Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Edukasyon sa pagpapakatao 3 Learning manual

52,455 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Edukasyon sa pagpapakatao 3 Learning manual

  1. 1. 3 Kagamitan ng Mag-aaral PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI INILAAN PARA SA Distrito/ Paaralan: _____________________________________ Dibisyon: Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas 1 Edukasyon sa Pagpapakatao
  2. 2. Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikatlong Baitang Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon, 2013 ISBN: ___________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dr. Dina S. Ocampo Kawaksing Kalihim: Dr. Lorna D. Dino Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral Consultants/Reviewers: Dr. Fe A. Hidalgo, Dr. Erico M. Habijan, Ms. Irene C. De Robles Content & Language Reviewers: Prof. Elanor O. Bayten, Dr. Corazon L. Santos Writers/Authors: Maria Carla M. Caraan, Rolan B. Catapang, Rodel A. Castillo, Portia R. Soriano, Rubie D. Sajise,Victoria V. Ambat, Violeta R. Roson, Rosa Anna A. Canlas, Leah D. Bongat, Marilou D. Pandiño, Irene de Robles, Dr. Erico M. Habijan, Illustrator: Randy G. Mendoza Encoder: Gabriel Paolo C. Ramos Proofreader: Joselita B. Gulapa Focal Person: Marilou D. Pandiño Office Address: 2nd Floor Dorm G, PSC Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 (02) 634-1054 or 634-1072 imcsetd@yahoo.com 2 Inilimbag sa Pilipinas ng ____________ Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) Telefax: E-mail Address:
  3. 3. Paunang Salita Para sa katulad mong mag-aaral ang inihandang Kagamitan ng Mag-aaral na ito na magagamit mo sa pag- aaral ng Edukasyon sa Pagpapakatao sa Ikatlong Baitang. Layunin ng kagamitang ito na mapatnubayan ka sa paglinang ng iyong kakayahan gamit ang mga batayan at kaugnay na pagpapahalaga na magpapaunlad sa iyong pagkatao. Inaasahan na ang mga araling isinaayos at iniayon sa apat na kwarter ng iyong pag-aaral ay iyong kawiwilihan at tiyak na pinili ng mga manunulat ang iba’t ibang gawain at pagsasanay na maging orihinal mula sa karanasan sa tulong ng mga tula, awit, sanaysay, kwento, at sitwasyong susuriin ayon sa iyong gulang , interes, at pangangailangan sa kasalukuyang panahon. Hinati sa apat na yunit ang kabuuan ng Kagamitan ng Mag-aaral na magiging kaibigan mo araw-araw. Katulad sa una at ikalawang baitang ginamit at nasundan mo ang mga hakbang at proseso sa paggamit ng Kagamitan ng Mag-aaral at paglinang ng pagpapahalaga. Nakahanda ang iyong guro na gabayan ka sa mga prosesong gagamitin sa pagsasagawa ng mungkahing gawain na maaring pang- indibidwal o pangkatan. Ginamit upang maging makahulugan ang sumusunod na hakbang o gawain sa pagkatuto: Alamin Natin, Isagawa Natin, Isapuso natin, Isabuhay Natin at Subukin Natin. Yunit 1- Tungkulin Ko sa Aking Sarili at Pamilya Yunit 2- Mahal Ko Kapwa Ko Yunit 3- Para sa Kabutihan ng Lahat, Sumunod Tayo Yunit 4- Paggawa nang Mabuti, Kinalulugdan ng Diyos 3
  4. 4. Inaasahang sa pagtatapos mo ng ikatlong baitang , maipamamalas mo ang pag-unawa sa mga gawaing nagpapakita ng pagpapahalaga tungo sa maayos na pamumuhay na may mapananagutang pagkilos at pagpapasya para sa sarili, kapwa, bansa, at sa Diyos. 4
  5. 5. Talaan ng Nilalaman Yunit I Tungkulin Ko sa Aking Sarili at Pamilya Aralin 1 Kaya Ko, Sasali Ako! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 2 Iniatang na Gawain, Kaya Kong Gawin . . . . Aralin 3 Hawak Ko: Tatag ng Loob . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 4 Matatag Ako, Kaya Kong Gawin! . . . . . . . . . Aralin 5 Malusog na Katawan, Damdamin, at Kaisipan: Pangalagaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 6 Sama-sama…Kaligtasan, Panghawakan! . . . Aralin 7 Panalo Ako! Sa Isip, Salita, at Gawa . . . . . . . Aralin 8 Pamilyang Nagkakaisa, Tahanang Masaya . Aralin 9 Ako , Ang Simula!. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Yunit III Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Para sa Kabutihan ng Lahat, Sumunod Tayo Kaugaliang Pilipino, Mahalin at Panatilihin . . . Kalugod-lugod ang Pagsunod . . . . . . . . . . . . . Sumunod Tayo sa Tuntunin . . . . . . . . . . . . . . . . Ugaling Pilipino ang Pagsunod . . . . . . . . . . . . . Kalinisan, Nagsisimula sa Tahanan . . . . . . . . . . Magtutulungan Para sa Kalinisan ng Ating Pamayanan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 7 Ako: Tagapangalaga ng Kapaligiran . . . . . . . Aralin 8 Kaya Nating Sumunod! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 9 Laging Handa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Yunit II Mahal Ko, Kapwa Ko Aralin 1 Mga May Karamdaman: Tulungan at Alagaan! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 2 Mga May Karamdaman: Dalawin at Aliwin! . . Aralin 3 Mga May Kapansanan: Mahalin at Igalang! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 4 Kakayahan Mo, Pangangalagaan Ko! . . . . . . Aralin 5 Maging Sino Ka Man, Dapat Igalang! . . . . . . . Aralin 6 Kapwa Ko, Nauunawaan Ko! . . . . . . . . . . . . . . Aralin 7 Magkaiba Man Tayo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aralin 8 Ikaw at Ako ay Masaya! Tayo’y Nagkakaisa! . . Aralin 9 Halina! Tayo’y Magkaisa . . . . . . . . . . . . . . . . . .
  6. 6. Yunit IV Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9 Paggawa nang Mabuti, Kinalulugdan ng Diyos Pananalig sa Diyos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Paniniwala Mo, Iginagalang Ko . . . . . . . . . . . . . Pag-asa: Susi para sa Minimithing Pangarap. . Ang Pag-asang Mayroon Ako, Ibinabahagi Ko sa Kapwa Ko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Salamat O Diyos sa Pagmamahal Mo sa Akin. . Tagumpay Mo, Kasiyahan Ko . . . . . . . . . . . . . . . Manindigan Tayo Para sa Kabutihan . . . . . . . . Pagmamahal ng Diyos Ibinabahagi Ko Sa Aking Kapwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Biyayang Kaloob ng Diyos, Pangangalagaan Ko 6
  7. 7. Yunit I Tungkulin Ko sa Aking Sarili at Pamilya 7
  8. 8. Aralin 1 Kaya Ko, Sasali Ako! Ang bawat tao ay may natatanging kakayahan. Bilang batang mag-aaral, unti-unti mong natututuhan at nalalaman ang mga kakayahang ito. Mahalaga na ito ay iyong mapaunlad. Alamin kung papaano mo ito gagawin. Alamin Natin Gawain 1 Pagmasdan ang mga batang nakaguhit sa bawat kahon. 8
  9. 9. Gawain 2 Ngayon naman ay tingnan mo ang mga batang nasa larawan. Ipinakikita rito ang kanilang mga natatanging kakayahan. Nais kong tularan ang batang_____________________ _________________________________________________sapagkat ______________________________________________. 9
  10. 10. Bigyang-pansin ang kahong walang nakaguhit na bata kundi ang isang tandang pananong (?). Ito ay para sa kakayahan mong hindi mo nakita sa mga kahon. Suriin mo ang iyong sarili. Isipin mo ang iyong natatanging kakayahan. Isulat o iguhit ito sa iyong kuwaderno. Lagyan ito ng pamagat na “Ito Naman ang Aking Natatanging Kakayahan!” o kung anong pamagat ang gusto mo. Ito Naman ang Aking Natatanging Kakayahan! ? 10
  11. 11. Sagutin ang sumusunod na tanong batay sa mga kakayahang iyong inilista o iginuhit: Sa mga itinala mong kakayahan, alin sa mga ito ang palagi mong ginagawa? 2. Masaya ka ba kapag naipapakita mo ang kakayahang ito sa ibang tao? Bakit? 3. Ano ang dapat mong gawin kapag medyo kinakabahan ka pa sa pagpapakita ng iyong kakayahan? 1. Gawain 1 “Ano-ano ang mga kaya kong gawin kahit na ako ay nag-iisa?” Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel. Mga kaya kong gawin: 1. ________________________________________________ 2. ________________________________________________ 3. ________________________________________________ 4. ________________________________________________ 5. ________________________________________________ Isagawa Natin 11
  12. 12. Gawain 2 Magplano kayo! Alam na ninyo ang inyong mga kakayahan. Kaya na ninyo ang magplano ng isang pagtatanghal o palabas para maipakita ang inyong mga natatanging kakayahan. Lahat ng mahuhusay sa pagguhit ay magsama- sama upang mag-isip at gumawa ng mga likhang- sining na maaaring maipaskil sa isang bahagi ng dingding o pader ng silid-aralan. Magsama-sama naman sa isang grupo kung ang inyong mga kakayahan ay hindi nabanggit sa dalawang naunang pangkat. Umisip ng isang gawaing makapagpapakita ng natatanging kakayahan para sa isang palabas o pagtatanghal. Gawain 3 Ang Araw ng Pagtatanghal Ipakita ninyo ang inyong napagkasunduang palabas o pagtatanghal at pagkatapos ay sagutin ang sumusunod na tanong. 1. Ano ang masasabi ninyo tungkol sa mga iginuhit ng inyong kamag-aral? Bigyan sila ng kaukulang pagsusuri. Ang mahuhusay umawit, sumayaw, tumula, at umarte ay magsama-sama upang magplano naman ng isang natatanging palabas o pagtatanghal. 12
  13. 13. 2. Pansinin naman natin ang mga kumanta, tumula, sumayaw, at nagdula-dulaan. Naipakita ba ng inyong mga kamag-aral ang kanilang lakas ng loob sa pagtatanghal? Patunayan. 3. Ano naman ang ipinakita ng ikatlong grupo? Suriin naman ang kanilang pagpapakitang gilas. 4. Bakit kayo may lakas ng loob na ipakita ang inyong mga natatanging kakayahan? Isapuso Natin larawan Ako si ___________________________________. Ako ay nasa____________________________________ (baitang) ng _____________________________________________. (paaralan) Kaya kong____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ Ibabahagi ko ang aking kakayahan sa tuwing may __________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________ 13 Punan ang kard sa ibaba. Gawin ito sa isang malinis na papel.
  14. 14. Tandaan Natin Lahat tayo ay may kani-kaniyang kakayahan. Ilan sa mga ito ay ang kahusayan sa pag-awit, pag-arte, pagsasayaw, pagtula, pagsulat, pagguhit, isport, at iba pa. Ang kakayahan ng bawat tao ay isang biyaya mula sa Diyos. Ito ay dapat nating gamitin at linangin sapagkat nakapagbibigay ito sa atin ng sariling pagkakakilanlan. Maraming sikat na tao ang nakilala dahil sa kanilang kakayahan. Ilan sa mga halimbawa ay sina Liza Macuja bilang sikat na mananayaw, Leah Salonga bilang sikat na mang-aawit, Julian Felipe bilang sikat na kompositor, si Manny Pacquio bilang sikat na boksingero, at si Presidente Corazon Aquino bilang sikat sa kaniyang demokratikong pamumuno. Mahalagang malaman mo ang iyong mga kakayahan bilang isang bata. Ang mga ito ay dapat na patuloy na nililinang o pinauunlad para higit na magkaroon ng tiwala sa sarili. Kailangan natin itong gamitin hindi lamang para sa ating sariling kapakanan kundi para din sa kapakanan at ikasisiya ng ibang tao. Palagi mong tandaan na ang anumang kakayahan na meron ka ay dapat ipinapakita upang ito ay higit na malinang. 14
  15. 15. Isabuhay Natin Pag-isipan mo ang tanong na ito. “Paano ko mapauunlad at magagamit ang aking angking kakayahan?” Sumulat ng isang maikling talata hinggil sa bagay na ito o gumuhit ng isang katumbas ng talata. Subukin Natin 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Maglaro ng chess Sumali sa paligsahan ng pagguhit Tumula sa palatuntunan Sumali sa field demonstration Sumali sa panayam/interview Sumali sa paligsahan sa pagtakbo Umawit sa koro ng simbahan Makilahok sa paggawa ng poster Sumayaw nang nag-iisa sa palatuntunan Makilahok sa isang scrabble competition Makilahok sa isang takbuhan Maglaro ng sipa Maglaro ng tumbang preso Paglalahad sa paggawa ng myural 15 bilang ng mga kakayahang na kaya mo nang gawin at ekis (X) kung hindi mo pa ito kayang gawin o hindi mo pa ito nagagawa. Isulat ang sagot sa iyong papel.
  16. 16. 15. Umarte sa isang pang-entabladong pagtatanghal Kung wala ang iyong kakayahan sa mga nakasulat sa itaas, isulat mo ito sa iyong kuwaderno. Naipakita mo ang natatangi mong kakayahan. Binabati kita. Isiping muli ang mga nagawa mo ukol sa kakayahang itinala at naipakita. Isaalang-alang ang kayang-kaya mong magawa nang nag-iisa. Patuloy mo itong paunlarin. Maaari mo itong ibahagi sa kapuwa nang may tiwala sa sarili. Sapagkat natapos mo nang may tiwala sa sarili ang araling ito, maaari ka nang tumuloy sa susunod na leksyon. 16
  17. 17. Aralin 2 Iniatang na Gawain, Kaya Kong Gawin Mayroong mga gawaing iniaatang sa bawat kasapi ng tahanan maging sa batang tulad mo. Kabilang dito ang mga aksyong dapat isagawa sa loob ng iyong paaralan. Ang pagkukusa ay isang napakahalagang pag-uugali na dapat mong isakatuparan. Alamin Natin 2. Gagabayan ka sa pagbuo ng isang Talahanayan tungkol sa mga gawaing nakaatang sa iyo. Sagutin ang tanong: Ano ang nais ipakahulugan ng Talahanayan? 17 1. Isipin mo ang mga gawain na isinasakatuparan sa inyong tahanan. 3. Sa ipapaskil ng guro na isang talahanayan, kukuha ka ng hugis sa kahon at iyong ididikit sa tapat ng tungkuling iniatang sa iyo sa tahanan. Mga Gawain Mga Ilalagay na Hugis Naghuhugas ng pinggan Nagpapakain ng alagang hayop Nagpupunas ng mga kasangkapan Nagliligpit ng hinigaan Nagtatapon ng basura Nagsasauli ng gamit sa angkop na lalagyan
  18. 18. Isagawa Natin Gawain 1 Basahin ang tula. Kusa Kong Gagawin Sa aming tahanan may mga tungkulin Na dapat gampanan kasaping butihin Magaa’t mabigat kusa kong gagawin Tiwala at husay ay pananatilihin. Sagutin ang mga tanong. Paglilinis ng bahay pati ng bakuran Paghuhugas ng pinggan, pagdidilig ng halaman, Pagpupunas ng alikabok, pagliligpit ng hinigaan Kusang-loob na gagawin na may kasiyahan. 1. Ano ang mensahe ng binasa mong tula? 2. Ano ang naramdaman mo matapos mong basahin ang tula? 3. Bukod sa mga nabanggit na gawain sa tula, ano- ano pang mga gawain ang maaaring ibigay sa iyo? 4. Paano mo maipakikita na pinahahalagahan ang mga gawaing ibinigay sa iyo? 5. Ipaliwanag ang iyong nararamdaman kapag ginagawa mo ang mga gawaing ibinigay sa iyo. Gawain 2 Pangkatang Gawain – Paggawa ng Poster Ngayon ay ipakikita natin ang mga gawain natin sa paaralan sa pamamagitan ng poster. 18
  19. 19. Ito ang mga panuntunan na dapat tandaan sa paggawa. 1. Gumawa nang maayos at tahimik. Iwasan ang pag-iingay. 2. Iwasan ang paglipat-lipat sa ibang pangkat. 3. Iwasan ang pag-aaksaya ng gamit. 4. Panatilihing malinis ang gawain. 5. Kapag tapos na ang gawain, iligpit ang mga kagamitan at linisin ang lugar. Aming Gawain sa Paaralan Mga kailangang kagamitan: Manila paper/cartolina lumang magasin gunting pangkulay pambura Pamamaraan: 1. Pag-usapan ang mga tungkuling isasaad sa poster at kung paano ito isasagawa. 2. Paghanap ng larawan sa lumang magasin na nagsasaad ng gawain sa paaralan. 3. Pagdikit ng ginupit o iginuhit na larawan 4. Pagpaskil ng natapos na poster. Suriin ang mga poster na ipinaskil. 1. Isa-isahin ang mga tungkuling makikita sa poster. 2. Ano ang isinasaad ng mga poster? 3. Ano ang iyong mga nararamdaman habang ginagawa ang mga ibinigay sa inyong gawain mula sa inyong pamilya? Sa inyong paaralan? Ipaliwanag. 4. Dapat bang magkaroon ng tungkulin ang tulad ninyong mga bata sa inyong sarili? tahanan? sa paaralan? Pangatwiranan. 19
  20. 20. Isapuso Natin Gumawa ng isang pangako tungkol sa gawaing ibinigay sa iyo na nagpapakita ng tamang pagganap sa tungkulin. Ang Aking Pangako Ako, si _______________ ay nangangakong ______________________________________________ ______________________________________________ ________________________________________. ____________ Lagda Tandaan Natin Ang pagiging kasapi ng pamilya, paaralan, simbahan, o anumang organisasyon ay hindi gawang biro sapagkat ito ay nangangailangan ng kaukulang responsibilidad at pananagutan. Bilang isang kasapi, may mga gawaing naiaatang sa iyo na dapat gawin at pahalagahan. Dapat mong isapuso ang mga gawaing ibinigay sa iyo tulad ng paglilinis, paghuhugas ng pinggan, pagdidilig ng halaman, pagwawalis, at iba pa. Gawin mo ito nang kusang-loob at walang hinihintay na kapalit. Ang mga naiatang na gawain sa iyo bilang kasapi ng pamilya, paaralan, o anumang samahan 20
  21. 21. ay nagpapakita ng malaking tiwala sa iyong kakayahan kung kaya ay dapat mo itong ipagmalaki kanino man. Isabuhay Natin Gawain 1 Magpakita ng dula-dulaan ayon sa hinihingi sa bawat pangkat. Pagkatapos ng palabas sagutin ang mga tanong: Ano ang ipinahihiwatig ng bawat dula-dulaan? Aling pangkat ang mas nagustuhan ninyo? Bakit? Subukin Natin Gumawa ng isang talaarawan sa iyong kuwaderno tulad ng nasa ibaba. Hayaan ang isang kamag-aral na 21 Pangkat 1 - Pagpapakita ng pagpapahalaga sa mga gawain sa tahanan: paglilinis, paghuhugas ng pinggan, pagliligpit ng pinagbihisan, pag-iigib, pagbili ng kakailanganin sa pagluluto ng Nanay o Tatay, at iba pa na inyong maiisip. Pangkat 2 - Pagpapakita ng pagpapahalaga ng mga gawain sa paaralan: pagtatama ng papel, paglilista ng maingay sa klase, paglilinis sa silid-paaralan, pagbubura ng sulat sa pisara, pagtitinda sa kantina sa oras ng rises, at iba pang maiisip ninyong gawin.
  22. 22. nakakita ng iyong kilos na may pagkukusa ang siyang magtala ng iyong ginawa. Punan ang talaarawan para sa isang linggo at ipasa. 22
  23. 23. Aralin 3 Hawak Ko: Tatag ng Loob “Sa isang batang katulad mo, katatagan ng loob ay dapat na tangan mo!” Bilang bata, ano-anong mga damdamin at palatandaan ang makapagpapakita ng katatagan ng iyong loob? Pag-aralan ang mga gawain sa araling ito upang mas maging matatag ang iyong kalooban. Alamin Natin Pag-aralan mo ang sumusunod na larawan. Pumili ng isa na maaari mong tularan. Ano kayang damdamin ang maaaring nararamdam ng mga batang tulad mo sa sandaling ito ay iyong ginagawa sa harapan ng maraming tao? A B 23
  24. 24. C D Isulat sa metacard ang iyong sagot. Pagkatapos, ipaskil ito sa tapat ng pinalaking larawan na idinikit naman sa pisara ng inyong guro. Ihanda ang sarili para ipaliwanag kung bakit ito ang mga napili mong kasagutan. Gawain 1 Suriin at sagutin mo ang sumusunod na sitwasyon gamit ang mga pananda. Gawin ito sa inyong papel. P- Palaging ginagawa M- Madalas ginagawa B- Bihirang ginagawa H- Hindi ginagawa 1. Tinatanggap ko ang aking pagkatalo nang nakangiti. 2. Sumasali ako sa mga palatuntunan at paligsahan kahit na kung minsan ako ay natatalo. 3. Umiiwas ako sa pakikipag-away. 4. Mahinahon ako sa pakikipag-usap sa nakasamaan ko ng loob. 5. Magsasabi ako ng totoo kahit ako ay mapagagalitan. 24 Isagawa Natin
  25. 25. 6. Humihingi ako ng patawad sa mga nagawa kong kasalanan. 7. Pinipigilan ko ang aking sarili sa pagsunod sa di- mabuting udyok ng iba. 8. Tinatanggap ko ang mga puna ng aking mga kaibigan nang maluwag sa aking puso. 9. Tinatanggap ko kung pinagagalitan ako ng mga nakatatanda. 10. Masigasig ako sa aking mga ginagawa para mapaunlad ang aking kakayahan. Markahan mo ang iyong sarili. Gamitin ang katumbas na marka at pagsama-samahin ang mga ito. P-5; M-3; B-2; H-0 Ibigay sa guro ang iyong papel, upang ito ay mabigyan ng kahulugan. Ang natapos na gawain ay isa lamang pagtuklas sa iyong taglay na katatagan ng loob. Maaari ka nang tumuloy sa susunod na gawain. Gawain 2 Pangkatang Gawain Pumili ng lider at tagasulat sa inyong pangkat. Pag-aralan ninyo ang komik- istrip at talakayin ang mga pangyayari. Pagkatapos sagutin ninyo ang sumusunod na katanungan. Pumili ng isang miyembro na maglalahad ng mga kasagutan ng inyong pangkat. 25
  26. 26. Isang tagpo sa paaralan ang nagaganap hinggil sa pag-uusap nina Tom at Juan tungkol sa kanilang kamag- aral na si Allan. Suriin ang kanilang palitan ng mga salita. Sagutin ang sumusunod na tanong batay sa komik-istrip na inyong binasa. 1. Ano ang paksa ng pag-uusap nina Tom at Juan? 2. Bakit nila pinag-uusapan si Allan? 3. Tama ba ang ginawa ni Allan sa kanila? Bakit? 4. Ano kaya ang pakiramdam nina Tom at Juan ukol sa sitwasyon? 5. Sino sa kanila ang may matatag na kalooban? Bakit? 6. Kung kayo ang nasa kalagayan nina Tom at Juan, ano ang inyong gagawin? Bakit? 7. Masasabi mo bang ang pagtitimpi ay palatandaan ng katatagan ng loob? 26
  27. 27. Isapuso Natin Ano ang mga natutuhan natin sa komik-istrip? Sino-sino sa mga bata ang may matatag na kalooban? Gawain 1 Pag-usapan sa inyong grupo ang sagot sa mga tanong. Isipin ninyo ang mga damdaming may kaugnayan sa pagiging matatag ang loob. Isulat ito sa loob ng bilog. Gawin ito sa inyong kuwaderno. Pumili ng mag-uulat sa inyong grupo para ibahagi sa klase. Katatagan ng Loob Gawain 2 Ngayon, gagawa kang mag-isa ng isang graphic organizer sa iyong sagutang papel. Gamiting gabay ang kalagayan sa ibaba. Kalagayan Magkakaroon ng paligsahan sa pagbigkas 27
  28. 28. ng tula. Napili kang kinatawan ng iyong paaralan. Ano-ano ang mga aksyon para maipakita mo na matatag ang iyong kalooban? Ilagay ang mga kasagutan sa graphic organizer sa inyong kuwaderno. Mga Damdamin na Nagpapamalas ng Katatagan ng Loob ***Maaari mong dagdagan ang kahon. Tandaan Natin May mga palatandaang nagpapakita ng pagiging matatag ang loob. Ilan sa mga ito ang pagkakaroon ng lakas at tapang ng loob na harapin ang isang mabigat na problema, tibay ng loob kapag naatasan na ipakita ang anumang kakayahan, pag-iisip o pagninilay bago gumawa ng aksyon, at pagkakaroon ng kontrol o pagtitimpi sa kapwa. Bilang mag-aaral, makabubuting pagtuunan mo ng pansin ang mga gawain na magpapatatag sa iyong kalooban upang patuloy kang makagawa ng mga makabuluhang aksyon. Palaging isaisip na ang katatagan ng loob ay isang uri ng pagpapahalaga na kinakailangang isabuhay ng bawat tao. Isa sa mga tatak nito ang pagiging positibo sa lahat ng pagkakataon na kahit na mahirap gawin ay makakaya pa rin. Maaari 28
  29. 29. namang humingi ng tulong sa iba kung kinakailangan. Isabuhay Natin Sa iyong palagay, taglay mo ba ang katatagan ng kalooban? Basahin ang kalagayan at isulat ang sagot sa sagutang papel. Kalagayan: Habang naglilinis sa silid-aralan ay nasagi ni Rio ang paso ng halaman at ito ay nabasag. Hinintay niya ang kanilang guro at sinabi niya ang nangyari. 1. Ano-ano kaya ang kanyang mga naramdaman bago at pagkatapos niyang magsabi sa guro ng totoong pangyayari? 2. Paano naipakita ni Rio na matatag ang kaniyang kalooban? 29
  30. 30. Subukin Natin Sagutin ang sumusunod na katanungan. Ano-ano ang mga damdaming ipinamamalas ng isang batang may matatag na kalooban? Isulat sa loob ng lobo sa sagutang papel ang iyong sagot. 30
  31. 31. Aralin 4 Matatag Ako, Kaya Kong Gawin! Ang katatagan ng loob ng isang batang tulad mo ay maaaring ipakita sa iba’t ibang pagkakataon. Ngunit paano mo naman tinatanggap ang puna ng ibang tao sa mga pagkakamali mo o hindi magandang kilos, gawa, at gawi? Sasama ba ang loob mo o itatama mo ang mga ito? Alamin Natin Gawain 1 Basahin ang mga pangungusap. Isipin kung alin sa sumusunod ang nangangailangan ng iyong katatagan. Isulat sa papel ang iyong kasagutan. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Hinahamon ka ng away ng iyong kamag-aral. Magpapabakuna ka laban sa isang epidemya o sakit. Magwawalis ka ng bakuran. Sasagot ka sa mahirap na tanong ng guro. Mag-aalaga ka ng halaman. Sasawayin mo ang mga maling ginagawa ng iba. Maglalaro ka sa labas ng bahay kahit umuulan. Matutulog ka nang mag-isa kung gabi kahit wala kang katabi. 9. Makikipag-usap ka sa punong-guro tungkol sa paglahok sa isang patimpalak sa labas ng paaralan. 10. Makikipaglaro ka sa iyong mga kababata. 31
  32. 32. Isagawa Natin Gawain 1 Basahin ang diyalogo. Nagbago Dahil sa Tamang Puna Oras ng rises, pinalabas na ng kanilang guro ang mga mag-aaral sa ikatlong baitang pangkat Rosas. Nakapila ang klase subalit si James at Robert ay hindi pumila. Nag-uunahan silang tumakbo sa labas. James: Dalian mo Robert! Mauunahan tayo ng iba sa pilahan sa kantina! Robert: Sige, sabay tayo! Baka tayo maubusan. (At nag-uunahan silang tumakbo sa kantina.) Robert: Ano ba ang bibilhin mo? James: Ang gusto ko ay pansit at sago. Ikaw? Robert: Banana cue at juice. (Hindi nila napansin si Gng. Gonzales kaya nabunggo nila ito. Agad silang pinigil ni Gng. Gonzales.) Gng. Mga bata, tigil muna kayo. Hindi ba ninyo Gonzales: nabasa ang nakasulat na paalaala na nakapaskil sa pader? Bawal tumakbo sa pasilyo ng mga gusali. Baka kayo madulas at maaksidente. Dapat ninyo itong sundin para maiwasan ang anumang aksidente at makasakit ng ibang tao. James at Sori po, Ma’am. Nagmamadali lang po Robert: kami. Hinding-hindi na po kami uulit. (Hiyang- hiya) 32
  33. 33. Simula noon ay lagi nang pumipila ang dalawa kapag lumalabas ng silid-aralan kasama ng kanilang kamag-aral. At lahat ng tuntunin sa paaralan ay kanila nang sinusunod. Sagutin ang mga tanong. 1. Sino ang pumuna sa maling gawi nina Robert at James? 2. Anong mga katangian ang ipinakita ng dalawang bata na magpapatunay na matatag ang kanilang kalooban lalo na nang kausapin sila ng guro? 3. Patunayan na ang puna na ibinigay ng guro sa dalawang bata ay naging epektibo. 4. Bakit mahalaga ang pagtatama sa mga mali mong asal at gawi? 5. Kung ikaw ang isa sa mga mag -aaral, ano ang iyong mararamdaman kapag itinatama ka ng iyong guro? Ipaliwanag. 33
  34. 34. Gawain 2 Bumuo ng pangkat na may anim hanggang walong kasapi. Pumili kayo ng lider. Pag-aralan at talakayin ang kalagayan. May proyekto tungkol sa paggawa ng accessory gaya ng kuwintas o pulseras ang mga bata. Gagamitin sa proyekto ang mga kagamitang makikita sa kanilang pamayanan. Kabilang dito ang kabibe, mga buto ng prutas, o gulay. Nakasubaybay sa kanila si Gng. Magbuhat. Nagbibigay siya ng puna at mga mungkahi. Sinunod ng mga bata ang mga sinabi ng kanilang guro. Kahit na ito ay mahirap gawin, hindi sila nagpakita ng sama ng loob o pagtatampo sa kanilang guro, dahil alam nila na ito ay tama. Alam din nila na ito ay para sa ikagaganda ng kanilang proyekto. Pagkaalis ng guro, patuloy nilang sinunod ang habilin. Natapos ang proyekto at nakakuha sila ng mataas na marka. 34
  35. 35. Sagutin ang mga tanong. 1. Anong proyekto ang pinagagawa ni Gng. Magbuhat? 2. Bakit pinahahalagahan ng mga bata ang mga puna at mungkahi ng kanilang guro? 3. Sa iyong palagay, ang pagtanggap ba sa mga puna at pagsunod sa mga mungkahi ng mga nakatatanda tulad ng guro ay nagpapamalas ng katatagan ng loob? Ipaliwanag. Isapuso Natin Kalagayan: Dumating ang mga kamag-aral ni Ana sa bahay. Inilabas niya ang kahon ng laruan at naglaro sila. Matapos maglaro ay umuwi na sila. Naiwang nakakalat ang mga laruan, at si Ana naman ay nanood ng palabas sa telebisyon. Dumating ang kaniyang kuya at pinagsabihan si Ana. Ipinaliwanag ng 35 Basahin ninyo ang kalagayan. Magkaroon ng masusing talakayan tungkol dito at pag-usapan ang nararapat gawin.
  36. 36. kaniyang kuya ang kaniyang dapat gawin kung sakaling tapos na ang kanilang paglalaro. Sagutin ang sumusunod na tanong: 1. Bakit pinagsabihan ni Kuya si Ana? 2. Tama bang iwanan ni Ana at ng mga kalaro niya na nakakalat ang mga laruan? Bakit? 3. Ano ang dapat ginawa ni Ana bago nanood ng telebisyon? Tandaan Natin pagtanggap sa puna ng ibang tao at pagtatama sa mga hindi magandang kilos, gawa, at gawi bilang tao pagtatama sa mga maling nagawa at pagsasakatuparan ng mga pagbabago mula sa mga mungkahi upang lalo pa itong mapaganda at mapabuti. Isa sa kasabihan ng mga nakatatanda ay ito: “ang pinakamagandang silid sa mundong ito ay ang silid ng pagbabago at pag-unlad.” Ang katatagan ng ating loob ay maipakikita ng isang tao sa pamamagitan ng payapang pagtanggap ng mga puna at puri sa ating buhay. Ang taong marunong tumanggap ng papuri ay dapat na marunong ding tumanggap ng puna para makamtan ang tunay na pagbabago. Nasusubok ang katatagan ng ating loob sa pamamagitan ng: 36
  37. 37. Isabuhay Natin Kaya mo na bang tanggapin ang puna ng ibang tao sa maling kilos, gawa, o gawi na iyong ipinapakita? Kumuha ka ng iyong kapareha at pag-usapan ang sumusunod na kalagayan. Maaaring iguhit o isulat ang inyong gagawin kung paano tatanggapin ang iba’t ibang puna. Gawin ito sa inyong kuwaderno. 1. Pinagsabihan ka ng iyong kaibigan dahil palagi mong kinukuha ang kanyang lapis nang hindi ka nagpapaalam. 2. Sinabihan ka ng guro mo na magbasa ka palagi pagkatapos ng klase. 4. Kinausap ka ng iyong guro at sinabihan na dapat palaging maligo bago pumasok sa paaralan. 5. Pinaalalahanan ka ng iyong Nanay dahil palagi mong inaaksaya ang tubig na iniigib ng iyong Kuya. 3. Pinagsabihan ka ng ate mo na dapat magpakita ng paggalang habang nakikipag-usap sa mga nakatatanda. 37
  38. 38. Subukin Natin hanay ng iyong sagot. Gawin ito sa sagutang papel. Ginagawa mo ba ang mga ito? 1. Tinatanggap nang maluwag sa loob ang puna ng ibang tao sa iyong mga natapos na Gawain. 2. Tinatanggap nang maluwag sa loob ang puna sa iyong naging gawi. 3. Nagkakaroon nang pagbabago sa gawa at gawi dahil sa puna. 4. Binabago ang isang gawain kapag napagsabihang hindi ito nakasusunod sa pamantayan. 5. Naghahangad na higit na mapabuti ang anumang gawa o gawi Palagi Bihira Hindi Magaling mong naisagawa ang katatapos na aralin. Tingnan mo naman ang susunod na aralin upang lalo pang mapatibay ang iyong kaalaman at pagpapahalaga. Sapagkat mahusay mong naisakatuparan ang araling ito, subukin mo nang alamin at sagutin ang susunod na aralin. 38
  39. 39. Aralin 5 Malusog Na Katawan, Damdamin, at Kaisipan: Pangalagaan Mahalaga ang kalusugan sa bawat isa sa atin. Matatamo ito kung maisasagawa ang iba’t ibang wastong kilos at gawi upang mapanatili ang malusog at ligtas na pangangatawan mula sa anumang karamdaman. Alamin Natin May kasabihan tayo na “Ang Kalusugan ay Kayamanan.” Naniniwala ka ba rito? Naalala mo pa ba ang iba’t ibang paraan na iyong ginawa para mapanatili ang iyong kalusugan? Awitin ang likhang-awit sa himig ng “Sitsiritsit Alibangbang.” Pagkatapos ay basahin naman ito ng pa- rap. “Mga batang katulad ko Kalusuga’y ingatan nyo Kaligtasan ng isip ko Wastong gawi ang alay ko. Masustansiyang pagkain Ehersisyo’y dapat gawin Mapagpasensiyang damdamin Ang hinahon ay kakamtin” Sagutin ang tanong sa inyong kuwaderno. 1. Tungkol saan ang awit? 39
  40. 40. 2. Ayon sa awit, ano-anong mga wastong kilos at gawi ang nabanggit tungkol sa pangangalaga ng kalusugan at kaligtasan ng katawan sa anumang karamdaman? 3. Ipaliwanag kung bakit ang pagiging mapagpasensiya at pagiging mahinahon ay may kinalaman din sa pagpapanatili ng ating kalusugan. 4. May mga gawi ka ba na hindi nabanggit sa awit/rap? Talakayin ang mga ito sa klase. Gawain 1 Bumuo ng limang pangkat sa klase. Pumili ng inyong lider na magkukunwaring isang sikat na “host”. (Halimbawa si Mike Enriquez at Karen Davila o iba pa). Ang mga natitirang kasapi ng pangkat ay uupo sa harapan at iinterbyuhin ng inyong napiling host tungkol sa inyong mga gawi sa pangangalaga ng kalusugan at kaligtasan ng katawan mula sa karamdaman. Pagkatapos ng panayam, ang bawat host ay mag-uulat sa klase tungkol sa buod ng napag-usapan. Isapuso Natin Isagawa Natin Gumawa ka ng isang pangako sa loob ng isang malaking puso tungkol sa pangangalaga ng iyong kalusugan at kaligtasan ng katawan. Pagkatapos mo itong gawin, makipagpalitan ka sa iyong mga kaklase at 40
  41. 41. papirmahin mo sila sa loob ng puso tanda ng pagiging saksi nila sa komitment na iyong isinulat. Ako si ______ ay nangangakong ________________________________ _________________________. Isabuhay Natin May kilala ka bang tao o grupo na palagiang tumutulong sa mga may sakit? Sa iyong palagay, bakit nila ito ginagawa? Sumulat ka sa tao o grupong ito ng Liham Pasasalamat hinggil sa kanilang mga ginagawang pagtulong. Tandaan Natin Ayon sa Kagawaran ng Kalusugan, ang kasabihang “Ang kalusugan ay Kayamanan” ay isang makatotohanang kaisipan na dapat paniwalaan. Ang isang batang malusog ay madaling 41
  42. 42. makagawa ng mga proyekto o gawain na may kahusayan. Ang paraan ng kaniyang pag-iisip ay kahanga-hanga sapagkat nasasalamin sa kaniya ang katalinuhan. Masasabi ring malusog ang isang bata kung naipakikita niya nang wasto ang kaniyang emosyon o damdamin. Ang katawan ay maaaring maging ligtas mula sa karamdaman kung nakagagawa ng mga wastong kilos at gawi tulad ng pagpapanatiling malinis ng katawan, tamang bilang at oras ng pagtulog, tamang pag- eehersisyo, pagkakaroon ng positibong pagkilala sa sarili, pagiging masayahin, at pagkain ng tama at masusustansiyang pagkain sa tamang oras. Isulat mo sa loob ng bawat lobo ang natutuhang mga gawi sa pangangalaga ng iyong kalusugang pisikal, mental, emosyonal. Gawin mo ito sa isang malinis na papel. Subukin Natin Binabati kita! Maaari ka nang magpatuloy sa susunod na aralin. 42
  43. 43. Aralin 6 Sama-sama… Kaligtasan, Panghawakan! Natutuhan mo sa nakaraang aralin ang mga wastong kilos at gawi upang mapangalagaan ang iyong kalusugan at kaligtasan ng katawan sa anumang karamdaman. Sino- sino ang ibig mong bahaginan at hikayatin upang hawak- kamay kayong magtulungan tungo sa maayos na kalusugan at pangangatawan? Gawain 1 Awitin ang liriko sa ibaba sa himig ng “Hawak-Kamay.” Hawak-Kamay Para sa ating kalusugan At ‘olrayt’ na kaligtasan, Hawak-kamay, Halina’t sumama Sa paglalakbay. Sagutin sa isang papel. 1. Ano ang pagkaunawa mo sa awit? 2. Sino-sino ang ibig mong hikayatin upang matamo ang mabuting kalusugan at kaligtasan ng katawan? Gawain 2 Masdan mo ang larawan sa loob ng kahon. Ipagpalagay mo na ikaw ay nasa gitna. Isulat mo sa ibabaw 43 Alamin Natin
  44. 44. ng larawan ang pangalan ng mga taong nais mong hikayatin para matamo ang maayos na kalusugan at kaligtasan ng katawan. Sagutin ang mga tanong: DRAFT April 10, 20141. Sino-sino ang mga taong nais mong isama tungo sa pagtamo ng maayos na kalusugan? 2. Bakit mo sila hinihikayat? Ano-ano ang iyong mga dahilan? 3. Paano ka manghihikayat? Itala ang mga paraang naiisip mo. 44
  45. 45. Isagawa Natin Narito ang isang tseklis. Ibigay mo ito at pasagutan sa mga napili mong hikayatin upang malaman mo kung gaano nila kadalas ginagawa ang mga gawain. Lagyan Mga Gawain Madalas 1. Kumakain nang sapat sa tamang oras 2. Nakikilahok sa mga laro 3. Nakikilahok sa mga sayaw 4. Kumakain ng mga gulay at prutas 5. Umiinom ng tubig na hindi kukulangin sa walong baso sa bawat araw 6. Nag-iingat sa paglalakad at pagtawid sa daan 7. Inililigpit ang mga kagamitang maaring makadisgrasya 8. Nakikisalamuha sa mga kaibigang may mabubuting gawi at katangian 9. Iniiwasang magpuyat 10. Nagdarasal bilang pasasalamat sa mga biyayang tinatanggap 45 Bihira Hindi DRAFT April 10, 2014
  46. 46. Gawin ang sumusunod: 1. Itala mo at kunin ang bahagi ng bawat sagot sa tseklis. 2. Ano ang iyong gagawin sa mga sumagot nang bihira at hindi? Isulat ang inyong mga mungkahi sa inyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 3. Pag-usapan ang mga iminungkahi at papirmahin sila sa kuwaderno bilang patunay ng pagsang-ayon. 4. Magkaroon ng pag-uulat hinggil sa napagkasunduang mungkahi. Iulat ito sa harapan ng klase. Isapuso Natin May ideya ka ba kung ano ang networking? Halika! Magnetworking tayo! 1. Bumuo ng limang pangkat. Mula sa mga sagot na bihira at hindi, gumawa ng isang programa sa pamamagitan ng networking. 1. ______________________________________________ 2. ______________________________________________ 3. ______________________________________________ 46
  47. 47. 2. Pumili ng lider sa bawat pangkat. Kausapin ang mga kasapi upang makahikayat ng ibang miyembro hanggang sa lumawak ang adhikain upang mapangalagaan ang kalusugan at kaligtasan ng bawat tao laban sa sakit o anumang karamdaman. (Halimbawa: Oplan Walong Basong Tubig Bawat Araw) 3. Pag-usapan ninyo kung kailan kayo magkikita- kita upang maiulat ang listahan ng mga taong kanilang nahikayat at kung anong estratehiya ang ginawa nila para makahikayat ng iba. DRAFT April 10, 2014 Mungkahi: Sa pagpupulong, maari kayong mag- anyaya ng mga resource speaker na magsasalita tungkol sa kahalagahan ng adhikaing inyong pinagkasunduan. Tandaan Natin Ang kaalaman sa mga wastong gawi sa pagkakamit ng wastong kalusugan at kaligtasan mula sa anumang karamdaman ay dapat ibahagi sa iba. Isa sa mga magagawa ng mga batang katulad mo ay ang sumali sa mga gawaing pambarangay o pampamayanan. Gawin mong advocacy ang pagpapanatili ng kalinisan sa inyong kapaligiran upang maging ligtas ang tao sa anumang sakit na dala ng hayop, maruming tubig at hangin. Maaari na sa inyong kapitbahayan ay magsama-sama kayong magkakalaro upang maglinis ng inyong kanal o estero 47
  48. 48. sa araw na walang pasok. Ang simpleng gawaing ito ay makatutulong para mapanatili ang kalinisan sa inyong lugar at maligtas sa anumang sakit na dulot ng maruming pamayanan. Nilalayon ng Kagawaran ng Edukasyon at ng Kagawaran ng Kalusugan na ang bawat mag-aaral ay maging bahagi ng pagpapalawak ng kaalaman tungkol sa kalinisan at kalusugan. Sa Brigada Eskwela na ginagawa taon-taon, makikita na ang dalawang ahensiya ay nagtutulungan upang maging malinis at kaaya-aya ang bawat silid sa paaralan para sa madali at epektibong pagkatuto ng mga mag-aaral. DRAFT April 10, 2014Isabuhay Natin Magpaskil ng isang manila paper sa wall ng paaralan na may islogan na “Kampanya… Kalusugan at Kaligtasan, Halina… Sali Na! Kung nais ninyong sumama, isulat ang inyong pangalan at pirma.” Ang lahat ng susuporta sa kampanya ay pipirma at maglalagay ng maikling pahayag, pangungusap o komitment. Tatawagin mo silang mga tagapagtaguyod ng mabuting kalusugan at kaligtasan. Sa tulong ng inyong punong-guro, mga guro, at mag- aaral sa inyong paaralan, magkakaroon kayo ng isang 48
  49. 49. pagpupulong kung saan ay pag-uusapan ninyo ang gagawing proyekto para sa kalusugan at kaligtasan sa inyong paaralan o pamayanan. Subukin Natin Umisip o tumukoy ng mga taong ang advocacy ay tungkol sa kalusugan at kaligtasan ng katawan. DRAFT April 10, 2014 Kahanga-hanga ang iyong ginawa! Binabati kita sa araling iyong natapos. Ngayon, maaari ka nang tumungo sa susunod na aralin. Sino siya? Isulat ang pangalan sa frame. Maaari mo ring idikit ang larawan niya sa frame kung mayroon ka. Lagyan mo ng isang maikling paliwanag kung paano mo siya naging inspirasyon. Ipakita/iulat mo ito sa inyong klase. 49
  50. 50. Aralin 7 Panalo Ako! Sa Isip, Salita, at Gawa Kumusta na ang iyong kalusugan kaibigan? Alam ko, ito ay ayos na ayos! Sa iyong mga natutuhan tungkol sa wastong kalusugan, maglakbay ka at tuklasin ang magagandang ibubunga sa pagkakaroon at pagpapatuloy ng magandang gawi tungo sa pangangalaga ng iyong sariling kalusugan. Suriin at pag-aralan ang mga larawan. May paligsahan ng A-1 Child sa paaralan. DRAFT April 10, 2014 A B 1. Kung ikaw ang hurado, sino sa kanila ang pipiliin mong sumali sa paligsahan? 50 Alamin Natin Sagutin ang mga tanong sa iyong kuwaderno.
  51. 51. 2. Bakit siya ang pinili mo? 3. Kung ikaw naman ang mapipiling kandidato sa A-1 Child, ano ang iyong mararamdaman? Bakit? 4. Ano-ano ang magagandang ibinubunga ng may palagiang pangangalaga sa sariling kalusugan at kaligtasan? Isa-isahin. Isagawa Natin Gawain 1 DRAFT April 10, 2014 Isagawa ang gawaing ibinigay sa inyong pangkat.     Jingle para sa Unang Pangkat Rap para sa Ikalawang Pangkat Pantomime para sa Ikatlong Pangkat Komiks-Iskrip para sa Ika-apat na Pangkat 2. Pagkatapos ng pagtatanghal, magbigay kayo ng mga reaksiyon sa mga palabas na nakita. 1. Kung kayo ay may angkop na gawi sa pangangalaga ng inyong kalusugan at kaligtasan. Isagawa ito sa pamamagitan ng: 51
  52. 52. Gawain 2 “Word Search” Bilugan ang mga salitang nagpapahayag ng mabuting resulta sa pagkakaroon ng maayos na kalusugan. Isulat ang sagot sa inyong kuwaderno. L I S T O G M C M L S A D A L B L F L I O S U G I G L I S L K T A O I S A L M I G S S L M A S A Y A Sagutin ang sumusunod na tanong: DRAFT April 10, 2014 M A G A 1. Ano-anong salita ang nabuo mo? Isulat sa kuwaderno. 2. Makikita ba sa iyong katauhan ang mga salitang nabuo mo? 3. Magbigay ng mga kayang gawin kapag ang isang bata ay malusog. Isapuso Natin Ang inyong paaralan ay nagplano ng Fun Run. Ang lahat ay inaanyayahang lumahok sa nasabing gawain. Papaano mo ipakikita ang iyong pakikiisa sa 52
  53. 53. nasabing gawain? Magtala ng isa hanggang limang paraan paraan. Tandaan Natin Ang patuloy na pangangalaga sa sariling kalusugan at kaligtasan ay makabubuti sa ating katawan. Makabubuti rin ito sa ating aspektong pandamdamin o emosyon. Isa sa mga pangyayaring nagaganap sa kasalukuyan para sa gawaing pangkalusugan ay ang pagkakaroon ng Fun Run. Marami na sa ating bansa ang gumagawa nito: sa Pamahalaang Lokal, sa Barangay, sa Sangguniang Lokal, sa mga Samahang Pangkabataan at kung ano-ano pa. Ang paglahok sa mga ganitong gawain ay pagpapakita ng pakikiisa sa pamayanan at higit sa lahat ang pagbibigay pansin sa pagpapanatili ng sariling kalusugan at mabuting pangangatawan. DRAFT April 10, 2014 Isabuhay Natin Time Out! Bumuo ng apat na pangkat sa klase at umisip ng isang commercial o patalastas na may kaugnayan sa kalusugan. Ipakita ito sa klase. Pagkatapos ng bawat palabas, talakayin ang mga natututuhan sa palabas. Tukuyin kung ito ay nagustuhan o hindi at ipaliwanag ang mga kadahilanan. 53
  54. 54. Subukin Natin Fish Bowl Game Pumili ka ng isang isda sa bowl. Basahin mo ang nakasulat sa isdang ito. Sagutin at ipaliwanag kung bakit nakatutulong sa kalusugan ng isang tao ang mga katagang nakasulat sa isdang nakuha mo. DRAFT April 10, 2014 Mahusay mong nagawa ang araling ito. Kudos! Ngayon ay maaari ka nang tumuloy sa susunod na aralin. 54
  55. 55. Aralin 8 Pamilyang Nagkakaisa, Tahanang Masaya Napakaganda ng tahanang masaya lalo na kung nagkakaisa at nagkakasundo ang bawat kasapi ng pamilya. Alamin Natin Basahin mo ang tula. DRAFT April 10, 2014 Tuloy Po Kayo Halina, tuloy po kayo Sa aming tahanan Kahit na simple lang Ay maayos naman! Si Nanay, si Tatay Kanilang mga utos Sinusunod namin May kusang-loob at lubos Si Ate, si Kuya Ako at si bunso Ay nagmamahalan Nang taos sa puso. Sagutin ang sumusunod na tanong. 1. Tungkol saan ang tula? 2. Maglista ng mga madalas na tagubilin ng inyong mga magulang. 55
  56. 56. 3. Sinusunod mo ba ang mga utos at tagubilin ng iyong mga magulang? Bakit? 4. Ano-anong sitwasyon ang nagpapakita ng pagmamahal at pagkakasundo sa inyong pamilya? 5. Ano ang iyong nararamdaman kung ang iyong pamilya ay nagkakasundo at nagmamahalan? Isagawa Natin Gawain 1 Isulat mo sa metacard ang isang alituntunin o patakaran sa inyong tahanan na iyong sinusunod. Idikit ito sa paskilan. PATAKARAN TANDAAN Bakit ito ang iyong napiling patakaran sa lahat ng mga alituntuning mayroon sa iyong tahanan? Gawain 2 Pagkatapos magawa ang unang gawain. Magpangkat-pangkat. Pumili ng lider. Sa pangunguna ng inyong lider, pagsama-samahin ang mga nakapaskil na metacards ayon sa nakasulat. Talakayin kung papaano at bakit kailangan itong sundin. Iulat ito sa klase. DRAFT April 10, 2014 56
  57. 57. Isapuso Natin Kulayan ng berde ang arrow kung araw-araw mong ginagawa ang nakasulat, dilaw kung bihira at pula kung hindi. Gawin ito sa isang papel. Mga Tagubilin sa Akin DRAFT April 10, 2014 Nagdadabog ako kapag inuutusan Bumibili ako kung kailangan lamang Nagsasabi ako ng totoo. Malinis ako sa aking katawan Sagutin ang sumusunod na tanong. 1. Bakit mahalaga ang pagsunod sa mga alituntunin? 2. Magiging masaya ba ang tahanan kung ang bawat kasapi ng pamilya ay nagkakaisang sumunod sa mga alituntuning itinakda? Ipaliwanag ang iyong kasagutan. Naisasagawa ko ang nakatakda kong gawain sa bahay 57
  58. 58. Tandaan Natin Ang pamilya ay ang pangunahing yunit ng lipunan. Ito ang nagpapasigla ng pamayanan lalo na kung ang bawat kasapi nito ay nakatutupad sa tungkuling iniaatas sa kaniya. Dapat nating sundin ang mga tuntuning itinakda ng tahanan tungo sa masaya at maayos na samahan. Ang mga tuntunin ay itinakda upang sundin ng bawat kasapi ng pamilya tungo sa maayos at masayang pamumuhay. DRAFT April 10, 2014 Bilang mag-aaral at kasapi ng pamilya, makabubuti ang iyong mga ginagawa ay dapat na ikinasisiya ng iyong mga magulang. Magsisilbi itong inspirasyon upang lalo pa nilang mapaganda ang kinabukasan ng kanilang mga anak na tulad mo. Dahil dito, mahalagang sinusunod mo ang mga alituntunin at patakarang pinagkasunduan sa tahanan lalo na sa disiplina at sa iyong pag-aaral. Isabuhay Natin Umisip ka ng isang pangyayari sa iyong buhay na may kinalaman sa hindi mo pagsunod sa tagubilin ng iyong mga magulang. Ano ang epektong naidulot nito sa iyo? Ano ang aral na iyong natutuhan? Gawin ito sa iyong kuwaderno. Pangyayari: ______________________________________________ Epekto:___________________________________________________ Aral na natutuhan: ________________________________________ 58
  59. 59. Subukin Natin Pagmasdan ang nakaguhit na puno. Ipagpalagay mo na ito ay ang iyong pamilya. Ang iyong mga magulang o sinumang kasama sa bahay ay ang malalaking ugat. Ano- anong mga tagubilin ang pinasusunod sa iyo ng iyong mga magulang hanggang sa ikaw ay maging isang mabuting bunga? Isulat ang mga tagubilin o iniuutos sa iyo ng iyong mga magulang sa katawan ng puno at ang iyong pangalan naman bilang bunga. Ako bilang bunga DRAFT April 10, 2014 Emily Ang aking Ina/Ama o sinumang kasama sa pamilya Mga tagubilin ng aking mga magulang o sinumang kasama sa pamilya. Hal. Mag-aral ng leksyon bago manood ng TV Pamilyang Nagkakaisa Sa iyong ipinakitang kagalingan sa araling ito, binabati kita! Maaari ka nang tumuloy sa susunod na aralin. Panatilihin mo ang pagsunod mo sa mga gawain. 59
  60. 60. Aralin 9 Ako, Ang Simula! Ako ang Simula! Ano ang ibig sabihin ng mga katagang ito? Bilang isang batang mag-aaral sa ikatlong baitang, ano-ano ang mga kaya mong pamunuang gawin tungo sa kapayapaan, pagkakaisa, maayos, at masayang pagsasama ng iyong pamilya? Kung ito ay kaya mo, Isigaw mo, Ako ang Simula! Ano-ano ang mga tungkuling isinasagawa mo sa araw-araw sa inyong bahay na nakatutulong sa iyong pamilya? Isulat mo ito sa mga bilog at ibahagi sa iyong mga kaklase. Gawin mo ito sa iyong kuwaderno. Ang Aking Kalendaryo ng Gawain DRAFT April 10, 2014 Alamin Natin 60
  61. 61. Sagutin ang mga tanong at isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. 1. Ano-ano ang mga maaari mong tuparing gawain? Isa-isahin. 2. Matapat mo bang isinasagawa ang iyong mga tungkulin? Patunayan. 3. Patunayan kung gaano kahalaga ang naidudulot mong kagalingan sa iyong pamilya. 4. Bakit may pagkakataong hindi mo naisasagawa ang iyong mga tungkulin? DRAFT April 10, 2014 5. Makatutulong ba ang pagpaplano ng mga gawain? Bakit? Isagawa Natin Gawain 1 Ang pagpapaalaala ay gamot sa mga batang nakalilimot. Mapatutunayan ito sa pangkatang gawain na isasagawa. Magkaroon ng apat na pangkat sa klase. Pagtulungang buuin ang clock time organizer ng inyong takdang oras para sa mga dapat at kayang gawin sa inyong klase. Siguraduhing makatutulong ito sa inyong pag- aaral at sa mga gawaing makapagpapagaan sa inyong guro. Gawin ito sa inyong papel. Iulat ito sa klase. 61
  62. 62. 12 11 10 1 2 9 DRAFT April 10, 2014 8 4 7 5 6 Sa bawat takdang oras, ano-ano ang inyong mga napagkasunduang gawin? 3 62
  63. 63. Gawain 2 Narito ang malaking “Tandang Pananong” na may kaukulang tanong. Sagutin mo ito nang buong katapatan. Patunayan. Maasahan ba ako sa lahat ng oras? Patunay: DRAFT April 10, 2014 Ipinapasa ko ba sa iba ang mga inuutos sa akin? Ako ba ay sumusunod sa mga utos nang may ngiti? Patunay: Patunay: Ako ba ay hindi nag-aaksaya ng mga gamit, tubig, at kuryente? ___________________________________ Patunay: ? 63 Ako ba ay bumibili ng mga kailangan lamang? Patunay:
  64. 64. Isapuso Natin Sumulat ng Pick Up Line na galing sa iyong puso. Ito ay dapat na nagbibigay kasiyahan sa iyong damdamin hinggil sa mga naitutulong mo sa iyong pamilya at paaralan sa loob ng 24 oras. Makipagpalitan ka ng iyong sagot sa iyong kamag-aral. Halimbawa: Walis ka ba? Bakit? DRAFT April 10, 2014 Kasi, winawalis mo ang pagod ng iyong Nanay kapag tinutulungan mo siya sa mga gawaing bahay. Tandaan Natin Tunay na ang isang masayang pamilya ay nakikita sa pamamagitan ng maayos at mabuting pagsasama. Ang mga magulang na may mga anak na katulad mo ay natutuwa kung ikaw ay sumusunod sa kanilang mga utos at patakaran. Halimbawa ay ang sumusunod: - Maglaan ng sapat na oras para sa pag-aaral at paggawa ng mga takdang-aralin - Maging magalang sa lahat ng oras at pagkakataon - Tumulong sa mga gawaing-bahay sa mga araw na walang pasok - Magtipid sa paggamit ng tubig, kuryente, at iba pang bagay 64
  65. 65. Kung may pagsusunuran sa tahanan, makikita mo ang tunay na pagmamahalan. Ang pagsunod nang buong katapatan sa mga itinakdang tuntunin at gawain ay magbubunga ng kapayapaan at kaayusan sa samahan sa bawat kasapi ng isang pamilya. Palagian mong hangarin na maging masaya ang iyong mga magulang. Utos ng Diyos sa mga anak na mahalin nila ang kanilang mga magulang. Kinalulugdan ng Diyos ang mga anak na nagmamahal sa kanilang mga magulang. DRAFT April 10, 2014 Isabuhay Natin Gumawa ka ng isang pangako sa anyong patula o pa-rap o pakanta. Itanghal ito sa klase. Halimbawa: Ang Aking Pangako Kapag inutusan O tinatawag ako Agad, akong sasagot At sa utos ay susunod. 1. Hingin ang tulong ng iyong mga magulang at pasagutan sa kanila ang sipi ng “Ang Aking Anak” na iyong isinulat sa kuwaderno. 65
  66. 66. Ang Aking Anak! Paano ginagampanan ng inyong anak ang kanyang mga tungkulin sa tahanan? Ang aking anak na si ______________________ ay tinutupad nang buong husay at tapat ang kanyang mga tungkulin tulad ng __________________ __________________________________________________ __________________________________________________ Lagda:______________________ Lagyan ng kaukulang tsek ang iyong pinaniniwalaan Mga Gawain Totoo Hindi totoo 1. Hindi ako nagdadabog kapag inuutusan ako ng aking mga magulang. 2. Tumatakas ako sa paglilinis ng aming silid-aralan kapag uwian na. 3. Naghuhugas ako ng aming pinagkainan sa aming bahay. 4. Ginagawa ko kaagad ang aking takdang-aralin bago pumasok sa paaralan. Magaling! Natapos mo ang mga gawain nang tama. Maaari ka nang tumuloy sa susunod na aralin. Pagbutihin mo. 66 DRAFT April 10, 2014 Subukin Natin
  67. 67. Yunit II Mahal Ko, Kapwa Ko DRAFT April 10, 2014 67
  68. 68. Aralin 1 Mga May Karamdaman: Tulungan at Alagaan! Maipadarama ang pagmamalasakit mo sa iyong kapwa na may karamdaman sa simpleng paraan ng pagtulong at pag-aalaga. Alamin Natin Gawain 1 Suriin ang sumusunod na larawan. Alin sa mga ito ang iyo nang naisagawa bilang pagtulong at pag-aalaga sa may mga karamdaman? Isulat ang titik ng iyong sagot sa kuwaderno. A DRAFT April 10, 2014 68
  69. 69. B DRAFT April 10, 2014 D C 69
  70. 70. E Gawain 2 Gamitin ang iyong imahinasyon. Magtala ng iba pang paraan kung paano mo matutulungan at maalagaan ang isang kakilala o kaibigan o kamag-anak na maysakit. Kopyahin ang graphic organizer sa kuwaderno at sagutin. DRAFT April 10, 2014 Iba Pang Mga Paraan ng Pagtulong at Pag- aalaga sa tulad mong bata na may Karamdaman 70
  71. 71. Isagawa Natin Gawain 1 Basahin ang sumusunod na sitwasyon. Sumulat ng isang pangungusap kung ano ang dapat mong gawin upang tulungan, alagaan, o damayan ang taong may karamdaman. Gawin ito sa iyong kuwaderno. 1. Nabalitaan mo na ang iyong guro ay maysakit. 2. Ang nakababata mong kapatid ay may bulutong. 3. Nakita mo na di makatayo ang iyong kaibigan dahil sa masakit ang kaniyang paa. 4. Ang iyong kaklase ay umiiyak dahil sa tindi ng sakit ng kanyang ngipin. 5. Sa iyong pag-uwi ng bahay, nadatnan mo na ang iyong kapatid ay giniginaw dahil mataas ang lagnat. DRAFT April 10, 2014Gawain 2 Mula sa inyong guro, ang bawat pangkat ay bubunot ng nakabilot na papel na may nakasulat na sitwasyon. Matapos na pag-usapan ito sa grupo ay isa-isa itong isasadula sa harapan ng klase. Ipasadula ang kalagayang nakuha ng bawat pangkat. Pangkat 1 - Madalas na sumasakit ang ulo ng iyong kamag-aral na katabi mo sa upuan. Minsan ay hindi na siya makausap dahil sa tindi ng sakit ng kaniyang ulo. 71
  72. 72. Pangkat 2 - Pangkat 3 - Pangkat 4 - Isang linggo nang hindi nakakapasok ang isa ninyong kamag-aral. Nabalitaan ninyo na mayroon siyang malubhang karamdaman. Sumakit ang ngipin ng nakababata mong kapatid o pinsan at kayo ang magkasama sa mga panahong iyon. Pinuntahan ninyo ng mga kaibigan mo ang isa pa ninyong kaibigan upang sumama sa plano ninyong paglalaro sa inyong bahay. Ngunit nadatnan ninyo siya sa kaniyang tahanan na nakahiga sapagkat siya ay nilalagnat. May nakalaang 10 minuto para sa paghahanda ng ipakikitang dula-dulaan na ipalalabas sa loob ng tatlong minuto lamang. DRAFT April 10, 2014 Gagamitin ang rubric sa pagtataya ng palabas. Pamantayan 3 2 1 Husay ng Lahat ng 1-2 kasapi ng 3-4 na kasapi Pagkaganap kasapi sa pangkat ay ng pangkat pangkat ay hindi ay hindi nagpakita ng nagpakita ng nagpakita ng kahusayan kahusayan kahusayan sa sa sa pagganap pagganap pagganap Akma Naipakita Naipakita Hindi /Tamang nang nang naipakita ang saloobin sa maayos at maayos tamang sitwasyon may tiwala ngunit may saloobin sa ang tamang pag- sitwasyon saloobin sa aalinlangan sitwasyon ang tamang saloobin sa sitwasyon 72
  73. 73. Isapuso Natin Sumulat ng isang liham na humihingi ng paumanhin sa magulang, kapatid, pinsan, kamag-aral, kaibigan, o kapwa sa iyong pagkukulang noong sila ay maysakit. Gumawa ng mga pangako kung paano maisasagawa ang pagtulong sa kapwa sa oras ng kanilang karamdaman. Isulat ito sa isang papel. DRAFT April 10, 2014 Petsa _____________ Mahal Kong ___________, _________________________________________ ______________________________________________ ______________________________________________ ______________________________________________ ________________________. _________________, _________________ Lagda 73
  74. 74. Tandaan Natin Ang pagmamalasakit sa kapwa lalo na sa maysakit ay isa sa magagandang katangian nating mga Pilipino. Sa pamamagitan nito, tayo ay natututong magpahalaga sa ating sarili at kapuwa na siyang nagpapatibay ng ating ugnayan. Ang kaisipang, “Ibigin mo ang iyong kapwa tulad ng pagmamahal mo sa iyong sarili” ay kinikilala sa lahat ng dako ng daigdig. Kristiyano man o Muslim ay naniniwala sa kaisipang ito. Ito ang buod ng ikaapat hanggang ikasampung Utos ng Diyos na naging batayan na ang pagmamahal sa kapwa ay nagsisimula sa ating sarili. Sapagkat ang taong tunay na nagmamahal sa kaniyang sarili ay may kakayahan ding magmahal ng kaniyang kapwa. DRAFT April 10, 2014 Isa sa mga paraan upang maipakita at maipadama natin ang pagmamahal ay sa pamamagitan ng pagbibigay halaga at pagtugon sa pangangailangan ng maysakit. Ang simpleng pagpapapainom ng gamot, pag- alalay sa pagpunta sa palikuran, pagpupunas ng pawis, paghahanda at pagpapakain ng tamang pagkain at pag-sasaalang-alang ng kanilang nararamandaman ay malaking tulong upang mabawasan ang sakit na kanilang nararamdaman. Bukod dito ay makatutulong din ang pananalangin sa Diyos para sa mabilis na paggaling ng taong maysakit. Sa mga simpleng gawaing ito ay naipadarama natin ang pagmamalasakit at pag-unawa sa kanilang kalagayan na bunga ng ating pagmamahal sa ating kapwa. Lubos nating maipadarama sa mga taong may 74
  75. 75. karamdaman ang tunay nating pagmamalasakit sa pamamagitan ng wastong pag-aalaga at pagtulong sa kanilang mga pangangailangan. Isabuhay Natin Bumuo ng apat na pangkat at basahin ang teksto sa ibaba. Sagutin at pag-usapan sa inyong pangkat ang tanong na nakatalaga sa inyong pangkat. DRAFT April 10, 2014 May plano ang mga kaibigan ni Arby na maglaro pagkatapos ng klase. Nang makauwi na sa kanilang bahay, nagpaalam si Arby sa kaniyang ama ngunit hindi siya pinayagang sumama. Ayaw ng kaniyang ama na sumama siya sapagkat maysakit ang kanyang ina. Nais talagang sumama ni Arby ngunit pinili niyang manatili sa bahay upang tulungan sa gawaing bahay ang kaniyang ama. Tumulong din siya sa pag-aasikaso sa kaniyang inang maysakit. Mga Katanungan: Pangkat 1 - Ano ang masasabi ninyo sa ginawa ni Arby? Sumasang-ayon ba kayo sa kaniyang naging desisyon? Ipaliwanag. Pangkat 2 - Sa iyong palagay, ano ang mararamdaman ng ina at ama ni Arby sa kaniyang naging desisyon? 75
  76. 76. Pangkat 3 - Ano ang magiging bunga ng pagtulong sa maysakit at sa pagsunod sa magulang? Pangkat 4 - Kung ikaw si Arby gagawin mo rin ba ang kaniyang ginawa? Bakit? Dapat nating pasalamatan ang ating magulang sa pag-aasikaso sa atin tuwing tayo ay maysakit. Ipahayag natin ang ating pasasalamat sa kanila sa pamamagitan ng isang thank you card. Gumawa nito para sa sa bawat miyembro ng pamilya na nagpakita o nagpadama ng kanilang pagmamahal at pag-aaruga sa atin lalo na tuwing tayo ay may karamdaman. sa Hanay A kungIguhit ang masayang mukha nagawa mo na sa isang taong maysakit ang nakasaad na kilos sa bawat bilang at malungkot na mukha naman kung hindi pa. Isipin kung ilang beses mo na itong nagawa at isulat sa Hanay B. Sa tapat ng malungkot na mukha, isulat ang dahilan bakit hindi mo pa ito nagagawa. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel. A B DRAFT April 10, 2014 Subukin Natin Dahilan Kung Bakit Di Pa Nagagawa 1. Paglalagay ng bulsa de yelo sa noo ng isang nilalagnat na kasambahay. 2. Pagbabantay sa ospital sa isang taong may lubhang karamdaman. 76 3 beses Sapagkat wala pa ako sa tamang edad 0
  77. 77. DRAFT April 10, 2014 Maligayang bati! Hinahangaan kita dahil maTiyaga mong natapos ang araling ito. Napatunayan mo na isa kang mabuting mag-aaral. Nawa’y maging handa ka sa susunod na aralin para patuloy mong maipakita ang pagmamalasakit sa may karamdaman. 3. Pagpapainom ng gamot sa kapatid at magulang na maysakit. 4. Pagtulong sa pagdadala ng gamit ng kamag-aral na nilalagnat. 5. Pagdalaw sa tahanan ng kaibigan, kamag-aral, o guro na may sakit. 6. Pagbili ng gamot na dala ang reseta ng doktor sa tindahan para sa kasapi ng pamilya na may sakit. 7. Pag-akay sa mga maysakit sa pagsakay sa dyip o tricycle. 77
  78. 78. Aralin 2 Mga May Karamdaman: Dalawin at Aliwin! Ang pagmamalasakit sa mga may karamdaman ay maipadarama mo sa pamamagitan din ng pagbibigay ng panahon tulad ng pagdalaw, pag-aliw, at pagbibigay ng pagkain o anumang bagay na kanilang kailangan. Alamin Natin Ano sa iyong palagay ang dapat mong gawin kung nalaman mong maysakit ang iyong kaibigan o kamag-aral o kung sino man na iyong kakilala? Ano naman ang maaari mong dalhin o ihandog sa taong maysakit? Ibigay ang mga dahilan. Isulat ang iyong sagot sa loob ng bilog. Gawin ito sa iyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 78
  79. 79. Isagawa Natin Gawain 1 Maliban sa mga pagkain o materyal na bagay, maaari ka ring maghandog ng isang kard na naglalaman ng tula, awit, likhang-sining, at iba pa para sa taong iyong dinadalaw. Subukin mong gawin ito sa iyong kuwaderno. Gawain 2 DRAFT April 10, 2014 Mula sa inyong guro, ang bawat pangkat ay bubunot ng nakabilot na papel na naglalaman ng sitwasyon. Ito ay ipapakita ng bawat grupo sa paraang dula-dulaan. Pangkat 1- Masayang pag-aliw o pagpapasaya sa may karamdaman sa pamamagitan ng awit Pangkat 2- Masayang pag-aliw o pagpapasaya sa may karamdaman sa pamamagitan ng pagkukuwento Pangkat 3- Taos-pusong pagbibigay ng tamang pagkain o anumang gamit para sa maysakit na kapitbahay na kaibigan Pangkat 4 Taos-pusong pakikiisa sa pagsasagawa ng -“pray over” sa may karamdaman May nakalaang 10 minuto para sa paghahanda ng ipakikitang pantomina na ipalalabas sa loob ng tatlong minuto lamang. 79
  80. 80. Gamitin ang rubric sa ibaba sa pagtataya ng palabas. Pamantayan 3 Husay ng Lahat ng Pagkakagawa kasapi sa pangkat ay nagpakita ng kahusayan sa paggawa Tamang saloobin sa sitwasyon Naipakita nang maayos at may tiwala ang tamang saloobin sa sitwasyon 2 1-2 kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng kahusayan sa sa paggawa 1 3-4 na kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng kahusayan sa paggawa Naipakita Hindi nang naipakita maayos ang ngunit may tamang pag- saloobin sa aalinlangan sitwasyon ang tamang saloobin sa sitwasyon DRAFT April 10, 2014 Isapuso Natin Sumulat ng isang maikling dasal o “sambit” para sa mabilis na paggaling ng isang taong may karamdaman na iyong kakilala. Maaaring siya’y isang magulang, kapatid, kasambahay, kaibigan, kaklase, guro na iyong kakilala o napanood sa telebisyon, at nabasa sa pahayagan. Ibahagi ito sa harap ng klase. Isulat sa kuwaderno ang inyong sagot. 80
  81. 81. Tandaan Natin Ang pagmamalasakit sa kapwa ay pagpapakita ng mabuting pakikipagkapwa: sa mga magulang, kapatid, kasambahay, kaibigan, kaklase, o guro man sa lahat ng oras at pagkakataon. Likas sa tao ang maunawaan at madama ang damdamin ng ating kapwa. Gayundin ang kabutihan na nagbubunga ng paglilingkod sa kanila na ipinapakita natin sa pamamagitan ng pagmamalasakit. Sinisimulan nating magpakita ng malasakit sa bawat miyembro ng ating pamilya lalo na sa may karamdaman. Karaniwan nating inaaliw ang ating magulang, kapatid, o kung sino mang miyembro ng ating pamilya na may karamdaman.DRAFT April 10, 2014 Maaari naman nating maipakita ang pagmamalasakit sa ating kapwa na may karamdaman sa pamamagitan ng pagbibigay ng panahon upang sila ay dalawin, aliwin, bigyan ng tamang pagkain, o anumang bagay na kailangan nila at higit sa lahat ang paghahandog ng isang panalangin para sa maaga nilang paggaling. Ang mga simpleng gawain na ito ay mga tanda ng pagdamay o pagsuporta sa kapwa natin. Sa pagkakataong ito, nakatutulong tayo upang mapanatag ang kalooban ng isang tao. 81
  82. 82. Isabuhay Natin Iguhit ang puso kung gaano mo kadalas ginagawa ang sumusunod na pangyayari tungkol sa pagdalaw at pag-aaliw sa may karamdaman. Isulat ito sa kuwaderno. Mga Tuntunin 1. Nakikipag-usap o nakikipagkuwentuhan ako sa may karamdaman upang kumustahin ang kanyang kalagayan 2. Ibinibigay ko ang pangangailangan ng may karamdamang kapamilya at kaibigan 3. Sumasama ako sa Nanay ko para dumalaw sa may karamdaman sa pagamutan o ospital 4. Dinadalhan ko ng sariwang prutas ang may karamdaman 5. Naglalaaan ako ng oras sa pagdarasal sa may karamdaman para sa mabilis niyang paggaling Palagi Paminsan -minsan Hindi DRAFT April 10, 2014 82
  83. 83. Subukin Natin A. Lagyan ng tsek ay nagpapakita ng pagmamalasakit sa pamamagitan ng pagdalaw at pag-aliw sa may karamdaman at (X) naman kung hindi. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel. 1. Paghahandog ng isang masayang awitin sa Lolo na may karamdaman. 2. Pagbibigay ng get-well soon card sa kaibigang may karamdaman. 3. Pagkukuwento ng mga malungkot na pangyayari sa paaralan sa kaklaseng may karamdaman. 4. Pagdadala ng sariwang prutas sa kapitbahay na may karamdaman. 5. Paglalaan ng oras sa pagdarasal para sa mga may karamdaman. DRAFT April 10, 2014 B. Maliban sa mga pagkain o materyal na bagay, maaari ka ring maghandog ng isang kard na naglalaman ng maikling tula o awit, likhang-sining, o komiks para sa taong iyong dadalawin. Subukin mong gawin ito sa isang mas magandang papel at lagyan ng karagdagan dekorasyon. Matapos ay ipagkaloob ito sa isang kakilala na may karamdaman. Pagmasdang mabuti ang magiging reaksyon ng taong pinaghandugan. 83
  84. 84. C. Buuin ang diwa ng talata ayon sa isang karanasan. Gawin ito sa isang kuwaderno. Ang aking hinandugan ng _________ (tula, awit…) ay si _______________________________________. Siya ay ____________________ (kaugnayan sa tao). Nakita kong siya ay __________________________________ sa aking inihandog. Labis akong______________________________ DRAFT April 10, 2014 _____________________________________________sa aking napagmasdan. Ngayon, natutuhan kong____________ ____ ______, kung kaya’t aking gagawin ng___________ ________________________________________. Binabati kitang muli sa matagumpay mong pagtatapos sa araling ito. Naniniwala akong higit mong naunawaan ang kahalagahan ng pagmamalasakit sa mga may karamdaman. Nawa’y ipagpatuloy mo ang gawaing ito upang maging mas makabuluhan ang paglilingkod sa iyong kapuwa. 84
  85. 85. Aralin 3 Mga May Kapansanan: Mahalin at Igalang! Higit mong maipakikita ang malasakit sa mga may kapansanan sa pamamagitan ng simpleng pagtugon sa kanilang pangangailangan. Alamin Natin Basahin ang kuwento. DRAFT April 10, 2014 Ang Batang May Malasakit Lunes ng umaga, maagang pumasok si Rodel sa paaralan. Masaya siyang naglalakad papunta sa terminal ng sasakyan. Pagdating niya doon ay nakita niya si Juan, ang batang may kapansanan. “Magandang umaga sa iyo Rodel” ang bati ni Juan. “Magandang umaga rin naman” ang tugon ni Rodel. Nang dumating na ang dyip na kanilang sasakyan patungong paaralan ay inalalayan ni Rodel si Juan sa pagsakay hanggang sa pag-upo sa loob ng sasakyan. “Maraming salamat sa iyo Rodel”, sabay sabi ni Juan. “Walang anuman”, tugon naman ni Rodel. 85
  86. 86. Nang dumating na sila sa tapat ng kanilang paaralan, inalalayan pa rin niya si Juan sa pagbaba ng dyip, sa pagpasok sa loob ng paaralan at maging sa pagpasok sa silid-aralan. Lubos na nagpasalamat si Juan kay Rodel dahil sa ipinakitang malasakit at kabaitan sa kanya. Sagutin ang sumusunod na tanong. 1. Paano nagpakita ng malasakit si Rodel sa kaniyang kapuwa? 2. Tama ba ang kaniyang ginawang pagmamalasakit? 3. Kaya mo rin bang magmalasakit gaya ng ginawa ni Rodel sa isang taong may kapansanan? DRAFT April 10, 2014 Isagawa Natin Gawain 1 Pag-aralan ang sumusunod na sitwasyon. Ano ang dapat mong gawin upang maipakita ang iyong malasakit 86
  87. 87. sa may kapansanan? Isulat ang sagot sa inyong kuwaderno. 1. Pumunta ka sa tindahan at naabutan mong bumibili rin ang kapitbahay mong pipi. Hindi maintindihan ng tindera kung ano ang kaniyang binibili. Nagkataong marunong ka ng sign language. Ano ang dapat mong gawin? 2. Magkasama kayo ng Nanay mo sa pagtawid sa kalsada. Hinihintay ninyo na maging kulay berde ang ilaw trapiko para kayo ay makatawid. Nakita mong papatawid din ang isang batang pilay. Ano ang dapat mong gawin? DRAFT April 10, 2014 3. Kaarawan ng iyong kaklase at ikaw ay dumalo sa kaniyang handaan. Nakita mo doon si Tina ang batang bulag na iyong kababata. Narinig mo na gusto niyang uminom ng juice ngunit hindi siya pinapansin ng may hawak nito. Ano ang dapat mong gawin? Gawain 2 Ang bawat pangkat ay makatatanggap ng isang metacard kung saan nakasulat ang sitwasyon na pag- uusapan at gawain. Pangkat 1 - Magsadula ng isang eksenang nagpapakita ng pagmamalasakit sa isang bulag. Pangkat 2 - Iguhit sa loob ng isang malinis na papel ang nais mong ipakita at ipadama sa may mga kapansanan. Pangkat 3 - Lumikha ng isang saknong ng tula na may apat na linya na tumutukoy sa pagmamalasakit sa may mga kapansanan. 87
  88. 88. Pangkat 4 - Magbigay ng tatlong kilala ninyong tao na nagpakita ng pagmamalasakit sa mga taong may kapansanan. Sabihin kung paano niya ito ginawa. May nakalaang 10 minuto para sa paghahanda sa nabunot na sitwasyon o gawain. Ipapakita ng bawat pangkat ang inihanda sa loob ng dalawa hanggang tatlong minuto lamang. Ang rubric na gagamitin sa pagTataya ng kakayahan ng mga bata. Mga Pamantayan 3 Husay ng Lahat ng pagkaganap ng kasapi sa bawat kasapi pangkat ay nagpakita ng husay sa pagganap Tamang saloobin sa sitwasyon Naipakita nang maayos at may tiwala ang tamang saloobin sa sitwasyon DRAFT April 10, 2014 2 1-2 kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng husay sa pagganap Naipakita nang maayos ngunit may pag- aalinlangan ang tamang saloobin sa sitwasyon 1 3-4 na kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng husay sa pagganap Hindi naipakita ang tamang saloobin sa sitwasyon 88
  89. 89. Isapuso Natin Iguhit sa loob ng tatlong puso ang iyong sagot sa sumusunod na tanong. Gawin ito sa kuwaderno. 1. Ano ang iyong nararamdaman tuwing nagpapakita ka ng pagmamalasakit sa mga may kapansanan? 2. Ano ang iyong nararamdaman DRAFT April 10, 2014Tandaan Natin Ang pag-unawa sa damdamin at sitwasyon ng iba ay isang paraan ng pagpapakita ng kabutihan. Ang kabutihan ng ng isang aksyon ay nagsisimula sa kabutihan ng hangarin. Ang mga hangaring ito ay dapat na may pagsasaalang-alang sa kapakanan ng iba at maging sa sarili. Maipakikita ito sa salita at gawa. Kailangang meron itong katapatan at komplementaryong gawain na nagbibigay ng kahalagahan sa isang wagas na naisin at layunin. Ang pagmamalasakit sa isang taong may kapansanan ay isang paraang nagpapakita ng kabutihan ng hangarin. Ang Batas Republika 7277 ay 89 kapag may nakikita kang batang may kapansanan na pinagtatawanan? Bakit? 3. Kung ikaw naman ang nakakatanggap ng pagmamalasakit mula sa iyong kapuwa, ano ang nararamdaman mo?
  90. 90. DRAFT April 10, 2014 Sa pagkakataong ito, maipakikita natin ang pagmamalasakit sa mga may kapansanan sa pamamagitan ng pagbibigay ng lubos na pagmamahal, pag-unawa, at paggalang upang maramdaman nila na sila ay mahalaga rin tulad natin. Ang paglalaan ng upuan, pag-aalay sa pagtawid sa kalsada, at paglalakad ay mumunting paraan ng pagpaparamdam sa kanila na sila ay mahalaga bilang tao at kabahagi ng lipunan. Isabuhay Natin Mayroon kayong kapitbahay, kaibigan, kasambahay, kamag-anak, o kaklase na may kapansanan. higit na kilala sa taguring Magna Carta para sa mga Taong May Kapansanan (Magna Carta for Persons with Disability), ay legal na basehan upang isulong ang mga karapatan ng mga mamamayang may kapansanan. Kasama ang mga susog na ginawa ng Batas Republika 9442 at mga takda ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 437. TiniTiyak ng batas na ito ang pagpapatupad ng mga hakbang kaugnay ng rehabilitasyon at pagTiyak sa pansariling pag-unlad ng mga taong may kapansanan upang manatili sila bilang produktibong mga kasapi ng lipunan. TiniTiyak ng Batas Republika 7277 ang mga karapatan ng mga taong may kapansanan kaugnay ng pagkakaempleyo, pagkakaroon ng edukasyon, serbisyong medikal, karagdagang pantulong na paglilingkod, at iba pa. 90
  91. 91. Sumulat ng limang pangungusap kung paano mo sila tutulungan. Ibahagi ito sa klase. 1. 2. 3. 4. 5. _________________________________________________. _________________________________________________. _________________________________________________. _________________________________________________. _________________________________________________. DRAFT April 10, 2014 Subukin Natin Lagyan ng tsek ( nagpapakita ng pagmamalasakit sa mga may kapansanan at ekis (X) naman kung hindi. Isulat ang inyong sagot sa sagutang papel. 1. 2. 3. 4. 5. Akayin sa paglakad ang kamag-aral na bulag. Pagtawanan ang kaklaseng may bingot. Makipagkaibigan sa taong may kapansanan. Bigyan ng upuan ang batang pilay. Tuksuhin ang kalaro o mga batang duling. Muli, natapos mo na naman ang isang aralin kaya’t binabati kita sa matagumpay mong gawain. Hinahangaan kita sa ipinakita mong pagmamahal at paggalang sa mga may kapansanan. Hangad kong pahalagahan mo ang kanilang mga kakayahan na iyong matututuhan sa susunod na aralin. Ipagpatuloy ito! 91
  92. 92. Aralin 4 Kakayahan Mo, Pahahalagahan Ko! Ang pagmamalasakit sa may mga kapansanan ay maipakikita mo sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkakataon at suporta sa sandaling maipamalas nila ang kanilang natatanging kakayahan sa larangan ng laro at iba pang programang pampaaralan. Alamin Natin DRAFT April 10, 2014 Basahin ang tula. Tanging Yaman, Ating Kakayahan Natatanging kakayaha’y biyaya ng Maykapal Ito’y pagyamanin, paunlarin at ikarangal Anumang kakulangan paglaanan ng aral Ito’y pagpapakita ng magandang asal. Sa programa sa iskul bigyang puwang ang talino Nang sa angking talento’y tunay kang maging bibo Lubos na pagtitiwala sa sarili’y ialisto Kakayahan ng sinuman ay hindi masisino. Sa larangan ng pagguhit, pagpipinta’t pag-awit Gayundin sa palakasan kahit kulang ay susungkit 92
  93. 93. Ng medalya na sa iyo’y kukumpleto’t magsusulit Kapintasan, kakulangan hindi ka nga magagalit. Kapansanan ng mga tao hindi dapat pagtawanan Bagkus sila’y dapat tulungan at pahalagahan Ang bawat isa’y kailangan ituring na kaibigan Pagkat sila’y may halaga at bahagi ng lipunan. -rbc- Sagutin ang mga tanong: 1. Ano-ano ang mga kakayahang nabanggit sa tula? 2. Ano ang dapat mong gawin sa kakayahang ipinagkaloob sa iyo ng Poong Maykapal? 3. Ano ang katangian ng isang bata ang ipinahihiwatig sa tula? 4. Paano ipinakita ang pagmamalasakit sa kapuwa na may kapansanan? 5. Sa iyong palagay, dapat bang pagmalasakitan ang mga batang may kapansanan? Bakit? DRAFT April 10, 2014 Isagawa Natin Gawain 1 Basahin ang sumusunod na sitwasyon. Piliin ang titik ng nararapat mong gawin upang maipakita ang pagmamalasakit at paggalang sa mga may kapansanan. Gawin ito sa inyong kuwaderno. 1. Lunes ng umaga, mayroong palatuntunan sa bulwagan ng inyong paaralan. Nakita mo na ang iyong kaklase na pilay ay nakatayo lang sa may unahan ng bulwagan dahil wala nang bakanteng upuan. Ano ang dapat mong gawin? 93
  94. 94. A. Titingnan ko siya at pagtatawanan dahil siya ay walang upuan. B. Lalapitan ko siya upang ibigay sa kaniya ang aking upuan. C. Mananatili ako sa aking upuan at hahayaan ko na lang siyang nakatayo hanggang sa matapos ang palatuntunan. 2. Sa inyong talakayan sa klase ay sumagot ang kaklase mong may bingot. Hindi ninyo masyadong naunawaan ang kaniyang sinabi. Ano ang dapat mong gawin? A. Makikinig ako sa sagot ng kaklase ko. B. Tatayo rin ako at sasabayan ko siyang sumagot upang maunawaan ng iba kong kaklase. C. Sasabihin ko sa katabi ko ang tamang sagot.DRAFT April 10, 2014 3. Nagkaroon ng palatuntunan ang mga special education children sa inyong paaralan. Unang nagpakita ng kakayahan sa larangan ng tula ay ang hearing impaired child na si Jano. Nasa kalagitnaan na siya ng kaniyang tula nang bigla niyang makalimutan ang susunod na linya. Kung ikaw ay isa sa mga manonood, ano ang dapat mong gawin? A. Tatawanan ko si Jano. B. Tatawagin ko na siya para umupo na. C. Tahimik akong mananalangin na sana ay maalala niya ang nalimutang linya. Papauwi ka na ng bahay nang makita mo ang kaklase mong mabagal maglakad dahil siya ay naaksidente at naputulan ng kanang paa. Ano ang dapat mong gawin? A. Bibilisan ko ang paglalakad upang maunahan ko siya. 94 4.
  95. 95. B. Maglalakad ako na parang hindi ko siya nakita. C. Tutulungan ko siyang magdala ng kaniyang gamit. 5. Inutusan ka ng Nanay mo na bumili sa tindahan at nakita mo doon na kinukutya ang isang batang may kapansanan. Ano ang dapat mong gawin? A. Sasabihan ko ang batang may kapansanan na huwag pansinin ang mga batang nangungutya. B. Lalapitan ko ang mga batang nangungutya upang pagsabihan. C. Sasamahan kong umalis sa tindahan ang batang may kapansanan. DRAFT April 10, 2014 Gawain 2 1. Maghanap ng mga larawang nagpapakita ng pagmamalasakit sa mga may kapansanan. Idikit sa bond paper ang mga larawang ginupit. 2. Ang bawat pangkat ay gagawa ng isang saknong ng tula, awit, o yell tungkol sa larawang napili. 3. Ipapakita ng bawat pangkat ang ginawang tula, awit, o yell ayon sa larawang idinikit sa loob ng tatlong minuto lamang. Gamitin ang rubric sa pagtataya ng ginawang tula, awit, o yell. Mga Pamantayan Husay ng pagkakadikit ng mga larawan 3 Lahat ng kasapi sa pangkat ay nagpakita ng kahusayan 95 2 1-2 kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng kahusayan 1 3-4 na kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng
  96. 96. sa pagtulong sa pagbuo ng gawain Tamang saloobin Naipakita sa pagpapakita nang ng pagganap maayos at may tiwala ang tamang saloobin sa pagganap Gumawa ng tsart sa iyong kuwaderno tulad ng nasa pangungusap ay nagpapakita ng pagmamalasakit sa mga may kapansanan at ekis (x) naman kung hindi. 1. 2. 3. 4. 5. Pinupuri ko ang gawain ng mga may kapansanan na kapaki-pakinabang. Tumutulong ako sa inilulunsad na mga proyekto ng mga may kapansanan. Bumibili ako ng mga produktong ginawa ng mga may kapansanan. Nakikipaglaro ako sa kapuwa ko bata kahit na siya ay may kapansanan. Ipinagtatanggol ko sa simpleng paraan ang mga batang may kapansanan. DRAFT April 10, 2014 Isapuso Natin sa pagtulong sa pagbuo ng gawain Naipakita nang maayos ngunit may pag- aalinlangan ang tamang saloobin sa pagganap kahusayan sa pagbuo ng gawain Hindi naipakita ang tamang saloobin sa pagganap 96
  97. 97. Tandaan Natin Ang pagpapahalaga sa kakayahan ng mga may kapansanan ay pagpapakita ng pagmamahal na sila ay mahalagang bahagi ng lipunan tulad natin. May kasabihan tayong mga Pilipino na “ang kahirapan at kapansanan ay hindi sagabal o hadlang upang magtagumpay.” Ang kasabihang ito ay nagpapahiwatig sa atin na ang tibay at tatag ng loob ay lubhang kailangan upang makamit ang tagumpay anu- man ang kalagayan at katayuan natin sa buhay. Kagaya ni Apolinario Mabini, hindi naging hadlang ang kaniyang kapansanan upang siya ay hirangin bilang bayani. Nawa’y siya ay magsilbing inspirasyon sa pagkamit ng tagumpay. DRAFT April 10, 2014 Isabuhay Natin Ipakita ang natutuhan sa pagpapahalaga sa mga may kapansanan sa inyong lugar. Maglaan ng oras sa 97 Ang pagmamalasakit na may paggalang sa may mga kapansanan ay maipakikita sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkakataon at suporta sa sandaling maipamamalas nila ang kanilang natatanging kakayahan sa larangan ng laro at iba pang programang pampaaralan. Dapat tayong magpakita ng pagmamalasakit at pagmamahal sa mga taong may kapansanan sa lahat ng pagkakataon. Ito’y tanda ng pagbibigay ng kahalagahan sa kanilang pagkatao at kakayanan.
  98. 98. pagbisita at pagbibigay-aliw sa kapwa bata na alam mong may kapansanan sa inyong pamayanan. Gawin ito pagkatapos ng klase. Ikuwento o ibahagi sa buong klase ang kinalabasan ng iyong pagbisita. Subukin Natin kung ang pangungusap ay nagpapakita ng pagmamalasakit sa mga taong may kapansanan at ekis (x ) kung ito ay hindi. Isulat ang inyong sagot sa sagutang papel. 1. Niyaya ni Roy ang piping kamag-aral na sumali sa paligsahan ng pagsasayaw. 2. Pinahinto ng Ama sa pag-aaral ang anak dahil siya’y lumpo. 3. Isinama ng buong pamilya ang anak na may kapansanan sa kanilang paglalakbay. 4. Nagbigay ng wheel chair ang balik-bayang kapitbahay sa batang may kapansanan. 5. Ipinaampon ng mag-asawa ang kanilang anak na may kapansanan. DRAFT April 10, 2014 Binabati kita! Muli mo na namang natapos ang isang aralin. Naniniwala akong ang pagpapahalaga mo sa kakayahan ng isang may kapansanan ay kahanga- hangang gawain. Hangad kong ipagpapatuloy mo ito sa lahat ng oras at pagkakataon. Handa ka na ba sa susunod na aralin? Ipagpatuloy mo ang mabuting hangaring ikaw ay matuto! 98
  99. 99. Aralin 5 Maging Sino Ka Man, Dapat Igalang! Pagmamalasakit na may paggalang sa may kapansanan ang binibigyang-diin sa araling ito. Sa pamamagitan ng pagbibigay natin ng pagkakataon sa kanila, nagiging kabahagi sila ng pamayanan na walang itinatangi at sinisino. Alamin Natin DRAFT April 10, 2014 Basahin ang diyalogo. Natatanging Kaibigan! Sabado ng umaga. Sakay ng bisikleta si Bibo ng makasalubong niya si Gina, ang batang may kapansanan subalit mahusay naman siyang umawit. 99
  100. 100. Gina: Bibo: Hello, Bibo! Balita ko eh may paligsahan sa pag-awit sa darating na pista dito sa ating barangay? Sa palagay mo, maaari kaya akong sumali? Aba, oo naman Gina! Kaya nga pupunta ako sa bahay ninyo para ipaalam sa’yo at tanungin kung gusto mong sumali. Alam mo bang malaki ang mga papremyong ipamimigay sa mga mananalo? Talaga? Maraming salamat sa’yo Bibo! Kanino ba nagpapalista ang gustong sumali sa paligsahang iyon? Ayon sa nabasa kong patalastas na nakapaskil, eh, kay Kuya Gerwin daw, ang Hermano Mayor ng pista sa taong ito. Wala talaga akong masabi sa’yo Bibo! Saludo ako sa iyo dahil alam na alam mo ang buong detalye ng paligsahan. Puwede bang samahan mo ako ngayon para magpalista na kay Kuya Gerwin? Gina: Bibo: Gina: Bibo: Sagutin ang sumusunod na tanong: DRAFT April 10, 2014Sige, tayo na! 1. Ano ang natatanging kakayahan ni Gina? 2. Bakit pupunta si Bibo sa bahay ni Gina? 3. Ano ang katangiang ipinakita ni Bibo sa diyalogo? 4. Kaya mo rin bang gawin ang pagmamalasakit na ginawa ni Bibo kay Gina? Bakit? 5. Kung ikaw si Bibo/Gina, ano ang iyong mararamdaman kapag ikaw ang pinahahalagahan o nagbibigay importansya sa iba? Patunayan. 100
  101. 101. Isagawa Natin Gawain 1 Suriin ang sumusunod na sitwasyon. Ano ang iyong dapat gawin? Isulat ang sagot sa inyong kuwaderno. Mga Sitwasyon Kasama ka ng Nanay mong pumunta sa palengke at noon mo nalaman na bingi pala ang batang namamalimos. May paligsahan sa pag- awit sa iyong barangay at nais sumali ng iyong kababatang pilay. Sa iyong paglalakad, nakita mo ang iyong kapitbahay na bulag na malapit na sa may kanal. Marami kang laruan sa inyong bahay na hindi mo naman ginagamit. Nakita mo na sira na ang laruan ng kapitbahay mong pipi. Nakita mo ang isang batang putol ang kamay na hindi kayang dalhin ang kaniyang gamit. Ang dapat kong gawin ay…. 1. DRAFT April 10, 2014 2. 3. 4. 5. 101
  102. 102. Gawain 2 Ang bawat pangkat ay makatatanggap ng isang activity card kung saan nakasulat ang dapat nilang gawin. Pangkat 1 – Lagyan ng piring ang mata ng bawat bata sa inyong pangkat. Magkaisa sa isang salita na magsisilbing clue word ninyo upang mahanap ang iyong kasamahan. Pangkat 2 – May isang bagay kayo na hinahanap sa inyong silid-aralan. Ipakita kung paano ninyo ito mahahanap nang hindi kayo nagsasalita. Pangkat 3 - May gusto kayong abuting gamit sa mataas na kabinet ngunit kayo ay pilay. Pangkat 4 – May gusto kang sabihin sa iyong kaklase ngunit mahina ang kaniyang pandinig. Paano mo ito gagawin? Naranasan ninyo ang maging bulag, pipi, pilay, at bingi sa ating gawain. Paano mo maipakikita ang pagmamalasakit sa may kapansanang tulad nila? Pag- usapan sa bawat pangkat kung ano ang dapat gawin. Ibahagi ito sa klase. DRAFT April 10, 2014 3 Lahat ng kasapi sa pangkat ay nagpakita 102 Ang rubric na gagamitin sa pagtataya ng kakayahan ng mga bata. Mga Pamantayan Husay ng pagkaganap 2 1-2 kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita 1 3-4 na kasapi ng pangkat ay hindi
  103. 103. ng kahusayan sa pagganap Tamang saloobin sa sitwasyon Naipakita nang maayos at may tiwala ang tamang saloobin sa sitwasyon ng kahusayan sa pagganap Naipakita nang maayos ngunit may pag- aalinlangan ang tamang saloobin sa sitwasyon nagpakita ng kahusayan sa pagganap Hindi naipakita ang tamang saloobin sa sitwasyon DRAFT April 10, 2014 Isapuso Natin Iulat sa klase kung natupad ang pangako. Tandaan Natin Ang pantay-pantay na pagtingin ay pagpapakita rin ng paggalang sa kapuwa. Ito ay nagpapaalala sa atin na 103 Sumulat ng sariling pangako hinggil sa pagpapakita ng pagmamalasakit na may paggalang sa mga may kapansanan. Simula sa araw na ito, ako ay nangangako na ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ _____________________________________________________.
  104. 104. walang mayaman o walang mahirap sa lipunang ating ginagalawan. Nararapat nating pahalagahan ang taglay na mga kakayahan ng bawat isa may kapansanan man o wala. Wala tayong karapatan upang husgahan ang ating kapwa sa panlabas na kaanyuan. Ipinahihiwatig sa awiting “Bulag, Pipi, at Bingi” ni Freddie Aguilar na ang kapansanan ay hindi hadlang upang maipakita ang ating natatanging kakayanan o talento. Lagi nating itanim sa ating isipan na walang sinumang perpekto sa ibabaw ng mundo. Bawat isa ay may kani-kaniyang lakas at kakulangan. Sa bisa pa rin ng Batas Republika 9442 na sumusog sa Batas Republika 7277, ipinagbabawal na rin ngayon ang panunuya sa mga taong may kapansanan, maging sa pamamaraang pasulat, pasalita, o sa pamamagitan ng mga kilos. Pinagtibay din ang mga susog na ito upang pigilan ang pagbaba ng tingin sa mga taong may kapansanan. Kaya’t ang pagmamalasakit sa mga may kapansanan ay dapat nating gawin sa lahat ng pagkakataon. Ito ay pagpapakita rin ng paggalang upang maramdaman nilang bahagi rin sila ng lipunan. DRAFT April 10, 2014 104
  105. 105. Isabuhay Natin Magkaroon ng isang proyekto “Kapuwa ko, Mahal ko” na gagamitin sa outreach program para sa mga may kapansanan. Magdala ng isang malaking kahong babalutan ng used gift wrapper. Ilagay ito sa sulok ng silid-aralan upang dito ilagak ng mga bata ang mga dadalhin nilang regalo: damit, laruan, de lata, at iba pa para sa mga batang may kapansanan. DRAFT April 10, 2014“Handog Ko sa Kapuwa Ko” Gagawin ito sa loob ng isang buwan. Ang lahat ng mga naipong gamit o anupaman ay ipapamigay sa mga batang may kapasanan. 105
  106. 106. Subukin Natin nagpapakita ng pagmamalasakit na may pagalang sa may kapansanan at ekis (X) kung ito ay hindi. Isulat ang inyong sagot sa sagutang papel. 1. Tinatawag ko ang aking kapuwa na may kapansanan sa kanilang tunay na pangalan o palayaw. 2. Tinatawanan ko ang may kapansanan sa kanilang kapulaan. 3. Ginagaya ko ang may kapansanan sa kanilang paglalakad at pagsasalita. 4. Nakikipaglaro lang ako sa kapwa ko rin na may kapansanan. 5. Tinutulungan ko ang mga may kapansanan sa abot ng aking makakaya. DRAFT April 10, 2014 Binabati kita sapagkat maluwalhati mong natapos ang araling ito. Hinahamon kita na sana ang tunay na pagmamalasakit sa may kapansanan ay maipakita mo nang may respeto o paggalang sa lahat ng pagkakataon. Mahusay! 106
  107. 107. Aralin 6 Kapwa Ko, Nauunawaan Ko! Hindi lahat ng bata ay magkakatulad ang katayuan sa buhay. May magagawa ka para sa iba. Alamin Natin Pagmasdan ang mga larawan at dugtungan ang pariralang katabi nito. Gawin ito sa inyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 Kung makikita ko ang batang ito, ako ay__________________________________ ____________________________________ ____________________________________ ___________________________________. Kapag lumalapit sila sa akin at nanghihingi ng pera, ako ay __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ _________________________________. 107
  108. 108. Kung makikita kong ganito lagi ang suot ng bata ako ay _______________ ___________________________________ __________________________________. Sagutin ang mga tanong. 1. Nakasalamuha mo na ba ang mga batang nasa larawan? 2. Ano ang nararamdaman mo kapag nakikita o nakakasama mo sila? 3. Paano mo isinasaalang-alang ang kanilang katayuan o kalagayan sa buhay? Bakit? 4. Sino-sino pa ang mga batang nakakasama o nakakasalamuha mo na nangangailangan ng tulong? Bakit? 5. Naipakita mo ba sa kanila ang pagsasaalang-alang sa kanilang kalagayan sa buhay? DRAFT April 10, 2014 Isagawa Natin Pangkat 1 - sa mga batang nakaranas ng kalamidad 108 Bawat pangkat ay magsasadula kung paano ninyo isinasaalang-alang ang kalalagyan sa buhay ng iyong kapuwa bata batay sa sitwasyong ibibigay ng guro.
  109. 109. Pangkat 2 - Pangkat 3 - Pangkat 4 - Pangkat 5 - sa isang payat na kamag-aaral na namumutla habang nagkaklase sa kaklase mong maikling-maikli na ang lapis sa isang batang lalaking putol ang isang kamay pero gustong sumali sa inyong larong basketbol sa isang batang nakita mo sa isang bahay-ampunan Isapuso Natin DRAFT April 10, 2014 Magnilay. Isipin ang mga taong nakasalamuha mo na at nangailangan ng iyong tulong, pagkalinga, o malasakit. Isulat ito sa speech balloon. Natugunan mo ba ang kanilang pangangailangan sa oras na iyon? Isulat sa kaliwang bilog ang ginawa mong pagtugon sa kanilang pangangailangan. Kung mangyayari itong muli, ano naman ang gagawin mo? Isulat naman ito sa kanang bilog. Gawin ito sa inyong sagutang papel. 109
  110. 110. Tandaan Natin Lahat ng bata ay may iba’t ibang kalalagyan sa buhay. Mayroong mayaman at mayroon din namang mahirap. Mayroong nangangailangan ng tulong at mayroon din namang may kakayahang magbahagi. Hindi tama na husgahan o pakitaan ng masama ang ating kapuwa kung iba ang kalalagayan nila sa buhay. Sa pang-araw-araw nating pamumuhay, hindi natin maiiwasang makasalamuha ang iba’t ibang uri ng bata kung kaya’t nararapat na alam natin kung paano sila igalang, irespeto, at pakitunguhan nang tama. DRAFT April 10, 2014 Marapat na isaalang-alang natin ang kalagayan ng ating kapwa bata. Pakitunguhan natin sila nang maayos at ibigay ang nararapat na tulong para sa kanila. Ayon nga sa ating Panginoon, tandaan natin, ang kagandahang-loob ay huwag ipagkait sa kapwa kung ikaw ay may kakayahang ito ay magawa, gawin mo ito nang mahusay at tama. Isabuhay Natin Paano mo ipapakita ang pagsasaalang-alang sa katayuan/ kalagayan ng kapwa bata? Isulat ang dapat gawin sa bawat sitwasyon. Mga Sitwasyon 1. May batas na nagbabawal sa 110 Dapat Gawin
  111. 111. 2. 3. DRAFT April 10, 2014 4. 5. Subukin Natin Iguhit ang masayang mukha kung ang pangungusap ay nagpapahayag ng pagsasaaalang-alang sa katayuan o kalagayan ng iyong kapuwa bata at malungkot na mukha naman kung hindi. pamamalimos. Nang pumunta ka sa palengke, may nakita kang batang namamalimos. Nakita mo ang isang batang nanghihina sa gutom. May batang kumakatok sa bintana ng inyong sasakyan at halos kasing- edad mo lamang. Nag- aalok siya ng sampaguita sa iyong ama. Nakita mo ang isang batang nakatingin sa iyo habang kumakain kayo sa restawran. Nakita mong naglalaro ang batang punit-punit ang kasuotan. 1. Binibigyan ng pagkain ang batang nagugutom. 111
  112. 112. 2. Pinasasaya ang bata sa lansangan sa pamamagitan ng pagbigay ng mga pangangailangan tuwing may okasyon. 3. Sinasarili ang panonood ng telebisyon sa bahay upang inggitin ang mga kalaro. 4. Hinahatian ng baon ang isang kalaro na walang makain at nagugutom. 5. Sumasali sa mga outreach program ng barangay, nagpapadala ng pagkain at mga damit sa mga batang nasa malalayong lugar. Binabati kita! Kahanga-hanga ka dahil matiyaga mong natapos ang araling ito. Nawa’y maging handa ka sa susunod na aralin para patuloy mong maisaalang-alang ang katayuan at kalagayan ng kapuwa mo bata. DRAFT April 10, 2014 112
  113. 113. Aralin 7 Magkaiba Man Tayo Hindi natin maiiwasan na may mga kapuwa bata tayong makakasama o makakasalamuha na kabilang sa mga pangkat-etniko. Paano natin isasaalang-alang ito? Alamin Natin Basahin ang kuwento: DRAFT April 10, 2014 Ang Matulunging Bata Sa loob ng silid-aralan, tahimik na gumagawa ang mga bata ng kanilang pagsasanay sa Filipino. Napansin ni Lita si Lawaan, ang bago nilang kaklaseng Aeta na hindi mapakali sa upuan. Wala siyang lapis at papel na gagamitin. 113
  114. 114. Dali-daling kinuha ni Lita ang iba pa niyang lapis at papel sa kaniyang bag at ibinigay kay Lawaan. Laking gulat at pasasalamat ng bata kay Lita. Masaya niyang tinanggap ang tulong ni Lita at sila ay naging mabuting magkaibigan. Pag-usapan natin. DRAFT April 10, 2014 1. Ano ang kaibahan ni Lawaan kay Lita? 2. Bakit hindi mapakali si Lawaan sa kaniyang upuan? 3. Paano ipinakita ni Lita ang pagmamalasakit sa bago niyang kaklase? 4. Kung sa iyo ito nangyari, ano ang gagawin mo? Bakit? 5. Nakaranas ka na ba ng pangyayari na katulad ng kay Lita? Ano ang iyong ginawa? 114
  115. 115. Isagawa Natin Gawain 1 Kilala ba ninyo sila? Hanapin ang mga pangkat etniko na nakasulat sa loob ng word hunt. B I S E T A U S U I M A S T T I B L Y L T D U H K GM C R L L T A N B I B A C E B DRAFT April 10, 2014 A Y A R B A G O R E L A OG O B T O O D O U M K K A N Y MO Y O O H A G A N O Gawain 2 1. Gumuhit ng puno sa isang papel. Lagyan ito ng mga bungang puso. Pumili ng isang pangkat-etniko na nakasama mo na o gusto mong makasama. Isulat ito sa katawan ng puno na iyong ginawa. Sa mga bunga 115
  116. 116. ng puno, isulat naman ang nais mong ibahagi sa kanila upang maipakita ang pagsasaalang-alang sa kanila. DRAFT April 10, 2014 Isapuso Natin A. Sabihin kung nagpapakita ng pagsasaalang-alang sa pangkat-etnikong kinabibilangan ng kapuwa bata ang mga sitwasyon. Ipaliwanag ang iyong sagot. 1. Pinapahiram ni Ben sa kaklaseng Ita ang lapis at pambura niya. 116
  117. 117. 2. Ibinahagi ni Mariel ang ilan sa mga paborito niyang laruan at sapatos sa mga batang Tausug. 3. Masayang sumasama sina Jerome at Miguel sa mga proyekto at gawain ng paaralan para makapaglibang at makarating sa ibang lugar. DRAFT April 10, 2014 Tandaan natin B. Gumawa ng isang liham pangkaibigan para sa isang batang kabilang sa isang pangkat etniko na kaiba sa inyo. Ipakita sa liham kung paano mo isinasaalang- alang ang kaniyang kaibahan sa inyo. Lahat ng tao ay pantay-pantay anuman ang pangkat- etnikong ating kinabibilangan. Kung kaya dapat nating isaalang-alang ito sa pakikitungo sa ating kapuwa bata. Nasasaad sa Deklarasyon ng United Nations sa Karapatan ng mga Katutubo na ang mga katutubo ay kapantay ng lahat ng tao, bagama’t kinikilala ang karapatan na pagkakaiba ng lahat ng tao, pagsasaalang- alang sa pagkakaiba, at paggalang sa kakanyahan. Magkakaiba man tayo ng pangkat-etnikong kinabibilangan, lahat tayo ay nakapag-ambag sa kasaysayan at kultura ng ating bayan. May iba-iba man tayong paniniwala, panuntunan, kinagawian, relihiyon, at kultura, tayo ay iisa pa rin. Matagal nang panahon na hindi pantay ang pagtrato natin sa iba nating kapwa bata. Panahon na para baguhin natin ito. Ating isaalang-alang ang kinabibilangan nilang pangkat-etniko. Magkaiba man tayo, dapat natin silang 117
  118. 118. pakitunguhan nang maayos at tulungan kung kinakailangan. Isabuhay Natin Sa tulong ng inyong gurong tagapayo, magsagawa ng isang outreach program para makatulong sa mga pangkat etniko. Maaaring ito ay: DRAFT April 10, 2014 a. Paghahanap ng batang mula sa isang pangkat- etniko na malapit sa inyong paaralan para bigyan sila ng mga gamit, pagkain, at simpleng pangangailangan. b. Paghahanap sa inyong paaralan ng mag-aaral na maaaring kabilang sa isang pangkat-etniko. Anyayahan ang kanilang pamilya na bisitahin ang inyong paaralan at bigyan sila ng natatanging palatuntunan. Isabay na rin dito ang pagbibigay ng mga simpleng regalo na magagamit nila sa kanilang tahanan. c. Pagsusulat ng isang artikulo na mailalathala sa pahayagan ng inyong paaralan hinggil sa kahalagahan ng kultura ng mga pangkat-etniko. 118
  119. 119. Subukin Natin Sa gitnang bilog, iguhit o isulat ang isang pangkat- etniko. Sa maliliit na bilog na nakapalibot, iguhit o isulat naman ang mga paraan kung paano mo mapapahalagahan ang pangkat-etnikong kinabibilangan niya. Gawin ito sa iyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 119
  120. 120. Aralin 8 Ikaw at Ako ay Masaya! Tayo’y Nagkakaisa! Naipapakita nang may kasiyahan ang pakikibagay at pakikiisa sa mga gawaing pambata tulad ng paglalaro, pagsali sa programa sa paaralan, at paligsahan. Alamin Natin A. Gumawa ng balak tungkol sa pagsasagawa ng isang maikling palatuntunan. Ito ay lalahukan ng mga bata bilang pagdiriwang sa Children’s Month Celebration. B. Itala ang mga programa, palatuntunan, paligsahan at pagdiriwang na isinasagawa sa inyong paaralan sa tsart katulad ng nasa ibaba. Lagyan ng tsek ang ikalawang kolum kung nilahukan mo ito at ekis naman kung hindi. Sa ikatlong kolum, iguhit ang iyong naramdaman ng isagawa ito. Masayang mukha kung nasiyahan ka at malungkot na mukha naman kung hindi. Sa huling kolum, isulat kung bakit ito ang iyong naramdaman. Gawin ito sa inyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 Halimbawa: Programa/ Palatuntunan/ Paligsahan Nutrition Month Parade Pakikilahok Naramdaman Bakit? Ako ang “A-1 Child”  120
  121. 121. Isagawa Natin Pangkatin ang inyong klase sa lima. Bawat pangkat ay magpapakita ng palabas kung paano isinasagawa ang sumusunod na programa/ palatuntunan/paligsahan sa paaralan. Magsagawa ng pagpaplano sa loob ng 10 minuto at ipakita ito sa loob ng tatlong minuto. Pangkat 1– Buwan ng Wika (sa paraang Balagtasan) Pangkat 2 – Quiz Bee (sa paraang rap) Pangkat 3 – Scouting Month (sa paraang chant) Pangkat 4 – Paligsahan sa Pag-awit Pangkat 5 – Paglalaro DRAFT April 10, 2014 Gamitin ang pamantayan sa ibaba upang maipakita nang maayos ang gagawin ninyong palabas. Pamantayan Kasiyahang ipinakita sa gawain Lahat ng kasapi ng pangkat ay nagpakita ng kasiyahan sa pakikilahok sa gawain Pakikiisa Lahat ng kasapi ng pangkat ay nakiisa sa gawain Isa o dalawang kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng kasiyahan sa pakikilahok sa gawain Isa o dalawang kasapi ng pangkat ay hindi nakiisa sa gawain Tatlo o mahigit pang kasapi ng pangkat ay hindi nagpakita ng kasiyahan sa pakikilahok sa gawain Tatlo o mahigit pang kasapi ng pangkat ay hindi nakiisa sa gawain 121
  122. 122. Maging mapanuri sa panonood ng palabas ng bawat pangkat sapagkat bawat isa ang magiging hurado. Bawat isa ay may show me board na itataas kung saan nakalagay ang bilang ng bituin. Isapuso Natin Gawain 1 Isulat ang iyong nadarama kung kasali ka sa sumusunod na larawan. Ibahagi kung bakit. 1. DRAFT April 10, 2014 _____________________ ako dahil_______________________ _____________________________________________________ 122
  123. 123. 2. _____________________ ako dahil_______________________ ______________________________________________________ DRAFT April 10, 2014 3. ________________________ako dahil____________________ _____________________________________________________ _____________________________________________________ 123
  124. 124. Gawain 2 Piliin sa kahon ang mga gawain sa paaralan na nadarama mo ang kasiyahan kung ikaw ay nakikiisa at lagyan ng arrow patungo sa masayang mukha Kung hindi ka naman nasisiyahan, lagyan ng arrow . . Kung nasapatungo sa malungkot na mukha malungkot na mukha, gumuhit ka ng isang malaking puso. Ilagay sa loob ng puso ang iyong gagawin upang makiisa ka sa mga gawain nang may kasiyahan. Gawin ito sa inyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 124
  125. 125. Tandaan Natin Marami sa mga gawaing pampaaralan ang nangangailangan ng pakikiisa ng mga bata upang maging matagumpay ito. Ilan dito ay sa mga paglalaro, paligsahan, pagdiriwang, at iba pa. Sa pakikiisa natin sa mga gawaing pampaaralan nararapat nating gawin ito nang may kasiyahan. Makiisa tayo nang bukal sa kalooban at hindi napipilitan lang. Ang pagpapakita ng tunay na nararamdaman ay nangangahulugang tapat ka sa iyong sarili gayundin sa iyong kapuwa. DRAFT April 10, 2014 May mga pagkakataong hindi mo nagugustuhan ang kinalalabasan ng mga pangyayari kabilang dito ang pagkatalo sa paligsahan, pagkakamali sa pagsasayaw, at iba pa. Hindi tayo dapat malungkot dito sa halip ay ipakita natin ang kasiyahan para sa kanila gayundin para sa ating sarili sapagkat naipakita natin na kaya natin ang mga gawaing ito. Isabuhay Natin Alalahanin ang mga gawaing pampaaralan na sinalihan mo noong nakaraang isang linggo. Pumili ng lima at isulat ito sa isang diary. Ilahad kung ano ang ginawa mo sa kaliwang pahina at sa kanan naman ay ilagay mo ang 125
  126. 126. aral na iyong natutunan sa gawain. Gawin ito sa iyong kuwaderno. DRAFT April 10, 2014 Subukin Natin Sa isang sulatang papel, ipakita kung paano ka nakikiisa sa mga gawaing pambata nang may kasiyahan. Maaari itong ipakita sa pamamagitan ng pagsulat, pagpinta, o anumang paraang nais mo. 126

×