SlideShare a Scribd company logo
1 of 19
Download to read offline
Ерөнхий шинж ба нүүрстөрөгч
 Энэ бүлэгт нүүрстөрөгч
  цахиур, германи, цагаан тугалга, хар
  тугалга зэрэг элемент багтана.
 Нүүрстөрөгч цахиур нь металл
  биш, дараах 3-н элемент нь металлууд
  юм.
 Гадаад давхраа 4-н электронтой. Энэ нь
  эдгээр элементүүд хоорондоо төсөөтэй
  байдгийн гол үндэс болно.
 Элементийн дэс дугаар ихсэх тутам
  атомын радиус ихсэж металл биш шинж
  суларч металл шинж нь ихсэнэ.
Ионы радиус
         Атом масс




                                                                      Исэлдэх
                     Атомын
Химийн




                                                    хайлах



                                                             буцлах
                     радиус
тэмдэг




                                                                                С.Ц.Ч
                                                                      зэрэг
                                            Нягт
C         12,01      0,77       0,015       2,62     3500     4827    -4,    2,5
                                                                      +2, +4

Si        28,08      0,134      0,034       2,33     1410     2355    -4,    1,8
                                                                      +2, +4

Ge        72,5       0.139      0,044       5,36     937,4    2830    +2, +4 1,8


Sn        118,6      0,158      0,067       7,31     231,0    2270    +2, +4 1.8


Pb        207,2      0,175      0,076       11,34    327,5    1740    +2, +4 1,9
 Нүүрстөрөгч  (С)
 Дэс дугаар 6
 Атом масс    12.01 г/моль
 Өнгө: Хар (Бал чулуу), Өнгөгүй
  (Алмаз)
 Электрон байгуулалт: 2s²,2p²
 Нүүрстөрөгч нь алмаз, бал чулуу,
  карбин, фуллерин 4 аллотроп
  дүрс хувиралтай.
 Нүүрс төрөгч +4,+2,-4 гэсэн исэлдэх
  зэргийг үзүүлнэ.
 Электрон давхраандаа 4 электронтой.
 Гадна давхрагадаа 2 хослоогүй
  электронтой учир ерийн үед 2 валент
  үзүүлнэ.
 Өдөөгдсөн байдалдаа 4 сондгой
  электронтой болох тул 4 валентийг
  үзүүлнэ.
 Нүүрстөрөгчийн атомд нэг S, гурван
  р-электрон (өдөөгдсөн төлөвт)
  оршино. Энэ үед sp, sp² ,sp³
  орбиталууд үүснэ.
 Sp-эрлийзжилт-шугаман
 sp² -эрлийзжилт-гурвалжин
 sp³-эрлийзлжилт-тетраэдр
  байрлалтай.
 Нүүрстөрөгч нь байгальд дан ба
  нэгдлийн байдалтайгаар
  тохиолдоно.
 Алмаз, бал чулуу, карбин, фуллерен
  байдлаар дангаар тохиолдоно.
 Чулуун нүүрс, хүрэн нүүрс зэрэг
  нэгдлийн байдлаар оршино.
 Мөн нүүрсхүчлийн
  хий, карбонатуудын байдлаар
  оршино.
Агааргүй орчинд мод, чулуун
нүүрсийг халааж модны нүүрс,
идэвхижүүлсэн нүүрс, кокс
байдлаар гарган авна.
Хамгийн цэвэр нүүрс болох
хөөг (С) метаны крекингээр
гаргана.
СН₄=C+2H₂
С+2Н₂₌?
С+?₌СО+Н₂↑
С+2Н₂О₌?+2Н₂↑
 CuO+C=?+Cu
 C+2H₂SO₄=CO₂↑+?+2H₂O
 3C+?=3CO₂+4NO+   2H₂O
 Хүчилтөрөгч   бага орчинд СО
  үүснэ.
 2С+О₂₌2СО↑
 Хүчилтөрөгч хангалттай байхад
  СО₂ үүснэ.
 С+О₂₌СО₂
 Өндөр температурт
  металлуудтай харилцан
  үйлчлэлцэж карбидуудыг
  үүсгэнэ.
 Са+2С₌СаС₂
 Цахилгаан  нумын температурт С
  устөрөгчтэй нэгдэнэ.
 С+2Н₂₌СН₄
 Ниймэл бодисуудтай харилцан
  үйлчлэлцэнэ.
 С+Н₂О₌СО+Н₂↑
 Энэ хольц хий 1200⁰С-аас дээш
  температурт үүсэх ба хийн түлш
  бэлтгэхэд хэрэглэнэ.
 С+2Н₂О₌СО₂+2Н₂↑
 Өндөр температурт С
  металлуудын оксидуудаас
  металлыг ангижруулдаг.
 CuO+C=CO+Cu
 Халаасны дараа концентрацтай
  азотын ба хүхрийн хүчил С-ийг
  давхар оксид болтол нь
  исэлдүүлнэ.
 C+2H₂SO₄=CO₂↑+2SO₂↑+2H₂O
 3C+4HNO₃=3CO₂+4NO+ 2H₂O
   Энэ нь өнгөгүй, тунгалаг, гэрлийн
    цацрагийг хугалах чадвартай, талст
    бодис юм. Алмазын дотор
    нүүрстөрөгчийн атомууд sp³-эрлийзжсэн
    өөр хоорондоо ковалентын холбоогоор
    холбогдон тетраэдр торыг үүсгэн
    оршино. Алмаз бүх дан бодисуудаас
    хамгийн хатуу нь юм. Шил зүсэх, гоѐл
    чимэглэл, уулын чулуулгийг өрөмдөхөд
    хэрэглэнэ. Дулааныг муу
    дамжуулдаг, цахилгааныг
    дамжуулдаггүй.
   Энэ нь хар саарал
    өнгөтэй, тунгалаг, металл шиг
    өнгөлөг, цахилгаан гүйдлийг сайн
    дамжуулдаг бодис юм. Талст бүтэц нь
    хязгааргүй параллель 6-н өнцөгт цагираг
    үеүдээс тогтсон. Нүүрстөрөгчийн
    атомуудад sp²-эрлийзлэлтэнд орсон
    байдаг. Үелсэн бүтэцтэй ба үеүдийн
    хоорондох зай нь их, холбоонууд нь бат
    бэх учраас зөөлөн. Харандаа
    үйлдвэрлэх, бал чулуун электродыг
    үйлдвэрлэхэд ашиглана.
 60-аад  оны үед нүүрстөрөгчийн
  шинэ дүрс хувирал болох карбиныг
  нийлэгжүүлжээ. Нүүрстөрөгчийн
  атомууд өөр хоорондоо дан ба
  гурвалсан холбоогоор холбогдсон
  байдаг.
 Sp-эрлийзжилттэй-шугаман
  бүтэцтэй, хар өнгөтэй нунтаг бодис.
  Резин, хар бэх хэвлэлийн бэх
  үйлдвэрлэхэд хэрэглэнэ.
 С₆₀,
     С₇₀ бүхий бөмбөлөг
 хэлбэрийн молекул юм.
 Нүүрстөрөгчийн атом нь 5 ба
 6 өнцөгтөөс тогтоно. 6
 өнцөгт нь С₆₀-тай молекул
 20, С₇₀-тай молекулд 30
 байдаг. Органик уусгагчдад
 уусдаг. Бал чулууг агаарт
 ууршуулхад үүснэ.
 СО₂-ыгсахар гаргах, гал
унтраах, жимсний ундаа
үйлдвэрлэхэд хуурай мөс гаргах,
сод гарган авах, түүнийг шил
угаагч бодис эм бэлтгэхэд
хэрэглэнэ.
 Хүнийбие махбодод С
агуулгаараа 21,15% байдаг
макроэлемент юм. Энэ нь
бүх эс ба эдийн
найрлаганд уураг, нүүрсус,
витамин, гормоны
хэлбэрээр оршино.

More Related Content

What's hot

химийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техникхимийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техникchemistry teacher
 
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmedБямбаа Авирмэд
 
Хими - Спирт
Хими - СпиртХими - Спирт
Хими - СпиртGerlee IP
 
органик нэгдлийн изомери
органик нэгдлийн изомериорганик нэгдлийн изомери
органик нэгдлийн изомериdavaa627
 
уусах чанарын үржвэр
уусах чанарын үржвэруусах чанарын үржвэр
уусах чанарын үржвэрDavaakhuu Purevjav
 
101 12 electrolit
101 12 electrolit101 12 electrolit
101 12 electrolitXaz Bit
 
карбон хүчил
карбон хүчилкарбон хүчил
карбон хүчилdavaa627
 
Ximi 12 r angi angiin daalgavar
Ximi 12 r angi angiin daalgavarXimi 12 r angi angiin daalgavar
Ximi 12 r angi angiin daalgavarShagaishuu Xoo
 
Or.alidegid 10
Or.alidegid 10Or.alidegid 10
Or.alidegid 10davaa627
 
алканууд
алкануудалканууд
алкануудdavaa627
 
энгийн ба нийлмэл эфир
энгийн ба нийлмэл эфирэнгийн ба нийлмэл эфир
энгийн ба нийлмэл эфирdavaa627
 
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmedБямбаа Авирмэд
 
шүлтийн металл
шүлтийн металлшүлтийн металл
шүлтийн металлBavuuhand Bavuu
 
цахилгаан сөрөг чанар
цахилгаан сөрөг чанарцахилгаан сөрөг чанар
цахилгаан сөрөг чанарTogoo Battuya
 

What's hot (20)

химийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техникхимийн туршилтын арга техник
химийн туршилтын арга техник
 
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2011 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
 
Хими - Спирт
Хими - СпиртХими - Спирт
Хими - Спирт
 
мөнгө элемент
мөнгө элементмөнгө элемент
мөнгө элемент
 
Alkane
AlkaneAlkane
Alkane
 
8 daws
8 daws8 daws
8 daws
 
органик нэгдлийн изомери
органик нэгдлийн изомериорганик нэгдлийн изомери
органик нэгдлийн изомери
 
уусах чанарын үржвэр
уусах чанарын үржвэруусах чанарын үржвэр
уусах чанарын үржвэр
 
101 12 electrolit
101 12 electrolit101 12 electrolit
101 12 electrolit
 
карбон хүчил
карбон хүчилкарбон хүчил
карбон хүчил
 
Ximi 12 r angi angiin daalgavar
Ximi 12 r angi angiin daalgavarXimi 12 r angi angiin daalgavar
Ximi 12 r angi angiin daalgavar
 
Or.alidegid 10
Or.alidegid 10Or.alidegid 10
Or.alidegid 10
 
алканууд
алкануудалканууд
алканууд
 
Indikator
IndikatorIndikator
Indikator
 
энгийн ба нийлмэл эфир
энгийн ба нийлмэл эфирэнгийн ба нийлмэл эфир
энгийн ба нийлмэл эфир
 
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
800.mn - 2009 Хими ЭЕШ by byambaa avirmed
 
шүлтийн металл
шүлтийн металлшүлтийн металл
шүлтийн металл
 
###2012
###2012###2012
###2012
 
Uuu 2012
Uuu 2012Uuu 2012
Uuu 2012
 
цахилгаан сөрөг чанар
цахилгаан сөрөг чанарцахилгаан сөрөг чанар
цахилгаан сөрөг чанар
 

Similar to 4 р бүлгийн р элементүүд

нүүрстөрөгч ба цахиур
нүүрстөрөгч ба цахиурнүүрстөрөгч ба цахиур
нүүрстөрөгч ба цахиурHerlen Kheelee
 
нүүрстөрөгч
нүүрстөрөгчнүүрстөрөгч
нүүрстөрөгчEntso Tiffany
 
101 15-metalliin shinj chanar
101 15-metalliin shinj chanar101 15-metalliin shinj chanar
101 15-metalliin shinj chanarXaz Bit
 
үзүүлэн 1 word
үзүүлэн 1 wordүзүүлэн 1 word
үзүүлэн 1 wordtsengeegee
 
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсан
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсанХөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсан
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсанNaranbaatar tumur-ochir
 
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлал
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлалПолиметаллын хүдрийн математик загварчлал
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлалBatmagnai Bodi
 
химийн хичээл /шүлтийн металл /
химийн хичээл /шүлтийн металл /химийн хичээл /шүлтийн металл /
химийн хичээл /шүлтийн металл /chemistry teacher
 

Similar to 4 р бүлгийн р элементүүд (9)

нүүрстөрөгч ба цахиур
нүүрстөрөгч ба цахиурнүүрстөрөгч ба цахиур
нүүрстөрөгч ба цахиур
 
нүүрстөрөгч
нүүрстөрөгчнүүрстөрөгч
нүүрстөрөгч
 
101 15-metalliin shinj chanar
101 15-metalliin shinj chanar101 15-metalliin shinj chanar
101 15-metalliin shinj chanar
 
хөнгөнцагаан
хөнгөнцагаанхөнгөнцагаан
хөнгөнцагаан
 
үзүүлэн 1 word
үзүүлэн 1 wordүзүүлэн 1 word
үзүүлэн 1 word
 
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсан
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсанХөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсан
Хөнгөнцагаан байгальд хамгийн ихтархсан
 
шүлтийн металлууд
шүлтийн металлуудшүлтийн металлууд
шүлтийн металлууд
 
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлал
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлалПолиметаллын хүдрийн математик загварчлал
Полиметаллын хүдрийн математик загварчлал
 
химийн хичээл /шүлтийн металл /
химийн хичээл /шүлтийн металл /химийн хичээл /шүлтийн металл /
химийн хичээл /шүлтийн металл /
 

More from Khishighuu Myanganbuu

мультмедиа технологи
мультмедиа технологимультмедиа технологи
мультмедиа технологиKhishighuu Myanganbuu
 
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллах
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллахнуугдсан файл болон фолдертой ажиллах
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллахKhishighuu Myanganbuu
 
персональ компьютерийн архитектур
персональ компьютерийн архитектурперсональ компьютерийн архитектур
персональ компьютерийн архитектурKhishighuu Myanganbuu
 
функц шинжлэх график байгуулах
функц шинжлэх график байгуулахфункц шинжлэх график байгуулах
функц шинжлэх график байгуулахKhishighuu Myanganbuu
 
математик ( пирамид )
математик ( пирамид )математик ( пирамид )
математик ( пирамид )Khishighuu Myanganbuu
 
тригонометр тэгшитгэл
тригонометр тэгшитгэлтригонометр тэгшитгэл
тригонометр тэгшитгэлKhishighuu Myanganbuu
 
тригонометр тэгшитгэл бодох аргууд
тригонометр тэгшитгэл бодох аргуудтригонометр тэгшитгэл бодох аргууд
тригонометр тэгшитгэл бодох аргуудKhishighuu Myanganbuu
 
тригонометр бодолтууд
тригонометр бодолтуудтригонометр бодолтууд
тригонометр бодолтуудKhishighuu Myanganbuu
 
тригонометр тэнцэтгэл биш 2
тригонометр тэнцэтгэл биш 2тригонометр тэнцэтгэл биш 2
тригонометр тэнцэтгэл биш 2Khishighuu Myanganbuu
 
гүдгэр дөрвөн өнцөгт №1
гүдгэр дөрвөн өнцөгт  №1гүдгэр дөрвөн өнцөгт  №1
гүдгэр дөрвөн өнцөгт №1Khishighuu Myanganbuu
 
гурвалжин ба түүний чанар
гурвалжин ба түүний чанаргурвалжин ба түүний чанар
гурвалжин ба түүний чанарKhishighuu Myanganbuu
 
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгт
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгтбагтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгт
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгтKhishighuu Myanganbuu
 

More from Khishighuu Myanganbuu (20)

Энгийн бутархай
Энгийн бутархайЭнгийн бутархай
Энгийн бутархай
 
Math 2019 (1) эеш мат
Math 2019 (1) эеш матMath 2019 (1) эеш мат
Math 2019 (1) эеш мат
 
Neggishuunt
Neggishuunt Neggishuunt
Neggishuunt
 
мультмедиа технологи
мультмедиа технологимультмедиа технологи
мультмедиа технологи
 
Flash 10 garguulah
Flash 10 garguulahFlash 10 garguulah
Flash 10 garguulah
 
6 angi test 2014net
6 angi test 2014net6 angi test 2014net
6 angi test 2014net
 
10test
10test10test
10test
 
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллах
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллахнуугдсан файл болон фолдертой ажиллах
нуугдсан файл болон фолдертой ажиллах
 
персональ компьютерийн архитектур
персональ компьютерийн архитектурперсональ компьютерийн архитектур
персональ компьютерийн архитектур
 
функц шинжлэх график байгуулах
функц шинжлэх график байгуулахфункц шинжлэх график байгуулах
функц шинжлэх график байгуулах
 
математик ( пирамид )
математик ( пирамид )математик ( пирамид )
математик ( пирамид )
 
тригонометр тэгшитгэл
тригонометр тэгшитгэлтригонометр тэгшитгэл
тригонометр тэгшитгэл
 
тригонометр тэгшитгэл бодох аргууд
тригонометр тэгшитгэл бодох аргуудтригонометр тэгшитгэл бодох аргууд
тригонометр тэгшитгэл бодох аргууд
 
тригонометр бодолтууд
тригонометр бодолтуудтригонометр бодолтууд
тригонометр бодолтууд
 
тригонометр тэнцэтгэл биш 2
тригонометр тэнцэтгэл биш 2тригонометр тэнцэтгэл биш 2
тригонометр тэнцэтгэл биш 2
 
гүдгэр дөрвөн өнцөгт №1
гүдгэр дөрвөн өнцөгт  №1гүдгэр дөрвөн өнцөгт  №1
гүдгэр дөрвөн өнцөгт №1
 
гурвалжин ба түүний чанар
гурвалжин ба түүний чанаргурвалжин ба түүний чанар
гурвалжин ба түүний чанар
 
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгт
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгтбагтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгт
багтсан ба багтаасан дөрвөн өнцөгт
 
Tsahim kb funktsiin grafic 9r angi
Tsahim kb funktsiin grafic 9r angiTsahim kb funktsiin grafic 9r angi
Tsahim kb funktsiin grafic 9r angi
 
Togsgolgui buurah giometr progres
Togsgolgui buurah giometr progresTogsgolgui buurah giometr progres
Togsgolgui buurah giometr progres
 

4 р бүлгийн р элементүүд

  • 1. Ерөнхий шинж ба нүүрстөрөгч
  • 2.  Энэ бүлэгт нүүрстөрөгч цахиур, германи, цагаан тугалга, хар тугалга зэрэг элемент багтана.  Нүүрстөрөгч цахиур нь металл биш, дараах 3-н элемент нь металлууд юм.  Гадаад давхраа 4-н электронтой. Энэ нь эдгээр элементүүд хоорондоо төсөөтэй байдгийн гол үндэс болно.  Элементийн дэс дугаар ихсэх тутам атомын радиус ихсэж металл биш шинж суларч металл шинж нь ихсэнэ.
  • 3. Ионы радиус Атом масс Исэлдэх Атомын Химийн хайлах буцлах радиус тэмдэг С.Ц.Ч зэрэг Нягт C 12,01 0,77 0,015 2,62 3500 4827 -4, 2,5 +2, +4 Si 28,08 0,134 0,034 2,33 1410 2355 -4, 1,8 +2, +4 Ge 72,5 0.139 0,044 5,36 937,4 2830 +2, +4 1,8 Sn 118,6 0,158 0,067 7,31 231,0 2270 +2, +4 1.8 Pb 207,2 0,175 0,076 11,34 327,5 1740 +2, +4 1,9
  • 4.  Нүүрстөрөгч (С)  Дэс дугаар 6  Атом масс 12.01 г/моль  Өнгө: Хар (Бал чулуу), Өнгөгүй (Алмаз)  Электрон байгуулалт: 2s²,2p²  Нүүрстөрөгч нь алмаз, бал чулуу, карбин, фуллерин 4 аллотроп дүрс хувиралтай.
  • 5.  Нүүрс төрөгч +4,+2,-4 гэсэн исэлдэх зэргийг үзүүлнэ.  Электрон давхраандаа 4 электронтой.  Гадна давхрагадаа 2 хослоогүй электронтой учир ерийн үед 2 валент үзүүлнэ.  Өдөөгдсөн байдалдаа 4 сондгой электронтой болох тул 4 валентийг үзүүлнэ.
  • 6.  Нүүрстөрөгчийн атомд нэг S, гурван р-электрон (өдөөгдсөн төлөвт) оршино. Энэ үед sp, sp² ,sp³ орбиталууд үүснэ.  Sp-эрлийзжилт-шугаман  sp² -эрлийзжилт-гурвалжин  sp³-эрлийзлжилт-тетраэдр байрлалтай.
  • 7.  Нүүрстөрөгч нь байгальд дан ба нэгдлийн байдалтайгаар тохиолдоно.  Алмаз, бал чулуу, карбин, фуллерен байдлаар дангаар тохиолдоно.  Чулуун нүүрс, хүрэн нүүрс зэрэг нэгдлийн байдлаар оршино.  Мөн нүүрсхүчлийн хий, карбонатуудын байдлаар оршино.
  • 8. Агааргүй орчинд мод, чулуун нүүрсийг халааж модны нүүрс, идэвхижүүлсэн нүүрс, кокс байдлаар гарган авна. Хамгийн цэвэр нүүрс болох хөөг (С) метаны крекингээр гаргана. СН₄=C+2H₂
  • 11.  Хүчилтөрөгч бага орчинд СО үүснэ.  2С+О₂₌2СО↑  Хүчилтөрөгч хангалттай байхад СО₂ үүснэ.  С+О₂₌СО₂  Өндөр температурт металлуудтай харилцан үйлчлэлцэж карбидуудыг үүсгэнэ.  Са+2С₌СаС₂
  • 12.  Цахилгаан нумын температурт С устөрөгчтэй нэгдэнэ.  С+2Н₂₌СН₄  Ниймэл бодисуудтай харилцан үйлчлэлцэнэ.  С+Н₂О₌СО+Н₂↑  Энэ хольц хий 1200⁰С-аас дээш температурт үүсэх ба хийн түлш бэлтгэхэд хэрэглэнэ.  С+2Н₂О₌СО₂+2Н₂↑
  • 13.  Өндөр температурт С металлуудын оксидуудаас металлыг ангижруулдаг.  CuO+C=CO+Cu  Халаасны дараа концентрацтай азотын ба хүхрийн хүчил С-ийг давхар оксид болтол нь исэлдүүлнэ.  C+2H₂SO₄=CO₂↑+2SO₂↑+2H₂O  3C+4HNO₃=3CO₂+4NO+ 2H₂O
  • 14. Энэ нь өнгөгүй, тунгалаг, гэрлийн цацрагийг хугалах чадвартай, талст бодис юм. Алмазын дотор нүүрстөрөгчийн атомууд sp³-эрлийзжсэн өөр хоорондоо ковалентын холбоогоор холбогдон тетраэдр торыг үүсгэн оршино. Алмаз бүх дан бодисуудаас хамгийн хатуу нь юм. Шил зүсэх, гоѐл чимэглэл, уулын чулуулгийг өрөмдөхөд хэрэглэнэ. Дулааныг муу дамжуулдаг, цахилгааныг дамжуулдаггүй.
  • 15. Энэ нь хар саарал өнгөтэй, тунгалаг, металл шиг өнгөлөг, цахилгаан гүйдлийг сайн дамжуулдаг бодис юм. Талст бүтэц нь хязгааргүй параллель 6-н өнцөгт цагираг үеүдээс тогтсон. Нүүрстөрөгчийн атомуудад sp²-эрлийзлэлтэнд орсон байдаг. Үелсэн бүтэцтэй ба үеүдийн хоорондох зай нь их, холбоонууд нь бат бэх учраас зөөлөн. Харандаа үйлдвэрлэх, бал чулуун электродыг үйлдвэрлэхэд ашиглана.
  • 16.  60-аад оны үед нүүрстөрөгчийн шинэ дүрс хувирал болох карбиныг нийлэгжүүлжээ. Нүүрстөрөгчийн атомууд өөр хоорондоо дан ба гурвалсан холбоогоор холбогдсон байдаг.  Sp-эрлийзжилттэй-шугаман бүтэцтэй, хар өнгөтэй нунтаг бодис. Резин, хар бэх хэвлэлийн бэх үйлдвэрлэхэд хэрэглэнэ.
  • 17.  С₆₀, С₇₀ бүхий бөмбөлөг хэлбэрийн молекул юм. Нүүрстөрөгчийн атом нь 5 ба 6 өнцөгтөөс тогтоно. 6 өнцөгт нь С₆₀-тай молекул 20, С₇₀-тай молекулд 30 байдаг. Органик уусгагчдад уусдаг. Бал чулууг агаарт ууршуулхад үүснэ.
  • 18.  СО₂-ыгсахар гаргах, гал унтраах, жимсний ундаа үйлдвэрлэхэд хуурай мөс гаргах, сод гарган авах, түүнийг шил угаагч бодис эм бэлтгэхэд хэрэглэнэ.
  • 19.  Хүнийбие махбодод С агуулгаараа 21,15% байдаг макроэлемент юм. Энэ нь бүх эс ба эдийн найрлаганд уураг, нүүрсус, витамин, гормоны хэлбэрээр оршино.