Dogal sivi yakacaklar

2,063 views

Published on

"Sıvı Yakıtlar Petrol Olgusu Petrol Nedir? Petrolün Oluşum Teorileri Petrolün Fiziksel Özellikleri Petrolün Kimyasal Özellikleri Ham Petrolün Sıcaklık Ve Karbon İlişkisi Ham Petrolün Kısımları Petrolün Rafinajı Petrolün Çıkarılması Petrolün Rezervleri Petrolün Tarihçesi Petrolün Zararları Petrol ile İlgili Bilinen Genel Yanlışlar"

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,063
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
25
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Dogal sivi yakacaklar

  1. 1. Sıvı Yakıtlar(Petrol ve Türevleri) Gazi Üniversitesi Kimya Öğretmenliği Öğrencisi Hatice Merve Tercan Gazi Üniversitesi Kimya Öğretmenliği Öğrencisi Esra Solmaz
  2. 2. İçindekiler1. Sıvı Yakıtlar2. Petrol Olgusu3. Petrol Nedir?4. Petrolün Oluşum Teorileri5. Petrolün Fiziksel Özellikleri6. Petrolün Kimyasal Özellikleri7. Ham Petrolün Sıcaklık Ve Karbon İlişkisi8. Ham Petrolün Kısımları9. Petrolün Rafinajı10. Petrolün Çıkarılması11. Petrolün Rezervleri12. Petrolün Tarihçesi13. Petrolün Zararları14. Petrol ile İlgili Bilinen Genel Yanlışlar15. Konu Özeti16. Kaynakça
  3. 3. Sıvı Yakıtlar•Tabii Sıvı YakıtlarHam petrol ve damıtma ürünleri (petrol eteri, değişik esanslarve fuel oil) , bitkisel yağlar (zeytin, susam ayçiçeği yağları) bugruba örnek gösterilebilir.•Suni Sıvı YakıtlarBu grupta kömür ve odunların damıtılmasından elde edilenkatranlar, petrol damıtma artığı yüksek karbonlu hidrojenlerinkraking ürünleri ve alkoller yer alır.
  4. 4. Petrol OlgusuÇok değil bir asır önce, tarlasından petrol çıkan, dünyanın enbahtsız insanıydı. Bu sıvı, pis kokusuyla insanı taciz ediyor, çıktığıtoprağı kurutuyordu. O zamanlar adı ne petrol ne de başka birşeydi. Pislik deniliyordu kısaca.Dünün pis sıvısı, rafinaj bilgisiyle birleşince anlam değiştirdi.Artık bir pislik değil, uygarlığın yeni enerjisi oldu.Bu yüzdenenerjinin elde edildiği kaynaklar her geçen gün çeşitlense bilekullanılan farklı birincil enerji kaynakları içerisinde petrol kullanımıhala önemli bir yer tutmaktadır.
  5. 5. Petrol Nedir?Kimyasal kompozisyonu veiçinde bulunduğu farklıbasınç ve sıcaklık koşullarınabağlı olarak sıvı, katı veyagaz halinde bulunabilen vehazne kayaçlarınıngözeneklerinde oluşan doğalbir hidrokarbon karışımıdır.Latince taş anlamına gelen“petra” ve yağ anlamına gelen“oleum” kelimelerininbirleşmesi ile türetilmiştir.
  6. 6. Petrol Sistemi
  7. 7. Petrolün Oluşum TeorileriPetrolün oluşumu ile ilgili, inorganik teori ve organik teori olmaküzere iki farklı teori bulunmaktadır.•İnorganik teori, laboratuarlarda inorganik maddeler kullanılarakmetan, etan, asetilen gibi hidrokarbonların elde edilebilmesini birkanıt olarak kabul ederek petrolün inorganik temelli olduğunusavunmaktadır. Bu teoride, yeraltında meydana gelen kimyasaltepkimeler, volkanik faaliyetler ile yerkürenin soğuması petrolünoluşma nedenleri arasında gösterilmektedir.•Organik teorilerin temelini ise bitkisel ve hayvansal olmak üzerefarklı organik maddelerin laboratuarlarda ısıtılması ve damıtılmasıile petrole benzer hidrokarbonların elde edilebilmesioluşturmaktadır.
  8. 8. Petrolün Oluşum Teorileri•Her iki teorinin de gerekçeleri ve verileri karşılaştırıldığında,petrolün kökeninin organik olduğu ve denizlerde yaşayanorganizmaların petrolün oluşumunda rol oynadığı çoğunlukla kabulgörmektedir.•Milyonlarca yıl önce, yerkürenin büyük çoğunluğunu denizleroluşturmakta iken, denizlerde yaşayan organizmalar ile nehirlerledenizlere taşınan kara organizmaları deniz diplerinde birikmiş vedeniz dibinde bulunan kum ve çökeltilere karışmıştır.•Bugün yeryüzünde bulunan petrolün kaynağını, okyanuslarınoksijenli yüzey kısmında bulunan değişik türlerdeki gözlegörülemeyen planktonların ve deniz alglerinin oluşturduğudüşünülmektedir.•Plankton ve alglerden petrolün oluşabilmesi için, buorganizmaların öldükten sonra hızlı bir şekilde, bakterilertarafından tüketilmeden gömülmüş olmaları ve üzerlerindetabakalaşma meydana gelmesi gerekmektedir.
  9. 9. Petrolün Oluşum Teorileri•Bu tabakalaşma, gözeneklerinde petrolün oluştuğu kaynakkayaçları meydana getirmektedir.•Gözeneklerinde ölmüş organizmaları barındıran deniztabanındaki kil ve çamur, üzerlerindeki tabakalaşmanın devametmesiyle yüksek sıcaklık ve basınç altında kalmakta ve killişist ile grey denilen tabakalar oluşturmaktadır.•Gözenekler içindeki ölmüş organizmalar; ortamda bulunanbakterilerin aktiviteleri, katalitik reaksiyonlar, radyoaktifbombardımanlar ve yüksek basınç, sıcaklık etkileri sonucundapetrole dönüşmektedir.•Zaman içerisinde, yer kabuğunun hareket etmesi ve kıvrılmasısonucu kırılan ve / veya çatlayan kaynak kaya içindeki petrololuştuğu ortamı terk ederek, daha sığ derinliklerdekigözenekli ve geçirgen bölgelere doğru hareket ederek hazne,diğer bir deyişle rezervuar kayaçlarda birikmektedir.
  10. 10. Petrolün Oluşum TeorileriPetrol için hammadde olabilecek organizmalar, yosunlar, mantarlar,bakteriler, süngerler, planktonlar,algler,mercanlar, kurtlar veomurgalılar şeklinde sıralanabilir.
  11. 11. Petrolün Fiziksel Özellikleri• Petrolün Flüoresans Özelliği Petrol ultraviyole ışık altında sarı-yeşil-mavi renklerde flüoresans gösterir. Bu özellik eser miktardaki petrolün kolayca belirlenmesini sağlar.• Petrolün Renk ve Kokusu Petrolün rengi yansıyan ışıkta yeşilimsi, içinden geçen (kırılan) ışıkta ise açık sarı, kırmızı ve bazen de siyahtır. Hafif hidrokarbonlu petroller hoş kokulu; doymamış hidrokarbon, kükürt ve nitrojen içeren petroller ise kötü kokuludur.
  12. 12. Petrolün Fiziksel Özellikleri• Petrolün Viskozitesi Viskozite bir sıvı veya gazın akmaya karşı direncini ifade eder. Yani akışkanlığın tersidir. Petrolün viskozitesi petrolün bileşimine bağlıdır. Yoğunluk arttıkça viskozite de artar. Sıcaklık arttıkça viskozite düşer. Viskozite birimi Poiz‟dir. Bir sıvı 1 cm2 kesitindeki bir tüp içerisinde 1 dyn basınç altında 1 saniyede 1 cm ilerleyebiliyorsa viskozitesi 1 Poiz‟dir. Poiz‟in yüzde birine Santipoiz denir. Yüksek viskoziteli petrolün taşınması ve üretilmesinde güçlükler vardır.
  13. 13. Petrolün Fiziksel Özellikleri• Petrolün Kırılma İndisi Petrolün yoğunluğuna göre 1,39 ile 1,49 arasında değişir, hafif petrollerin kırılma indisi de küçüktür.
  14. 14. Petrolün Fiziksel Özellikleri• Petrolün Yoğunluk Özelliği Petrolün yoğunluk değeri kimyasal bileşime ve viskoziteye göre farklılık gösterir. Aynı zamanda API ( American Petroleum Institute Gravite derecesi) ile ifade edilmekte olup petrol fiyatlarının tespitinde önemli bir parametredir. 15.50C sıcaklık ve 1 atmosfer basınç şartlarında ölçülen petrolün API değeri arttıkça yoğunluk azalmakta ve petrolün kalitesi artmaktadır. Türkiye‟de 30 – 40 API değerine sahip petrol sahaları bulunmakla beraber, keşfedilen petrolün çoğu 20 – 35 API değeri aralığındadır. Örneğin; Türkiye‟deki en yüksek petrol rezervine sahip olan Batı Raman Sahası‟ndan 13 API petrol üretilmektedir.
  15. 15. Petrolün Kimyasal ÖzellikleriPetrolün bileşiminde oldukça az miktarda kükürt, azot, oksijen ile çokaz da diğer mineraller bulunur. Petrolün yaklaşık kimyasal bileşimiaşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Element Ham Petrol Doğal Gaz Asfalt Karbon (C) 82,2 – 87,1 65,0 – 80,0 80,0 – 85,0 Hidrojen (H) 11,7 – 14,7 1,0 – 25,0 8,5 – 11,0 Kükürt (S) 0,1 – 5,5 0,0 – 0,2 2,0 – 8,0 Azot (N) 0,1 – 1,5 1,0 – 15,0 1,0 – 15,0 Oksijen (O) 0,1 – 4,5 ---- ----
  16. 16. Petrolün Kimyasal ÖzellikleriPetrol bir hidrokarbon bileşimidir. Petrol açısından en önemlihidrokarbonlar;•Parafin veya metan serisi (CnH2n+2)•Olefin (Naften) serisi (CnH2n)•Aromat serisi (CnH2n-6) (Aromatikler)•Asetilen serisi (CnH2n-2)
  17. 17. Petrolün Kimyasal Özellikleri• Parafin Serisi (CnH2n+2)Bütün hidrokarbon atomları birbirleri ile tek bağlarlabağlanmışlardır.Hidrojen atomları doymuş olduğundan parafin serisine doymuşhidrokarbon grubu da denilir.5 Karbona kadar olanlar doğal gaz, 5-17 karbonlu olanlar sıvı(benzin, gazyağı, mazot), 17-22 karbonlu olanlar yarı katı (makinayağları, jölemsi petrol ürünleri), 23 ve daha fazla karbonlu olanlarkatıdır (parafin, asfalt, zift).
  18. 18. Petrolün Kimyasal Özellikleri• Olefin (Naften) Serisi (CnH2n)Parafinlere göre iki hidrojen atomu eksiktir. Bu nedenleherhangi iki karbon atomu birbirlerine çift bağla bağlanmışlardır.Hidrojen eksikliği ve çift bağı bulunduğu için doymamışhidrokarbon grubuna dahildirler.Doymamış oldukları için kolayca kimyasal reaksiyonlara girerler,bu nedenle de petrol içerisinde seyrek bulunurlar.
  19. 19. Petrolün Kimyasal Özellikleri• Aromatlar Serisi (CnH2n-6) Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir. Çok ağır kokuları vardır. Bazen renksiz ve uçucu sıvı halinde bulunurlar.• Asetilen Serisi (C2H2n-2) Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir. Doğada az bulunurlar. Petrol içerisinde sadece yüksek karbonlu olanları bulunur.
  20. 20. Ham Petrolün Sıcaklık ve Karbon İlişkisi Yeryüzüne çıkarıldıklarında, atmosferik basınç ve sıcaklık koşullarında sıvı halde bulunan hidrokarbonlar ham petrol olarak adlandırılırken katı halde bulunan hidrokarbonlar, bileşimlerine göre asfalt, parafin veya bitüm, gaz halinde bulunan hidrokarbonlar ise doğal gaz adını almaktadır. Ham Petrol Kaynama (erime) Kimyasal Kullanımı Miktarı Noktası °C BileşimHidrokarbon C1 – C4 Doğal gaz, şişelenmiş yakacak gazı Petrol eteri 71‟e kadar C5 – C6 Çözücü, Boya inceltici, temizleyici Benzin 71- 204 C7 – C8 Motor yakıtı, çözücü Gaz yağı 204 – 302 C10 – C16 Aydınlatma yağı, motorin, jet yakıtıHafif motorin 302 – 454 C16 – C30 Makine yağı, mineral yağAğır motorin 454 – 593 C30 – C50 Makine yağı, gemi yağıKalıntı (tortu) 649 + C80 + Katran, asfalt, tahta cilası, çatı malzemesi
  21. 21. Ham Petrolün KısımlarıYeryüzündeki petrol kaynaklarından elde edilen ham petrol üçkısıma ayrılır.•Parafinik Yapılı Ham PetrollerMadeni yağ verimi, gaz yağı işleme noktası yüksektir.Yanmakalitesi çok iyidir, kükürt miktarı azdır,benzinin oktan sayısıdüşüktür. Yüksek sıcaklıkta oksitlenme hızlanır ve viskozitesiartar.! İzo-oktan + n-heptan karışımında İzo-oktan yüzdesi oktansayısını verir.
  22. 22. Ham Petrolün Kısımları• Karışık Yapılı Ham Petrollerİçerdikleri benzin oranı fazladır ve oktan sayısı düşüktür.Kükürt içerirler.• Naftanik Yapılı Ham PetrollerBenzin oranı düşüktür, ancak benzin oktan sayısı yüksektir.Dizel yakıtı ve madeni yağ üretiminde oldukça ekonomiktir, asfaltı bolve kalitelidir, motor yakıtlarını aşındırma oranı düşüktür, kükürtmiktarı fazladır.Fazlaca yabancı madde ve tuz bulunur, arıtmada zorluklar yaratır, gazyağının işlenme noktası çok düşüktür ve madeni yağ rengi koyudur.
  23. 23. Petrolün RafinajıHam petrol bir hidrokarbon karışımı olmasının sonucu olarakiçerisinde farklı buharlaşma noktaları bulunan bileşenlere sahiptir.Petrolün damıtılması sayesinde farklı petrol ürünleri eldeedilebilmektedir. • Damıtma İle Elde Edilen Petrol Ürünleri ve Sıcaklıkları;•Sıvı petrol gazları (LPG): 40-600C•Çeşitli benzinler: 60-1500C•Gaz yağı: 150-2700C•Motorin, mazot: 270-3500C•Makine yağları, vazelin, asfalt, kok kömürü: 3500C‟nin üzerindeşeklinde belirtilmektedir.
  24. 24. Petrolün ÇıkarılmasıPetrol sondaj operasyonu ile çıkarılır. Sondaj operasyonu yeribelirlenen ve petrol içerme olasılığı bulunan kapan yapısına birkuyu açma işlemidir.!kapan petrolün göçünü engelleyerek ekonomik miktarlardabirikmesini sağlayan geçirimsiz kayaçlardır.Günümüz sondaj teknolojisine benzer, ilk sondajlı petrol aramaçalışması ABD-Pensilvanya‟da 1850‟lerin sonuna doru PennsylvaniaRock Oil şirketi tarafından başlatılmıştır.
  25. 25. Petrol Rezervleri Dünyada Petrol Rezervleri 2010‟da tespit edilen petrol rezervinin %54,4 „ü Ortadoğu‟da, %17,3 „üGüney ve Orta Amerika‟da, %10,1 „i Avrupa ve Avrasya‟da, %9,6 „sıAfrika‟da, %5,4 „ü Kuzey Amerika‟da, %3,2‟si Asya-Pasifik‟te ve gerikalanı ise diğer bölgelerdedir.Dünya toplam petrol rezervlerinin yüzde 65i de Türkiyenin yakıncoğrafyasında bulunmakta ve toplam üretimin yüzde 41i de bu ülkelerdegerçekleşmektedir.
  26. 26. Dünya Petrol Üretim Payları
  27. 27. Dünya Petrol Üretim PaylarıTürkiyenin yakın coğrafyasında bulunan ülkelerin 2010 yılı üretimlerinebakıldığında, petrol rezervi en zengin ülke 259,9 milyar varille SuudiArabistan„dır.İran 137,6 milyar varille ikinci sırada, Irak 115 milyar varille üçüncüsırada, Kuveyt 101,5 milyar varille dördüncü sırada, Birleşik Arap Emirlikleri97,8 milyar varille beşinci sırada yer almaktadır.Rusyanın 60 milyar varillik, Libyanın 44,3 milyar varillik, Kazakistanın 30milyar varillik, Katarın 25,4 milyar varillik, Azerbaycanın 7 milyar varillik,Mısırın 4,3 milyar varillik, Suriyenin 2,5 milyar varillik rezervibulunmaktadır.
  28. 28. Türkiye’de Petrol ÜretimiTürkiyede 2009 yılında toplam 216 adet kuyu açılarak 325 bin 592 metresondaj yapılırken toplam 2,5 milyon ton petrol üretildi.Son 10 yılda Türkiyedeki petrol üretiminde yüzde 3,2 oranında düşüşgözlenirken yeni petrol sahalarının keşfedilmesi ve ikincil üretimyöntemlerinin geliştirilmesi ile üretim düşüşü kısmen engellendi.Türkiyede üretilebilir petrol rezervi 291,5 milyon varil (43,14 milyon ton)olarak hesaplandı. Yeni keşifler yapılmadığı takdirde, bugünkü üretimseviyesi ile Türkiyede 17,3 yıllık ham petrol rezervi kaldı.
  29. 29. Dünya Petrol Tüketim Payları
  30. 30. Dünya Petrol Tüketim Payları2010 yılında dünya ham petrol talebi günlük ortalama 86,72 milyon varilolarak gerçekleşerek 2009 yılına göre yüzde 2,8 oranında artmıştır. OECDülkelerinin toplam talepteki payı yüzde 53 olurken, ABD tek başına dünyatüketiminin yüzde 22sini gerçekleştirerek, ülke bazında en yakın takipçisiolan Çinin tüketiminin iki katından fazla tüketmiştir.Ayrıca petrol tüketiminin yıllar itibariyle seyrine bakıldığında ABD,Avrupa ülkeleri ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerin tüketimlerinin düşmeeğiliminde olduğu, buna karşın Çin ve Hindistan gibi gelişmekte olanülkelerde tüketim miktarındaki artışın süreklilik arz ettiği görülmektedir.Ham petrol tüketiminde 2010 yılında gerçekleşen günlük ortalama 2,39milyon varillik tüketim artışının yüzde 78i OECD dışı ülkeler kaynaklıolmuştur.
  31. 31. 2010 Yılı Petrol Tüketiminde İlk On Ülkenin Payları
  32. 32. Türkiye’nin İhtiyacıTürkiyenin yıllık yaklaşık 237,3 bin varil petrol ihtiyacı bulunmaktadır. Gerikalan kısmını dışarıdan karşılamaktadır.Dünya toplam petrol talebindeki artış eğilimine rağmen, petrolün birincilenerji kaynakları içindeki kullanım oranı düşüyor. Bunun en önemli sebebi,toplam enerji ihtiyacındaki artışın büyük bölümünün elektrik enerjisiihtiyacından kaynaklanması ve elektrik talebindeki artışın daha çok kömür,doğal gaz ve yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanması oluşturuyor.Ayrıca, ısınma amaçlı olarak doğal gazın, petrol ürünlerini ikame etmesinedeniyle petrolün bu sektördeki pazar payı da düşüyor. Süreklilik arz edenbu düşüşe rağmen, dünya toplam enerji ihtiyacının üçte birinin hala petrollekarşılandığının göz ardı edilmemesi gerektiği belirtiliyor.
  33. 33. Petrolün Tarihçesi Petrolün Dünya TarihçesiPetrol, dünya tarihine bakıldığı zaman yabancı olmadığımız bir maddedir.Heredot M.Ö. 450 de Tunus ve Yunan adalarında petrol sızıntılarındanbahseder.Bu ilk dönemlerde petrol hastalıklarda ilaç olarak, su yalıtım malzemesiolarak, savaşlarda yakıcı madde olarak kullanılmıştır.Pers tabletlerinden pers halkının zengin kesiminin petrolü aydınlatmada vetıpta kullandığı ortaya çıkmaktadır.İlk Petrol kuyuları 4.yüzyılda Çin‟de açılmıştır.Bambu çubuklarının birbirine bağlanması ve ucuna matkap eklenmesisuretiyle 243 metrelik kuyu kazılmıştır.Petrol yakılarak tuzlu suyun buharlaştırılmasında kullanılmış ve tuzüretilmiştir.
  34. 34. Petrolün Dünya Tarihçesi19. yüzyıl ortalarına kadar petrol üretimi ilkel yöntemlerlesürdürülmüş, asfalt, ham petrol ve yağ olarak üretilip kullanılmıştır.İlk petrol kuyusu 1745‟de Fransa‟da Pechelbronn‟daki petrollükumlarda açılmıştır.Kral XV. Louıs tarafından M. De La Sorbonniere isimli şahsa lisansverilmiş, bu şahıs dünyanın ilk petrol rafinerisini de kurmuştur.
  35. 35. Petrolün Dünya Tarihçesiİlk petrol üretim kuyusu1859da Albay Drake tarafındanPensilvanya‟da açılmıştır.Bu dönemde kablolu sondajmarinaları icat edilmiş sondajcihazları bundan sonra giderekdaha da geliştirilmeyebaşlanmıştır.
  36. 36. Petrolün Dünya TarihçesiI. Dünya savaşı sonrası dünyada petrolün önemi giderek artmış,otomobil ve diğer motorlu vasıtaların yaygın kullanılmaya başlamasıile petrole daha çok ihtiyaç duyulmuştur.Körfez krizi ile de dünya yeni petrol kaynakları aramaya yönelmişeski Sovyetler Birliği‟nin dağılması ile Hazar çevresi petrolprovensleri dünya piyasasına açık hale gelmiştir.! Hazar çevresi petrol kaynakları bugün üzerinde en çok araştırmayapılan yerlerin başında gelmekte ve dev petrol şirketleri buradafaaliyet göstermektedir .
  37. 37. Dünyadaki Büyük Petrol Şirketleri•Standard Oil Company (SOCONY)•Brıtısh Petroleum (BP)•Shell•Exxon Mobil•Turkish Petroleum Company•Gulf•Texaco•Chevron•Opec (Organization of Petroleum Exporting Countries) kuruldu
  38. 38. Osmanlı’da PetrolOsmanlı döneminde SultanAbdülaziz, Cumhuriyet Dönemindeçıkarılan maden kanunlarınınbirçoğunun temelini hazırlayan„Maadin Nizamnamesi‟ 1868 yılındakabul edilmiştir.Sultan II. Abdülhamit Dönemi‟ninbaşlarında ise Van, Erzurum veEdirne illeri ile Halep ilininİskenderun Kazası çevresindekipetrol sızıntılarının bulunduğuAnadolu toprakları için imtiyazverilmiştir.İskenderun‟un Çengen Kasabasıcivarında imtiyaz sahibi olanAhmed Necati Efendi‟ninçalışmaları Osmanlı‟daki petrolaramacılığının başlangıcı olarakkabul edilmiştir. Sultan Abdülaziz
  39. 39. Osmanlı’da PetrolYakın zamana kadar içeriği hakkında pek fazla bilgi sahibi olunmayan"Sultanın petrol haritası" Güneydoğu Anadolu illerinde de petrolbulunabileceğini göstermiştir. Haritayı hazırlayan heyet, Bitlis Suyu denilençayın kıyısı boyunca önemli petrol rezervleri belirlediklerini belirtmiştir
  40. 40. Türkiye Cumhuriyeti’nde Petrol Faaliyetleri• 1926: 792 sayılı ilk Petrol Kanunu yürürlüğe girdi.• 1935: 2804 sayılı kanunla MTA kuruldu.• 1940: Batman‟da açılan Raman-1 kuyusunda Türkiye Cumhuriyeti‟nin ilk petrol keşfi yapıldı.• 1945: Batman Rafinerisi faaliyete geçti.• 1954: (Petrol Kanunu)Amerikalı hukukçu ve Jeolog Max Ball tarafından kaleme alınan 6326 sayılı Petrol Kanunu yürürlüğe girdi. Kanun, petrol arama üretiminde yerli ve yabancı tüm yatırımcıları teşvik ediyordu. Hemen ardından çıkarılan 6327 sayılı kanunla da TPAO kuruldu. 1954-73: 1954‟te kurulan petrol kanunu ile uluslararası alanda Türkiye‟ye ilgi arttı. Yerli ve yabancı şirketlerin yatırımı sayesinde petrol üretimi günde 70.000 varili aştı.• 1974-83: 1702 sayılı Petrol Reformu Kanunu‟nda getirilen kısıtlamalar yüzünden birçok şirket yatırımlarını başka ülkelere kaydırdı.
  41. 41. Türkiye’de Petrol•1984-91: Liberal düzenlemeler sayesinde yatırımlar yeniden hız kazandı;petrol üretimi kısa sürede 2,5 katına çıkarak zirve noktası olan yılda 4,4milyon tona ulaştı.•1992-2007: Kanunun bazı hükümlerinin mahkeme kararıyla iptali ve diğerbazı nedenlerin de etkisiyle üretim yarı yarıya düştü ve her geçen yıldüşmeye devam ediyor.•2007: (Türk Petrol Kanunu)Türkiye‟de arama-üretim faaliyetlerini teşviketmek amacıyla hazırlanan 5574 sayılı Türk Petrol Kanunu, Ocak 2007‟deTBMM‟de kabul edildi.Ancak kanun, dört maddesi yeniden görüşülmek üzeredönemin Cumhurbaşkanı tarafından TBMM‟ye geri gönderildi.•Dünyada sadece 1 yılda 20.000‟den fazla kuyu açılırken , TürkiyeCumhuriyeti tarihinde sadece 3.326 kuyu açılabildi.
  42. 42. Türkiye Petrol Boru HatlarıYurdumuzda ham petrolün arıtılması için rafineriler kurulmuştur.Güneydoğu Anadolu Bölgesinde üretilen ham petrolün bir kısmı BatmanRafinerisine, bir kısmı da Batman-İskenderun boru hattı ile Dörtyol‟agönderilmektedir. Buradan da tankerlerle Ataş, İzmir ve İzmit rafinerilerinetaşınmaktadır.İskenderun Körfezi ile Kırıkkale arasındaki petrol boru hattı ile deKırıkkale Rafinerisine ham petrol aktarılmaktadır. Ayrıca Türkiye-Irak boruhattı ile Irak petrollerinin bir kısmı Yumurtalık Limanına taşınmaktadır. Butaşımacılıktan Ülkemiz önemli bir gelir sağlamaktadır.Azerbaycan petrolünün de yapılacak boru hattı ile İskenderun Körfezinegetirilmesi planlanmaktadır.Yurdumuzda petrol aramalarına hızla devamedilmektedir.
  43. 43. Türkiye Petrol Boru Hatları
  44. 44. Türkiye Petrol ve Doğalgaz Kuyuları
  45. 45. Türkiye’deki Petrol ile İlgili Kurum ve Kuruluşlar •MTA (Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü) •TPAO (Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı) •PİGM (Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) •BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş.) •TÜPRAŞ (Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.) •POAŞ (Petrol Ofisi A.Ş.)
  46. 46. Petrolün ZararlarıPetrolün hayatımızda önemli bir enerji kaynağı olmasının yanı sıra, çevreyeve insanlığa verdiği zararlar da vardır.Bu zararlara petrolün çıkarılmasında yapılan yanlışların ekolojik hayatındengelerini bozması ve yakıt olarak kullanılan petrolün yanması sonucuhavaya verilen zararlı gazları örnek olarak verebiliriz.
  47. 47. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir Örnek  Lisansı BP„ye ait olan Meksika Körfezi‟ndeki Transocean şirketine ait Deepwater Horizon platformunda 20 Nisan 2010 tarihinde meydana gelen patlama ve yangının ardından, platformun batması sonucu oluşan petrol sızıntısı, 15 Temmuz 2010 tarihinde durduruldu.
  48. 48. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir ÖrnekBu olay ABDtarihinde yaşanan enbüyük petrol sızıntısıolarak görüldü vemeydana gelensızıntıda 5 milyon varilpetrol denize karıştı.
  49. 49. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir Örnek Kazadan 87 gün sonra 19 Temmuz, 2010 tarihinde ise "bottom kill" adı verilen operasyonla Macondo kuyusu tamamen kapatıldı. Bu operasyon çerçevesinde deniz tabanının 4 km altındaki kuyuya çimento pompalama işlemi yapıldı.
  50. 50. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir Örnek Kaza, kuyudaki basınç kontrolünün kaybedilmesi sonucu “patlama önleciyi” (blowout preventer) olarak adlandırılan özel bir valfın aşırı basınç sonrası devre dışı kalmasından kaynaklandı. Meydana gelen patlamalardan sonra, “patlama önleyici” cihazın acil durum müdahale fonksiyonları kuyuyu otomatik olarak kapatamadı ve sızıntı meydana geldi.
  51. 51. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir ÖrnekMeksika Körfezi‟ndeki sızıntıyıdurdurma, önleme ve temizlemeçalışmalarına yaklaşık 48 bin kişikatıldı. 31 Aralık 2010 tarihiitibariyle yapılan çalışmalara toplam17.7 milyar dolar harcandı.
  52. 52. Petrolün Çevreye Zararlarına Bir Örnek BP, Meksika Körfezine yayılan ham petrolün çevreye etkilerinin araştırılması için on yıl sürecek bir çalışmaya da ayrıca 500 milyon dolar fon ayırdı. BP ve Meksika Körfezi Ortaklığı, Bağımsız Araştırma Girişimi (GRI) tarafından yürütülecek bu çalışmada Deepwater Horizon kazası sonrası körfeze yayılan ham petrolün çevreye ve halk sağlığına etkilerinin araştırılmasını amaçlıyor.
  53. 53. Petrol ile İlgili Bilinen Genel Yanlışlar •Türkiye Petrol Denizi midir?Özellikle sınır komşusu olduğumuz Irak, İran, Azerbaycan gibibirçok ülkenin petrol üreticisi olması Türkiye‟nin neden yeterlipetrolü üretemediği konusunda sorulara sebep olmaktadır. Busorunun temel cevabı Türkiye‟nin jeolojisinde ve sahip olduğutektonik aktivitelerde gizlidir.Üzerinde bulunduğumuz kara parçalarının birbirlerine görefarklı yön ve hızlarda hareket ettikleri bilinmektedir. Böylesi birhareket kapsamında, Arap Plakası Kuzeye doğru hareket etmekteve Anadolu dahil komşu plakalarla çarpışmamanın gerçekleştiğikıta kenarları boyunca yer kabuğunda kırılma ve kıvrılmalarolmakta, bu çarpışma öncesi oluşmuş olan kapanlar ise deformeolmakta ve içindeki hidrokarbonlar yeryüzüne çıkmaktadır. ArapPlaka‟sının komşu plakalarla çarpışmasının yoğun olduğu kenarbölgelerde Toros ve Zagros dağları oluşmuştur.
  54. 54. • Türkiye Petrol Denizi midir? Anadolu‟nun jeolojik tarihi boyunca petrol oluşumuna uygun olan bu bölgelerinde olması muhtemel büyük petrol rezervleri, çarpışma sonrası kırılma ve kıvrılmaların etkisiyle küçük küçük birimler haline gelmiş, ayrıca eğer gazı kaçmış ise petrolün kalitesi de azalmıştır. Böylesi bir etkene maruz kalmayan Arap Plakası‟nda ise şiddetli sıkışmalar olmadığı için yeraltında bulunan kapanlar korunmuş ve dünyanın en büyük hidrokarbon rezervleri oluşmuştur. Fakat ülkemiz sınırları içerisinde yukarıda anlatılan jeolojik nedenlerden ötürü hidrokarbonların bulunduğu katmanlar ya çok derinlere inmiş ya da içindeki hidrokarbonlar faylar ve benzeri zayıf hatlar aracılığı ile yeryüzüne çıkmıştır.
  55. 55. • Çimento ve Cıva İle İlgili Açıklamalar Halkımız arasındaki bir diğer söylenti ise açılan kuyularda petrolün bulunduğu fakat bu petrolü üretmek yerine kuyuya çimento veya cıva basılarak kuyunun terk edildiğidir. Petrol kuyularına çimento basıldığı bilgisi doğrudur. Ancak, bu işlemle sanıldığı gibi petrol üretimini engellemek değil, ekonomik açıdan verimli bulunmayan ya da üretimi biten petrol kuyularının emniyet altına alınması amaçlanmaktadır.
  56. 56. • Çimento ve Cıva İle İlgili Açıklamalar Kuyuya cıva basılması konusuna gelince; civanın özgül ağırlığı petrolün özgül ağırlığının 10 katından fazladır. Yani, cıva petrol kuyusuna basılırsa yer çekiminin etkisiyle petrolün ve varsa suyun altına geçecektir. Yani petrol her zaman civanın üstünde yer alacaktır. Bu işlemle petrolün üretiminin engellenmesi fiziksel olarak mümkün değildir. Petrol kuyularının hacimleri düşünüldüğünde böylesi bir işlem için gereken cıva miktarının ne kadar fazla olduğu görülebilir. Pahalı bir metal olan civanın bu amaçla kullanılması ekonomik değildir.
  57. 57. Konu Özeti Petrol tabii sıvı yakıt olarak farklı basınç ve sıcaklık koşullarına bağlı sıvı, katı veya gaz halinde bulunabilen ve hazne kayaçlarının gözeneklerinde oluşan doğal bir hidrokarbon karışımıdır. Petrolün oluşumu ile ilgili, inorganik teori ve organik teori olmak üzere iki farklı teori bulunmaktadır. Petrol için hammadde olabilecek organizmalar, yosunlar, mantarlar, bakteriler, süngerler, planktonlar, algler, mercanlar, kurtlar ve omurgalılardır. Petrolün fiziksel özellikleri; flüoresans özelliği, renk ve kokusu, viskozitesi, kırılma indisi ve yoğunluğu olarak sıralanabilir. Petrolün kimyasal bileşiminde oldukça az miktarda kükürt, azot, oksijen ile çok az da diğer mineraller bulunur. Petrolün damıtılması sayesinde farklı petrol ürünleri elde edilebilmektedir.
  58. 58. Konu Özeti Petrol sondaj operasyonu ile çıkarılır. Sondaj operasyonu yeri belirlenen ve petrol içerme olasılığı bulunan kapan yapısına bir kuyu açma işlemidir. 2010‟da dünyada tespit edilen petrol rezervlerinin büyük bir bölümü Orta Doğu‟da bulunmaktadır. Petrolü dünya çapında en fazla ABD tüketmektedir. İlk petrol üretim kuyusu 1859da Albay Drake tarafından Pensilvanya‟da açılmıştır. Ülkemizde petrol ile ilgili önemli kurumlardan bazıları MTA, TPAO, BOTAŞ, TÜPRAŞ ve POAŞ‟ dır. Petrolün yararları kadar zararları da vardır. Bu zararlar çevreyi, insanlığın geleceğini ve doğal hayatı tehdit etmektedir. Petrol, 20. yüzyılda olduğu gibi 21. yüzyılda da stratejik önemini sürdürecek, dünya politikasının belirlenmesinde ana etkenlerden biri olacaktır.
  59. 59. Kaynakça1.www.bp.com2.tr.wikipedia.org3.www.tpao.gov.tr4.www.greenpeace.org/turkey/tr5. Acar, Ç., Bülbül, S., Gümrah, F., Metin, Ç., Parlaktuna, M. :(2007), “Petrol ve Doğal Gaz” 1. Baskı, Ankara, ODTÜ Yayıncılık6. Sabuncu, M. : (1998), “Yüzyılın Son Petrol Savaşı” ElyaYayıncılık7. Yaşlak, S. : (2008), “Organik Sınai Kimya” Dahi YayınlarıSayı :23, Manisa8. Basan, S., İmren, D., Yüce, S.: (2001) , “Kimyasal Teknolojilerve Analizler”, Sivas9Çebi, H.Y. : (2004), “Bu Topraklarda Petrol Var”, Okul Yayınları
  60. 60. ‘’Bir damla petrol bir damla kandan dahadeğerlidir.’’ Winston Churchill (1936)
  61. 61. Dinlediğiniz için teşekkür ederiz.

×