20120329 nijmegen zorgpresentatie

827 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
827
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
266
Actions
Shares
0
Downloads
13
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • 03/30/12 Perez KSI-ECST Amsterdam June 2009
  • 20120329 nijmegen zorgpresentatie

    1. 1. Zorgen voor (Over)Morgen Jan Rotmans Nijmegen, 29 maart 20121
    2. 2. Opbouw 1. Maatschappij in transitie Duiding tijdsgeest 2. Waarom transities? Persistente problemen in de zorg 3. Wat zijn transities? Fundamentele omwenteling in structuur, cultuur, werkwijze 4. (Hoe) kun je transities sturen? Opzet Transitieprogramma Langdurende Zorg 5. Hoe ziet een transitie-agenda eruit? Mobiliseren koplopers in de Langdurende Zorg2
    3. 3. Samenleving in Transitie3
    4. 4. Samenleving in Transitie we leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Herman Verhagen crises zijn manifestatie van systeemovergang4
    5. 5. Transitie naar duurzame samenleving Voorontwikkelingsfase Doorontwikkelingsfase 25 jaar 25 jaar Opbouw van duurzame samenleving Kantelpunt Oud Paradigma Nieuw Paradigma Oude Instituties Nieuwe Instituties Tijd5 We zitten hier
    6. 6. Cultuur Verandering oude wereldbeeld nieuwe wereldbeeld exploitatiemodel co-operatiemodel economisch rendement maatschap. rendement lineaire processen kringlopen waarde ontlenen waarde creëren zelfredzaam samenredzaam6
    7. 7. Structuur Verandering oude structuur nieuwe structuur verticaal horizontaal hiërarchisch netwerken top-down bottom-up centraal decentraal zuilen gemeenschappen7
    8. 8. Sturings Verandering oude sturing nieuwe sturing mono-actor sturing netwerksturing controle, beheersing adaptief, anticipatief zekerheid onzekerheid simplexiteit complexiteit regisseren faciliteren8
    9. 9. Transitie naar Duurzaamheid zoektocht naar nieuwe waarden Van Naar wantrouwen vertrouwen ik & zelf wij & samen korte termijn lange termijn maximaal optimaal status geluk welvaart welzijn kwantiteit kwaliteit ethische revolutie9 nieuwe waarden, nieuwe moraal en nieuwe omgangsvormen
    10. 10. Persistente Problemen10
    11. 11. Persistente maatschappelijke problemen  complex  verankerd in onze maatschappelijke structuren  onzeker: geen pasklare oplossingen  moeilijk stuurbaar: veel actoren betrokken  bestaan reeds decennia mobiliteit, energie, zorg11
    12. 12. Persistente maatschappelijke problemen  huidig beleid alleen is niet voldoende  marktdenken geen oplossing voor hardnekkige problemen  poldermodel ongeschikt voor aanpakken van hardnekkige problemen  pseudo-oplossingen worden snel onderdeel van het probleem wat dan wel? systeeminnovatie / transitie12
    13. 13. Persistente problemen in gezondheidszorg Zorgsysteem structuur: specialisatie, bureaucratisch, technologisch wijdvertakt, fijnmazig zorgregime, hierarchisch cultuur: sterke autonomie, grote autoriteit, rationeel dominantie artsen, gezagsgetrouw werkwijze: aanbodgedreven, klacht georiënteerd, “kurieren am symptoom” medische maakbaarheid13
    14. 14. Symptomen van persistente problemen medificatie van niet-medische problemenkosten stijgen, tevredenheid daalt professional als productiemachine verstarde zorgaanbieders beheerszieke structuren over-gespecialiseerde, gefragmenteerde zorg standaardisatie vs individualisering gesloten sector ‘afvalputje’ van de maatschappij14
    15. 15. Persistente problemen in langdurende zorg dieperliggende mechanismen angst, wantrouwen mens als behandelbaar object controle en beheersing mechanisering financiële afrekenbaarheid 15
    16. 16. Persistente problemen in langdurende zorg Systeem wisselwerking met Mens beklemmend dociel, cliënt controle, beheersing beperkte ruimte efficiency, doelmatigheid neemt geen ruimte regelzucht geen keuzevrijheid 16
    17. 17. Perverse effecten Marktwerking omzetmaximalisatie winstuitkeringen fusiedrang bureaucratie forse toename bv’s stijging topinkomens productiequota17
    18. 18. Persistente problemen in langdurende zorg Systeem wisselwerking met Mens collectieve waarden individuele waarden doelmatigheid aandacht / warmte efficiency vertrouwen geld kwaliteit 18
    19. 19. Persistente problemen in langdurende zorg mens en systeem zijn vervreemd van elkaar verbroken verbindingen tussen: lichaam en geest management en werkvloer financiering en inhoud gezondheid en welzijn, arbeid, sport zorgverlener en verzorgde 40% van medewerkers overweegt zorg te verlaten! 19
    20. 20. Persistente problemen in langdurende zorg essentie relatie tussen zorgverlener en zorgvrager vertrouwen, intimiteit, passie, aandacht, bezieling is verworden tot relatie tussen leverancier en cliënt kosten, doelmatigheid, budget, efficiency, afrekening 20
    21. 21. Persistente problemen in langdurende zorg Systeem is belangrijker geworden dan Mens vandaag is belangrijker morgen cijfers belangrijker dan mensen 21
    22. 22. Waarom nú?  Maatschappij volop in beweging [ individualisering, vergrijzing, verkleuring, liberalisering, moderne gezinnen, flexibilisering arbeid, veranderde levensbeschouwing ]  Zorg is verstard kan nauwelijks meebewegen  Spanningen op de Zorg bouwen al sinds 70-er jaren op  Care kan sleutelrol vervullen in de Zorg (maatschappij) van 21ste eeuw  Maar niet met een 19de eeuws paradigma en organisatiemodel!  Fundamentele omslag, oftewel een transitie, nodig22
    23. 23. Formidabele Transitie-opgave zorg in 2050 zal 1 op de 2 Nederlanders ouder zijn dan 50 jaar 25% van Nederlanders bestaat uit 65+ ers 1/3 van bevolking bestaat uit Allochtonen zorgbehoefte zal explosief toenemen 1/3 van inkomsten van Nederlanders gaat naar zorg 20-25% van Nederlanders werkt in zorg23
    24. 24. In welke transitiefase zit de gezondheidszorg? Stabilisatie Duurzame gezondheidszorg Situatie gezondheidszorg Acceleratie Take-off Voorontwikkeling Tijd24
    25. 25. Wat zijn transities?25
    26. 26. Wat zijn transities? fundamentele verandering van structuur, cultuur, werkwijzen op systeemniveau structuur: institutionele opbouw, economische structuur, fysieke structuur cultuur: gedeelde beelden, waarden, paradigma’s en perspectief werkwijzen: routines, regels, gedrag fundamentele omslag in denken en handelen op systeemniveau26
    27. 27. Systeemverstarring elk complex systeem verstart na verloop van tijd en wordt rigide eisen van samenleving en van gebruikers worden steeds hoger systeem kan niet meer aan die eisen voldoen systeem moet zich radicaal vernieuwen, of anders sterft het af27
    28. 28. Stelling: De curatief gedomineerde zorg bereikt in de jaren 60-70 haar hoogtepunt en is sindsdien niet meer fundamenteel veranderd Echter: De geschiedenis laat zien dat sectoren kunnen omslaan, ook de huidige zorg is uit turbulente veranderingen ontstaan28
    29. 29. einde verzuilingnauwelijks medicijnengeen technologie, systeem bereikt financiële Pogingen om kosten tegeen rol staat Wettelijke groei grenzen beheersen en verankering,arts thuis voor rijken doorgaande harmonisatie en omgeving beginterbarmelijke hospitalen voor schaalvergroting dramatisch te veranderenarmen ziekenfonds Wettelijke verankering, verplicht harmonisatie ensommige artsen lijden armoede schaalvergroting specialisten eigen gebied arts artsen sociale kwesties op agenda beschermd verenigen hygiene maakt modern hospitaal mogelijk beroep zich aantal ziektes wordt goed geneesbaar 1800 1825 1850 1875 1900 1925 1950 1975 Voorontwikkeling Versnelling Stabilisatie29
    30. 30. Hoe werken transities?regime: dominante structuur, cultuur en werkwijzen met macht en gevestigde belangenniche: opkomende, afwijkende structuur, cultuur en werkwijzen op klein schaalniveauniche wil macht ontwikkelen en het bestaande regimeovernemen; regime beschermt zich daartegen door deniche onschadelijk te maken of op te nemen transitie = regime-wisseling = machtswisseling30
    31. 31. Hoe werken transities? een transitie mislukt als de structurele verandering vanuit het regime plaatsvindt met alleen regime-partijen ‘een kalkoen zal zichzelf niet slachten’ een transitie mislukt als de structurele verandering vanuit niches plaatsvinden met alleen niche-partijen ‘muis en olifant stampen samen op de brug’ een transitie kan lukken als niche-partijen en veranderingsgezinde regime-spelers elkaar vinden en gaan samenwerken31
    32. 32. Zijn transities te sturen?32
    33. 33. Een transitie is geen uitvoeringsprogramma transities verlopen complex, grillig en onvoorspelbaar controle en beheersing van zo’n complex proces is illusoir schaalsprong kun je niet regisseren 33
    34. 34. Maar we kunnen wel degelijk beïnvloeden Sturen is dan: bijsturen, aanpassen, versnellen ruimte geven aan koplopers (vernieuwers) richting geven aan sprongetjes aansluiting zoeken bij dynamiek van de onderstroom  transitiemanagement is zoeken, leren en experimenteren34
    35. 35. Transitiemanagement inrichting en ontwikkeling van transitie-arena ontwikkeling van visie monitoring, en transitieagenda evalueren en leren opzetten en uitvoeren van transitie-experimenten35
    36. 36. Sturingsprincipes Transitiemanagement richt je op de koplopers en niet op het peloton creëer ruimte voor een schaduwproces regelluwe experimenteerruimte mentale ruimte probeer gezamenlijk richting te geven aan de zoektocht naar duurzame zorg maak verbindingen tussen koplopers veranderingsgezinde regime spelers en niche spelers verbind de onderstroom met de bovenstroom tot een beweging36
    37. 37. Transitie aanpak organisch ontwikkelen eigenlijk wil je het huidige zorg systeem afbreken en opnieuw beginnen dat kan in de praktijk niet, dus ontwikkel je een schaduwsysteem schaduwsysteem bevat kiemen nieuwe zorg: visie, paden, experimenten regime kan schaduwsysteem stap voor stap overnemen37
    38. 38. Transitieprogramma Langdurende Zorgrichten op koplopers  steun voor koplopers in plaats van brede ‘subsidie-distributie’hou opties open, begin kleinschalig  26 experimenten ondersteund die diverse paden verkennen.gezamenlijk richting vinden,  gezamenlijke bijeenkomsten,verbinden van verschillende koplopers transitiearena i.s.m. experimenten  connectie naar ZIP, betrokkenheidverbinden met bovenstroom ministerie en branche-organisaties.38
    39. 39. Nationaal ministerie en kennisorganisaties vernieuwende denkers en (programmabureau) branche-organisaties opiniemakers directeuren overleg werkgroep Innovatie transitie- Programma-team arena Vernieuwende praktijk-instellingen 30 vernieuwende 30. Mrz 2012 Projecten Zorgkantoren (2 Tranches)39 Lokaal
    40. 40. een nieuwe visie opde zorg ontwikkelen, ruimte creëren binnenuitdragen,agenderen institutionele structuren Visie Institutioneel directeuren overleg werkgroep Innovatie transitie- Programma Onder- arena steuning -team Praktijk 12 vernieuwende Projecten (1e Tranche) Leren over vernieuwing in de praktijk en 40 demonstreren dat het anders kan
    41. 41. Behalve zelf doen, gaat transitiemanagement ook over anderen mobiliseren ver vooruitkijken, maar wel nu mensen en organisaties activeren strategie, visie en actie ineen41
    42. 42. Transitieagenda voor de Zorg42
    43. 43. Onderdelen transitie-agenda  gevoel van urgentie door een gezamenlijke probleemperceptie  een wenkend perspectief door transitie-visie en streefbeelden.  transitiepaden naar de streefbeelden  commitment van partijen voor transitie-experimenten43
    44. 44. (bijv. mensgerichte, Transitie-agenda: economisch volhoudbare en maatschappelijk ingebedde zorg) bijv. rijke transitie-visie & anders bijv. profes- bijv. 2 denken zorgende sional over zorg wijk onder- nemende zorg ‘mandje’ van streefbeelden 3 transitiepaden 4 korte termijn acties en experimenten bijv. denken in ziekte, starre organisaties, beheerszieke 1 persistente problemen44 stelsels
    45. 45. Contouren van een transitie-visie Mensgericht Economisch volhoudbaar Maatschappelijk ingebed45
    46. 46. Contouren van een transitie-visie Mensgericht heelheid van de mens als uitgangspunt eigen leefomgeving staat centraal kleinschalig zorg is leven weer in contact met elkaar rust en ruimte aanbieden regie in eigen handen eigen budget46
    47. 47. Contouren van een transitie-visie Economisch volhoudbaar zorg is een dienstverlening betaalt voor al de geleverde diensten eigen budget en eigen register maatschappelijke zorgondernemingen gezondheid schept waarde preventie loont stressbehandelaar, mental coach, persoonlijk adviseur specialist onderaannemer van zorgregisseur47
    48. 48. Contouren van een transitie-visie Maatschappelijk ingebed creëert je eigen micro-systeem om je heen je eigen verbanden gemeenschappen schakel tussen micro- en macrosysteem persoonlijk medisch assistent maatschappelijke zorgondernemingen zorgzaamheid is levenshouding van iedereen zorg = welzijn = sport = arbeid = leefstijl gezonde samenleving als basis48
    49. 49. paden voor een transitie-agenda Zelfzorg leren en groeien (onderwijs en opvoeding) versterking (in staat stellen en ondersteunen bij zelfredzaamheid) zorg in naaste (micro-) omgeving (door dierbaren, buddies, etc.) Samenredzaamheid mensen (onder)steunen in sociale verbanden (familie, buren, vrienden, lotgenoten, etc) nieuwe beroepen wijkverpleegkundigen nieuwe stijl, ervaringsdeskundigen, levensstijl adviseurs Professionele ruimte professionaliteit en collegialiteit samenwerken (met andere disciplines)49
    50. 50. Transitie experimenten • Assertive Community Treatment, Rotterdam • Smart Caring Community, Leeuwarden • Prinsenhof, Rotterdam • Palliatieve zorg, Midden Holland • Geriatrisch steunpunt Polderburen, Almere • Video netwerken Zorg • Wonen en welzijn op Maat • Buurtzorg • Case manager Dementie, Eindhoven • Ketenfinanciering, Noord Holland Noord50
    51. 51. Experiment GGZ Rotterdam Vinden, Boeien en Bindenjongeren ‘zonder postcode’ worden onorthodox begeleid naar normaler levenzware probleemjongeren krijgen op preventie gerichte aanpak [Assertive Community Treatment]jongeren met ernstige problemen worden actief opgespoord door ambulant teamdat hen begeleidt en daarna blijft volgenniet zorgverleningsstructuur staat centraal maar behoefte / belevingswereld jongerenintegrale hulp: woonondersteuning, dagbesteding, school- en werkondersteuningpsychiatrische zorg, gezinsbegeleding 51
    52. 52. Wat betekent dat voor de Zorgalliantie?52
    53. 53. Betekenis voor Zorgalliantie  benut kracht van de onderstroom op lokaal en regionaal niveau  creëer verbindingen tussen uiteenlopende partijen  probeer visie en actie te combineren (‘ver weg denken, dichtbij doen’)  start met transitie-experimenten (‘al-lerende-doen en al-doende-leren’)  opschalen van werkplaatsen voor vraagsturing en ondernemerschap53
    54. 54. Conclusies het transitieprogramma langdurende zorg is belangrijke impuls voor vernieuwing van het zorgsysteem transitieprogramma is een zaak van de lange adem (> 20 jaar) essentieel succesvolle transitie-experimenten op te schalen transitie-agenda moet onderdeel worden van de innovatie-agenda54

    ×