Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
KRUIWERKEN Kees Vanger december 2008
Beste molenaars in opleiding of andere geïnteresseerden  .  Ik heb de laatste jaren, voor de molenaars in opleiding uit Me...
molens zonder kruiwerk (Griekenland) Griekenland
soorten kruiwerken
Grafelijke  torenmolen Zeddam  binnenkruier één van de oudste nog bestaande molens in Nederland  ( ±  1450)   diameter kap...
kruien op de grafelijke torenmolen (dubbel uitgevoerd) Met tandrans
linker schijfloop grijpt in de kammen van de houten tandkrans
rollenkruiwerk Engels kruiwerk
rollenkruiwerk <ul><li>ROLLENKRUIWERK </li></ul><ul><li>rollen zijn van iepenhout, omdat dit zeer  splijtvast is. Het hout...
 
rollen  “draaibank”  museummolen Schermerhorn.
iepenhouten rollen gietijzeren rollen
Welke drie rollen zijn van een binnenkruier? Welke is van een paltrok? Hint:  let op de kleur !
ijzeren rollenkruiwerk “Westermolen” Dalfsen ijzeren plaat op de kruivloer en overring
 
rollensluis Een rollensluis is een uitneembaar deel van de kruivloer waarlangs men versleten of gebroken rollen kan vervan...
rollensluis
rollensluis wat zijn de voor- en nadelen van een rollenkruiwerk?
 
 
Rollenkruiwerk van een paltrok met rollensluis
binnenkruier
“ De Grote Molen” Schellinkhout
bovenaanzicht binnenkruier bezetketting doodketting kruireep (kruitouw )
kruiwiel
schoor kruipol kruireep kruiblok pal
binnenkruier doodketting met kruikram en schotel
 
 
 
neutenkruiwerk
 
neut en keerneut
 
 
diverse soorten neuten
neutenkruiwerk
 
voor en nadelen van neutenkruiwerk <ul><li>goedkope en stevige constructie. </li></ul><ul><li>heeft de neiging om na een l...
keerkuip : stevig uitgevoerd.  Taak: kap op zijn plaats houden! (geldt vooral voor rollen- en neutenkruiwerk) let op de di...
keerkuip (extra versteviging door hoepels aan de buitenkant)
neutenkruiwerk heeft wel een degelijke keerkuip nodig!
Engels kruiwerk <ul><li>loopt op rails. </li></ul><ul><li>geen keerkuip nodig </li></ul><ul><li>er zijn conische en niet c...
Engels kruiwerk
 
voor- en nadelen van engels kruiwerk <ul><li>kruit heel licht </li></ul><ul><li>gevoelig voor slijtage. </li></ul><ul><li>...
Engels kruiwerk Welke delen moet je smeren?
voeghouten kruiwerk
voeghouten kruiwerk <ul><li>komt voor op niet al te grote bovenkruiers.  </li></ul><ul><li>vooral in het noorden van Neder...
keerklamp
<ul><li>eenvoudige en goedkope constructie. </li></ul><ul><li>kruit over het algemeen zwaar </li></ul><ul><li>molen staat ...
zetelkruiwerk van een standerdmolen
stormpen zetel klauw teerling of stiep steenbalk steenlijst burriebalken zetel standerd steekband kruisplaat zonneblokken
burriebalken  zetel vangtouw kruisplaat  steekbanden    zonneblok
brasem steenbalk steenbalk
brasem
voeghouten of burriebalken
 
voor- en nadelen van dit zetelkruiwerk <ul><li>Wanneer het zetelkruiwerk goed afgesteld is (80% van het gewicht op de stee...
zetelkruiwerk wipmolen
onderzetel
bovenzetel
koker en kokerbalken bovenzetel met neuten
voegburriebalk
koker
 
koker
in de koker met koningsspil
 
 
 
voor en nadelen van dit zetelkruiwerk <ul><li>kruit redelijk licht </li></ul><ul><li>omdat boven en onderzetel vrij dicht ...
 
kruiwerk van de Paltrokmolen Het volgende kruiwerk komt alleen voor op de Paltrokmolen waarvan er nog maar vijf in Nederla...
kruiwerk van de paltrok ca. 55 iepenhouten rollen  Termen: rolring schaar- of poortstokken,  het kraagstuk ( zie foto)   d...
 
 
paltrok staart- of sleutelbalk kruisbalken, zwaarden, paraplu en aan de bovenzijde de sleutelbalk
schavot
“ De Eenhoorn” Haarlem
zelfkruiing/windroos De enige molen in Nederland met zelfkruiing. “De Sterrenberg” in Nijeveen. (‘n Duitse molen)  De lang...
Nijeveen zelfkruiing
Zelfkruiing (let op de plaats van de windvaan)
aandrijving van het kruiwerk <ul><li>kruirad </li></ul><ul><li>kruiwiel </li></ul><ul><li>kruihaspel </li></ul><ul><li>win...
 
De Brassers molen Biggekerke
kruiwiel en kruilier molen De Pere te Oost-Souburg
kruiwerk van een standerdkast later gebruikt op een stellingmolen
kruilier met doorlopende ketting
 
touwkruier (België)
einde presentatie kruiwerken Vervolg: vragen. Grosmolen  Hoogmade
1? 3? 7? 6? steenbalk burriebalken zetel 2? 4? 5? 8? steenlijst benoem de onderdelen
1 2 3 4 5 Wat is dit nou weer?
Welk kruisysteem is dit ? En wat zie je?
1 2 3 4 5 6 7 8 halslager hoe heet alles ook al weer? 9
Welk kruisysteem is dit?  Welke balken zie je?
Let op de bevestiging van de roeden in de askop
1.  2.  3.  4.  5.  6. 7.  8.  9.  12.  11.  10. MOLENZEIL NOEM DE ONDERDELEN
Wat  is dit?
wat voor soort tjasker is dit?
waar dient dit voor?
Wat voor molen onderdeel is dit?
Wat voor molen onderdeel is dit?
Wat is dit?
Hoe heet dit scherpsel? Waarom zo?
Wat voor zeilvoering heeft deze houtzaagmolen?
Bij welk molentype hoort dit onderdeel van het kruiwerk?
Hoe noemt men dit “stellinkje”?
Hoe heet dit onderdeel van een houtzaagmolen……..functie?
Wie heeft dit belangrijke onderdeel vroeger voor het eerst toegepast op een houtzaagmolen?
Hoe noemt men deze vorm van gezamenlijk water omhoog brengen. Waarom wilde de molenaar vroeger het liefst op de ondermolen...
Wat is dit?....functie?
Wat voor zeilvoering heeft deze (mooie) molen
Welk wieksysteem heeft deze molen?
Welke onderdelen zie je?
Welk kruisysteem is dit? Welke onderdelen moet je smeren? Wat is het voordeel  van dit systeem? En het nadeel?
Wat is de functie van het luik?
benoem de onderdelen
Wat klopt hier niet? Oorzaak? Hoe los je dit op?
Wat is dit? Functie?
Waarom zijn alle steekborden verwijderd?
N NO O ZO Z ZW W NW zomer: matig koude wind, goede maalwind winter: sneeuw, hagel en regenbuien. overig: mist is slechte m...
Engelse molen (Heckington)
“ Engels” kruiwerk Drinkstone (Gr.Br)
Tonmolen in Paasloo Franse molen
einde Molen “De Vlijt” Meppel
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

KRUIWERKEN

7,583 views

Published on

Achtergrondinformatie bij de miolenaarscursus
groet,
Kees Vanger

Published in: Education
  • Be the first to comment

KRUIWERKEN

  1. 1. KRUIWERKEN Kees Vanger december 2008
  2. 2. Beste molenaars in opleiding of andere geïnteresseerden .  Ik heb de laatste jaren, voor de molenaars in opleiding uit Meppel en omgeving op de computer nogal wat bestanden gemaakt of verzameld over molens en molenonderdelen. De onderliggende gedachte was dat je met de computer de leerstof uit de steeds lijviger (en interessanter) wordende Basiscursus aanschouwelijker kan maken door allerlei afbeeldingen toe te voegen. Noem het maar een vorm van aanschouwelijk onderwijs! Dus niet een aparte methode, maar een extra verduidelijking van de informatie uit ons cursusboek d.m.v. heel veel gedetailleerde foto’s en zo nu en dan een tekening. De presentaties zijn uitermate geschikt voor theorieavonden, waarbij met beamer het geheel op een groot scherm geprojecteerd kan worden. Verder kunnen de leerlingen thuis op de computer de lesstof nog eens bestuderen. Aanvankelijk heb ik alles gemaakt voor de theorieavonden in Meppel, maar na vele verzoeken alles uiteindelijk via internet aan andere molenliefhebbers beschikbaar gesteld. Daar heb ik de lesstof uiteindelijk dan ook voor gemaakt!  Naast vele eigen foto’s hebben vele molenaars, fotografen of andere molenliefhebbers de afgelopen jaren, na vele oproepen via het “prikbord”, meegewerkt door ontzettend veel foto’s op te sturen. BEDANKT! In het bijzonder wil ik o.a. Harmannus Noot, Joop Vendrig, Roelof Kooiker, Wilbert Bijzittter, Jaap Kuitert en Simon Jellema   bedanken voor de mooie foto’s die ze spontaan en in zeer grote hoeveelheden beschikbaar gesteld hebben. KLASSE!   De gedetailleerde tekeningen komen o.a. uit de boeken van: “ opleiding watermolenaar” van ing. J. den Besten . Het oude maar prachtige boek “ Korenmolens Van Ambacht tot Industrie” van Ing. P.W.E.A. van Bussel ; Ons leerboek voor startende molenaars “ De windmolen en zijn onderdelen” van J.G. Wiessner en de erg informatieve map over korenmolens nl “ Zingende Stenen” van D.J. Abelskamp . Verder ook nog een aantal juweeltjes van tekeningen van Anton Sipman .  Helaas geen tekeningen uit ons eigen cursusboek. Jammer! De powerpointpresentaties zijn een soort diashow met ongekende mogelijkheden. Een digitale excursie door molenland.   Verder heb ik een aantal lesbrieven gemaakt. Hierin worden een aantal belangrijke hoofdstukken uit De Basiscursus beknopt weergegeven. Ook hierbij spelen foto’s en tekeningen een aanvullende en verduidelijkende rol. Verder zijn bij een aantal lesbrieven vragen (en antwoorden) gemaakt/bewerkt door  Ron Keizer van de afdeling Overijssel/Gelderland bijgevoegd als extra informatie en als extra oefenstof.   Ik hoop dat jullie in ieder geval wat leren van deze manier van aanbieden van de lesstof.   Het is in ieder geval een prachtige en boeiende hobby.  Kees Vanger molenaar molen “De Weert” Meppel.
  3. 3. molens zonder kruiwerk (Griekenland) Griekenland
  4. 4. soorten kruiwerken
  5. 5. Grafelijke torenmolen Zeddam binnenkruier één van de oudste nog bestaande molens in Nederland ( ± 1450) diameter kap 8.55 meter!!
  6. 6. kruien op de grafelijke torenmolen (dubbel uitgevoerd) Met tandrans
  7. 7. linker schijfloop grijpt in de kammen van de houten tandkrans
  8. 8. rollenkruiwerk Engels kruiwerk
  9. 9. rollenkruiwerk <ul><li>ROLLENKRUIWERK </li></ul><ul><li>rollen zijn van iepenhout, omdat dit zeer splijtvast is. Het houten- en gietijzeren rollenkruiwerk zijn wat constructie betreft aan elkaar gelijk. </li></ul><ul><li>De rollen zitten in een rollenwagen. </li></ul><ul><li>Het aantal rollen varieert van 20 in een kleine molen tot wel 65 in een Noord-Hollandse binnenkruier. </li></ul>let op de dikte van de keerkuip
  10. 11. rollen “draaibank” museummolen Schermerhorn.
  11. 12. iepenhouten rollen gietijzeren rollen
  12. 13. Welke drie rollen zijn van een binnenkruier? Welke is van een paltrok? Hint: let op de kleur !
  13. 14. ijzeren rollenkruiwerk “Westermolen” Dalfsen ijzeren plaat op de kruivloer en overring
  14. 16. rollensluis Een rollensluis is een uitneembaar deel van de kruivloer waarlangs men versleten of gebroken rollen kan vervangen
  15. 17. rollensluis
  16. 18. rollensluis wat zijn de voor- en nadelen van een rollenkruiwerk?
  17. 21. Rollenkruiwerk van een paltrok met rollensluis
  18. 22. binnenkruier
  19. 23. “ De Grote Molen” Schellinkhout
  20. 24. bovenaanzicht binnenkruier bezetketting doodketting kruireep (kruitouw )
  21. 25. kruiwiel
  22. 26. schoor kruipol kruireep kruiblok pal
  23. 27. binnenkruier doodketting met kruikram en schotel
  24. 31. neutenkruiwerk
  25. 33. neut en keerneut
  26. 36. diverse soorten neuten
  27. 37. neutenkruiwerk
  28. 39. voor en nadelen van neutenkruiwerk <ul><li>goedkope en stevige constructie. </li></ul><ul><li>heeft de neiging om na een lange periode van stilstand in de nesten te gaan zitten. </li></ul><ul><li>kruit vrij zwaar. </li></ul>Welke delen moet je smeren?
  29. 40. keerkuip : stevig uitgevoerd. Taak: kap op zijn plaats houden! (geldt vooral voor rollen- en neutenkruiwerk) let op de dikte van de keerkuip
  30. 41. keerkuip (extra versteviging door hoepels aan de buitenkant)
  31. 42. neutenkruiwerk heeft wel een degelijke keerkuip nodig!
  32. 43. Engels kruiwerk <ul><li>loopt op rails. </li></ul><ul><li>geen keerkuip nodig </li></ul><ul><li>er zijn conische en niet conische rollen. </li></ul>
  33. 44. Engels kruiwerk
  34. 46. voor- en nadelen van engels kruiwerk <ul><li>kruit heel licht </li></ul><ul><li>gevoelig voor slijtage. </li></ul><ul><li>staart wordt tijdens het draaien zwaar belast omdat de molen de neiging tot raggen heeft. </li></ul>Engels kruiwerk
  35. 47. Engels kruiwerk Welke delen moet je smeren?
  36. 48. voeghouten kruiwerk
  37. 49. voeghouten kruiwerk <ul><li>komt voor op niet al te grote bovenkruiers. </li></ul><ul><li>vooral in het noorden van Nederland. </li></ul>ook de burgemeester schuift mee Welke delen moet je smeren?
  38. 50. keerklamp
  39. 51. <ul><li>eenvoudige en goedkope constructie. </li></ul><ul><li>kruit over het algemeen zwaar </li></ul><ul><li>molen staat niet te raggen </li></ul>voor en nadelen voeghoutenkruiwerk
  40. 52. zetelkruiwerk van een standerdmolen
  41. 53. stormpen zetel klauw teerling of stiep steenbalk steenlijst burriebalken zetel standerd steekband kruisplaat zonneblokken
  42. 54. burriebalken zetel vangtouw kruisplaat steekbanden zonneblok
  43. 55. brasem steenbalk steenbalk
  44. 56. brasem
  45. 57. voeghouten of burriebalken
  46. 59. voor- en nadelen van dit zetelkruiwerk <ul><li>Wanneer het zetelkruiwerk goed afgesteld is (80% van het gewicht op de steenbalk) kruit de molen erg licht. </li></ul><ul><li>In de loop van de tijd komt het meeste gewicht op de zetel en dan wordt het kruien erg zwaar. </li></ul>
  47. 60. zetelkruiwerk wipmolen
  48. 61. onderzetel
  49. 62. bovenzetel
  50. 63. koker en kokerbalken bovenzetel met neuten
  51. 64. voegburriebalk
  52. 65. koker
  53. 67. koker
  54. 68. in de koker met koningsspil
  55. 72. voor en nadelen van dit zetelkruiwerk <ul><li>kruit redelijk licht </li></ul><ul><li>omdat boven en onderzetel vrij dicht bij elkaar zitten heeft de molen tijdens het draaien de neiging tot wippen van het bovenhuis. </li></ul><ul><li>vandaar dus de naam wipmolen. </li></ul>
  56. 74. kruiwerk van de Paltrokmolen Het volgende kruiwerk komt alleen voor op de Paltrokmolen waarvan er nog maar vijf in Nederland zijn. Het is een soort combinatie van zetelkruiwerk en rollenkruiwerk. De hele molen wordt dus gekruid.
  57. 75. kruiwerk van de paltrok ca. 55 iepenhouten rollen Termen: rolring schaar- of poortstokken, het kraagstuk ( zie foto) de koning (draagt het meest) Smering : pen en draagvlak van de koning. (smeergat) en zijkant van het ronde deel van de koning. koning
  58. 78. paltrok staart- of sleutelbalk kruisbalken, zwaarden, paraplu en aan de bovenzijde de sleutelbalk
  59. 79. schavot
  60. 80. “ De Eenhoorn” Haarlem
  61. 81. zelfkruiing/windroos De enige molen in Nederland met zelfkruiing. “De Sterrenberg” in Nijeveen. (‘n Duitse molen) De lange antenne op de kap dient als bliksemafleider. Stutten in bovenwiel borgen het gevlucht. Dus geen kettingen aan de roede en geen steen bij! Deze molen staat altijd op de wind. Nadeel: duur systeem. Veel onderhoud!
  62. 82. Nijeveen zelfkruiing
  63. 83. Zelfkruiing (let op de plaats van de windvaan)
  64. 84. aandrijving van het kruiwerk <ul><li>kruirad </li></ul><ul><li>kruiwiel </li></ul><ul><li>kruihaspel </li></ul><ul><li>windkoppel </li></ul><ul><li>kruilier </li></ul><ul><li>zelfkruiing </li></ul>
  65. 86. De Brassers molen Biggekerke
  66. 87. kruiwiel en kruilier molen De Pere te Oost-Souburg
  67. 88. kruiwerk van een standerdkast later gebruikt op een stellingmolen
  68. 89. kruilier met doorlopende ketting
  69. 91. touwkruier (België)
  70. 92. einde presentatie kruiwerken Vervolg: vragen. Grosmolen Hoogmade
  71. 93. 1? 3? 7? 6? steenbalk burriebalken zetel 2? 4? 5? 8? steenlijst benoem de onderdelen
  72. 94. 1 2 3 4 5 Wat is dit nou weer?
  73. 95. Welk kruisysteem is dit ? En wat zie je?
  74. 96. 1 2 3 4 5 6 7 8 halslager hoe heet alles ook al weer? 9
  75. 97. Welk kruisysteem is dit? Welke balken zie je?
  76. 98. Let op de bevestiging van de roeden in de askop
  77. 99. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 12. 11. 10. MOLENZEIL NOEM DE ONDERDELEN
  78. 100. Wat is dit?
  79. 101. wat voor soort tjasker is dit?
  80. 102. waar dient dit voor?
  81. 103. Wat voor molen onderdeel is dit?
  82. 104. Wat voor molen onderdeel is dit?
  83. 105. Wat is dit?
  84. 106. Hoe heet dit scherpsel? Waarom zo?
  85. 107. Wat voor zeilvoering heeft deze houtzaagmolen?
  86. 108. Bij welk molentype hoort dit onderdeel van het kruiwerk?
  87. 109. Hoe noemt men dit “stellinkje”?
  88. 110. Hoe heet dit onderdeel van een houtzaagmolen……..functie?
  89. 111. Wie heeft dit belangrijke onderdeel vroeger voor het eerst toegepast op een houtzaagmolen?
  90. 112. Hoe noemt men deze vorm van gezamenlijk water omhoog brengen. Waarom wilde de molenaar vroeger het liefst op de ondermolen draaien
  91. 113. Wat is dit?....functie?
  92. 114. Wat voor zeilvoering heeft deze (mooie) molen
  93. 115. Welk wieksysteem heeft deze molen?
  94. 116. Welke onderdelen zie je?
  95. 117. Welk kruisysteem is dit? Welke onderdelen moet je smeren? Wat is het voordeel van dit systeem? En het nadeel?
  96. 118. Wat is de functie van het luik?
  97. 119. benoem de onderdelen
  98. 120. Wat klopt hier niet? Oorzaak? Hoe los je dit op?
  99. 121. Wat is dit? Functie?
  100. 122. Waarom zijn alle steekborden verwijderd?
  101. 123. N NO O ZO Z ZW W NW zomer: matig koude wind, goede maalwind winter: sneeuw, hagel en regenbuien. overig: mist is slechte maalwind. let op (warmte)onweer uit het zuiden tot de langste dag (21/6) zomer: goede maalwind, onweerskansen winter: stabiele wind. oppassen voor regen of ijzel. overig: bij lichte vorst na regen zeilen zwichten naar lange halve; geeft grote kans op stormen zomer: goede strakke maalwind. met warm weer kans op windvlagen. weinig risico op onweer. winter: stabiele wind. vorst. ijzel op scheiding van vorst en dooi na vorstperiode. overig: bij vorstkans altijd letten op aanvriezen zeilen. je wilt tenslotte kunnen zwichten. Zijn het planken? Doormalen en vriesdrogen. Geen keus? touwen lossnijden. zomer: slechte maalwind. wisselvallig weer, niet stabiel en niet krachtig. winter: sterke goede maalwind. overig: ONWEERSHOEK: meest verraderlijke wind van alle! zomer: niet krachtige en vrij slechte maalwind. wind kan plotseling ruimend omgaan. winter: goede maalwind. overig: ook ONWEERSHOEK. zomer: niet krachtige maalwind. in slecht weer periode ontstaat hier onweer en storm. wind heeft altijd de neiging tot ruimen. winter: stabiele maalwind bij rustig weer. overig: zuidwest-regennest. zomer: rustige maalwind met weinig kracht. regelmatiger als ZW. in slecht weer periode de stormhoek. wind kan plotseling ruimen. winter: sterke goede maalwind. overig: zuidwest-regennest. zomer: goede maalwind. in slecht weer periode rukkerige winden. kans op zware stormen. veelal koele zeewind. winter: novemberstormen; gevaarlijke wind. kans op hagel en sneeuw. overig: maartse buien met sneeuw of hagel. DE 8 WINDEN ZW, Z en ZO: uit deze richtingen onweer . Denk er om: onweer komt uit tegengestelde richting van de heersende wind! Gemaakt door Henk Kloepping
  102. 124. Engelse molen (Heckington)
  103. 125. “ Engels” kruiwerk Drinkstone (Gr.Br)
  104. 126. Tonmolen in Paasloo Franse molen
  105. 127. einde Molen “De Vlijt” Meppel

×