαιδρόν κ.ά.  Πρωτότυπα ουσιαστικά: ανακομιδάς, αμφιλύκη, πλαταγιασμός, γεννοβόλια, αβασταγή, μαρσίπιον  Παρομοιώσεις: φύκια είναι τα στεφάνια της, κοχύλια τα προικιά της.  Μεταφορές: δακρύζει από τον βράχον, αλώνι του Χάρου, κήπος της φθοράς, είχε θερίσει ο Χάρος, λάφυρα του θανάτου κ.ά.  Προσωποποιήσεις: οι ακτίνες εθώπευον το κοιμητήρι, μια γολέτα έκανε βόλτες, ο Χάρος ο αχόρταστος, εχόρτασε ν’ ακούη, να ξυπνά τους πεθαμένους  Εικόνες: ολόκληρο το διήγημα στηρίζεται σε εικόνες οπτικοακουστικές, στατικές και κινητικές. Χαρακτηριστικές είναι οι ρεαλιστικές εικόνες που αναφέρονται στην περιγραφή του τοπίου (στην 1η ενότητα), οι εικόνες της γολέτας, της φώκιας και της Ακριβούλας (στη 2η ενότητα), που διακρίνονται για την κινητικότητά τους, και οι εικόνες με τη μεγαλύτερη πυκνότητα της 3ης ενότητας, που είναι κυρίως ηχητικές και περιέχουν μεγάλη τραγική ειρωνεία, καθώς υπεισέρχεται και ο σχολιασμός του συγγραφέα με τη χρήση του εσωτερικού μονολόγου. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην περιγραφή του Κοιμητηρίου, όπου γίνεται λυρική και περίτεχνη περιγραφή των ταφικών λειψάνων (ρεαλιστική θα ήταν αποκρουστική) με την επιλογή αντικειμένων που εκφράζουν την ομορφιά και τα νιάτα των γυναικών.  Σχήμα κύκλου: το κείμενο αρχίζει με πραγματικό μοιρολόι και κλείνει με εξωλογικό μοιρολόι, παρεμβάλλεται δε το ποιμενικό άσμα.
  • 5.  Αντιθέσεις: γριά Λούκαινα – νεαρός βοσκός, μοιρολόγι – φαιδρό ποιμενικό άσμα, θάνατος – ζωή  Τραγική ειρωνεία: στον μονόλογο της γριάς (εξυπηρετείται η οικονομία της αφήγησης καθώς η γριά ακούει το πλατάγιασμα της Ακριβούλας μέσα στη θάλασσα, αλλά το αποδίδει στο βοσκό)  Κλιμάκωση: ο πνιγμός της Ακριβούλας παρουσιάζεται όχι αιφνιδιαστικά, αλλά σταδιακά – κλιμακωτά με μια σειρά από περιστατικά, αλλά και με συχνές προηγούμενες αναφορές σχετικές με το θάνατο και την αντίστοιχη ατμόσφαιρα που δημιουργείται. 9. Η ερμηνεία του διηγήματος. Το «Μοιρολόγι της φώκιας», αν και μικρό σε έκταση, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα ωραιότερα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Δύσκολα μπορεί κάποιος να ξεχωρίσει κεντρικό ήρωα ή θεματικό πυρήνα, αφού και τα θέματα και τα πρόσωπα του διηγήματος είναι ισοβαρή. Το θεματικό κέντρο φαίνεται είναι ο πνιγμός της Ακριβούλας. Όμως μέχρι να φτάσει εκεί ο συγγραφέας ήδη έχει μιλήσει για χίλια δύο πράγματα της καθημερινής ζωής της Σκιάθου αλλά και γενικά των ανθρώπων. Το διήγημα ανοίγει με μια σκηνή ηρεμίας, χωριάτικης φύσης, όπου η μόνη ζωντανή κίνηση είναι το περπάτημα μιας μαυροντυμένης γριάς, μιας χαροκαμένης μάνας. Το φορτίο της δεν είναι μονάχα «τα μάλλινα σινδόνια της» που κατεβαίνει να πλύνει στη θάλασσα. Κουβαλάει συνάμα και ένα βαρύ φορτίο από βάσανα: πέντε παιδιά πεθαμένα και ο άνδρας της έξι. «Εθήτευεν» είναι η λέξη που χρησιμοποιεί ο Παπαδιαμάντης γι’ αυτό το είδος ζωής- μια λέξη που υπαινίσσεται το βάρος των κακουχιών και του χρέους συνάμα. Η γριά Λούκαινα ανήκει σε εκείνο το τυπικό είδος των γυναικών που συναντούμε στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, των γυναικών που είναι βασανισμένες από τη ζωή. Το αποδεικνύει άλλωστε και το όνομά της (Λούκαινα < lugeo: θρηνώ). [ «Κανένας δε μίλησε για τη Ρωμιά γυναίκα όπως ο Αλ. Παπαδιαμάντης [….] Αλλά μέσα σε ολόκληρο αυτό τον κόσμο που λέγαμε, ξεχωρίζει η μορφή της γυναίκας-όπως εκείνος, και κανένας άλλος, την ιστόρησε-ταυτισμένη με μια ορισμένη στάση ζωής, φυσική και πνευματική μαζί, και ζυμωμένη με παραδόσεις και πράματα παλιά, όσο και ο κόσμος. Θα ήταν περιττό να απαριθμήσω ή να περιγράψω τους ατελείωτους τύπους γυναικών του Παπαδιαμάντη, σκορπισμένους σε όλες τις ηλικίες και μοιρασμένους σε όλα τα ζώδια της ακαταμέτρητης ανθρώπινης ψυχής, από τη γριά-Λούκαινα ίσαμε την εγγόνα της την Ακριβούλα το αχειροποίητο εκείνο διήγημα «Το μοιρολόγι της φώκιας». Ούτε το ιδιαίτερο άρωμα ενός ορισμένου πολιτισμού που βγαίνει από τα πάθια και τους καημούς της Ελληνίδας γυναίκας, στα διηγήματά του» (Ζήσιμος Λορεντάτος)] Στη συνέχεια του διηγήματος παρουσιάζονται μια γολέτα, μία φώκη, μία μικρά κόρη. Η γολέτα εγλωβισμένη στο λιμάνι, υποδηλώνει την άπνοια (ο πλαταγιαμός της Ακριβούλας θα ακουστεί και θα γίνει πιο τραγικό για τη γριά Λούκαινα το ατύχημα).Υποδηλώνει ακόμη ότι η ζωή συνεχίζεται και λειτουργεί ως προσήμανση (η γολέτα παγιδεύεται στο λιμάνι όπως και η Ακριβούλα!).Οι δύο κύριοι άξονες της υπόθεσης ωστόσο, είναι η φώκια και η Ακριβούλα. Η πρώτη εμφανίζεται σε χρόνο ανύποπτο, χωρίς λόγο, μ’ έναν καινούριο για τα ελληνικά γράμματα τρόπο, εύρημα αλλόκοτο, ένα ευαίσθητο πλάσμα, «ετέρπετο» και «ελικνίζετο», ρήματα που αποπνέουν ερωτισμό και γλυκύτητα. «Μια φώκια»- «μια κόρη»: δεν είναι τυχαίες οι αναλογίες
  • 6. στη δομή των δύο περιόδων, ούτε ότι τα δύο θέματα παρατίθενται, το ένα ακριβώς δίπλα στο άλλο. Η πορεία που θα διαγράψουν είναι παράλληλη. Δε θα συναντηθούν ποτέ. Η παρουσία της φώκιας, του εξωλογικού αυτού πλάσματος με την ανθρώπινη αισθαντικότητα γίνεται για «τεχνικούς» λόγους, για να μην αιφνιδιάσει στο τέλος σαν ένας από μηχανής θεός. Η παρουσία της έχει μια τρυφερότητα που παραβάλλεται με αυτήν της Ακριβούλας. Τρυφερότητα όμως κρύβει και το όνομα της μικρής, Ακριβούλα, που φαίνεται πως το διάλεξε ο Παπαδιαμάντης. Το κοριτσάκι είναι άπειρο, ανίδεο από τη ζωή και το θάνατο και φυσικά δεν ξέρει ούτε πως το μονοπάτι που πήρε θα την οδηγήσει από τη ζωή στο θάνατο. Γι’ αυτήν βέβαια η κάθοδος είναι τετελεσμένη, αμετάκλητη. Ο πνιγμός του μικρού κοριτσιού δεν παρουσιάζεται αιφνιδιαστικά και κατά τρόπο αυθαίρετο. Αντίθετα, ο συγγραφέας δημιουργώντας διαρκώς κλιμακούμενη αγωνία και ένταση στην ψυχή του αναγνώστη, τον προετοιμάζει ώστε να δεχτεί τον επικείμενο θάνατο, εισάγοντάς τον σε μια ατμόσφαιρα πένθιμη με την περιγραφή του γκρεμού και του κοιμητηρίου, με την παρουσίαση της χαροκαμένης γυναίκας που μοιρολογά για τους νεκρούς της, με τη μακάβρια μέσα στο ρεαλισμό και στη λεπτομέρειά της περιγραφή των λειψάνων μιας περασμένης ζωής και λαφύρων του χάρου στην τελευταία παράγραφο, καθώς και με την επιλογή του χρόνου: σούρουπο, την ώρα που πέφτει το φως νικημένο από το επερχόμενο σκότος. Ο αναγνώστης εισέρχεται με όλα αυτά σε ένα κλίμα βαρύ και με την ευαισθησία του αντιλαμβάνεται πως κάτι κακό προοιωνίζεται. Η συνέχεια του διηγήματος είναι εξίσου δυσοίωνη: η περιγραφή του εγκλωβισμένου στο λιμάνι πλοίου συμβολίζει την παγίδευση της ζωής μέσα στον κλοιό του θανάτου. Από το σημείο αυτό και κάτω η αφήγηση κλιμακώνεται καθώς δίνονται στοιχεία που προετοιμάζουν για τον πνιγμό της Ακριβούλας, εντάσσοντάς στη φυσική εξέλιξη των γεγονότων: • η παιδική ηλικία της δημιουργεί την εικόνα ενός κοριτσιού αθώου και ανυπεράσπιστου, • το γεγονός ότι ξεφεύγει από την προσοχή της μάνας προκαλεί αίσθηση κινδύνου, • η άγνοια του ακριβούς σημείου από το οποίο ξεκινούσε το μονοπάτι δημιουργεί στον αναγνώστη την υποψία ότι το παιδί θα χαθεί, • η γλυκιά μελωδία του βοσκού και η καθυστέρηση της μικρής που στέκεται για να ακούσει το τραγούδι του προοιωνίζουν κίνδυνο, • ο πέρασμα της ώρας δυσκολεύει τη θέση του κοριτσιού και αυξάνει την αγωνία του αναγνώστη, • τέλος, η εσφαλμένη επιλογή του κατηφορικού μονοπατιού και ο ερχομός της νύχτας σφραγίζουν τη μοίρα της. Όταν το παιδί συνειδητοποιεί τον κίνδυνο και επιχειρεί να γυρίσει πίσω, η προσπάθειά της αποβαίνει άκαρπη, αφού τα πάντα, ακόμα και η ίδια η φύση, συνωμοτούν εναντίον του: ο τόπος είναι πολύ απότομος, η νύχτα συννεφιασμένη και άναστρη, οι άνθρωποι ανίδεοι και ο ήχος της φλογέρας του βοσκού κυρίαρχος σκεπάζει όλους τους άλλους, ακόμα και εκείνον της κραυγής της την ώρα που πέφτει. Η ζωή συνεχίζεται («εξηκολούθει», ρήμα που επαναλαμβάνεται τρεις φορές!), ενώ ο θάνατος του κοριτσιού περνά απαρατήρητος τυλιγμένος σε μια λεπτή αίσθηση ειρωνείας. Τόσο η γριά όσο και ο βοσκός δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν το ατύχημα, καθώς ήταν βυθισμένοι στις δικές τους προσωπικές μέριμνες και έγιναν, ασυνείδητα, ενεργούμενα θανάτου. Έτσι, η μια και μοναδική κίνηση της προώθησης του μύθου, η κίνηση της Ακριβούλας προς το θάνατο, εκτίθεται όσο πιο ανεπαίσθητα και μυστικά γίνεται, ως δράση λανθάνουσα και
  • 7. υφέρπουσα, που ενώ είναι το κορύφωμα των υπόγειων εντάσεων της ανύπαρκτης σχεδόν πλοκής, βρίσκεται, κατά κάποιο τρόπο, πίσω από το σκηνικό. Είναι μια παράλληλη σκηνή, που το μόνο που τη συνδέει με την κεντρική σκηνή του έργου είναι ο φαιδρός ήχος της φλογέρας του βοσκού. Χωρίς αυτόν δε θα ήταν δυνατή η σύνδεση των θεμάτων. Φαινομενικά η κορύφωση του δράματος βρίσκεται στον πνιγμό της Ακριβούλας, όμως ουσιαστικά βρίσκεται αλλού, πίσω από το χώρο και το χρόνο του διηγήματος. Η υπόθεση δεν είναι μέσα στο διήγημα, αλλά το διαπερνά: τα βασικά θέματα δεν προβάλλονται αλλά υποβάλλονται. Η τραγικότητα άπιαστη μέσα στο χρόνο, απλή και ασήμαντη όσο και αδύνατη να συλληφθεί προκύπτει από την ειρωνική και μοιραία συγκυρία του ανέμελου περάσματος της γριάς Λούκαινας από το σημείο του πνιγμού την ώρα ακριβώς που έσβηνε ο ήχος του θανάτου (εδώ βρίσκεται η πραγματική κορύφωση!). Οι στίχοι με τους οποίους τελειώνει το διήγημα είναι του Παπαδιαμάντη συνιστούν μια εξαιρετική λυρική ελεγεία, δομημένη ομοιόμορφα με θαυμάσιο τρόπο, έναν φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη μοίρα. Ο θρήνος της φώκιας στο άψυχο κορμάκι της μικρής υπερβαίνει το ρεαλισμό του διηγήματος και αποκρύπτει την προσωπική συγκίνηση του πεζογράφου προκαλώντας όμως ένα βαθύτερο υπαινιγμό στον αναγνώστη. Πολλές φορές ο Παπαδιαμάντης επανέρχεται στο θέμα του θανάτου αθώων παιδιών. Η σύζευξη της σκληρής πραγματικότητας με ένα στοιχείο φανταστικό-ποιητικό μετριάζει το αφόρητο κλίμα που δημιούργησε η ρεαλιστική περιγραφή. Η κατακλείδα του μοιρολογιού της φώκιας «Σαν να χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου» εκφράζει μια στάση ζωής γεμάτη απαισιοδοξία και μοιρολατρία και την αλήθεια που μάταια προσπαθούμε να αρνηθούμε: η ζωή των ανθρώπων είναι μια φουρτούνα, μια θαλασσοταραχή διαποτισμένη από βάσανα και συμφορές. Όμως ο Παπαδιαμάντης και στις πιο σκοτεινές του ώρες δεν απελπίζεται. Αντλεί ψυχική δύναμη από το Θεό, έχοντας φτάσει στην άκρα του ωριμότητα, ότι η ευτυχία είναι στιγμιαία, δε διαρκεί. 10. Το μοιρολόγι της φώκιας Αποτελείται από δύο τετράστιχα (2 ενότητες)με ιαμβικούς 7σύλλαβους και 8σύλλαβους στίχους. Πρώτη ενότητα (στ.1-4): στ.1-2:πληροφόρηση για την Ακριβούλα στ.3-4:σχόλιο ατομικό, περιγραφικό, με λυρικό περιεχόμενο Δεύτερη ενότητα (στ.5-8): στ.5-6:πληροφόρηση για τη γριά στ.7-8:σχόλιο γενικευτικό, στοχαστικό, με γνωμικό περιεχόμενο 11. Σύγκριση ανάμεσα στα δύο μοιρολόγια (Λούκαινας – φώκιας) Πιο σημαντικό συγκινησιακά και αισθητικά είναι της φώκιας επειδή:  Αιφνιδιάζει τον αναγνώστη  Αναφέρεται στο παρόν  Παρατίθενται και τα λόγια του που έχουν λυρικό και γνωμικό περιεχόμενο  Αναφέρεται σε κορίτσι και μάλιστα μικρό, που δε γνώρισε τη χαρά του γάμου  Τραγουδιέται από ξένο προς το νεκρό πρόσωπο  Δημιουργεί ατμόσφαιρα λυρική, εξωπραγματική, σχεδόν ονειρική
  • 8.  Αποτελεί θαυμαστό εύρημα ως λογοτεχνικό-τεχνικό μέσο 12. Στοιχεία Ρεαλισμού στο διήγημα Στο συγκεκριμένο διήγημα μπορούμε να εντοπίσουμε την παρουσία των βασικότερων χαρακτηριστικών του ρεαλισμού. Υπάρχει μια τάση προς την αντικειμενικότητα: Ο συγγραφέας μας παρουσιάζει την ιστορία της γριάς-Λούκαινας και τον τραγικό χαμό της εγγονής της, καταγράφοντας τα γεγονότα, όπως συνέβησαν, χωρίς την παρέμβαση δικών του σχολίων και σκέψεων σχετικά με τη δύσκολη ζωή της γερόντισσας. Παρατηρούμε, δηλαδή, μια πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας, η οποία δίνεται με τρόπο αντικειμενικό που επιτρέπει στον αναγνώστη να σχηματίσει τη δική του άποψη, χωρίς ο συγγραφέας να επιχειρεί να τον επηρεάσει συναισθηματικά με τη χρήση φορτισμένης γλώσσας και περιττού μελοδραματισμού (αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους). Μπορούμε εύκολα να αντιληφθούμε τη διάθεση του συγγραφέα να αφήσει ανεπηρέαστο τον αναγνώστη, διαβάζοντας τα γεγονότα που συνθέτουν το παρελθόν της γριάς-Λούκαινας: «Ενθυμείτο τα πέντε παιδιά της, τα οποία είχε θάψει εις το αλώνι εκείνο του χάρου, εις τον κήπον εκείνον της φθοράς, το εν μετά το άλλο, προς χρόνων πολλών, όταν ήτο νέα ακόμη. Δύο κοράσια και τρία αγόρια, όλα εις μικράν ηλικίαν της είχε θερίσει ο χάρος ο αχόρταγος.» Η απώλεια αυτή των πέντε παιδιών, που δίνεται συνοπτικά -σε λίγες μόλις γραμμές- θα μπορούσε να είχε αποτελέσει μια αναδρομική αφήγηση, με λεπτομερή απόδοση του πόνου της τραγικής μητέρας, φορτίζοντας με ιδιαίτερη συναισθηματική ένταση το κείμενο. Εντούτοις ο Παπαδιαμάντης επιλέγει να αναφερθεί επιγραμματικά στον θάνατο των πέντε παιδιών, αφήνοντας τον αναγνώστη να αισθανθεί και να κατανοήσει μόνος του τι σήμαινε η απώλεια αυτή για τη γριά-Λούκαινα και πόσο την είχε επηρεάσει. Διαπιστώνουμε, επίσης, την κριτική στάση του συγγραφέα απέναντι στην κοινωνία, καθώς μέσα από μια απλή, καθημερινή δραστηριότητα της ηρωίδας του κειμένου (δια να πλύνη τα μάλλινα σινδόνια της εις το κύμα το αλμυρόν), βρίσκει την ευκαιρία να παρουσιάσει τη δύσκολη ζωή της, τονίζοντας τόσο τις τραγικές απώλειες που βίωσε, όσο και τη φτώχεια της, που την αναγκάζει ακόμη και σε μια προχωρημένη ηλικία να εργάζεται σκληρά, προκειμένου να μην αισθάνεται ότι αποτελεί βάρος για την κόρη της, κοντά στην οποία μένει. Η δύσκολη ζωή της ηρωίδας, άλλωστε, αποτελεί κοινό θέμα και κοινή εμπειρία για τις γυναίκες εκείνης της εποχής, οι οποίες ήταν υποχρεωμένες να εργάζονται αδιάκοπα από την παιδική τους κιόλας ηλικία μέχρι το τέλος της ζωής τους, υπομένοντας την οικονομική ανέχεια και τους πολλαπλούς θανάτους που σημάδευαν τις φτωχές οικογένειες με την ανύπαρκτη ιατρική περίθαλψη. Όσο κι αν η ζωή της γριάς-Λούκαινας μοιάζει εξαιρετικά σκληρή για τα σημερινά δεδομένα, αποτελούσε κοινό τόπο για τις γυναίκες παλαιότερων δεκαετιών, που δε γνώριζαν τίποτε άλλο πέρα από τη συνεχή δουλειά, τον πόνο, την οικονομική εξαθλίωση και τις απώλειες. 13. Στοιχεία Νατουραλισμού στο διήγημα Ο νατουραλισμός ακολουθεί το ρεαλισμό στη μιμητική απεικόνιση της πραγματικότητας και στην επιλογή κοινών θεμάτων, με τη διαφοροποίηση ότι στα πλαίσια του
  • 9. νατουραλισμού ο συγγραφέας επιχειρεί να δείξει πώς διαμορφώνεται η ηθική συμπεριφορά των ατόμων, για να δείξει ότι είναι δέσμιοι εξωτερικών δυνάμεων. Παρατηρούμε, δηλαδή, την αρνητική στάση της γριάς-Λούκαινας απέναντι στην εύθυμη διάθεση του βοσκού, που με τη μελωδία της φλογέρας του διαταράσσει την πένθιμη ατμόσφαιρα γύρω από το νεκροταφείο. Η ηρωίδα, που σε όλη της τη ζωή θρηνεί τους θανάτους των δικών της, αδυνατεί να αποδεχτεί την ευδαιμονική διάθεση του νεαρού. Η αδυναμία της αυτή, βέβαια, έχει προέλθει ως αποτέλεσμα εξωτερικών δυνάμεων, της φτώχειας και του θανάτου, που έχουν οριστικά στιγματίσει την ψυχή της. Στο νατουραλισμό, επίσης, παρατηρούμε μια επιμονή στην εξονυχιστική περιγραφή και στη φωτογραφική λεπτομέρεια, ιδίως προκλητικών θεμάτων. Βλέπουμε, έτσι, το συγγραφέα να περιγράφει με λεπτομέρεια τη πλαγιά του γηλόφου, που βρισκόταν το νεκροταφείο, καταγράφοντας τα μακάβρια λάφυρα του θανάτου, τα οποία έχοντας ξεθαφτεί κατά τις ανακομιδές των νεκρών, κυλούσαν προς τη θάλασσα (βέβαια στο συγκεκριμένο απόσπασμα τα σχήματα λόγου προσδίδουν λυρισμό, γιατί πλήρως ρεαλιστική η παρουσίαση θα ήταν αποκρουστική). Επιπλέον, διαπιστώνουμε τον αναλυτικό τρόπο με τον οποίο περιγράφεται ο πνιγμός της Ακριβούλας, καθώς και το φρικτό υπονοούμενο για την κατάληξη του μικρού παιδιού: «Κι η φώκη, καθώς είχεν έλθει έξω εις τα ρηχά, ηύρε το μικρόν πνιγμένον σώμα της πτωχής Ακριβούλας, και ήρχισε να το περιτριγυρίζη και να το μοιρολογά, πριν αρχίση τον εσπερινόν δείπνον της.» 14.Παράλληλα κείμενα 1ο Παράλληλο κείμενο: «Η φόνισσα» (απόσπασμα), του ίδιου συγγραφέα «Η Χαδούλα, η λεγομένη Φράγκισσα, ή άλλως Φραγκογιαννού, ήτο γυνή σχεδόν εξηκοντούτις, καλοκαμωμένη, με αδρούς χαρακτήρας, με ήθος ανδρικόν, και με δύο μικράς άκρας μύστακος άνω των χειλέων της. Εις τους λογισμούς της, συγκεφαλαιούσα όλην την ζωήν της, έβλεπεν ότι ποτέ δεν είχε κάμει άλλο τίποτε ειμή να υπηρετή τους άλλους. 'Οταν ήτο παιδίσκη, υπηρέτει τους γονείς της. Όταν υπανδρεύθη, έγινε σκλάβα του συζύγου της — και όμως, ως εκ του χαρακτήρος της και της αδυναμίας εκείνου, ήτο συγχρόνως και κηδεμών αυτού· όταν απέκτησε τέκνα, έγινε δούλα των τέκνων της· όταν τα τέκνα της απέκτησαν τέκνα, έγινε πάλιν δουλεύτρια των εγγόνων της.» Ερώτηση: Να συγκρίνετε τη μορφή της γριάς Λούκαινας με τη μορφή της Χαδούλας της Φραγκογιαννούς, όπως αυτή διαγράφεται μέσα από το παραπάνω απόσπασμα. 2ο Παράλληλο κείμενο: Ξενοκρίτου Ροδίου, [επίγραμμα] Αρμύρα στάζουν τα μαλλιά σου, κόρη δύσμοιρη. Ναυάγησες και χάθηκες στον πόντο, Λυσιδίκη. Τη θάλασσα σαν είδες ν’ αγριεύει, τρόμαξες και ρίχτηκες στα κύματα από το κοίλο πλοίο. Τώρα, τ’ όνομά σου δηλώνει ο τάφος, την πατρίδα σου την Κύμη, πλην τα οστά σου κύμα ψυχρό της ακτής τα λευκαίνει.
  • 10. Πικρό κακό για τον πατέρα σου τον Αριστόμαχο: σε γάμο σε οδηγούσε, μα μήτε κόρη μήτε και νεκρή σε πήγε. [πηγή: Παλατινή Ανθολογία, VII 291. Επιτάφιος Λόγος, Αρχαία Ελληνικά Επιγράμματα, μετάφραση και επίμετρο Παντελής Μπουκάλας, Άγρα, Αθήνα, σ. 49] Ερώτηση: Να εντοπίσετε ομοιότητες ανάμεσα στο μοιρολόγι της φώκιας με το οποίο κλείνει το ομότιτλο διήγημα του Παπαδιαμάντη και το παραπάνω επίγραμμα. 3ο Παράλληλο κείμενο: «Η Μαυρομαντηλού», του ίδιου συγγραφέα «Ο σκόπελος ο καλούμενος Μαυρομαντηλού δεν θ’ απέχει πλείονας ή τριάκοντα οργυιάς από της παραλίας, όπου ανοίγεται γραφική ωραία αγκάλη περιβάλλουσα το κύμα ορμητικόν κατά της ακτής χωρούν, αμβλύ προσπίπτον επί της άμμου και υπ’ αυτής καταπινόμενον. Εκεί βλέπει χωρικήν γυναίκα κύπτουσαν επί τον αιγιαλόν, πλύνουσαν ράκη τινά παρά την άκραν της αμμουδιάς, εις την ρίζαν ενός βράχου, εξέχοντος προς την θάλασσαν, επικαμπούς επί το κύμα, όπου τα νερά ήρχιζον να βαθύνωνται. Ο βράχος ούτος εκαλείτο «Μύτικας» και ήτο εξ εκείνων, αφ’ ων οι κολυμβηταί κατά το θέρος συνηθίζουσι να εκτελώσι τα εκπληκτικά εκείνα εις την θάλασσαν άλματα. Ο υιός της γυναικός ταύτης, παιδίον επταετές, διαλαθών την προσοχήν της μητρός, είχεν αναρριχηθεί επιτηδείως εις το ύψος του βράχου. Αίφνης η μήτηρ του, αισθανθείσα όπισθέν της εκ του αορίστου κενού την απουσίαν του παιδίου, στρέφεται, υψώνει την κεφαλήν και τον βλέπει επί της κορυφής του βράχου, τείνοντα εις τα εμπρός τους γρόνθους, κύπτοντα την κεφαλήν, και παιδικούς γρυλλισμούς εκβάλλοντα. Ο μικρός, όστις είχεν ιδεί κατά το προλαβόν θέρος καολυμβητάς πηδώντας αφ’ ύψους του βράχου τούτου, εξετέλει μιμικήν, ότι τάχα ήθελε να δώσει βουτιά από τον Μύτικα, ως κάμνουσιν οι έφηβοι και οι ακμαίοι νεανίσκοι. Η μήτηρ του ήρχισε να τον καλεί πλησίον της. Ο Γιαννιός, όστις εσκάλιζε με την αρπάγην του πέριξ της Μαυρομαντηλούς, ήκουε τας φωνάς της γυναικός ταύτης: «Κατέβα, αρέ δαίμονα, αρέ λύκε ξιδάτε!» Αλλ’ ο μικρός εκώφευεν. Η μήτηρ οργισθείσα ανέτεινεν τον κόπανόν της, δι’ ου έτυπτε τα λευκαινόμενα ράκη προς το μέρος του βράχου και τον επέσειεν απειλητικώς προς τον παίδα· «Έννοια σ’, αρέ σκάνταλε, έννοια σ’, χάρε μαύρε! Το βράδ’, σα ’ρθεί ο πατέρας σ’ απ’ το χωράφ’, δώσε λόγο». Εκεί, καθώς επέμενε να εκτελεί τους μίμους του ο μικρός, αδιαφορών προς τας κραυγάς της μητρός του, κύπτων ολίγον βαθύτερον, ολισθαίνει, εκβάλλει πεπνιγμένην κραυγήν, και πίπτει μετά πλαταγισμού εις την θάλασσαν. Το κύμα θα είχε βάθος πλέον ή διπλούν αναστήματος ανδρός. Βυθίζεται εις τον πόντον, και πάλιν ανέρχεται εις την επιφάνειαν, και ασπαίρει, και παραδέρνει, και είτα βυθίζεται εκ δευτέρου. Η γυνή μίαν αφήκε σπαρακτικήν, διάτορον κραυγήν, και πελιδνή, περίτρομος, αγρία, καθώς εκράτει τον κόπανόν της, επιβαίνει εις το κύμα. Φθάνει μέχρι της οσφύος, είτα μέχρι του στέρνου, και με τον κόπανον αγωνιά να φθάσει το παιδίον πνιγόμενον ήδη και το δεύτερον εξαφανισθέν. Αλλ’ ως ήτο επόμενον, διά της δίνης, ην εσχημάτιζεν ο κόπανος εις το κύμα, απεμάκρυνε μάλλον το αγωνιών σώμα, ή το προσήγγιζεν εις την χείρα της μητρός. Αύτη έκραξε και πάλιν βοήθειαν,
  • 11. αλλά την στιγμήν εκείνην ουδείς των επιστρεφόντων εις την πολίχνην χωρικών ευρίσκετο εκεί πλησίον.» Ερώτηση: Ποιες ομοιότητες όσον αφορά στη μορφή και στο περιεχόμενο εντοπίζετε ανάμεσα στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη «Το μοιρολόγι της φώκιας» και «Η Μαυρομαντηλού»; Δειγματική Απάντηση: Σε ό,τι αφορά τη μορφή μπορούμε να επισημάνουμε ότι και στα δύο κείμενα έχουμε αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο, από έναν παντογνώστη αφηγητή. Χρήση της καθαρεύουσας για το κυρίως αφηγηματικό μέρος και τις περιγραφές, ενώ έχουμε δημοτική όταν ο λόγος δίνεται σε κάποιο από τα πρόσωπα της ιστορίας. (Όταν μιλά η μητέρα στη Μαυρομαντηλού και τη μία φορά που ακούμε τη γριά-Λούκαινα να σχολιάζει το βοσκό, στο Μοιρολόγι) Στο περιεχόμενο οι ομοιότητες έχουν να κάνουν με τα δύο παιδιά που ξεφεύγουν από την προσοχή της μητέρας τους και βρίσκονται στην άκρη ενός βράχου. Κοινό στοιχείο φυσικά είναι και η πτώση τους στη θάλασσα. (Να σημειωθεί ότι και στις δύο περιπτώσεις τονίζεται το βάθος της θάλασσας. Στη Μαυρομαντηλού μάλιστα για να τονίσει ο συγγραφέας το ύψος του βράχου χρησιμοποιεί την ίδια έκφραση που χρησιμοποιεί και στο Μοιρολόγι για να αποδώσει το βάθος της θάλασσας: ως δύο αναστήματα ανδρός υπεράνω της θαλάσσης / είχε βάθος πλέον ή διπλούν αναστήματος ανδρός) Κοινή είναι και η αναφορά στην ενασχόληση των δύο γυναικών, που έχουν πάει στη θάλασσα για να πλύνουν ρούχα. Επίσης, όπως η κραυγή της Ακριβούλας δεν ακούγεται από κανέναν, έτσι και τις φωνές της μητέρας που ζητούσε βοήθεια δεν τις ακούει κανείς, αφού όλοι βρίσκονται πολύ μακριά. Συμπληρωματικές ερωτήσεις (σε αυτές του σχολικού σας βιβλίου) για την εμπέδωση της Εισαγωγής «Η Νέα Αθηναϊκή Σχολή» με βάση το κείμενο. 1) Ποια «λαογραφικά» στοιχεία εντοπίζετε στο διήγημα; 2) Ποια στοιχεία του διηγήματος μας επιτρέπουν να το χαρακτηρίσουμε «ηθογραφικό»; (Όσα έχουν σχέση με τα πρόσωπα, με το χώρο στον οποίο κινούνται, γενικά με τη λαϊκή παράδοση και με την ύπαιθρο) 3) Οι δύο ιδεολογικοί άξονες του συγγραφικού έργου του Παπαδιαμάντη είναι «το ηθογραφικό στοιχείο» και η θρησκευτική προσήλωση». Να τεκμηριώσετε την παραπάνω διαπίστωση παραθέτοντας από δύο στοιχεία για το καθένα μέσα από το κείμενο. 4) Στο διήγημα συνυπάρχει ο «ρεαλισμός» με το «λυρισμό». Να τεκμηριώσετε την παραπάνω διαπίστωση παραθέτοντας από δύο στοιχεία για το καθένα μέσα από το κείμενο. 5) Το διήγημα τελειώνει με τρόπο όχι «ρεαλιστικό», αλλά «ποιητικό». Στο διήγημα προϋπάρχουν ποιητικά στοιχεία που κορυφώνονται στο τέλος. Ποια είναι αυτά; 6) Ποια στοιχεία «ρεαλισμού» εντοπίζετε στο διήγημα; 7) Ποια στοιχεία «νατουραλισμού» εντοπίζετε στο διήγημα;
  • 12. 4ο Παράλληλο κείμενο: «Το άσπρο χελιδόνι», του Γιορντάν Γιόφκωφ Χουγιάζοντας τα σκυλιά του, ο Πέτρ Μοκάνιν κατάλαβε πως ο άγνωστος είχε κάποιο λόγο, κάποια αμηχανία μάλλον, που ερχόταν σε αντάμωσή του. Διαβολόστειλε τα σκυλιά, και ξαναπρόσεξε τον άνθρωπο. Το κόκκινο γιλέκο του, μαρτύραγε πως ερχόταν από το Ντελίορμαν. Ήταν ένας χωριάτης μεγαλόκορμος και ρωμαλέος· μα τα πάντα μιλάγανε πως ήτανε φτωχός, πως γεννήθηκε φτωχός: το χοντρομπαλωμένο πουκάμισό του, το ξεφτισμένο ζουνάρι, το παλιοπαντέλονό του. Και ξυπολιάς. Με πρώτη ματιά έδειχνε παλικαράς ζόρικος, αλλά ο Μοκάνιν γλήγορα κατάλαβε πως είχε να κάνει με έναν από εκείνους τους άκακους τύπους, που όπως λένε, παραμεράνε μπροστά και σ' ένα μερμήγκι. Ο χωριάτης χαιρέτησε, μουρμούρισε κάτι, σαν: Πώς τα πάτε κατά δω σείς; αλλά ήταν φανερό πως το μυαλό του αλλού έτρεχε, πως τον βασάνιζαν έγνοιες βαριές. Κάρφωσε τα μάτια κατά μπρος, και, με μια χαρακτηριστική χειρονομία, ρώτησε αν το χωριό Μαντζιλάρι ήταν ακόμη μακριά. Αφού τον κατατόπισε, ο Μοκάνιν παρατήρησε στο δρόμο μια σούστα με ένα άλογο. Αναμφίβολα, ήτανε του χωριάτη που την άφησε εκεί για νά 'ρθει για πληροφορίες. Στην καρότσα, περίμενε μια γυναίκα, διπλωμένη στα δυο, τα χέρια χωμένα στα σκουτιά της, το τσεμπέρι λυτό με τις άκρες του πάνου στους ώμους της. Είναι αλήθεια πως έκανε κάψα, αλλά ο Μοκάνιν ήξερε πως οι γυναίκες ξεμπαμπουλωδένουνται όταν τις τσακάνε οι έγνοιες προπαντός η κάψα. Στο βάθος της καρότσας, βρισκόταν μια άλλη γυναίκα, λιανούλα, έμοιαζε νέα κοπέλα, ξαπλωμένη και τυλιγμένη με μια κουβέρτα, με το κεφάλι ακουμπισμένο σε χωριάτικες σκουρόχρωμες μαξιλάρες. Ξάπλωνε με το πλάι και δεν έβλεπε κανείς το πρόσωπό της. - Έχεις κάναν άρρωστο; ρώτησε ο Μοκάνιν. - Ναι. Την κόρη μου, δεν πάει καλά. Ο χωριάτης, άφησε το βλέμμα του να πλανηθεί στο κοπάδι τα πρόβατα που σταλίζανε κει σ' ένα ξέφωτο, αλλά ούτε που τα έβλεπε - τα μάτια του τα βάραιναν άλλες ανησυχίες. - Αν σου ιστορήσω τη στενοχώρια μου, είπε… αλλά καλύτερα να μη μιλά κανείς για τέτοια… - Δεν είσαι ντόπιος· από πού είσαι; ρώτησε ο Μοκάνιν. - Από το Κιουτσούκ Αχμέτ, τώρα το λένε Ναντέζντα· εκεί πέρα κοντά στο Ροκ. Τώρα περνώ από δω. Πηγαίνω από χωριό σε χωριό πουλώντας χούμα [1]. Στον τόπο μας υπάρχει καλό χούμα και οι γυναίκες το αγοράζουν. Σαν φτάνω κατά τα παραλιακά μέρη αγοράζω ψάρια, σταφύλια ή ό,τι βρίσκω. Με το θέλημα του Θεού, ζούμε, τα κουτσοβολεύουμε. Μόνον να μη μας τύχαινε τούτη η δυστυχία… Κάθισε καταγής, έβγαλε την πέτσινη καπνοσακούλα του κι άρχισε να στρίβει τσιγάρο. Ο Μοκάνιν κάθισε δίπλα του και παρατήρησε πως τα χοντρά, τραχιά του δάχτυλα τρέμανε. - Δεν είχαμε τύχη με τα παιδιά μας, αρχίνισε. Τρία, μας πεθάνανε κούτσικα. Μας έμεινε μονάχα τούτη δω. Έριξε μια ματιά κατά τη σούστα. Την προσέχουμε σαν την κόρη των ματιών μας. Κόβουμε και τη μπουκιά από το στόμα μας για να τη ντένουμε σαν τις άλλες κοπέλες, για να μη μας στενοχωριέται βλέποντάς τες. Ο Θεός μάς την άφησε μέχρι τα τώρα. Αλλά από μερικό καιρό τώρα, μαραίνεται. Πουθενά δεν πονά, αλλά ούλο και λιώνει. Την άκουσα να λέει στη μάνα της, πως στενοχωριέται βλέποντας τις φίλες της να παντρεύουνται κι αυτή να μένει…
  • 13. - Κόρη μου, της είπα, μην κάνεις έτσι, θά 'ρθει και η σειρά σου. Τι τηράς τις άλλες. Εκείνες είναι πλούσιες. Οι νέοι σήμερα ψάχνουν για προίκα. Αλλά και συ θα παντρευτείς, μη σκιάζεσαι, δεν σε πήραν τα γεράματα, διάολε… - Τι ηλικία έχει; - Περπατά για τα είκοσι. Της Παναγιάς θα μπει. - Είναι νέα λοιπόν. - Έτσι σκέφτουμαι, νέα. Ο χωριάτης σιώπησε, ξανάριξε το βλέμμα του κατά τα πρόβατα χωρίς όμως να τα βλέπει. Από δίπλα, στον αέρα που φλεγόταν, ανέβηκε η στριγγιά κραυγή του τζίτζικα. - Τούτο το καλοκαίρι, με παρακάλεσε να την αφήσω να πάει στο θέρο μαζί με τους άλλους. Είμαστε φτωχοί, έχουμε ανάγκη από λεφτά, αλλά βλέποντάς την έτσι αδυνατούλα, με αρρωστημένη όψη, δεν ήθελα. «Σε παρακαλώ πατέρα, άφησέ με να πάω με τους άλλους». Καλά, αφού τόσο τό 'θελε, είπα το ναι. Τώρα δεν ήμουν εκεί για να δω. Κοιμόντουσαν στα χωράφια. Δεν ξέρω, παρά ό,τι μου διηγήθηκε η ιδιανή. Μια φορά, θερίσανε όλη τη μέρα, το βράδυ φάγανε, τραγουδήσανε, γελάσανε, μετά κοιμηθήκανε. Η Νόνκα, έτσι λένε την κόρη μου, κοιμήθηκε όπως οι άλλες. «Ξάπλωσα, πατέρα», μου διηγήθηκε, «ανάμεσα στα χορτάρια, πίσω από μια θυμωνιά για απάγγειο, σκεπάστηκα κι αποκοιμήθηκα. Ξάφνου, ένιωσα στ' αστήθι μου κάτι βαρύ, κρυαδερό. Άνοιξα τα μάτια: ένα φίδι». - Λοιπόν, τι έγινε! - Μάλιστα, ένα φίδι. Κουλουριασμένο, κοιμισμένο στ' αστήθι της. Η κόρη μου έμπηξε μια κραυγή και, στην τρομάρα της, βούτηξε το φίδι και το πέταξε μακριά. - Το σβούρισε λοιπόν; Γίνουνται τέτοια κατά το θέρο. Και γω άκουσα πως ένα φίδι μπήκε στο στόμα μιας γυναίκας. Αλλά τη δάγκωσε; Δεν τη δάγκωσε, ε; - Όχι. Ήταν πάνου στ' αστήθι της. Το φούχτωσε και το πέταξε. Αυτά μου είπε. Είναι αλήθεια, ονειρεύτηκε; Δεν ξέρω. Αλλά από κείνη τη μέρα, δεν πάει καλά. Η κόρη μου ξεραίνεται σαν κλαράκι. Πονάει στ' αστήθι «πονάω», λέει, «εκεί που κοιμήθηκε το φίδι». - Να μια ιστορία, είπε ο Μοκάνιν έκπληκτος. Και πού την πας τώρα; στο γιατρό; - Ω, οι γιατροί, έχω τόσους δει…. Την πάω τώρα, πώς να στο πω… εάν εξαρτιόταν μόνον από μένα… δεν πιστεύω σε τέτοια, αλλά οι γυναίκες… ξέρεις… και μετά, είναι άρρωστη και είναι κόρη μου… Η φωνή του τρεμούλιαζε, σιώπησε. Ξαναπλανήθηκε το βλέμμα του, μετά πέρασε την παλάμη του στα μουστάκια του, στα γκρίζα, σκληρά και κακοξυρισμένα γένια του. Ο Μοκάνιν καταλάβαινε καλά πως όλες τούτες τις άσπρες τρίχες τις φέρανε τα βάσανα. - Την άλλη βραδιά, ξανάρχισε ο χωριάτης, γυρίσανε από τα ναυπηγεία που δουλεύανε μερικοί συντοπίτες μας. Μιλήσανε για το ένα και για το άλλο, πού να ξέρεις. Δε σοβαρευόντουσαν, μπορεί και να καλαμπούριζαν. Και νάσου η Στοένιτζα, μια λογού από κείνες που ούλα τα ξέρουν, στο σπίτι μας πηλάλα. «Γκούντσο!» Έμπηξε μια φωνή από την πόρτα, «έχεις τύχη, η Νόνκα είναι τυχερή. Η Νόνκα είναι τυχερή. Καλή επιτυχία!» - Μα τι τρέχει; είπα εγώ. - Οι Σιντέροφ, ο Νικόλας και ο Πένιου, γυρίσανε από τα ναυπηγεία. Λένε πως στο Μαντζιλάρι φάνηκε ένα άσπρο χελιδόνι. Άσπρο σαν το χιόνι. - Και τι μ' αυτό; - Μα δεν ξέρεις, πως ο άρρωστος που το βλέπει γειαίνει στο λεπτό, ό,τι κι αν έχει; Άσπρο χελιδόνι, παρουσιάζεται κάθε εκατό χρόνια! Ξέρεις, Γκούντσο, είπε, δεν πρέπει να χάνεις
  • 14. λεφτό! Πήγαινε κει τη Νόνκα! Δεν μπορούσα να κάμω αλλιώς, η μικρή άρχισε να κλαίει, η μάνα τα ίδια και να μας. - Μα είναι αλήθεια; ρώτησε δυνατά ο Μοκάνιν. Και πού είναι αυτό, αυτό το χελιδόνι; - Στο είπα, φάνηκε στο Μαντζιλάρι. -Άσπρο, λες; - Κάτασπρο. Ο Μοκάνιν, έκπληκτος, έριξε μια ματιά κατά το δρόμο. Κάθε μέρα με τα πρόβατά του τριγυρνούσε εκεί, σε κείνο το ξέφωτο τα στάλιζε, αλλά του φάνηκε σαν να μην είχε παρατηρήσει τα αναρίθμητα χελιδόνια που κουρνιάζανε στα σύρματα του τηλεγράφου. Εξάλλου, τίποτα το παράξενο. Πλησίαζε της Μεταμόρφωσης, και τούτην την εποχή, τα χελιδόνια και τα λελέκια μαζεύουνται πριν φύγουν για τις ζεστές χώρες. Είχε τόσα χελιδόνια το ένα δίπλα στο άλλο, που το σύρμα έκανε κοιλιά από το βάρος τους και έμοιαζε σαν κομπολόι. Σωρό χελιδόνια, αλλά ούλα τους μαύρα. - Να γιατί 'ρθα εδώ, είπε ο χωριάτης, τούτη τη φορά θαρρεμένος και με κάποια ανακούφιση. Και βλέποντάς σε, είπα: δεν πα να τον ρωτήσω, μπορεί να είδε το άσπρο χελιδόνι, μπορεί ν' άκουσε να μιλάνε… - Όχι, αδελφέ. Ένα άσπρο χελιδόνι! Δεν το είδα και δεν άκουσα για τούτο να μιλάνε. Αλλά αμέσως, ο Μοκάνιν σκέφτηκε πως με αυτά που είπε, οι άνθρωποι αυτοί θα χάνανε ολοκληρωτικά το θάρρος τους και πρόστεσε: - Αλλά μπορεί και να υπάρχει. Ναι, μπορεί. Οπωσδήποτε, υπάρχουν άσπρα βουβάλια, άσπρα ποντίκια, άσπρες κουρούνες. Γιατί κι ένα χελιδόνι! Και από τη στιγμή που κάτι τέτοιο λέγεται, πρέπει να υπάρχει κιόλας… - Ποιος ξέρει, έκαμε ο χωριάτης, αναστενάζοντας. Εγώ, δεν πιστεύω, αλλά οι γυναίκες, ξέρεις… Και σηκώθηκε. Συγκινημένος, ο Μοκάνιν σηκώθηκε κι αυτός για να τον συντροφέψει, για να δει και την νέα κοπέλα. Μόλις πλησιάζανε στο δρόμο, η μάνα, μια γυναίκα κιτρινιάρα, τσακισμένη από τη ζωή, κάρφωσε τα μάτια επίμονα στο πρόσωπο του άντρα της, για να μαντέψει τα νέα. Η νέα κοπέλα, γυρισμένη πάντα στο πλευρό, παρατηρούσε τα κουρνιασμένα στο τηλεγραφικό σύρμα χελιδόνια. - Λέει πως το χωριό δεν είναι μακριά, είπε δυνατά ο χωριάτης. Ακούοντας τη φωνή του, η νέα κοπέλα γύρισε. Ήταν σαν ένα αποξηραμένο κλαράκι, έτοιμη να θρυψαλιαστεί. Το κορμί της, ροκανισμένο από την αρρώστια, μόλις που διαγραφόταν κάτου από την κουβέρτα. Στο κέρινο πρόσωπό της, μόνον τα μάτια καίγανε ακόμα από τη λάμψη της νιότης. Παρατηρούσε μια τον πατέρα της, μια τον Μοκάνιν. - Νόνκα, να ένας που είδε κιόλας το χελιδόνι, είπε ο χωρικός, παίρνοντας για μάρτυρα το Μοκάνιν. Είναι κει κάτου, στο χωριό! Μια και το είδαν, θα το δούμε και μεις! - Αλλά θα το δούμε και μεις τάχατε; είπε η νέα κοπέλα και τα καθάρια μάτια της ανάψανε. Ο Μοκάνιν ένιωσε ένα σφύξιμο, ένας κόμπος στάθηκε και τον έπνιγε κει στο λαρύγγι του, πάχνες σκέπασαν τα μάτια του. - θα το δείτε, μικρή, είπε, υψώνοντας τη φωνή. Αφού εγώ το είδα, γιατί όχι και σεις; Το είδα με τα ίδια μου τα μάτια, ένα χελιδόνι άσπρο, κάτασπρο. Θα το δεις και συ. Ο Θεός θα σου κάνει αυτή τη χάρη. Θα του δεις, κόρη μου, και θα γειάνεις, είσαι τόσο νέα! Σου το λέω πως θα το δεις, και πως θα γίνεις καλά, τίποτα μη σκιάζεσαι… Η μάνα, κουκούλωσε τα μάτια και ξέσπασε σ' ένα κλάμα λυγμικό. Ο άντρας, με το μεγάλο γερό κορμί, ξερόβηξε συνέχεια κάμποσες φορές, έπιασε τα χαλινάρια και ξεκίνησαν.
  • 15. - Άιντε, καλή τύχη! Φώναξε ο Μοκάνιν. Το χωριό δεν είναι μακριά. Θα σας πάνε τα τηλεγραφικά σύρματα! Ακολουθάτε τα! Για πολλή ώρα απόμεινε κει στο δρόμο, παρατηρώντας να ξεμακραίνει η μάνα με το μαύρο μαντήλι, η νέα κοπέλα πλαγιασμένη πάντα στό 'να πλευρό, ο ψηλόκορμος χωριάτης, που περπατούσε καμπουριασμένος, τραβώντας το άλογό του από τα χαλινάρια, τα χελιδόνια τέλος. Εκείνα, πετούσαν στο πέρασμά τους, ξαναγύριζαν σε λίγο για να καθίσουν πάνου στο τηλεγραφικό σύρμα. Αφαιρεμένος σαν από συλλοή βαριά, ο Μοκάνιν ξαναγύρισε στα πρόβατά του και ξαναρχίνησε τη δουλειά του - έκοβε τσαρβούλια [2] από αλογοτόμαρο. «Ένα άσπρο χελιδόνι», έλεγε και ξανάλεγε. «Υπάρχει τάχα;» Ένιωθε ένα βάρος στ' αστήθι, κάτι τον παίδευε. Μετά, αφήνοντας το σουβλί να ξεφύγει από χέρι του, σήκωσε τα μάτια κατά τον ουρανό και είπε μεγαλόφωνα: «Πολυεύσπλαχνε Θεέ, πόσος πόνος και βάσανα πάνου σε τούτη τη γη!» Κι έριξε τη ματιά του ξανά, κατά τη σούστα που χανόταν. Σημειώσεις: 1 Χώμα ειδικό, άσπρο, που χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες, για να λούζουνε τα μαλλιά τους, καθώς και για σοβάτισμα των σπιτιών (Σ. τ. Μ.). 2 Τσαρούχια (Σ. τ. Μ.). [πηγή: Γιορντάν Γιόφκωφ, «Το άσπρο χελιδόνι», Ανθολογία βαλκανικού διηγήματος. Τόμ. Α΄ Βουλγαρικό διήγημα, μτφρ. Πέτρος Πεντελικός, εκδ. Μνήμη, Αθήνα 1974, σ. 79-84]