20110419 regiospinners

495 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
495
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
72
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • 11/10/11 Perez KSI-ECST Amsterdam June 2009
  • s
  • s
  • 20110419 regiospinners

    1. 1. Transitiekunde 2.0 voor regiospinners Jan Rotmans Driebergen, 19-04-2011
    2. 2. context
    3. 3. Context <ul><ul><li>Hardnekkige Problemen </li></ul></ul><ul><ul><li>complex [meervoudige oorzaken en gevolgen] </li></ul></ul><ul><ul><li>verankerd in onze maatschappelijke structuren </li></ul></ul><ul><ul><li>onzeker [geen pasklare oplossingen] </li></ul></ul><ul><ul><li>moeilijk stuurbaar [veel verschillende actoren] </li></ul></ul><ul><ul><li>moeilijk grijpbaar [lastig te duiden] </li></ul></ul><ul><ul><li>bestaan reeds decennia </li></ul></ul>
    4. 4. Manifestatie hardnekkige problemen <ul><ul><li>overstromingen en periodes van droogte </li></ul></ul><ul><ul><li>dierziektes als vogelpest, MKZ, BSE, blauwtong </li></ul></ul><ul><ul><li>files, geluidsoverlast en luchtverontreiniging </li></ul></ul><ul><ul><li>wachtlijsten en kostenoverschrijdingen </li></ul></ul><ul><ul><li>bouwfraude en bouwfouten </li></ul></ul><ul><ul><li>verrommeling en versnippering </li></ul></ul><ul><ul><li> symptomen van onduurzaamheid </li></ul></ul>
    5. 5. Crisis <ul><li>huidige crisis is systeemcrisis </li></ul><ul><li>financiële crisis is symptoom van systeemcrisis </li></ul><ul><li>systeemcrisis is geworteld in </li></ul><ul><li>productie en consumptie uitputting natuurlijke bronnen </li></ul><ul><li>bestaande economische orde niet houdbaar </li></ul>
    6. 6. crisis vanuit transitieperspectief <ul><li>drie niveaus van beschouwing: </li></ul><ul><li>1. financiële en bancaire crisis </li></ul><ul><li>financieel toezicht en regulering </li></ul><ul><li>2. relaties markt, overheid en samenleving </li></ul><ul><li>begrensde marktwerking, rol van overheid en burgers </li></ul><ul><li>3. deugden, normen en waarden </li></ul><ul><li>nieuwe economische orde in licht van energie/klimaatcrisis </li></ul><ul><li>morele crisis: venster voor duurzame economie </li></ul>
    7. 7. <ul><li>wij bevinden ons op een kantelpunt in de samenleving </li></ul><ul><li>de huidige crises markeren die overgangssituatie </li></ul><ul><li>twee waardesystemen verloren: religie en ideologie </li></ul><ul><li>zoektocht naar nieuwe waardesystemen </li></ul><ul><li>gepaard met onrust, onzekerheid, vraag om leiderschap </li></ul><ul><li>crises zijn manifestatie van systeemovergang </li></ul>Overgangsperiode [Transitie]
    8. 8. Transitie naar duurzame energievoorziening ” Wijdverspreide toepassing van het nieuwe paradigma Tijd Opbouw van duurzame samenlevingl Consolidatie 20 - 30 jaar Doorontwikkelingsfase Voorontwikkelingsfase 20 - 30 jaar Kantelpunt Strijd tussen het oude en nieuwe paradigma Afbraak en opbouw van instituties We zitten hier
    9. 9. Nieuw Tijdperk multipele transities op aantal terreinen tegelijk: sectoren, (sociale) media, internet, politiek cultuur van netwerken, delen, lenen, uitwisselen alles en iedereen is 24 uur per dag verbonden met elkaar tijd en plaats krijgen nieuwe betekenis: glocalisering vergelijkbaar met einde van de 19de eeuw: modernisering [sociale-,onderwijs- en kiesrechtkwestie]
    10. 10. Kantelpunt <ul><ul><li>overgangsfase </li></ul></ul><ul><ul><li>ontwikkelingen op verschillende schalen versterken elkaar </li></ul></ul><ul><ul><li>snelheid van ontwikkeling verdubbelt </li></ul></ul><ul><ul><li>initiatieven buitelen over elkaar heen </li></ul></ul><ul><ul><li>chaos en turbulentie </li></ul></ul><ul><ul><li>instabiliteit </li></ul></ul><ul><ul><li>regime ‘kraakt’ </li></ul></ul>
    11. 11. Kantelpunt <ul><ul><li>overgangsfase </li></ul></ul><ul><ul><li>maatschappelijke systemen in overgangsfase zijn instabiel </li></ul></ul><ul><ul><li>systeem kan zich onvoldoende aanpassen aan verandering </li></ul></ul><ul><ul><li>instabiele dynamiek betekent hevige schommelingen </li></ul></ul><ul><ul><li>instabiel betekent eenvoudig uit het lood te brengen </li></ul></ul><ul><ul><li>toestand die veel energie kost en niet te lang kan duren </li></ul></ul><ul><ul><li> systeemcrisis </li></ul></ul>
    12. 12. Kantelpunt <ul><ul><li> overgangsfase </li></ul></ul><ul><ul><li>tegenkrachten mobiliseren zich ook </li></ul></ul><ul><ul><li>weerstand zorgt voor fricties en spanning </li></ul></ul><ul><ul><li>‘ transformateurs’ botsen met ‘tegenhouders’ </li></ul></ul><ul><ul><li>destabiliserende acties kunnen ontwrichtend werken </li></ul></ul><ul><ul><li>slimme interventies kunnen groot effect hebben </li></ul></ul><ul><ul><li> zonne-panelen actie, kolencentrale actie </li></ul></ul>
    13. 13. Destabiliserende acties slimme acties die regime nerveus maken met groot effect actie tegen kolencentrale - eerst tegendruk uitoefenen (media) - vanuit wetenschappelijke autoriteit - dan coalities sluiten - met Greenpeace, Greenchoice, Eneco - mensen bewegen over te stappen - www.foute-energie.nl met opzeggingsteller
    14. 14. Les <ul><ul><li>kantelaars kunnen instabiel systeem </li></ul></ul><ul><ul><li>laten kantelen met effectieve acties </li></ul></ul>
    15. 15. <ul><li>mensen die leven in tijd van maatschappelijke </li></ul><ul><li>omwenteling erkennen dat vaak niet of pas laat </li></ul><ul><li>alleen koplopers doorzien het belang van kiemen </li></ul><ul><li>die de voorbode vormen van de toekomstige tijd </li></ul>Les
    16. 16. <ul><li>sectoren zijn in overgangsfase naar duurzaamheid </li></ul><ul><li>spanning tussen samenleving, gebruikers en systemen </li></ul><ul><li>duurt decennia waarin systemen zich hervormen </li></ul><ul><li>overleven (aanpassen, hervormen) of uitsterven </li></ul><ul><ul><li>systeemcrisis </li></ul></ul>Sectortransities
    17. 17. <ul><li>technologie voor duurzaamheid is er grotendeels al </li></ul><ul><li>maar we krijgen het niet adequaat georganiseerd </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>grootste barrières voor maatschappelijke transities </li></ul><ul><li>zijn mentaal en organisatorisch van aard </li></ul>Barrières
    18. 18. Oplossingen?! <ul><ul><li>huidig beleid alleen is niet voldoende </li></ul></ul><ul><ul><li>marktdenken biedt geen oplossing voor hardnekkige </li></ul></ul><ul><ul><li>problemen </li></ul></ul><ul><ul><li>poldermodel is ongeschikt voor het aanpakken van </li></ul></ul><ul><ul><li>hardnekkige problemen </li></ul></ul><ul><ul><li>Wat dan wel? </li></ul></ul><ul><ul><li>systeemfouten vergen radicale veranderingen: systeembreuken op weg naar systeemovergangen </li></ul></ul><ul><ul><li>Systeeminnovaties / Transities </li></ul></ul>
    19. 19. Les <ul><ul><li>transitie aanpak alleen toepassen op </li></ul></ul><ul><ul><li>bepaald type problemen: </li></ul></ul><ul><ul><li>hardnekkige problemen </li></ul></ul>
    20. 20. Les <ul><ul><li>maatschappelijke systemen moeten </li></ul></ul><ul><ul><li>eens in de zoveel tijd worden opgeschud </li></ul></ul><ul><ul><li> = </li></ul></ul><ul><ul><li>noodzakelijke systeemvernieuwing </li></ul></ul>
    21. 21. duurzaamheid
    22. 22. Transitie naar duurzaamheid <ul><li>zoektocht naar nieuwe waarden </li></ul><ul><li>Van Naar </li></ul><ul><li>wantrouwen vertrouwen </li></ul><ul><li>ik & zelf wij & samen </li></ul><ul><li>korte termijn lange termijn </li></ul><ul><li>maximaal optimaal </li></ul><ul><li>status geluk </li></ul><ul><li>welvaart welzijn </li></ul><ul><li>kwantiteit kwaliteit </li></ul><ul><li>ethische revolutie </li></ul><ul><li> nieuwe waarden , nieuwe moraal en nieuwe omgangsvormen </li></ul>
    23. 23. Duurzaamheid 2.0 <ul><ul><li>oude duurzaamheid nieuwe duurzaamheid </li></ul></ul><ul><ul><li>streng, sober leuk, inspirerend </li></ul></ul><ul><ul><li>minder anders </li></ul></ul><ul><ul><li>compensatie waarden creatie </li></ul></ul><ul><ul><li>bewustwording actiebereidheid </li></ul></ul><ul><ul><li>uitleggen vertalen naar actie </li></ul></ul>
    24. 24. Duurzaamheid 2.0 <ul><ul><li>oude duurzaamheid nieuwe duurzaamheid </li></ul></ul><ul><ul><li>politiek samenleving </li></ul></ul><ul><ul><li>beleidsplannen praktijkprojecten </li></ul></ul><ul><ul><li>verbieden ruimte bieden </li></ul></ul><ul><ul><li>regisseren faciliteren </li></ul></ul><ul><ul><li>organiseren laten organiseren </li></ul></ul>
    25. 25. Duurzaamheid komt in het DNA van de samenleving
    26. 26. wat zijn transities?
    27. 27. Transitie <ul><ul><li>fundamentele verandering van structuur , cultuur </li></ul></ul><ul><ul><li>en werkwijzen op systeemniveau </li></ul></ul><ul><ul><li>structuur: institutionele opbouw, economische </li></ul></ul><ul><ul><li>structuur, fysieke structuur </li></ul></ul><ul><ul><li>cultuur: gedeelde beelden, waarden, </li></ul></ul><ul><ul><li>paradigma’s en perspectief </li></ul></ul><ul><ul><li>werkwijzen: routines, regels, gedrag </li></ul></ul><ul><ul><li>fundamentele omslag in denken en handelen op </li></ul></ul><ul><ul><li>systeemniveau </li></ul></ul><ul><ul><li>middel om tot duurzamer systeem te komen </li></ul></ul>
    28. 28. Transitie = Machtsovername <ul><li>regime: dominante structuur, cultuur en werkwijzen </li></ul><ul><li>met macht en gevestigde belangen </li></ul><ul><li>niche: opkomende, afwijkende structuur, cultuur en </li></ul><ul><li>werkwijzen op klein schaalniveau </li></ul><ul><li>niche wil macht ontwikkelen en het bestaande regime </li></ul><ul><li>overnemen; regime beschermt zich daartegen door de </li></ul><ul><li>niche onschadelijk te maken of op te nemen </li></ul><ul><li>transitie = regime-wisseling = machtswisseling </li></ul>
    29. 29. Mondiale Machtsstrijd <ul><ul><li>Obama </li></ul></ul><ul><ul><li>“ Het land dat de duurzame energie-economie domineert </li></ul></ul><ul><ul><li>zal het land zijn dat de wereldeconomie domineert </li></ul></ul><ul><ul><li>en Amerika moet dat land zijn ” </li></ul></ul>
    30. 30. Transitie Zorg <ul><ul><li>structuur : machtig zorgregime </li></ul></ul><ul><ul><li>wijdvertakt en diep geworteld </li></ul></ul><ul><ul><li>specialisatie </li></ul></ul><ul><ul><li>cultuur : ‘artsen’cultuur </li></ul></ul><ul><ul><li>sterke autonomie en grote autoriteit </li></ul></ul><ul><ul><li>gesloten, naar binnen gekeerd </li></ul></ul><ul><ul><li>werkwijzen : klacht-diagnose geori ënteerd </li></ul></ul><ul><ul><li>‘ Kurieren am Symptoom’ </li></ul></ul><ul><ul><li>specialisatie </li></ul></ul><ul><ul><li> medische maakbaarheid staat centraal </li></ul></ul>
    31. 31. Voorbeelden van transities <ul><li>internet </li></ul><ul><li>van fysiek naar virtueel </li></ul><ul><li>watertransitie </li></ul><ul><li>van water keren naar water accomoderen </li></ul><ul><li> energietransitie </li></ul><ul><li> van fossiele naar duurzame energievoorziening </li></ul><ul><ul><li> zorgtransitie </li></ul></ul><ul><ul><li> van bureaucratische zorg naar mensenzorg </li></ul></ul>
    32. 32. Watertransitie: van water keren naar water accomoderen <ul><li>Strategie van Pompen-Malen-Dijken bleek niet duurzaam </li></ul><ul><li>toenemende druk van land op water en van water op land </li></ul><ul><li>Dit heeft geleid tot een denkomslag: perspectiefwijziging </li></ul><ul><li>van water beheersen en controleren naar water meer ruimte geven </li></ul><ul><li>Kiem voor denkomslag ontstond tientallen jaren geleden bij kleine groep mensen buiten de waterwereld </li></ul><ul><li>visionairs uit natuur- en landschapsbeheer en ruimtelijke ordening </li></ul><ul><li>Omzetting van denkomslag naar transitiebeleid nog ver weg </li></ul><ul><li>hobbels en obstakels maken praktische uitvoering lastig </li></ul>
    33. 33. Transitie in langdurende zorg Cultuur elementen Van …. Naar… Mindset Aanbodgericht Mensgericht Model Medisch specialistisch Kwaliteit van leven Paradigma Op goede gegevens gebaseerd (Evidence based) Waardecreatie (Value Based) Attitude en opvatting Medische maakbaarheid Menselijke fragiliteit Perspectief Zorgen voor… Leren leven met… Maatschappelijke inbedding Concentreren als patiënten Integreren als burgers Sfeer Gehaast door werkdruk Rust in zorgprocessen Samenwerking managers, verzorgers en cliënten Kloven (in percepties, jargon, houding en gedrag) Professionele verbindingen en menselijke ontmoetingen Mores en werkhouding Ronden en diensten draaien Persoonlijke aandacht geven Symbolen Witte jas, pillen, spuiten Ontmoeting, arm, schouder Innovatie klimaat Behoudend en risicomijdend Innovatief en ondernemend Samenwerking Eilandjes met kokers Ketens en netwerken Innovaties Gebrek aan tijd en ruimte Inbouwen als werkhouding Techniek Vermijden (onder andere onderontwikkelde ICT) Inpassen (doorontwikkelen van ICT toepassingen)
    34. 34. Les <ul><ul><li>transities zijn complexe processen die lang duren </li></ul></ul><ul><ul><li>nieuwe paradigma’s moeten zich nestelen </li></ul></ul><ul><ul><li>nieuwe structuren moeten worden opgebouwd </li></ul></ul><ul><ul><li>oude structuren moeten worden afgebroken </li></ul></ul><ul><ul><li> transities zijn een slagveld </li></ul></ul>
    35. 35. Les <ul><ul><li>hoe verder een transitieproces vordert </li></ul></ul><ul><ul><li>hoe spannender het wordt en hoe duidelijker </li></ul></ul><ul><ul><li>wordt wie de ‘winnaars’ en ‘verliezers’ zijn </li></ul></ul>
    36. 36. hoe werken transities?
    37. 37. Transitiedenken <ul><li>Denkkader gebaseerd op: </li></ul><ul><ul><li>doorbreken van schijntegenstellingen </li></ul></ul><ul><ul><li>combinatorisch denken [en/en] </li></ul></ul><ul><ul><li>paradoxen leren herkennen </li></ul></ul><ul><ul><li>van buiten naar binnen kijken </li></ul></ul><ul><ul><li>en van binnen naar buiten kijken </li></ul></ul><ul><ul><li>contra-intu ï tief denken </li></ul></ul>
    38. 38. Grondslag transitiedenken <ul><ul><li>complexiteitstheorie </li></ul></ul><ul><ul><li>complexe systemen passen zich voortdurend aan </li></ul></ul><ul><ul><li>aan hun omgeving en gedragen zich grillig en maar </li></ul></ul><ul><ul><li>ten dele voorspelbaar </li></ul></ul><ul><ul><li>sturingstheorie </li></ul></ul><ul><ul><li>sturen is niet dwingend sturen maar voorwaarden </li></ul></ul><ul><ul><li>cre ëren, ruimte bieden en gewoontes loslaten </li></ul></ul><ul><ul><li>praktijkervaring met transitieprocessen </li></ul></ul>
    39. 39. Multi-fase concept Take off Acceleratie Voorontwikkeling Stabilizatie tijd Systeem indicator
    40. 40. Multi-fase analyse energietransitie Voorontwikkeling Stabilisatie 2050 Duurzame energievoorziening Acceleratie Take-off Start ‘ energietransitie’(proces) 1980 2001 2010 Huidige situatie tijd
    41. 41. Meerdere transitiepaden
    42. 42. Multi-level concept Macro-niveau - autonome ontwikkelingen - globale trends Meso-niveau - regime - regels, wetten, beleid Micro-niveau - praktijken - experimenten, projecten
    43. 43. Multi-level concept Energie Macro-niveau klimaatverandering voorzieningszekerheid investeringen in duurzame energie financieel-economische crisis Meso-niveau Kopenhagen en vervolg EU-beleid nationaal beleid partijoverstijgend initiatief regionaal beleid Micro-niveau decentrale energieopwekking smart grids lokale initiatieven energiecoöperaties koplopers
    44. 44. <ul><li>voldoen aan de volgende voorwaarden </li></ul><ul><li>maatschappelijke veranderdruk op het regime </li></ul><ul><li> interne veranderdrang </li></ul><ul><li>meekoppelende macro-trends </li></ul><ul><li> innovatieruimte </li></ul>Succesvolle transities
    45. 45. Multi-pattern concept <ul><ul><li>drie mogelijke transitiepatronen </li></ul></ul><ul><ul><li>micro-meso-macro </li></ul></ul><ul><ul><li>clustering en opschaling van niches </li></ul></ul><ul><ul><li>2. meso-meso-macro </li></ul></ul><ul><ul><li>niches ontstaan vanuit het regime en breken door </li></ul></ul><ul><ul><li>3. macro-meso-micro </li></ul></ul><ul><ul><li>‘ inslag’ van buiten die regime transformeert </li></ul></ul>
    46. 46. Transitiepatroon <ul><ul><li>regime: dominante structuur, cultuur en werkwijzen </li></ul></ul><ul><ul><li>met macht en gevestigde belangen </li></ul></ul><ul><ul><li>niche: opkomende, afwijkende structuur, cultuur en </li></ul></ul><ul><ul><li>werkwijzen op klein schaalniveau </li></ul></ul><ul><ul><li>niche wil macht ontwikkelen en het bestaande regime </li></ul></ul><ul><ul><li>overnemen; regime beschermt zich daartegen door de </li></ul></ul><ul><ul><li>niche onschadelijk te maken of op te nemen </li></ul></ul><ul><ul><li>transitie = regime-wisseling = machtswisseling </li></ul></ul>
    47. 47. Transitiepatroon <ul><ul><li>een transitie mislukt als de structurele verandering </li></ul></ul><ul><ul><li>vanuit het regime plaatsvindt met alleen regime-partijen </li></ul></ul><ul><ul><li> ‘ een kalkoen zal zichzelf niet slachten’ </li></ul></ul><ul><ul><li>een transitie mislukt als de structurele verandering </li></ul></ul><ul><ul><li>vanuit niches plaatsvinden met alleen niche-partijen </li></ul></ul><ul><ul><li> ‘ muis en olifant stampen samen op de brug’ </li></ul></ul><ul><ul><li>een transitie kan lukken als niche-partijen en </li></ul></ul><ul><ul><li>veranderingsgezinde regime-spelers gaan samenwerken </li></ul></ul>
    48. 48. Transitiepatroon Zorg <ul><ul><li>sterk dominant, goed georganiseerd medisch regime: </li></ul></ul><ul><ul><li>zorgverzekeraars, ziekenhuizen, overheid, </li></ul></ul><ul><ul><li>verzekerden </li></ul></ul><ul><ul><li>niche-regime: alternatieve geneeswijzen </li></ul></ul><ul><ul><li>alternatief voor kleine groep Nederlanders </li></ul></ul><ul><ul><li>periode van groei en gedeeltelijke erkenning </li></ul></ul><ul><ul><li>niche-regime vooral complementair in plaats van </li></ul></ul><ul><ul><li>uitdaging of vervanging van het regime </li></ul></ul>
    49. 49. Les <ul><li>transitiedenken is patroonherkennen </li></ul><ul><li>ontdek eerst het transitiepatroon: </li></ul><ul><li>in tijd, ruimte, domein </li></ul><ul><li>vergt systeembril en actorbril </li></ul>
    50. 50. Les <ul><li>inhoud en proces gaan hand in hand </li></ul><ul><li>bij transitiedenken en -handelen </li></ul><ul><li>maar inhoud bepaalt opzet proces </li></ul><ul><li>denk op systeemniveau en handel op </li></ul><ul><li>actorniveau </li></ul>
    51. 51. Les <ul><li>t ransitiedenken is ‘omdenken’ </li></ul><ul><li>‘ heen en weer denken’ </li></ul><ul><li>t ransitiedenken doorbreekt vaste patronen </li></ul><ul><li>en gebaande paden en stelt vanzelfsprekendheden ter discussie </li></ul>
    52. 52. <ul><li>transities ontstaan vaak door kleine groepjes mensen </li></ul><ul><li>paar koplopers met visie en slimme strategie die </li></ul><ul><li>voldoende innovatieruimte krijgen om die in praktijk te </li></ul><ul><li>realiseren kan voldoende zijn voor geslaagde transitie. </li></ul>Les
    53. 53. <ul><li>innovatieruimte voor koplopers is belangrijke voorwaarde </li></ul><ul><li>financiële ruimte (innovatieve financieringsvormen ) </li></ul><ul><li>juridische ruimte (innovatieve contractvormen, vergunningen) </li></ul><ul><li>mentale ruimte ( prijsvragen of competities) </li></ul><ul><li>institutionele ruimte (niche-ontwikkeling, netwerkontwikkeling) </li></ul>Innovatieruimte
    54. 54. ‘ Recept’ <ul><ul><li>plaats vraagstuk in lange termijn perspectief </li></ul></ul><ul><ul><li>bekijk vraagstuk vanuit meerdere schaalniveaus </li></ul></ul><ul><ul><li>analyseer diepere drijfveren en patronen </li></ul></ul><ul><ul><li>probeer contra-intuïtieve opties te exploreren </li></ul></ul><ul><ul><li>reflecteer op aannames en uitgangspunten </li></ul></ul>
    55. 55. hoe kun je transities sturen?
    56. 56. Mogelijke vormen van sturing <ul><li>top-down </li></ul><ul><li>geplande verandering: dwingend, centralistisch </li></ul><ul><li>bottom-up </li></ul><ul><li>emergente verandering: spontaan, decentralistisch </li></ul><ul><li>mengvorm </li></ul><ul><li>quasi-gepland én emergent: beïnvloeden en aanpassen </li></ul>
    57. 57. Transitie management <ul><li>rationale </li></ul><ul><li>er is veel onzekerheid en meerdere oplossingsrichtingen </li></ul><ul><li>te snel kiezen op grote schaal is te risicovol </li></ul><ul><li>ga op kleine schaal op zoek naar mogelijke oplossingen </li></ul><ul><li>leer zoveel mogelijk van kleinschalige experimenten </li></ul><ul><li>kies pas als voldoende geleerd en bekend is </li></ul><ul><li> zoeken, leren, experimenteren </li></ul>
    58. 58. Organisch ontwikkelen ontwikkeling van visie en transitieagenda inrichting en ontwikkeling van transitie-arena opzetten en uitvoeren van transitie-projecten monitoring, evalueren en leren
    59. 59. Transitie management <ul><ul><li>identificeer koplopers (friskijkers en dwarsdenkers) </li></ul></ul><ul><ul><li>zoek de juiste combinatie van niche-spelers en regime-spelers </li></ul></ul><ul><ul><li>ontwikkel vernieuwingsnetwerken / coalities rondom transitiepaden </li></ul></ul><ul><ul><li>vorm nieuwe coalities/netwerken om tot beweging </li></ul></ul><ul><ul><li>bouw maatschappelijke druk op via beweging </li></ul></ul>
    60. 60. Transitieaanpak <ul><li>Hoe organiseer je een vernieuwingsproces? </li></ul><ul><li>niét van bovenaf opgelegd </li></ul><ul><li>niét vanuit de markt </li></ul><ul><li>niét alleen vanuit de sector zelf </li></ul><ul><li>wél via het creëren van ruimte voor vernieuwers </li></ul><ul><li>wél via het erbij betrekken van partijen buiten de sector </li></ul><ul><li>wél via nieuwe rol en werkwijze voor betrokken partijen </li></ul>
    61. 61. Koplopers <ul><ul><li> inbrekers in het gangbare </li></ul></ul>
    62. 62. Koplopers <ul><ul><li>koplopers zijn vaak onredelijk omdat ze de werkelijkheid </li></ul></ul><ul><ul><li>aan zichzelf proberen aan te passen </li></ul></ul><ul><ul><li>Transities zijn te danken aan onredelijke mensen </li></ul></ul>
    63. 63. Koplopers <ul><ul><li>dwarsdenkers en friskijkers </li></ul></ul><ul><ul><li>zenders en geen ontvangers </li></ul></ul><ul><ul><li>pioniers met afwijkende ideeën </li></ul></ul><ul><ul><li>mensen die hun tijd vooruit zijn </li></ul></ul><ul><ul><li>zijn vaak eenlingen </li></ul></ul>
    64. 64. Koplopers <ul><ul><li>voelen zich onbegrepen </li></ul></ul><ul><ul><li>krijgen te weinig innovatieruimte </li></ul></ul><ul><ul><li>risico nemers </li></ul></ul><ul><ul><li>gaan nogal eens onderuit </li></ul></ul><ul><ul><li>zijn tegen de muren opgelopen </li></ul></ul>
    65. 65. society Transitie arena Politieke / Beleids arena <ul><li>- korte termijn </li></ul><ul><li>- peloton </li></ul><ul><li>incrementele verandering </li></ul><ul><li>probleem- en doel gericht </li></ul><ul><li>- lange termijn </li></ul><ul><li>- koplopers </li></ul><ul><li>systeeminnovatie </li></ul><ul><li>probleem- en doel zoekend </li></ul>Transitie arena innovatieruimte voor zoeken, leren en experimenteren
    66. 66. Samenstelling transitie arena <ul><ul><li>friskijkers en dwarsdenkers </li></ul></ul><ul><ul><li>evenredige maatschappelijke vertegenwoordiging </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>bedrijven, overheden, kennisinstellingen, ngo’s en intermediairs </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>deelnemers geselecteerd op basis van rollen en competenties </li></ul></ul><ul><ul><li>participatie op persoonlijke titel </li></ul></ul><ul><ul><li>niet te groot, ca. 10-15 mensen </li></ul></ul><ul><ul><li>tijdelijk, dynamisch lerend netwerk </li></ul></ul><ul><ul><ul><li> selectieve participatie </li></ul></ul></ul>
    67. 67. Faciliteren van Koplopers <ul><ul><li>belemmeringen en barrières wegnemen </li></ul></ul><ul><ul><li>financiële incentives / arrangementen creëren </li></ul></ul><ul><ul><li>coalities en netwerken vormen </li></ul></ul>
    68. 68. Les <ul><li>sturing betekent NIET controleren en beheersen </li></ul><ul><li>sturing betekent WEL ruimte cre ëren </li></ul><ul><li>sturen is bijsturen, be ïnvloeden, aanpassen </li></ul>
    69. 69. Les <ul><li>transitiemanagement is een mengvorm van </li></ul><ul><li>bottom-up sturing en top-down sturingsturing </li></ul>
    70. 70. Les <ul><li>transitiemanagement is organisch ontwikkelen </li></ul><ul><li>vanuit een lange-termijn perspectief gericht </li></ul><ul><li>kleine stappen maken en daarvan leren </li></ul><ul><li> visie, actie en strategie inéén </li></ul>
    71. 71. Hoe wordt transitieaanpak in de praktijk gebruikt? <ul><li>6 ministeries voeren transitiebeleid uit, </li></ul><ul><li>bv. energietransitie, watertransitie, zorgtransitie </li></ul><ul><li>op regionaal niveau vinden transitieprocessen plaats Zeeland, Texel, Friesland, Noord-NoordHolland </li></ul><ul><li>op lokaal niveau vinden transitieprocessen plaats </li></ul><ul><li>Rotterdam </li></ul><ul><li>Schouwen-Duiveland </li></ul><ul><li>Almere </li></ul><ul><li>binnen bedrijven vinden transitieprocessen plaats </li></ul><ul><li>Eneco </li></ul>
    72. 72. De duurzaamheids opgave <ul><li>Onderstroom </li></ul><ul><li>koplopers – experimenten – plannen – projecten - activiteiten </li></ul> Bovenstroom regime, regulier beleid, KADO, agentschapNL Golfbeweging Urgenda
    73. 73. In Regio <ul><ul><li>identificeren van koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>innovatieruimte creëren voor koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>netwerken opzetten rondom koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>doorbraakprojecten starten met koplopers </li></ul></ul>
    74. 74. In Regio <ul><ul><li>identificeren van koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>innovatieruimte creëren voor koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>netwerken opzetten rondom koplopers </li></ul></ul><ul><ul><li>doorbraakprojecten starten met koplopers </li></ul></ul>
    75. 75. Transitie naar Duurzaam Nederland <ul><ul><li>maatschappelijke beweging van onderop </li></ul></ul><ul><ul><li>wortels in de regio’s </li></ul></ul><ul><ul><li>cumulatie van regionale koplopernetwerken </li></ul></ul><ul><ul><li>brede maatschappelijke beweging </li></ul></ul>
    76. 76. Maatschappelijke beweging <ul><ul><li> collectief, informeel netwerk van mensen met </li></ul></ul><ul><ul><li> gedeelde waarden en idealen die transitie </li></ul></ul><ul><ul><li> naar duurzame samenleving willen realiseren </li></ul></ul><ul><ul><li> verbinding van koplopers en visionairs </li></ul></ul><ul><ul><li> </li></ul></ul><ul><ul><li> via inspiratie en creativiteit </li></ul></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul>
    77. 77. Conclusies <ul><ul><li>maatschappelijke beweging van onderop </li></ul></ul><ul><ul><li>wortels in de regio’s </li></ul></ul><ul><ul><li>cumulatie van regionale koplopernetwerken </li></ul></ul><ul><ul><li>brede maatschappelijke beweging </li></ul></ul>

    ×