SlideShare a Scribd company logo
1 of 22
KRVNI
SUSTAV
ANTONIO KOBAŠ, DR.MED.

preuzeti na: www.slideshare.net/kobas
SASTAV KRVI
• KRV, sanguis (haema)
• neprozirna tekućina crvene boje, osebujna mirisa i slana okusa
• u odraslog čovjeka ima oko 5 litara krvi (8% tjelesne mase)
• ima tekući dio – krvnu plazmu, i stanični dio – crvene i bijele
krvne stanice te krvne pločice (trombocite)
• ima brojne zadaće:
1. prijenos – hranjive tvari, O2, CO2, hormoni, enzimi, otpadne tvari..
2. održavanje – acidobazne ravnoteže (pH), volumena tjel. tekućina
3. zaštita – od infekcija, zaustavljanje krvarenja (stvaranje ugrušaka)
KRVNA PLAZMA (PLASMA SANGUINIS)
•

tekući dio krvi kojeg najvećim dijelom čini voda (90%) i u njoj otopljene
različite organske i anorganske tvari

•

uklanjanjem fibrinogena iz krvne plazme nastaje krvni serum

•

organske tvari u krvnoj plazmi:
•

pretežno proteini (73g/L) koji se sintetiziraju u jetri
1. albumini – važni za održavanje koloidno–osmotskog tlaka plazme
2. globulini – alfa(α)1, alfa(α)2, beta(β) i gama(γ)
• α i β – važni za prijenos tvari putem krvi (Fe, hormoni štitnjače) i za
zgrušavanje krvi
• γ – obuhvaćaju većinu imunoglobulina (protutijela) – važni za obranu
organizma
3. fibrinogen – protein važan u zgrušavanju krvi (polimerizira se u dugačke
niti fibrina – osnova ugruška)

•
•

glukoza, lipidi, aminokiseline, enzimi, hormoni, ureja, kreatinin...

anorganske tvari u krvnoj plazmi:
•

različiti ioni – Na, Ca, K, Cl, fosfati, otopljeni plinovi (O2, CO2)
KRVNE STANICE

•

tri osnovne vrste krvnih
stanica:
1. Eritrociti (crvene
krvne stanice)
2. Leukociti (bijele
krvne stanice)
3. Trombociti (krvne
pločice)

• količina stanica u krvi određuje se hematokritom
• određuje se centrifugiranjem krvi  stanični i tekući dio
• Muškarci 42 – 47%, Žene 38 – 42%
• vrijednosti variraju – ovisno o konc. kisika (nadmorska visina)
ERITROCITI
• crvene krvne stanice diskoidnog (bikonkavnog) oblika –
povećava površinu i olakšava izmjenu plinova
• specijalizirane stanice koje tijekom sazrijevanja gube jezgru i
većinu organela  odrasli eritrociti nemaju jezgru!
• najbrojnije (oko 4,6x1012/L u muškaraca i 4,1x1012/L u žena)
• membrana eritrocita vrlo je fleksibilna – mogućnost savijanja
stanica i prolazak kroz najmanje kapilare
• životni vijek im je oko 120 dana – potom se razlažu u slezeni
• sadrže hemoglobin metaloprotein važan za prijenos O2 i CO2
• tvore ga protein globin (alfa i beta lanci) i boja hem (sadrži 4
porfirinska prstena sa željezom u sredini) – crvena boja krvi
• u žena oko 140 g/L krvi, a u muškaraca oko 160 g/L krvi
• osim prijenosa i izmjene plinova, druga važna zadaća eritrocita je
stvaranje bikarbonatnih iona
• uz pomoć enzima ugljikove anhidraze
• značajni u održavanju acidobazne ravnoteže (pH)
• brzina sedimentacije eritrocita
• dijagnostička pretraga
• izražava se milimetrima krvne plazme iznad stupca istaloženih
eritrocita, a rezultati se očitavaju nakon 1 i nakon 2 sata
• normalno iznosi od 0-15mm u muškaraca, a 0-20mm u žena
nakon 1h
• na brzinu najviše utječe sastav proteina krvne plazme  u
akutnoj fazi upale, anemijama, zloćudnim tumorima – brzina
sedimentacije povećana
• Nastanak eritrocita (eritropoeza)

• ovisi o potrebi organizma za kisikom  hipoksija (manjak kisika)
potiče u bubrezima povećano izlučivanje hormona eritropoetina
koji u koštanoj srži potiče i ubrzava eritropoezu – povećava se
broj eritrocita i oksigenacija (opskrbljenost kisikom)
• eritrociti nastaju u koštanoj srži plosnatih kostiju (prsne kosti,
rebara, lubanjskih kostiju i kralješaka)
• sve krvne stanice, pa tako i eritrociti nastaju od jedne, početne
matične stanice, koja ima višestruke razvojne mogućnosti
(pluripotentna matična stanica)
• za eritropoezu nužne su dostatne količine željeza i vitamina B12
•

•

željezo se apsorbira u crijevu u trovalentnom (feri) obliku, veže se
za proteine plazme (transferin) i tako se prenosi kroz krv, a po
potrebi se prenosi u eritrocit u dvovalentnom (fero) obliku
• zbog manjka željeza nastaje sideropenična anemija
vit B12 je važan za sintezu DNA i zrenje eritrocita – ako nedostaje,
nastaju veliki, krhki eritrociti – megaloblastična anemija
LEUKOCITI
•

bijele krvne stanice važne za obranu organizma

•

nastaju u koštanoj srži, a životni vijek u krvnom optoku im je oko 5 dana
(granulociti) do nekoliko godina (limfociti)

•

oko 6x109/L krvi, a broj ovisi o patološkim stanjima organizma (akutne upale,
infekcije, imunodeficijencije, leukemije...)

•

prema izgledu, mjestu nastanka i djelovanju razlikujemo:
1.

GRANULOCITE – zrnata citoplazma
a)

b)

2.

SEGMENTIRANI (režnjasta jezgra) – većina!
I.
neutrofili – oko 60%, blijedo-ljubičasta zrnca
•
sposobnost fagcitoze bakterija, virusa...
II.
eozinofili – oko 3%, crvena zrnca
•
važni u zaštiti od parazita i alergijskim reakcijama
III. bazofili – oko 1%, plava zrnca
•
sadrže heparin i histamin (alergije!)
NESEGMENTIRANI (mlađe stanice, štapićasta jezgra)

AGRANULOCITE – nemaju granule (zrnca) u citoplazmi
a)

b)

LIMFOCITI – oko 30%, velika jezgra, oskudna citoplazma
•
T-limfociti – stanična imunosti, sazrijevaju u timusu
•
B-limfociti – proizvode protutijela (imunoglobuline, antitijela)
MONOCITI – oko 5%, najveće bijele krvne stanice
•
kada iz krvi prijeđu u tkivo stječu sposobnost fagocitoze i postaju
makrofagi
TROMBOCITI
• krvne pločice - malena, bezbojna tjelešca bez jezgre

• imaju brojna svojstva i djelovanja kao prave stanice, zato ih
smatramo stanicama unatoč nedostatku jezgre
• ima ih oko 300 x109/L krvi
• nastaju u koštanoj srži iz vrlo velikih stanica – megakariocita

• od megakariocita u koštanoj srži se „otkidaju” dijelovi citoplazme,
malene pločice – trombociti, i odlaze u krvotok
• osnovna uloga trombocita je zaustavljanje krvarenja (hemostaza)
• u citoplazmi trombocita se nalaze tvari potrebne za zgrušavanje krvi
ZGRUŠAVANJE KRVI
• Zaustavljanje krvarenja (hemostaza) obrambena je reakcija
organizma pri oštećenjima stijenki krvnih žila

• mehanizmi zaustavljanja krvarenja (hemostaze) su:
1. Stezanje krvnih žila (kontrakcija, vazokonstrikcija)
•
•

započinje odmah nakon oštećenja krvne žile
stezanju manjih krvnih žila pridonose trombociti koji otpuštaju
tromboksan A2 – vazokonstrikcijski učinak

2. Stvaranje trombocitnog čepa
•
•

omogućuje zatvaranje malih krvnih žila i malih oštećenja na
većim žilama
pri oštećenju endotela krvne žile dolazi do prijanjanja
trombocita uz oštećenu stijenku – ti trombociti potom luče
tromboksan A2 i ADP koji potiču daljnje nakupljanje trombocita
(agregaciju) uz oštećenu stijenku i stvaranje čepa
3. Zgrušavanje krvi (coagulatio sanguinis) – stvaranje krvnog ugruška
•

započinje 15 – 20s nakon oštećenja krvne žile

•

obuhvaća 3 razvojna stupnja:
1. prvo se na mjestu oštećenja krvožilne stijenke
stvara aktivator protrombina
2. aktivator protrombina uz pomoć koagulacijskih
faktora i Ca2+ iona pretvara protrombin u trombin
3. trombin poput enzima djeluje na fibrinogen u
krvnoj plazmi i potiče njegovu polimerizaciju, tj.
pretvara fibrinogen u niti fibrina, koje oblikuju
fibrinsku mrežicu  veže se uz rubove oštećenja
na krvnoj žili i oko trombocitnog čepa, u njoj se
nakupljaju stanice i stvara se krvni ugrušak
(coagulum)
•
krvni ugrušak se ubrzo nakon stvaranja počinje
stezati – približavanje rubova oštećene krvne
žile
• čimbenici zgrušavanja (faktori koagulacije)
• nastaju u jetri
• manjak bilo kojeg faktora uzrokuje sklonost krvarenjima (hemofilije)
• za sintezu pojedinih faktora (protrombin, faktori VII, IX, X) potreban
je vitamin K - manjak može izazvati krvarenja
• Otapanje krvnih ugrušaka (fibrinolisis)

• nastaje djelovanjem aktiviranog plazmina (fibrinolizina)
• korisna je pri uklanjanju krvnih ugrušaka u malim krvnim žilama
• terapija moždanih udara, dubinske venske tromboze...
• u neoštećenim krvnim žilama normalno NEMA zgrušavanja
• tvari koje spriječavaju stvaranje krvnog ugruška – antikoagulansi
• najpoznatiji antikoagulans antitrombin III – veže se za trombin i
spriječava polimerizaciju fibrinogena u fibrin
KRVNE GRUPE I RH FAKTORI
• 2 vrste antigena na površini E:
1. AB0 antigeni
2. antigeni Rh sustava
• Sustav krvnih grupa AB0

• tvore ga četiri krvne grupe A, B, AB, 0
• krvna grupa ovisi o prisutnosti A i B antigena – aglutinogena na
površini eritrocita
• protutijela A i B antigenima koja se nalaze u krvnoj plazmi stvaraju se
odmah nakon rođenja i zovu se aglutinini
•

•
•
•

Krvna grupa A može primiti
samo krvnu grupu A i 0
Krvna grupa B može primiti
samo krvnu grupu B i 0
Krvna grupa AB - ona je
univerzalni primatelj krvi
(može primati sve grupe)
Krvna grupa 0 - ona je
univerzalni davatelj krvi
(može dati krv svim krvnim
grupama), a prima samo
krvnu grupu 0.
• određivanje krvnih grupa potrebno je kako bi se izbjegle
transfuzijske reakcije nakon transfuzije krvi nesukladnih krvnih
grupa
• ukoliko dođe do pogrešne transfuzije – protutijela (aglutinini) iz
primateljeve plazme reagiraju s unesenim antigenima
(aglutinogenima) na eritrocitima i sljepljuju ih u grudice – to se naziva
aglutinacija
• aglutinacija (sljepljivanje eritrocita) može prouzročiti začepljenja malih
krvnih žila, te začepljenje bubrežnih kanalića i zatajenje bubrega!
• unatoč tome što je krvna grupa 0 univerzalni davatelj, pri transfuziji
veće količine te krvne grupe osobi neke druge krvne grupe, može
doći do nastanka aglutinacije, zbog prijenosa veće količine aglutinina
koji će reagirati sa eritrocitima primatelja
• antigeni Rh sustava
• za razliku od AB0 antigena ne stvaraju se odmah nakon rođenja,
nego nastaju tek kada Rh negativna osoba dođe u doticaj s Rh
pozitivnom krvi
• Rh pozitivnim smatra se osoba koja na svojim eritrocitima ima
antigene D, a Rh negativnim ona koja ih nema
• Rh antigeni važni su u trudnoći – ako Rh negativna majka nosi Rh
pozitivno dijete – stvara protutijela protiv dječjih eritrocita (dolazi do
imunizacije majke)
•

ako u slijedećoj trudnoći ponovno nosi Rh pozitivno dijete, u
prethodnoj trudnoći stvorena protutijela reagirati će na Rh pozitivne
eritrocite djeteta – hemoliza  novorođenačka žutica

More Related Content

What's hot

Respiratorni sistem čoveka
Respiratorni sistem čovekaRespiratorni sistem čoveka
Respiratorni sistem čoveka
dr Šarac
 

What's hot (20)

Arterije
ArterijeArterije
Arterije
 
Spolni sustav
Spolni sustavSpolni sustav
Spolni sustav
 
Mokraćni organi
Mokraćni organiMokraćni organi
Mokraćni organi
 
ANATOMIJA Kardiovaskularni sistem
 ANATOMIJA Kardiovaskularni sistem ANATOMIJA Kardiovaskularni sistem
ANATOMIJA Kardiovaskularni sistem
 
Sistem organa za izlučivanje
Sistem organa za izlučivanjeSistem organa za izlučivanje
Sistem organa za izlučivanje
 
Medicinska virologija
Medicinska virologijaMedicinska virologija
Medicinska virologija
 
Anatomija srca
Anatomija srcaAnatomija srca
Anatomija srca
 
Sistem organa za varenje
Sistem organa za varenjeSistem organa za varenje
Sistem organa za varenje
 
Poremećaj prometa vode i elektrolita
Poremećaj prometa vode i elektrolitaPoremećaj prometa vode i elektrolita
Poremećaj prometa vode i elektrolita
 
Respiratorni sistem čoveka
Respiratorni sistem čovekaRespiratorni sistem čoveka
Respiratorni sistem čoveka
 
Upala
UpalaUpala
Upala
 
Krv
KrvKrv
Krv
 
Krvna plazma
Krvna plazmaKrvna plazma
Krvna plazma
 
Sastav krvi
Sastav krviSastav krvi
Sastav krvi
 
10. Membranski potencijal
10. Membranski potencijal10. Membranski potencijal
10. Membranski potencijal
 
Uvod u patologiju i patofiziologiju
Uvod u patologiju i patofiziologijuUvod u patologiju i patofiziologiju
Uvod u patologiju i patofiziologiju
 
Transfuzijska medicina - online tečaj
Transfuzijska medicina - online tečajTransfuzijska medicina - online tečaj
Transfuzijska medicina - online tečaj
 
Uvod u fiziologiju, homeostaza
Uvod u fiziologiju, homeostazaUvod u fiziologiju, homeostaza
Uvod u fiziologiju, homeostaza
 
Vene
VeneVene
Vene
 
Misicno tkivo
Misicno tkivoMisicno tkivo
Misicno tkivo
 

Viewers also liked

Fiziologija krvi milica
Fiziologija krvi milicaFiziologija krvi milica
Fiziologija krvi milica
Milica Sekelji
 
Krv - Jovana Bosnjakovic
Krv - Jovana BosnjakovicKrv - Jovana Bosnjakovic
Krv - Jovana Bosnjakovic
mirjanabozic
 
Anatomija krv
Anatomija krvAnatomija krv
Anatomija krv
jerotije
 
Sistem za cirkulaciju - krv i limfa
Sistem za cirkulaciju - krv i limfaSistem za cirkulaciju - krv i limfa
Sistem za cirkulaciju - krv i limfa
tanjams
 

Viewers also liked (20)

Limfni sustav
Limfni sustavLimfni sustav
Limfni sustav
 
Limfni sustav
Limfni sustavLimfni sustav
Limfni sustav
 
Fiziologija krvi milica
Fiziologija krvi milicaFiziologija krvi milica
Fiziologija krvi milica
 
Srce, krvni i limfni sudovi
Srce, krvni i limfni sudoviSrce, krvni i limfni sudovi
Srce, krvni i limfni sudovi
 
Krv i limfa
Krv i limfaKrv i limfa
Krv i limfa
 
Antikoagulansi i fibrinolitici
Antikoagulansi i fibrinoliticiAntikoagulansi i fibrinolitici
Antikoagulansi i fibrinolitici
 
Krv
KrvKrv
Krv
 
Antitusici i ekspektoransi
Antitusici i ekspektoransiAntitusici i ekspektoransi
Antitusici i ekspektoransi
 
Antihipertenzivi
AntihipertenziviAntihipertenzivi
Antihipertenzivi
 
Vene
VeneVene
Vene
 
Medicinska mikologija
Medicinska mikologijaMedicinska mikologija
Medicinska mikologija
 
Krv - Jovana Bosnjakovic
Krv - Jovana BosnjakovicKrv - Jovana Bosnjakovic
Krv - Jovana Bosnjakovic
 
Organizirani sediment
Organizirani sedimentOrganizirani sediment
Organizirani sediment
 
Željezo
ŽeljezoŽeljezo
Željezo
 
Fiziologija krvi sanja ilic i5
Fiziologija krvi sanja ilic i5Fiziologija krvi sanja ilic i5
Fiziologija krvi sanja ilic i5
 
Anatomija krv
Anatomija krvAnatomija krv
Anatomija krv
 
Imuni sistem
Imuni sistemImuni sistem
Imuni sistem
 
IMUNOLOGIJJA
IMUNOLOGIJJAIMUNOLOGIJJA
IMUNOLOGIJJA
 
Liječenje infekcije helicobacter pylori i mukoprotektivi
Liječenje infekcije helicobacter pylori i mukoprotektiviLiječenje infekcije helicobacter pylori i mukoprotektivi
Liječenje infekcije helicobacter pylori i mukoprotektivi
 
Sistem za cirkulaciju - krv i limfa
Sistem za cirkulaciju - krv i limfaSistem za cirkulaciju - krv i limfa
Sistem za cirkulaciju - krv i limfa
 

Similar to Krvni sustav (6)

Poremećaji krvnog optoka
Poremećaji krvnog optokaPoremećaji krvnog optoka
Poremećaji krvnog optoka
 
Poremećaji krvnog optoka
Poremećaji krvnog optokaPoremećaji krvnog optoka
Poremećaji krvnog optoka
 
Prir 08 09-15_o_covjeku (1)
Prir 08 09-15_o_covjeku (1)Prir 08 09-15_o_covjeku (1)
Prir 08 09-15_o_covjeku (1)
 
Darivanje krvi
Darivanje krviDarivanje krvi
Darivanje krvi
 
Darivanje krvi
Darivanje krviDarivanje krvi
Darivanje krvi
 
Krvarenje iz probavnog sustava
Krvarenje iz probavnog sustavaKrvarenje iz probavnog sustava
Krvarenje iz probavnog sustava
 

More from Antonio Kobaš

More from Antonio Kobaš (18)

Medicinska parazitologija
Medicinska parazitologijaMedicinska parazitologija
Medicinska parazitologija
 
Medicinska bakterilogija
Medicinska bakterilogijaMedicinska bakterilogija
Medicinska bakterilogija
 
Povijesni razvoj mikrobiologije
Povijesni razvoj mikrobiologijePovijesni razvoj mikrobiologije
Povijesni razvoj mikrobiologije
 
Smrt
SmrtSmrt
Smrt
 
Prilagodbe
PrilagodbePrilagodbe
Prilagodbe
 
Oštećenje stanice
Oštećenje staniceOštećenje stanice
Oštećenje stanice
 
Zdravlje i bolest
Zdravlje i bolestZdravlje i bolest
Zdravlje i bolest
 
Lijekovi s djelovanjem na sžs (cns)
Lijekovi s djelovanjem na sžs (cns)Lijekovi s djelovanjem na sžs (cns)
Lijekovi s djelovanjem na sžs (cns)
 
Purgativi i antidiaroici
Purgativi i antidiaroiciPurgativi i antidiaroici
Purgativi i antidiaroici
 
Antacidi i antisekretorni lijekovi
Antacidi i antisekretorni lijekoviAntacidi i antisekretorni lijekovi
Antacidi i antisekretorni lijekovi
 
Emetici i antiemetici
Emetici i antiemeticiEmetici i antiemetici
Emetici i antiemetici
 
Lokalno liječenje dermatoza
Lokalno liječenje dermatozaLokalno liječenje dermatoza
Lokalno liječenje dermatoza
 
Hormonska terapija
Hormonska terapijaHormonska terapija
Hormonska terapija
 
Hipolipemici
HipolipemiciHipolipemici
Hipolipemici
 
Antiasmatici
AntiasmaticiAntiasmatici
Antiasmatici
 
Lijekovi za liječenje šećerne bolesti (antidijabetici)
Lijekovi za liječenje šećerne bolesti (antidijabetici)Lijekovi za liječenje šećerne bolesti (antidijabetici)
Lijekovi za liječenje šećerne bolesti (antidijabetici)
 
Lijekovi s djelovanjem na srčanu aktivnost
Lijekovi s djelovanjem na srčanu aktivnostLijekovi s djelovanjem na srčanu aktivnost
Lijekovi s djelovanjem na srčanu aktivnost
 
Bol
BolBol
Bol
 

Krvni sustav

  • 1. KRVNI SUSTAV ANTONIO KOBAŠ, DR.MED. preuzeti na: www.slideshare.net/kobas
  • 2. SASTAV KRVI • KRV, sanguis (haema) • neprozirna tekućina crvene boje, osebujna mirisa i slana okusa • u odraslog čovjeka ima oko 5 litara krvi (8% tjelesne mase) • ima tekući dio – krvnu plazmu, i stanični dio – crvene i bijele krvne stanice te krvne pločice (trombocite) • ima brojne zadaće: 1. prijenos – hranjive tvari, O2, CO2, hormoni, enzimi, otpadne tvari.. 2. održavanje – acidobazne ravnoteže (pH), volumena tjel. tekućina 3. zaštita – od infekcija, zaustavljanje krvarenja (stvaranje ugrušaka)
  • 3. KRVNA PLAZMA (PLASMA SANGUINIS) • tekući dio krvi kojeg najvećim dijelom čini voda (90%) i u njoj otopljene različite organske i anorganske tvari • uklanjanjem fibrinogena iz krvne plazme nastaje krvni serum • organske tvari u krvnoj plazmi: • pretežno proteini (73g/L) koji se sintetiziraju u jetri 1. albumini – važni za održavanje koloidno–osmotskog tlaka plazme 2. globulini – alfa(α)1, alfa(α)2, beta(β) i gama(γ) • α i β – važni za prijenos tvari putem krvi (Fe, hormoni štitnjače) i za zgrušavanje krvi • γ – obuhvaćaju većinu imunoglobulina (protutijela) – važni za obranu organizma 3. fibrinogen – protein važan u zgrušavanju krvi (polimerizira se u dugačke niti fibrina – osnova ugruška) • • glukoza, lipidi, aminokiseline, enzimi, hormoni, ureja, kreatinin... anorganske tvari u krvnoj plazmi: • različiti ioni – Na, Ca, K, Cl, fosfati, otopljeni plinovi (O2, CO2)
  • 4. KRVNE STANICE • tri osnovne vrste krvnih stanica: 1. Eritrociti (crvene krvne stanice) 2. Leukociti (bijele krvne stanice) 3. Trombociti (krvne pločice) • količina stanica u krvi određuje se hematokritom • određuje se centrifugiranjem krvi  stanični i tekući dio • Muškarci 42 – 47%, Žene 38 – 42% • vrijednosti variraju – ovisno o konc. kisika (nadmorska visina)
  • 5. ERITROCITI • crvene krvne stanice diskoidnog (bikonkavnog) oblika – povećava površinu i olakšava izmjenu plinova • specijalizirane stanice koje tijekom sazrijevanja gube jezgru i većinu organela  odrasli eritrociti nemaju jezgru! • najbrojnije (oko 4,6x1012/L u muškaraca i 4,1x1012/L u žena) • membrana eritrocita vrlo je fleksibilna – mogućnost savijanja stanica i prolazak kroz najmanje kapilare • životni vijek im je oko 120 dana – potom se razlažu u slezeni • sadrže hemoglobin metaloprotein važan za prijenos O2 i CO2 • tvore ga protein globin (alfa i beta lanci) i boja hem (sadrži 4 porfirinska prstena sa željezom u sredini) – crvena boja krvi • u žena oko 140 g/L krvi, a u muškaraca oko 160 g/L krvi • osim prijenosa i izmjene plinova, druga važna zadaća eritrocita je stvaranje bikarbonatnih iona • uz pomoć enzima ugljikove anhidraze • značajni u održavanju acidobazne ravnoteže (pH)
  • 6.
  • 7. • brzina sedimentacije eritrocita • dijagnostička pretraga • izražava se milimetrima krvne plazme iznad stupca istaloženih eritrocita, a rezultati se očitavaju nakon 1 i nakon 2 sata • normalno iznosi od 0-15mm u muškaraca, a 0-20mm u žena nakon 1h • na brzinu najviše utječe sastav proteina krvne plazme  u akutnoj fazi upale, anemijama, zloćudnim tumorima – brzina sedimentacije povećana
  • 8. • Nastanak eritrocita (eritropoeza) • ovisi o potrebi organizma za kisikom  hipoksija (manjak kisika) potiče u bubrezima povećano izlučivanje hormona eritropoetina koji u koštanoj srži potiče i ubrzava eritropoezu – povećava se broj eritrocita i oksigenacija (opskrbljenost kisikom) • eritrociti nastaju u koštanoj srži plosnatih kostiju (prsne kosti, rebara, lubanjskih kostiju i kralješaka) • sve krvne stanice, pa tako i eritrociti nastaju od jedne, početne matične stanice, koja ima višestruke razvojne mogućnosti (pluripotentna matična stanica) • za eritropoezu nužne su dostatne količine željeza i vitamina B12 • • željezo se apsorbira u crijevu u trovalentnom (feri) obliku, veže se za proteine plazme (transferin) i tako se prenosi kroz krv, a po potrebi se prenosi u eritrocit u dvovalentnom (fero) obliku • zbog manjka željeza nastaje sideropenična anemija vit B12 je važan za sintezu DNA i zrenje eritrocita – ako nedostaje, nastaju veliki, krhki eritrociti – megaloblastična anemija
  • 9.
  • 10. LEUKOCITI • bijele krvne stanice važne za obranu organizma • nastaju u koštanoj srži, a životni vijek u krvnom optoku im je oko 5 dana (granulociti) do nekoliko godina (limfociti) • oko 6x109/L krvi, a broj ovisi o patološkim stanjima organizma (akutne upale, infekcije, imunodeficijencije, leukemije...) • prema izgledu, mjestu nastanka i djelovanju razlikujemo: 1. GRANULOCITE – zrnata citoplazma a) b) 2. SEGMENTIRANI (režnjasta jezgra) – većina! I. neutrofili – oko 60%, blijedo-ljubičasta zrnca • sposobnost fagcitoze bakterija, virusa... II. eozinofili – oko 3%, crvena zrnca • važni u zaštiti od parazita i alergijskim reakcijama III. bazofili – oko 1%, plava zrnca • sadrže heparin i histamin (alergije!) NESEGMENTIRANI (mlađe stanice, štapićasta jezgra) AGRANULOCITE – nemaju granule (zrnca) u citoplazmi a) b) LIMFOCITI – oko 30%, velika jezgra, oskudna citoplazma • T-limfociti – stanična imunosti, sazrijevaju u timusu • B-limfociti – proizvode protutijela (imunoglobuline, antitijela) MONOCITI – oko 5%, najveće bijele krvne stanice • kada iz krvi prijeđu u tkivo stječu sposobnost fagocitoze i postaju makrofagi
  • 11.
  • 12. TROMBOCITI • krvne pločice - malena, bezbojna tjelešca bez jezgre • imaju brojna svojstva i djelovanja kao prave stanice, zato ih smatramo stanicama unatoč nedostatku jezgre • ima ih oko 300 x109/L krvi • nastaju u koštanoj srži iz vrlo velikih stanica – megakariocita • od megakariocita u koštanoj srži se „otkidaju” dijelovi citoplazme, malene pločice – trombociti, i odlaze u krvotok • osnovna uloga trombocita je zaustavljanje krvarenja (hemostaza) • u citoplazmi trombocita se nalaze tvari potrebne za zgrušavanje krvi
  • 13. ZGRUŠAVANJE KRVI • Zaustavljanje krvarenja (hemostaza) obrambena je reakcija organizma pri oštećenjima stijenki krvnih žila • mehanizmi zaustavljanja krvarenja (hemostaze) su: 1. Stezanje krvnih žila (kontrakcija, vazokonstrikcija) • • započinje odmah nakon oštećenja krvne žile stezanju manjih krvnih žila pridonose trombociti koji otpuštaju tromboksan A2 – vazokonstrikcijski učinak 2. Stvaranje trombocitnog čepa • • omogućuje zatvaranje malih krvnih žila i malih oštećenja na većim žilama pri oštećenju endotela krvne žile dolazi do prijanjanja trombocita uz oštećenu stijenku – ti trombociti potom luče tromboksan A2 i ADP koji potiču daljnje nakupljanje trombocita (agregaciju) uz oštećenu stijenku i stvaranje čepa
  • 14. 3. Zgrušavanje krvi (coagulatio sanguinis) – stvaranje krvnog ugruška • započinje 15 – 20s nakon oštećenja krvne žile • obuhvaća 3 razvojna stupnja: 1. prvo se na mjestu oštećenja krvožilne stijenke stvara aktivator protrombina 2. aktivator protrombina uz pomoć koagulacijskih faktora i Ca2+ iona pretvara protrombin u trombin 3. trombin poput enzima djeluje na fibrinogen u krvnoj plazmi i potiče njegovu polimerizaciju, tj. pretvara fibrinogen u niti fibrina, koje oblikuju fibrinsku mrežicu  veže se uz rubove oštećenja na krvnoj žili i oko trombocitnog čepa, u njoj se nakupljaju stanice i stvara se krvni ugrušak (coagulum) • krvni ugrušak se ubrzo nakon stvaranja počinje stezati – približavanje rubova oštećene krvne žile
  • 15. • čimbenici zgrušavanja (faktori koagulacije) • nastaju u jetri • manjak bilo kojeg faktora uzrokuje sklonost krvarenjima (hemofilije) • za sintezu pojedinih faktora (protrombin, faktori VII, IX, X) potreban je vitamin K - manjak može izazvati krvarenja • Otapanje krvnih ugrušaka (fibrinolisis) • nastaje djelovanjem aktiviranog plazmina (fibrinolizina) • korisna je pri uklanjanju krvnih ugrušaka u malim krvnim žilama • terapija moždanih udara, dubinske venske tromboze... • u neoštećenim krvnim žilama normalno NEMA zgrušavanja • tvari koje spriječavaju stvaranje krvnog ugruška – antikoagulansi • najpoznatiji antikoagulans antitrombin III – veže se za trombin i spriječava polimerizaciju fibrinogena u fibrin
  • 16.
  • 17. KRVNE GRUPE I RH FAKTORI • 2 vrste antigena na površini E: 1. AB0 antigeni 2. antigeni Rh sustava
  • 18. • Sustav krvnih grupa AB0 • tvore ga četiri krvne grupe A, B, AB, 0 • krvna grupa ovisi o prisutnosti A i B antigena – aglutinogena na površini eritrocita • protutijela A i B antigenima koja se nalaze u krvnoj plazmi stvaraju se odmah nakon rođenja i zovu se aglutinini • • • • Krvna grupa A može primiti samo krvnu grupu A i 0 Krvna grupa B može primiti samo krvnu grupu B i 0 Krvna grupa AB - ona je univerzalni primatelj krvi (može primati sve grupe) Krvna grupa 0 - ona je univerzalni davatelj krvi (može dati krv svim krvnim grupama), a prima samo krvnu grupu 0.
  • 19.
  • 20. • određivanje krvnih grupa potrebno je kako bi se izbjegle transfuzijske reakcije nakon transfuzije krvi nesukladnih krvnih grupa • ukoliko dođe do pogrešne transfuzije – protutijela (aglutinini) iz primateljeve plazme reagiraju s unesenim antigenima (aglutinogenima) na eritrocitima i sljepljuju ih u grudice – to se naziva aglutinacija • aglutinacija (sljepljivanje eritrocita) može prouzročiti začepljenja malih krvnih žila, te začepljenje bubrežnih kanalića i zatajenje bubrega! • unatoč tome što je krvna grupa 0 univerzalni davatelj, pri transfuziji veće količine te krvne grupe osobi neke druge krvne grupe, može doći do nastanka aglutinacije, zbog prijenosa veće količine aglutinina koji će reagirati sa eritrocitima primatelja
  • 21.
  • 22. • antigeni Rh sustava • za razliku od AB0 antigena ne stvaraju se odmah nakon rođenja, nego nastaju tek kada Rh negativna osoba dođe u doticaj s Rh pozitivnom krvi • Rh pozitivnim smatra se osoba koja na svojim eritrocitima ima antigene D, a Rh negativnim ona koja ih nema • Rh antigeni važni su u trudnoći – ako Rh negativna majka nosi Rh pozitivno dijete – stvara protutijela protiv dječjih eritrocita (dolazi do imunizacije majke) • ako u slijedećoj trudnoći ponovno nosi Rh pozitivno dijete, u prethodnoj trudnoći stvorena protutijela reagirati će na Rh pozitivne eritrocite djeteta – hemoliza  novorođenačka žutica