Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Аллаһтың көркем есімдері

6,558 views

Published on

Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен!

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): “Аллаһтың 99 есімі бар. Кімде кім оны жаттап, (сол есімдерге сәйкес) амал жасайтын болса - жәннатқа кіреді”-деген. (Бұл сахих /сенімді, дұрыс/ хадисті имам Бұхари ұш жерде, имам Муслим 2 жерде, Тирмизи 3 жерде, Ибн Мәжәһ 2 жерде, имам Ахмад 7 жерде, Байһақи 2 жерде, Хаким 2 жерде т.б риуаят етекен).
Хадиске кішкене түсініктеме жасайтын болсақ, бұл хабарда Аллаһтың 99 есімі бар екендігі айтылған. Ғұламалар Аллаһтың есімдері осымен шектелмейтінін, бәлкім бұл хадисте адамдарға жаттап, амал етуі керек етілетін 99 есімі жайында ғана хабар берілгендігін алға тартады. Ал Аллаһтың біз білетін де, білмейтін де есімдері көп. Мұның ілімі тек Аллаһта.
“Жәннатқа кіреді”-деген тіркесті оқыған кейбіреулер: “Өмір бойы ойына келгенін істеп, осы есімдерді жаттап алса болғаны ма?” деген ойға келуі ықтимал. Айтар жауабымыз: “Ол адамға тек жаттау емес, бәлкім соған сәйкес амал жасау талап етіледі”. Осы хадисті жақсылап ұғынып, Аллаһ есімдерін санап, әркез еске алып, мағынасына үңіліп, талабына амал еткен жан бұл хадисті сол кезде ғана түсінбек. Бір оқығаннан адам бұл хадисті түсіндім деп кеуде қаға алмайды. Ал хадисті толық түсінбей тұрып мағынасы ақылға қонбайды деген тұжырым шығару дұрыс емес. Ондай болса, осы есімдердің мәнісін түсініп, тиісінше амал етейік

Published in: Education
  • Be the first to comment

Аллаһтың көркем есімдері

  1. 1. ААЛЛЛЛААҺҺТТЫЫҢҢ ККӨӨРРККЕЕММ ЕЕССІІММДДЕЕРРІІ ((ААЛЛЬЬ--ААССММАА'' ААЛЛЬЬ--ХХУУССННАА)) Әл-Ханифия форумы 1434 - 2013
  2. 2. 2 Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен! Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): “Аллаһтың 99 есімі бар. Кімде кім оны жаттап, (сол есімдерге сәйкес) амал жасайтын болса - жәннатқа кіреді”-деген. (Бұл сахих /сенімді, дұрыс/ хадисті имам Бұхари ұш жерде, имам Муслим 2 жерде, Тирмизи 3 жерде, Ибн Мәжәһ 2 жерде, имам Ахмад 7 жерде, Байһақи 2 жерде, Хаким 2 жерде т.б риуаят етекен). Хадиске кішкене түсініктеме жасайтын болсақ, бұл хабарда Аллаһтың 99 есімі бар екендігі айтылған. Ғұламалар Аллаһтың есімдері осымен шектелмейтінін, бәлкім бұл хадисте адамдарға жаттап, амал етуі керек етілетін 99 есімі жайында ғана хабар берілгендігін алға тартады. Ал Аллаһтың біз білетін де, білмейтін де есімдері көп. Мұның ілімі тек Аллаһта. “Жәннатқа кіреді”-деген тіркесті оқыған кейбіреулер: “Өмір бойы ойына келгенін істеп, осы есімдерді жаттап алса болғаны ма?” деген ойға келуі ықтимал. Айтар жауабымыз: “Ол адамға тек жаттау емес, бәлкім соған сәйкес амал жасау талап етіледі”. Осы хадисті жақсылап ұғынып, Аллаһ есімдерін санап, әркез еске алып, мағынасына үңіліп, талабына амал еткен жан бұл хадисті сол кезде ғана түсінбек. Бір оқығаннан адам бұл хадисті түсіндім деп кеуде қаға алмайды. Ал хадисті толық түсінбей тұрып мағынасы ақылға қонбайды деген тұжырым шығару дұрыс емес. Ондай болса, осы есімдердің мәнісін түсініп, тиісінше амал етейік. Хадистердің кейбір нұсқаларында Аллаһтың 99 есімі толық саналып, айтылған. Алайда Имам Ибн Хажар Асқалани ол қосымшаның артық екенін, ғұламалар тарапынан жасалған ізденіс екенін ашып айтқан. Мысалы: бір нұсқада “Әл-Ахад, Ас-Самад, Әл-Һәди” деп келсе, екінші нұсқада “Әл-Муқсит, Әл-Қадир, Әл-Уәли”. Бір нұсқада “Әр-Раашид” деп келсе, енді бірінде “Әр-Рашийд” деп берілген. (Толық мағлұмат аламын деген адам “Фатхул бәридің” 5931-ші хадисіне жасалған түсініктемесін қарасын). Иә, мұның бәрі де ғұламалардың ізденістері екенін анық аңғартады. Алайда, Аллаһ есімдерін адамдар өз ойынан әкеліп, өздері қалағанынша атай алмайды. Бәлкім Оның есімдері тек Құран мен хадисте қалай келсе, солай айтылады. Сол орайда біз бұл түсініктемемізде Құран мен сүннетті жақсылап зерттеген хадис ғұламаларының ізденістері нәтижесінде жасаған тізбек бойынша түсіндіреміз. Аллаһ ісімізге жеңілдік берсін! [Әмин!] Дайындаған: Азамат Сәденов. АЛЛАҺ Аллаһ тағаланың бұл есімдері “Көркем есімдер” болып саналады. Бұған Ағраф сүресінің 180 аятындағы: “Ең көркем есімдер Аллаһқа тән, ондай болса
  3. 3. 3 сол есімдер арқылы дұға жасаңдар”,-деген сөздері дәлел. Ендігі кезекте осы есімдерді түсіндіруге кірісіп, Аллаһқа тәуекел еттік! Алдымен осы 99 есімді жалпы қамтитын Аллаһ есімін сөз етер болсақ, бұл Аллаһтың өзіне тән есім. “Аллаһ” дегеніміз-араб тіліндегі “құлшылық жасау” етістігінен туындап, Аллаһқа қатысты айтылғанда “Құлшылық қылынуға лайық жалғыз Құдай” дегенге тура келеді. Ол Аллаһ тағала өз құлдарының құлшылығына лайықты. Халифа Алтай атамыз Құран Кәримнің сөздікшесінде: “Алла: “Әл Иләһ” деген атаудың арапша грамматика бойынша біріктіріліп айтылуы. Ұғымы: “Құлшылық істелуге лайық зат”. Түрікше-”Тәңір”, Фарсыша- ”Хұда”, қазақша “Құдай” деп аталады. Бұл аудармада Алла түрінде жазылады. Арап елдері жәһилиет дәуірінде “Алланы” Алла деп атап, пұттарды “Иләһ” деп, Аллаға дәтімізді жалғастырады деген сеніммен соларға сиынып, Аллаға ортақ қосатын еді”,-деп өте жақсы түсіндіріп өткен. Сөзінің жалғасында: “Құран Шарифте “Алла” деген атау 2697 (2698 дұрысырақ) жерде, “Иләһ” деген атау 167 жерде бар”, - деп сілтеме жасаған. Бұл есімге амал жасағысы келген адамға қойылатын ең алғашқы талап - ол Аллаһтан өзге ешкімге құлшылық жасамауы керек. Тәуекел етсе, де, қорықса да, үміт етсе де, құрбан шалса да, бала сұраса да, пана сұраса да, шипа тілесе де, сөз берсе де тек Аллаһқа бағыттауы керек, себебі ол Аллаһ, құлшылық қылынуға лайық жалғыз Құдай. Одан өзге “құдайсымақтардың” бәрі де тек қана жаратылыс. Християндардың Исаны, Яһудилердің Ғузайрды, отқа құлшылық жасаушылардың отты, пұтқа табынатындардың пұтты, Үндістердің сиырды, Буддистердің Будданы, Католиктердің Рим папасын, ежелгі гректердің Зевсті, ежелгі мысырлықтардың Перғауынды, түркі жұртының әруақтар мен аспанды, ғұндардың жануарларды құдай тұтуы түкке тұрғысыз жалған сенім. Тіпті құдай деп білмесе де, Аллаһқа ғана тән сипаттарды олар да атқара алады деп сенулері де үлкен қателік. Бәлкім табиғатты басқару да, оны жарату да, сұрағанның сұрауын беру де тек қана Аллаһтың құдіретінде. Оған ешкім тең емес, Оған жәрдемші де, серік те, көмекші де керек емес. Сондай-ақ, ескерте кетер бір жайт: Бұл есімді қайта-қайта айтып, айналып, билеп, оны еске алып жатырмыз деу мүлдем дұрыс емес. Себебі Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Аллаһты еске алғанда тек бір есімді қайта-қайта қайталап айтпайтын. Егер де шынымен осы есімді ауызға алып, Аллаһты еске алғысы келсе, “Субханналлаһ, Әлхамдулилләһ, уә лә иләһа иллә- Ллаһ, Аллаһу әкбар”, “Субханаллаһи уа бихамдиһ, субханаллаһил ғазыйм” - деп айтатын. Бұл есімді ешкім де өзіне тағуына болмайды. Бұл барлық 99 есімді қамтитын, Аллаһтың жеке аты. Тіпті сорақы жаратылыс, перғауынның өзі де өзін Аллаһ деп атауға дәті бармай: “Мен сендердің Раббыларыңмын”- деп кеуде қағатын. Бұл жайында Назиғат сүресінің 24-ші аятында айтылған.
  4. 4. 4 Аллаһ есімін адам есіміне қосқан кезде Абдулла деп аталады, яғни Алланың құлы. Аллаһқа ең қатты ұнайтын есім осы Абдулла. Бұл өте көркем есімдердің бірі. ӘР-РАХМАН және ӘР-РАХИМ Бұл жолы Аллаһтың көркем есімдерінің ең көп кездесетіні әрі алғашқыларының бірі боп табылатын екі есімді талдап өтуге тырысамыз. Ол екі есім-Ар-Рахман және Ар-Рахим. Бұл есімдерге Құраннан да хадистен де көптеген дәлелдер келтіруге болады. Қазақ тіліндегі кейбір аудармаларда “Мейірімді және Рахымды” деп беріледі. Алайда “Ерекше Мейірімді, аса Қамқор, аса Рахымды” деп күшейтпелі түрде айтқан дұрысырақ болады. Себебі Аллаһтың бұл сипаттары кез-келген басқа мейірім мен рахымнан әлдеқайда басым келеді. Екі есім де “ерекше мейірімді, аса рахымды, аса қамқор”-деген мағыналарға жақын келеді. Себебі екі сөз де араб тіліндегі /рахма/ яғни рахым, мейірім, жұмсақтық сөзінен туындайды. Бірақ, араларында мағынасы жағынан сәл ғана айырмашылық бар. Ар-Рахман сөзі Ар-Рахим сөзінен қуаттырақ, күштірек болып табылады. Ар-Рахман-бұл осы дүниедегі барлық тіршілік атаулына түсірілетін мейірімі. Кәпір болсын, мұсылман болсын бәріне бірдей мейірімін төгіп, бала, ақша, жұмыс, денсаулық, ақыл, пана беруі, яғни Аллаһтың мейірімі бұл өмірде бәріне бірдей беріледі. Себебі Құран аяттарының көбінде жалпы жаратылыс айтылған кезде соңында осы ар-Рахман есімі айтылады. Ар-Рахим - бұл Қиямет күніндегі тек қана мұсылмандарға берілетін мейірім. Яғни Қияметте кәпірлер азапқа душар болып, Аллаһтан мейірім сұрағанда оларға берілмейді. Бұған Құрандағы: “Сондай-ақ, мүминдерге ерекше мейірімді”,- деген аят дәлел болады. (Ахзап сүресі, 43 аят). Демек, Аллаһтың мейірімі екі түрлі болады. Құранда Рахман сөзі 57 рет, ал Рахим сөзі 114 рет келген. Байқап қарасақ, бұл дүниедегі мейірімге қол жеткізу оңай, тіпті бұл өмірдегі кез-келген жаратылыс Аллаһтың мейіріміне кенеледі. Ал енді Қияметте болатын баға жетпес мейірімге қол жеткізу өте қиын. Сол себепті де осы дүниедегі мейірім 57 рет келсе, о дүниеде берілетін мейірім, қол жеткізу қиын болуы себепті одан екі есе көп келген. 114-ті екіге бөлсек 57 шығатыны осының сыры болуы ықтимал. Бұл есімдерге қалай амал жасаймыз? Жалпы күнделікті беріліп жатқан нәрселердің бәріне шүкіршілік жасап, байлыққа да, балаға да, ақылға да, жаза білуге де, оқу білуге де және тағы басқа кез-келген нәрсеге мақтанып, кеуде кермеу керек. Мұның бәрі де сіздің ақылдылығыңыздан емес, бәлкім Аллаһтың мейірімімен. Аллаһ мейірімі болмаса, бұлай жасау мүмкін болмас еді. Күннің шығып, тіршіліктің басталуы, түннің батып, демалысқа бет алуы, пайғамбарлар
  5. 5. 5 келіп, тура жолды көрсетуі, ақыл мен ой беріп, сол тура жолды ажырата аларлық сана беруі-бәрі де Аллаһтың мейірімі. Мейірімін ашуынан бұрын қойған Аллаһ кемшіліктен пәк. Қанша күнә жасап, қателікке душар болсақ та мұрсат беріп, өмір беріп, ризықтан ажыратпайтыны неткен мейірім! Жүз мейірім жаратып, соның бір бөлігін жер бетіне түсіріп, қалған бөлігін қияметке қалдырған. Бұл дүниедегі көзге ілінер қандай мейірім көрсек те бәрі де әлгі жүздің бір ғана бөлігі. Осы арқылы адамның Аллаһ мейіріміне деген үміті туады. Ондай болса Аллаһқа шүкіршілік жасап, құлшылық жасайық та Қияметтегі мейіріміне лайықтылардан болуға тырысып бағайық!!! “Мейірімдінің мейірімі тек мейірім көрсетушілерге түседі”,-деген хадис бар. Ондай болса айналадағы жастарға, жоқ-жітікке, жануарларға мейірім жасау Аллаһ мейіріміне кенелуге апарар септік. Ал енді көрінгенге зиянын тигізген жанға мейірімді мейірімін қалай түсірмек?! Тіпті бір әйел адам мысыққа тамақ бермей, бір бөлмеге қамап қойғаны үшін тозаққа кіргені хадистерден белгілі. Ал енді бір адам шөлдеген иттің шөлін қандырып, күнәлары кешірілгені тағы бар. Бұл жануарларға қатысты мейірім нәтижесі. Ал онда адамдар жайында сөз айта аламыз ба?! Ал мейірімнің ең жақсысы-Аллаһқа серік қоспай, тек Оған құлшылық жасап, Оған шүкірлік айту. Тағы бір айта кетер жайт, Аллаһқа дұға еткен адам “Аллаһым! Мені қаласаңыз кешіріңіз, қаласаңыз мейіріміңізді төгіңіз!”,-деп дұға жасамауы керек. Бәлкім, Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқанындай, Аллаһ мейірімі мен кешіріміне шынайы түрде үміт етіп: “Аллаһым, мені кешіре гөр, маған мейіріміңді төк” - деуі дұрыс болады. Бұл екі есімді адам есіміне қолданған кезде Абдурахим, Абдурахман деп айтылады. Қазақтар арасында Рахман деген аты бар адамдар болса есімдерін Абдурахман деп өзгерткендері дұрыс болады. Ал Рахим есімін адам өзіне тағуына рұқсат етіледі, себебі Аллаһ тағала Құранда пайғамбарымызды осылай атаған-ды. Алайда алдына “Әл” жұрнағын қосуға болмайды. Ал Ар-Рахман есімі тек қана Аллаһқа тән. ӘЛ-МӘЛИК және ӘЛ-МӘӘЛИК Аллаһтың көркем есімдерінің тағы екеуі-Әл-Мәлик, Әл-Мәәлик. Бұл есімдер араб тіліндегі “мәликә” етістігінен туындап, “Бір нәрсеге иелік ету, бір нәрсені иемдену, қолында болу, басқару” мағыналарына жақын келеді. Ал енді Аллаһқа қатысты айтылғанда-өзінің мүлкіне әмірін жүргізе алатын Патша, себебі кез-келген патша өзінің мүлкінде барлық әмірін жүргізе алмайды. Тек өзіне тән билігі бар Билеуші, барлық жаратылыс пен Қиямет күнінің Иесі мағыналарына жақын. Байқап қарасақ, екі есімнің арасында сәл айырмашылық бар: Әл-Мәлик
  6. 6. 6 дегеніміз-патша деген мағынаға жақын келсе, Әл-Мәәлик деген есім ие деген мағынаға жақын. Бірақ Аллаһ хақысында бірі-бірінің орнына қолданылып айтыла береді. Ал адамдардың бірі патша болуы мүмкін, бірақ кейбір нәрселерге ие болмауы мүмкін. Мысалы бір патша өзіне қарамайтын елге билігі жүре ме? Немесе бір нәрсенің иесі болуы мүмкін, бірақ ол патша емес. Мысалы: Бір фирманы басқаруы мүмкін, бірақ ол патшаның қоластында. Демек, бұл атаулар адамдарға айтылса да мағынасында кемістік бар. Ал Аллаһ болса барлық патшалардың үстінен билігі жүретін Патша әрі барлық нәрсеге ие. Қияметте жер бетін билеген патшалар жиылып, Аллаһтың билігіне өтетіні әрі жер бетінде иелігі болғандардың өздері де, мүлкі де Аллаһтың иелігінде! Әл-Мәлик есіміне келер болсақ, Құранда 5 жерде келген. Мысалы: Нәс сүресінің 2-ші аятында: “Адамдардың иесіне”,-деп келген. Ал Әл-Мәәлик есімі Құранда екі жерде айтылған. Бірі Фатиха сүресінің 3-ші аятында. Адам есіміне қосылғанда: Абдулмәлик және Абдулмәәлик деп келеді. Аллаһ тағаланың ең жеккөретін есімі: Мәликул Мулук, яғни ешбір адам өзін патшалардың патшасы, Билеушілер сұлтаны, Сұлтандардың сұлтаны, Даналардың данасы деп атамағаны жақсы. Бұл Аллаһтың жеккөретін есімдері мен атаулары.. Себебі патшалардың патшасы, билердің биі, даналардың данасы- Аллаһ. Енді осы есімдерге амал еткісі келген жан мынаны есте сақтасын: 1-Шынайы билік-Аллаһқа тән. Жаратылыстың барлығының иесі, патшасы. Оның билігі барлық биліктен асып түседі әрі Оның билігіне тең келер ешқандай билік жоқ та, болмаған да болмайды да. Біздің өміріміз, барлық мүмкіншілігіміз Оның билігінде. Қай кезде қаласа береді, қашан қаласа алады. Патшалар осы дүниедегі билікті басқарады, ал ол сол патшалардың барлығын да басқарады. Кейбір патшалар мен хандар осыны мойындағысы келмей, өзінің билігі таусылмас патшадай көріп, кеуде кергені рас. Бірақ, шынайы билік Аллаһқа тән болуы себепті олар бар болғаны өздерінің есімдерін кітап беттеріне қалдырып, денесін болмашы құртқа жегізді. 2-Барлық нәрсенің Иесі де, Патшасы да Аллаһ болғанындай құлшылықтардың Иесі де тек Аллаһ. Ондай болса басқаға арнап құлшылық жасау, басқаға жағу үшін құлшылықты тастауға болмайды. Раббымыздың мүлкін тиісінше жұмсаған абзал! 3-Елестетіп көріңіздерші, сізді мектеп директоры өзінің бөлмесіне шақырса қорқасыз ба? Әрине, мектеп директоры десе кезінде бәріміз де қорқатынбыз. Ал енді бастықтардың алдына барсаң мүлдем сөйлей алмай қаласың. Ал енді президент шақырса сөйлемек түгіл орныңнан қозғала алмассың оның рұқсатынсыз. Бұл барлық адам бойында кездеседі. Ал Аллаһ барлық теңеулерден ұлы, бұл теңеулерден жоғары. Ертең Қиямет болған кезде Оның
  7. 7. 7 алдында ешкім сөйлемек түгіл сыбырлауға шамасы келмей қалады. Сол күнді еске алайық. Тіпті осы өмірде кеуде керіп марқайған патшалардың өзі Оның алдында ешкім болмай қалады. Ол біздің өмірімізді де, тағдырымызды да билеуші. Ондай болса бізде бар нәрсенің бәрі де Аллаһтыкі. Өзім таптым, өзімдікі деп мақтана бермейік, бәлкім ол да сен де Аллаһтың мүлкісің. Қалай қаласа солай жұмсайды, ал біз Оның үкіміне мойынсұнамыз. ӘЛ-ҚУДДУС Келесі есім-Әл-Қуддус. Бұл қазақ тіліндегі “таза, пәк” деген мағынаға жақын келеді. Бұған Бақара сүресінің 30-шы аятындағы періштелердің: “Негізінен біз Сені дәріптеп, мақтау айтып, сен пәктейміз”,-деген сөзін мысалға келтіруге болады. Осыған қоса Бәйтул Мақдис деп, Иерусалимдегі Құддыс мешітін атаған, яғни “Пәк үй”. Сондай ақ Жәбрайл періште де “Рухул Қудус” деп аталады. Тағы бір мағынасы: “Мүбәрак, берекелі”. Бұған Исра сүресінің бірінші аятындағы: “Құлын (Мұхаммедті) бір түнде өзіне белгілерімізді көрсету үшін Мәсжид Харамнан біз айналасын мүбәрак қылған Мәсжид ақсаға апарған Аллаһ әртүрлі кемістіктен пәк”,-деген аят дәлел. Бұл есім Құранда екі жерде келген. Бірі Хашр сүресінің 23 аятында, енді бірі Жұма сүресінің 1 аятында. Бір топ ғұлама бұл есім Аллаһқа қатысты айтылғандағы мағынасын түсіндіріп: “Яғни ширк (Аллаһқа серік қосу) мен күпірлікте болған адамдардың айтқан сөздерінен, таққан теңеулерінен, ойлаған ойлары мен суреттеген бейнелерінен, таққан атақтары мен жанастырған балаларынан Пәк, олардың таққан кінәларынын таза”-деп түсіндірген. Християндар: “Иса Құдайдың баласы, Құдайдың балалары бар”-дейді, кейбір ақымақтар: “Ол да ішеді, жейді, ұйықтайды”-дейді. Кейбіреулер: “Құдай бар болса неге маған әлі келмейді?”- дейді. Міне, осындай айтылған былапыт сөздердің бәрінен де таза. Өте пәк. Бала иемденбейді, барлық нәрсеге күші толық жетуші. Өзіне тән есімдерінің бәрі де өзіне тән, еш кемшілігі жоқ. Демек, бұл есімге амал жасаушы адам мыналарды есте ұстағаны жөн: 1-Аллаһты барлық кемістіктен пәк деп, әртүрлі ластық пен надандықтан таза деп біліп, тек ұлық сипаттармен сипаттай білу керек. Ал Аллаһ хақысында ұлық сипаттар-Құран мен сүннетте келген сипаттар ғана. Адамдар өз ойынан қосып сипаттауына болмайды. Себебі шектелген ақыл шексіз жаратушыны сипаттай алмайды. 2-Аллаһ өзінің сипаттары мен есімдерінде қалай пәк болса, сөздері мен істерінде де сондай пәк. Бізге түсірген Құраны мен бізге жазған тағдыры еш
  8. 8. 8 кемшіліксіз, пәк, әрі тек даналыққа негізделген. Сөзі хақ, ісі қате араласпаған, дұрыс, тағдыры әділ, бізге берген бейнесі ең көркем дегендей. 3-Пайғамбарымыз рукуғ пен сәжде жасаған кезде осы есімді көп қайталап айтатын. Айша анамыздан жеткен хабарда ол кісі: “Суббухун Қуддусун Роббул мәләйкәти уар рух”,-деп айтатын. (Муслим, 487); Ондай болса біз де әрбір рукуғ бен сәждеде осы есімді ауызға алып, жиі қайталағанымыз орынды болмақ! Адам есіміне қосылғанда: Абдулқуддус болады. ӘЛ-МУМИН Келесі, есім: Әл-Мүмин (‫.)المؤمن‬ Тілдік мағынасы екеу: Бірі-мойындау, сену. Юсуф сүресінің 17-ші аятында Жақыптың балалары Жүсіпті шұңқырға лақтырып, әкелеріне келіп: “Әй, Әкеміз! Біз жарысып кеткенде Жүсіпті нәрселеріміздің жанына тастап кетсек, оны қасқыр жеп кетіпті. Енді шын айтсақ та сен бізге сенбейсің ғой”,-дескен. Исламның негізі болған “Иман” сөзі де осыдан туындайды, яғни “Сенім”. Екіншісі-амандық, яғни қорқыныштың қарама-қарсысы. Құрайш сүресінің 4 аятында: “Ол оларды (Құрайштықтарды) аштықтан тамақтандырып, қауіп- қатерден аман қылған”,-деп келген. Пайғамбарымызды ертеде “Әмин” деп атауы да осыдан туындайды, яғни ешбір жан оны қиянат жасап қояды, өтірік айтады деп қорықпайтын. Құранда бір жерде келген. (Хашыр сүресі, 23 аят). Аллаһқа қатысты айтылғанда біріншіден: Аллаһ өзінің жаратылыстарына зұлымдық жасамайды, бәлкім жаратылыстың бәрі де Оның зұлымдығынан аман. Аллаһ тағала Құранда былай деген: “Шынайы түрде иман келтіріп, имандарын зұлымдықпен былғамағандар үшін амандық болады. Әрі олар тура жолда”- дейді. Демек, Аллаһ серік қоспай иман келтірген құлдарына екі дүниеде де амандық береді. Екіншіден: Аллаһ тағала өзінің жалғыз екенін растайды. Өзі түсірген кітаптар, пайғамарларды растайды. Яғни осы нәрселердің жалған еместігін, сенуге тұрарлық екенін білдіреді. Ал Аллаһ тағала растаған, дұрыс деп білген нәрселерге сенген адам мүмин немесе мұсылман болады. Жалпы тәпсір ғұламалары бұл есімді түсіндіргенде былай деген: Әл-Мүмин-яғни өзінің құлдарын зұлымдықтан сақтайды, қорғайды әрі осы уәдесін растайды дейді. Зұлымдығынан сақтайды дегені, яғни Қиямет болған кезде ешкімге де зұлымдық жасамайды. Барлық адам тек өзінің істеген ісі үшін жауап береді. Сөйтіп есеп айырысқан соң тиісінше жазасын немесе сыйын алады. Демек, Аллаһ тағала растаушы. Оның тарапынан келген кітап, пайғамбар, Оның
  9. 9. 9 хабарлаған нәрселерінің бәрі де ақиқат. Ал бұл нәрселерге сенбеуші, көз жұма қараушылар болса Алланың Растаушы деген есімін жоққа шығармақ. Аллаһ тағала шынайы түрде иман келтіріп, жақсы амал жасаушы құлдарына амандық береді. Оларды қорғайды. Мұндай үлкен нығметке асықсақ қандай жақсы болар еді…! Бұл есімге амал етем деген жандар болса, оларға айтарым: Аллаһ тарапынан келген нәрселерге толық иман келтіріңіздер. Ешбір сөзге күмәнмен қарамау керек. Бәлкім Аллаһ тарапынан келген барлық нәрсені қабылдап, мойындап, бұйырылғанды атқарған жөн. Себебі сұралатынымыз ақиқат нәрсе. Ал сұрақ алаңына жиылған кезде амандыққа лайықты болғандар-Иман келтіріп, жақсы амал жасағандар. Жақсы амал деген не десеңіз, ол Құлшылық пен Аллаһтың бұйрықтары деп жауап қатамыз. Сонымен қатар Бұхаридегі: “Шынайы мұсылман-тілі мен қолынан басқа мұсылмандар зиын көрмеген адам”,-деген хадиске сай, біз де айналадағыларға тек жақсылық жасауға асығып, зиян тигізуден сақ болуымыз керек. ӘЛ-МҮҺӘЙМИН Аллаһтың көркем есімдерінің келесісі-Әл-Мүһәймин. Құранда Хашр сүресінің 23 аятында бір рет келген. Құранды түсіндіруші үлкен ғұламалар бұл есімнің мағынасына сәйкес алты пікір айтқан, алайда дұрысқа ең жақыны екі көзқарас. Мужәһид, Қатада сынды бірінші топ “Өзі жаратқан нәрсенің бәрін де бақылап тұрушы”-десе, екінші топ “қамқорлық жасаушы, қорғаушы”-деп түсіндіреді. Егер де біз бұл есімді “Қамқоршы” деген мағынасымен алар болсақ, онда үлкен хикметтерге көз жеткізе алар едік. Ана құрсағында жатқан жас балаға тоғыз ай үзбестен тамақ жеткізіп, кіндік арқылы тамақтандырушы кім? Әлбетте Қамқоршы Раббымыз. Кейін туылып, шыр етіп жылаған кезде кіндіктен айрылған балаға кім тамақ бермек? Әлбетте екі емшектегі сүтті азық етуші, Қамқоршы Аллаһ. Үлкен галактикадағы планеталар сәл орындарынан қозғалса үлкен апаттар болады. Ал сол планеталарды сақтап, бір жүйемен жүргізуші кім? Бізді әртүрлі апаттардан сақтап тұрушы кім? Әлбетте қамқоршы Аллаһ. Ал екінші мағынасы-Өзі жаратқан нәрселерді бақылап тұрушы. Біздің айтқан сөздеріміз, әстеген істеріміз, жасаған жақсылықтарымыз, атқарған жамандықтарымыз Аллаһтың назарынан тыс қалмайды. Аллаһ бәрін бақылап, бәрін біліп тұрады. Алайда, бізге еркіндік берілген. Не істесек те өзіміз үшін. Жақсылық жасаймыз ба, жамандық жасаймыз ба, бәрі де өзімізге кеп тиеді. Себебі Аллаһ бәрін бақылап, әркімнің жауабын тиісті түрде береді. Араб тілі өте бай тіл. Бір сөз болғанның өзінде осындай үлкен мағыналар
  10. 10. 10 сиғызады. Бізге қамқорлық жасап, тура жолды көрсету үшін Құран түсіріп, Оны түсіндіру үшін пайғамбарлар жіберіп тұрушы Аллаһым өте пәк. Енді осы Құрандағы айтылғанды орындау-орындамау біздің еркімізде. Ал мұның бәрін де Аллаһ бақылап, біліп тұрады. Жауабын өзіміздің ісімізге байланысты бермек. Біздің жақсылық, біздің жамандық Аллаһқа, Оның билігіне еш зиян немесе пайда әкелмейді. Бәрі де өзіміз үшін… Аллаһтың қамқорлығынан үміт үзбейік, әрі бізді бақылап, бәрін көріп, біліп тұрғанын ұмытпайық. Ал бұлай болу үшін не керек екенін бәріміз де білеміз!!! ӘЛ -`АЗИЗ Келесі есім, әл-`Азиз. Араб тіліндегі “әл-`иззә” сөзі “үстемдік, басымдылық, қуаттылық” мағыналарын береді. Құрандағы: “Үстемдік Аллаһқа тән” деген аят осының айғағы. Бұл көркем есім Құранда 92 рет қайталанады. Бұған: “Күдіксіз Аллаһ үстем әрі аса дана екенін біл”,-деген аят мысал бола алады. (Бақара сүресі, 260 аят). Аллаһ қатысты айтылғандағы мағынасына келер болсақ, “Әл-`Азиз” дегеніміз- Құдыретті, бәрінен Басым әрі барлық нәрсенің үстінен қараушы Үстем. Еш нәрсе де Оның Құдыретінен асып түсе алмайды әрі Аллаһтың үстемдігі, Аллаһтың қалауы қай кезде де орындалмақ. Аллаһ тағаладан ешнәрсе басым бола алмайды. Мысалы, бәріміз білетін Мұса оқиғасын еске алайықшы. Перғауын Исрайл ұрпақтарынан туылатын барлық еркек нәрестелерді өлтіруге бұйырып, сол жылғы ұрпақтар арасынан пайғамбар шығып қалуынан қорыққаны белгілі. Яғни ол осы қылығы арқылы Аллаһ тағаланың белгілеп қойған пайғамбарына қарсы болғысы келді. Алайда Құдыретті Аллаһ перғауынның сол айласынан асып түсіп, Мұсаны тірі қалдырып, тіпті Мұсаны перғауынның өз үйінде тәрбиеленуін қалайды, әрі солай болды. Перғауын өзі білместен өзі қорқып жүрген пайғамбарды өзі тәрбиелеп бағады. Бұл Аллаһтың Құдыретті екендігін көрсетеді. Кейін келе Мұсаның пайғамбар екендігі анықталған кезде перғауын оны өлтіргісі келіп еді, алайда Аллаһтың Құдіретімен перғауын теңізге батырылды. Немесе Жүсіп оқиғасына қарайтын болсақ, ағалары қызғаныштан оны өлтіргісі келіп еді, Аллаһ тағала бұлай жасалудан Жүсіпті аман алып қалып, тіпті сол ағаларының үстінен басшы етіп қойды емес пе?! Бұл неге бұлай болды?! Себебі Құдырет те, Үстемділік те Аллаһқа тән. Ал Ол кімге қаласа соған үстемділік нәсіп етеді. Құдырет пен Үстемділік тек Аллаһқа тән, ондай болса бұл нәрсені тек Аллаһтан сұрау керек. Біреулер басшыға жағымпазданады, біреулер пара береді, біреулер күнә жасайды, әрі осы арқылы бастық болуға, басқа адамдардан үстем болуға тырысып бағады. Бірақ, бұлай жасау дұрыс емес. Билік пен Үстемдік Аллаһтың қолында әрі қалаған адамына береді. Ондай болса бұл нәрсеге адал түрде, дұға
  11. 11. 11 жасау арқылы жету керек. Ал Аллаһтан сұрамай басқа адамдар арқылы билікке тырысып, үстем болуды қалаушы адамдар анық адасуда. Бұл есім Құранда көбіне “`Азизун Рахим”, деп келген, яғни Құдыретті, Рахымды деп. Себебі Аллаһ тағала Рахымдылығында Үстем әрі Үстемділігінде Рахымды. Мағынасы: Мейірім жасауы барлық мейірімінен үстем, әрі үстемділігін мейіріммен жүргізеді. Біреулер үстем болып, бірақ бойында рахым болмауы мүмкін. Ал енді біреулер рахымды болып, бірақ үстемділігі болмауы мүмкін. Екеуі де бір жағынан пайда бере алса да, бір жағынан зиян көрсетеді. Ал Аллаһ кемшіліктен пәк. Құдыретті әрі құдыретін Рахыммен көрсетеді. Демек, Аллаһ тағала Құдыретті әрі Үстем. Ондай болса бұл дүниеде кеуде керіп, тәкаппарланып, менсінбеушілік танытудың керегі жоқ. Аллаһ тағала тәкәппарларды түсіріп, қарапайымдарды көтереді. Қиямет орнағанда кішкентай құмырсқаға айналып, адамдардың астында қалатын жандар-тәкаппарлар. Тәкаппар жандар жәннатқа кірмек түгіл иісін де сезе алмайды. Ал Жәннаттың иісі жетпіс жылдық жерден сезіледі. Кеуде керіп не керегі бар? Бұл өмірде барлық нәрсе тек қана Аллаһтың мейірімімен, рахымымен, құдыретімен орнаған. Біздің ақылымыз, байлығымыз тағы басқа жетістігіміз Аллаһтың сыйы. Онда кеуде керу орынсыз әрекет. Бұл есімді адам өзіне тағуына болады, яғни Ғазиз, Әзиз деп аталуына болады, алайда Абдулғазиз десе жақсырақ болады. Сондай ақ, егер өзін Ғазиз деп атауды ниеттенсе, онда Аллаһқа теңелу мақсатымен қоймауы керек. Себебі Аллаһ өзіне теңеуді, теңелуді жеккөреді әрі бұл күнә кешірілмейтін күнә. ӘЛ-ЖӘББАР Келесі есім – Әл-Жәббәр. Жәббәр сөзінің тілдік мағынасы – күшті, қуатты, құдіретті деген мағына береді. Құрандағы: “Ол жерді қуаттылар мекен етеді”,- деген аят осы мағынамен келген. (Мәидә, 22). Сондай-ақ, биік, ұзын болған затқа да осы атау қолданылады. Сол себепті де тәкәппарлық танытқан адамға /тәжәббара ар-ражулу/ деп айтады. Бұл есім Құранда бір рет келген. Мағынасы – Барлық құлдарын өзіне бойұсындырушы, Мәжбүр етуші, Құдіретті, Аса өктем деген мағынаға жақын. Алдында Әл-Ғазиз есімінің мағынасын Құдіретті дедік, бұл жолы Әл-Жәббәр есімін де Құдіретті деп аудардық. Неге бұлай? Біріншіден, араб тілі өте бай болуы себепті көп сөздің мағыналарын қазақ тілімен беру мүмкін емес. Екіншіден, Әл-Ғазиз деген жерде Аллаһ барлық жаратылыстың үстінен қарайтын құдіретті деген мағына берсе, Әл-Жәббәр деген жерде барлық құлдарының үстінен өктемдік жасаушы, оларды бойұсындыруға құдіретті деген мағынада. Демек, Аллаһ тағала өзіне ұнаған нәрсені бұйырып, соны шариғат етіп, сол шариғатпен жүруді мәжбүр етеді. Кімде-кім істесе, сауап алады, ал кімде-кім істемесе, онда күнә алады. Алайда, Аллаһ тағала адамдардың
  12. 12. 12 мұсылман болуын немесе кәпір болуын мәжбүрлемейді. Кез-келген адам өзінің еркі бойынша әрекет етеді, алайда соның өзінде Аллаһ тағаланың қалауынан артық әрекет жасай алмайды. Яғни өзінің еркіндегі нәрсені орындауы мүмкін, алайда Аллаһ қаламаса, онда ол нәрсені жасай алмайды. Әл-`Азиз бен Әл-Жәббәр арасындағы айырмашылықты айтар болсақ, Әл-`Азиз дегеніміз “Барлық нәрсенің үстінен өктемдік етуші”, ал Әл-Жәббәр: “Барлық Құлдар оған бойұсынады”. Алайда екі есімнің мағыналары өзара жақын. Аллаһтың Әл-`Азиз, Әл-Жәббәр екенін, яғни аса Құдіретті екенін есте ұстап, барлық жаратылыстың оған бойұсынғандығын, кез-келген нәрсе оның билігіне кіретінін біліп, осыны мойындап, өзіміз де шынай түрде өзімізді құл ретінде сезініп, шынайы құлшылық жасайық. Бізге өмір берген Аллаһ бізді өлтіруге де шамасы келеді. Ал өлгеннен кейін бәрі де кеш болмақ. Шынайы өктемдік тек Аллаһқа жарасады. Жер бетін билеген кейбір патшалар зорлық-зомбылық, өктемдік жасап, кеуде керіп, тәкаппарлануы мүмкін, алайда, олар нағыз мүлік иесі емес әрі өктемдіктері өткінші ғана. Азық таусылса аштық қысып, сусыз қалса шөліркейді. Көзі тірісінде ауруға шалдығып, жер құшса денесі құрт-құмырсқаға азық болады. Сөйте тұра кеуде керіп, тәкаппарлана ма? Бәлки, шынайы өктемдік Аллаһқа тән. Кейбір пайғамбарлар мен елшілер адам баласының тәкаппарланып, өктемдік жүргізуіне қатты наразы болған-ды. Һұд пайғамбар өзінің қаумына: “Қашан ұстасаңдар, зорлықпен (өктемдікпен) ұстадыңдар. Енді Аллаһтан қорқып, маған бағыныңдар”,-дейді. (Шұғара, 130-131). Бірақ та олар бас тартып, озбырлық жасауларын жалғастырып, ақыры толығымен құрып кетті. Аллаһ тағала зорлықшыл, өктемдік жүргізушілердің үлкен азапқа душар болатынын хабардар еткен. Құранда: “(Пайғамбарлар) Аллаһтан көмек тіледі де, зорлықшыл, қасарысқанның барлығы да зиянға ұшырады. Оларға оның артынан тозақ бар және ірің суы ішкізіледі. Оны жұтуға тырысады, бірақ тамағынан өткізе алмайды. Сондай-ақ, оған әр тараптан өлім келеді де, ол өле алмайды. Тағы оның артынан ауыр азап келеді”,-деген аят осының айғағы. (Ибраһим, 15-17). Ондай болса зорлық-зомбылық, өктемдік жасаудан аулақ болған жөн, себебі шынайы өктемдік тек Аллаһқа тән. Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) намазда рукуғ пен сәжде жасау барысында осы есімді ауызға көп алатын. Бізге жеткен хадистерінің бірінде рукуғ бен сәждеде: “Субхәәнә зил-жәбәруути уәл-мәләкуути уәл кибрийә-и уәл-азамаһ”,-деп мадақ айтатын. Яғни өктемдік, мүлік, тәкаппарлық, ұлылық иесі (Раббым) кемшілік атаулыдан пәк деген сөз. ӘЛ-МУТӘКӘББИР
  13. 13. 13 Бұл жолы екі есімді қатар талдап өтеміз, ол: Әл-Мутәкәббир және Әл-Кәбир. Бұл екі есімнің екеуі де араб тіліндегі “кәбурә” етістігінен туындап, ұлылық, үлкендік мағыналарын білдіреді. Әл-Мутәкәббир есімінің мағынасы-барлық жамандықтан, барлық зұлымдықтан таза, ұлылық пен тәкәппарлық иесі. Бірақ, Аллаһтың тәкәппарлығы адамдардың тәкәппарлығына ұқсамайды, бәлкім өзіне тән. Ал Әл-Кәбир есіміне келер болсақ, мағынасы-Ұлы, Үлкен деген мағынаға жақын, яғни Ең ұлы, өзінің жаратқан нәрселерінің ешқайсысына да ұқсамайды, өте ұлы деген мағынаға жақын. “Әл-Мутәкәббир” есімі Хашыр сүресінің 23 аятында бір рет келсе, “әл-Кәбийр” есімі Құранның алты жерінде айтылады. Құрандағы: “Бәрінен үстем, құдіретті, өте зор”,-деген аятта “әл-Мутәкәббир” есімі айтылып, “Аса Ұлы, өте жоғары”,- деген аятта “әл-Кәбийр” есімі келген. Екі есімнің екеуін де жинап, амал етер болсақ, біріншіден: Аллаһ тағала барлық нәрседен ұлы. Шын мәнінде Аллаһ ұлы. Аллаһтың ұлылығын сөзбен жеткізіп, ақылға сыйғызу мүмкін емес. Құранда: “Олар оны толық біле алмайды”,-деген. (Таһа, 110). Аллаһ өте Ұлы болуы себепті Оның заты мен сипатын танып білу мүмкін емес. Ондай болса оны елестетіп, бір затпен салыстырып жатуға болмайды. Шектеулі азғантай ақылымызбен шексіз Ұлы Құдіретті Аллаһты тани алмаймыз. Кейбір философтар Аллаһ жайында көп ойланып, көп сөз қозғап, ақыры адам айтқысыз адасуларға душар болған. Сол үшін де Аллаһ жайында шектен тыс ойлаудан аулақ болған жөн. Құран мен хадистерде келген есімдер мен сипаттарды біліп, иман келтіріп, одан әрі ойланудың керегі жоқ. Тура сол сияқты бұл жолы да: Аллаһ ұлы екенін білдік, болды, Аллаһ ең ұлы. Бірақ қаншалықты ұлы, үлкендігі қандай деген сұрақтарға кіруге болмайды әрі мұны ойламаған абзал. Себебі Аллаһ тағала мұны бізге баян етпеген, ал ақылымызбен біз оны бәрібір таба алмаймыз. Бәлкім көп ойлай беріп адасып қалуымыз мүмкін. Аллаһ ең ұлы екенін білген адам шынымен де Аллаһтан қорқа бастайды. Оның алдында біз түкке тұрғысыз жаратылыспыз. Аллаһ не қаласа соны істей алады. Өлтіреді, тірілтеді, азаптайды, мейіріміне бөлейді. Біз Оның алдында түкке тұрғысызбыз. Ал ол ең ұлы Оған тең келер ешкім жоқ. Екіншіден-Тәкәппарлық тек қана Аллаһқа жарасқан. Демек, адамның тәкәппар болуы Аллаһтың ашуына әкеп соғады. Ондай болса, бұл сипатты қалай болса да тастау керек. Бастық бол, жұмысшы бол, бай бол, кедей бол- адамдардың бәрі де Аллаһтың алдында тең. Ондай болса кеуде керіп, тәкәппарланудың керегі жоқ, себебі тәкәппарлық тек қана Аллаһқа жарасқан. Тәкәппар адам таудың үстіне тұрып алып, төменге қараса, адамдардың кішкентай қылып көреді. Сөйтіп өзін басқалардан үлкен санап, жерде жүрген адамдарды кішкентайсынып, кеуде кереді. Бірақ, ол ақымақ. Себебі жердегі адамдар жоғары қараса таудың басында тұрған әлгі адамның өзі де жердегілер
  14. 14. 14 үшін кішкентай болып көрінеді емес пе?! Құлшылық жасамау, намаз оқымау да тәкәппарлықтың белгісі, яғни бейнебір Аллаһтың әміріне құлақ аспай, бойұсынбай, тәкәппарланғанмен тең. Аллаһтың сөзін түкке тұрғысыз деп біледі олар. Ал тәкәппардың жазасы қандай болатыны бәрімізге де белгілі. Үшіншіден-Күнделікті бес уақыт намаздан алдын азан шақыруымыз, әрбір рәкәтта “Аллаһу әкбәр”-деп яғни Аллаһ ең ұлы деп айтуымыз да тектен текке емес. Бұл есім әркез есте жүріп, Аллаһтың ең ұлы екенін естен шығармау үшін осылай жасалған. Ондай болса өзімізді үлкенсініп, кеуде керіп, мұрын шүйіріп жүруіміздің еш керегі жоқ. Аллаһым тәкәппарлықтан сақтап, жақсы мінез- құлыққа қол жеткізуімізді нәсіп ет! [Әмин!] ӘЛ-ХОЛИҚ, ӘЛ-ХОЛЛӘҚ, ӘЛ-БӘРИЙ және ӘЛ-МУСАУУИР Бұл жолы төрт есімді бірақ айтып өтеміз себебі бұл төрт есімнің төртеуі де өзара тығыз байланысты, мағыналары жақын келеді: Әл-Холиқ, Әл-Холләқ, Әл- Бәри, Әл-Мусаууир. Әл-Холиқ мағынасы-жаратушы. Бұл есім 11 жерде келген. Аллаһтың жаратуы өзіне тән түрде, яғни жоқтан бар етіп жаратушы. Біздің ойлап тауып жатқан нәрселеріміз, салып жатқан үйлеріміз де жарату болып табылады, алайда біз бар нәрсені түрлендіру арқылы жаңа бір нәрсе жаратамыз. Ал енді жоқ нәрседен бар нәрсе жасау біздің қолымыздан келмейді, бәлкім Аллаһтың құдыретінде. Әл-Холләқ-мағынасы әр нәрсені жаратушы немесе қайта-қайта жаратушы. Құранда екі жерде келген. Әл-Бәри есімі үш рет келген. Мағынасы-Жоқтан бар ету. Демек, “кез-келген жоқтан бар етілген нәрсе жаратылыс, алайда кез-келген жаратылыс жоқтан бар етілмеген”. Жақсылап осы ережеге назар аударсаңыз бұл сөздің мағынасы ашық болады. Шынымен де, жоқтан бар етілген нәрсенің бәрі де-жаратылыс болып табылады. Ал енді кез-келген жаратылыс жоқтан бар болды дей алмаймыз ғой. Мысалы: бір машина жасасаңыз, ол да жаратылыс, алайда жоқтан бар болған жоқ, бәлкім бардан түрлене келіп басқа нәрсе шықты. Ал жоқтан бар ету тек қана Аллаһтың құдіреті. Ешкім де бұл мәселеде Аллаһқа тең келе алмайды. Әл-Мусаууир-өзінің жаратқан нәрсесіне бейне беруші деген мағынаға жақын. Құранда бір рет келген. Яғни жақсы не жаман бейне беру Аллаһтың қолында. Сол үшін де Ислам дінінде тірі жанның суретін салуға болмайды, себебі бейне беру тек Аллаһтың сипаты. Ал енді тірі жанның суретін салу Аллаһтың осы сипатына теңесу болып табылады. Сол үшін де бұлай жасамаған дұрыс. Егер де тірі жанның суретін салар болса, онда ол сол суретті тірілтуге мәжбүр болады. Ал ол бұған шамасы келмейді әрі сол үшін азапталады.
  15. 15. 15 Яғни сол суретті тірілткенше азапталады. Бірақ жарату мүмкін емес. (Кейбір ғұламалар тіпті суретке түсудің өзін дұрыс емес, бұл да тірі жанның суретін салуға кіреді деген. Анығын Аллаһ біледі.) Жан жағыңызға қараңыз. Шынымен де жаратушылығында шек жоқ қой! Мысалы, бір суретші сурет салып, оны көрмеге қойғанында, оны көріп тамсанамыз. Ол жай өлі сурет қой. Сол сурет ішіндегінің бәрін де тірі етіп жаратқан ұлы Алланың осынау суретіне неге таң қалмасқа?! Тірі құс пен тірі жануарларды, шиқылдаған құстар мен жайқалған өсімдіктерді жаратқан Алла ұлы емес пе? Осының бәрін көріп қалай ғана Алланы ұлықтамасқа? Адамды ең әдемі келбетте жаратты. Әрі өзі тамақтандырады. Ана құрсағындағы нәрестені алып қараңыздар. Ол сол құрсақта жатқанында оған үзбей қорек жеткізіп тұрушы кім? Әлбетте Алла ғой. Жаратушылығында шебер екенін тағы бір дәлелдегендей, баланың қорек көзін кіндік етпеді ме? Алла ұлық! Ақыры уақыт жетіп, бала дүниеге келеді. Дәрігерлер кіндікті кескенде бала жылап, бейне бір: «Ей, Ұлы Аллам! Ол менің тамақтанатын жалғыз ғана қорек көзі еді ғой. Оны меннен қалай алып қоймақсың?» дегендей. Сонда, Алла ұлық, оған басқа қорек көзі, сүтке толы ананың екі омырауын береді. Ал осындайдан кейін, бір қорек көзін екеу еткен Аллаға қалай «ұлық» демейсіз? Арада біраз уақыт өтеді. Бала емшектен шығып, тағы жылайды. Бейне бір: «Ей, Аллам! Қорек көзі болған екі нәрсемді алып, мені қалай ғана аш қалдырмақсың?» дейтін сияқты. Бірақ Алланың ұлылығында шек жоқ. Оған Алла 32 тіс береді. Алла шынымен де жаратуда ең шебер, ең ұлы емес пе? Аллаһу әкбар! Жоқтан бар етуде, оны жаратуда, оған бейне беруде Раббымыз өте ұлық. Ондай болса бізді де жаратып, он екі мүшемізді сау еткен Аллаһқа мадақ айтып, құлшылық жасайық. Осы есімдерге амал етер болсақ, ең алдымен Аллаһ жалғыз өзі жаратушы, ал Одан өзгенің бәрі де жаратылыс. Ешкім де Аллаһтың жаратқанынан артық нәрсе жарата алмайды. Шама келсе, жүрек сияқты өмір бойы бір тоқтамай соғып тұратын бір нәрсе жаратып көрсін. Немесе адамның ұрығын алып, сақтап, бейне беріп, жан беріп содан бір адам жаратып көрсін. ӘЛ-`АЛИЙМ, ӘЛ-`ААЛИМ және ӘЛ-`АЛЛӘМ Аллаһтың көркем есімдерінің келесілері: Әл-`Аалим, Әл-`Алиим, Әл-`Алләм. Үш есімнің үшеуі де араб тіліндегі “`алима” етістігінен туындап, “білім” деген мағына аясында жүреді. Жалпы білім сөзінің тілдегі мағынасы надандыққа қарама-қайшы нәрсе. Адамдардың кейбірі де `Аалим деп атал алады, яғни “Ғалым, білімдар” деп. Ал егер дін ілімдерінің көп тармағын меңгеріп, шынымен ақ ілімі көл-көсір болса, онда ол адамды “Ғалләмәһ” деп атайды, яғни үлкен ғалым. Әскердегі, спорт түрлеріндегі ең үлкен атақтар Генерал, Мастер спорта деген сияқты, бұл да
  16. 16. 16 Ислам ілімділері арасындағы ең жоғарғы лауазым. Ал Аллаһқа байланысты айтылған кезде Әл-`Аалим есімі “Білуші”-деген мағынаға жақын. Құранда 13 рет келген. Әл-`Алиим есімі “аса білуші, бәрін білуші” деген мағынаға жақын. Құранда 157 рет келген. Әл-`Алләм есімі Әл-`Алиимнен де қуатты есім. Құранда 4 жерде келген. (Бірақ, кейбір ғұламалар бұл өз алдына жеке есім емес, бәлкім алдыңғы екі есімнің күшейтпелі түрі дейді. Анығын Аллаһ біледі.) Бұл есімдердің мағыналарын айта кетсек, Аллаһ тағала өз жаратылыстарының бәрінен де ілімді, біздің көкейлерімізде не жасырылғанын толық біледі. Ғайып ілімдері тек оған белгілі. Ана құрсағында жатқан балаға жан үрілгенге дейін ұл не қыз екенін, бақытты бақытсыз болатынын, ғұмыры ұзақ не қысқа болатынын білуші жалғыз Аллаһ. Қияметтің қашан болатынын, адамның қай жерде, қай мезетте өлетінін, ертеңгі күні не болатынын, жаңбыр қай уақытта жауатынын білуші де жалғыз Аллаһ. Біздің үнсіз істеген істерімізді, ойлаған ойларымызды бүге-шігесіне дейін де тек Ол біледі. Сол үшін де ілімді болған біреулер өзінің ілімділігіне мақтанбасын. Себебі кез-келген білушінің үстінде одан да білімдірек біреу болады. Бізге қарағанда үлкен ғұламалар ілімді. Ал ол ғұламалардан сахабалар ілімді. Ал олардан пайғамбар ілімдірек. Ал пайғамбардан Аллаһ әлдеқайда ілімдірек. Аллаһтың ілімі шексіз. Жұмсақ қаттыны, жасырын жарияны, сұйық пен қаттыны, өткен кезді, осы кезді және болашақты толық біледі әрі Оған ешнәрсе жасырын емес. Кейбір адамдар ғалым бола алады, бірақ оның ілімі кемістігі бар ілім. Ал Аллаһтың ілімі кемістіксіз. Ибн Аббастан жеткен хадистердің бірінде Мұса пайғамбар жайындағы бір хадис келтірілген. Ол хадис өте ұзын болуы себепті біз тек тақырыбымызға сай келетін жерлерін атап өтуді жөн көрдік. Хадисте: «Мұса Бәну Исрайлге хұтпа айтып тұрғанында «Адамдардың ең ілімдісі кім?»-деп сұралды. Сонда (Мұса): «Ең ілімдісі мен»-дейді. («Аллаһ біледі»-деп) ілімді Оған қайтармағаны үшін Аллаһ (Мұсаға) ескерту жасап: «Екі теңіздің қосылатын жерінде құлдарымыздың бірі тұрады, сол сенен ілімдірек»-деген уахи түсіреді. Сонда (Мұса): «Раббым, онымен қалай (кезігемін)?»-дейді. Сонда оған: «Балықты себетке сал да (жолға шық). Қай жерде (балықты) жоғалтсаң, (әлгі құлымызды) сол жерден табасың»- делінді…” Түсініктеме: Мұсаның «Ең ілімдісі мен» дегені мен басқа адамдардың осы сөзді айтуы бірдей емес. Себебі қарапайым адамдардың бұлай деуі өз- өзіне мақтану және тәкәппарлық нәтижесі болып саналады, ал Мұсаның бұлай деуі ілімінің шынымен де көптігін, қарапайымдылығының нәтижесі. Ол елші болып жіберілген елінде ең ілімді жан болып саналатын, себебі кез-келген пайғамбар
  17. 17. 17 мен елшілер өздері жіберілген қауымнан әркез ілімдірек, жоғарырақ болуы керек. Бірақ, ол «Ең ілімдісі мен»-деген сөзімен қатар: «Аллаһ біледі»-деген сөзді қоспауы себепті Аллаһтан ескерту алып, одан өзге ілімді жан бар екенін естиді. Оның бұл сөзі қарапайымдылық нәтижесі деген сөзімізге дәлел болатыны, ол өзінен ілімді жан бар екенін ести сала соны іздеуге жол тартқандығы. Егер де ол «Ең ілімдісі мен»-деген сөзді мақтаныштан немесе тәкәппарлықтан айтқан болса, онда Хадирді іздеп шықпас еді. Аллаһ Мұсаның қателескенін айтып: «Екі теңіздің қосылатын жерінде құлдарымыздың бірі тұрады, сол сенен ілімдірек»-деген уахи түсіреді. Аллаһ тағала бұл жерде Хадирді (Қыдыр ата) (редактордан: Қыдыр пайғамбарды Хидр меңзеген. Әһлу сунна ғұламалары Хадирдің Мұсамен замандас, басқа қауымға жіберілген пайғамбар болғанын алға тартады. Сондай-ақ, ғұламалардың кейбірі оның елші болғанын да айтқан. Пайғамбар мен елшінің айырмашылығын айтар болсақ, пайғамбар дегеніміз Аллаһтан уахи алып, өзіне жеке шариғат түспеуі себепті өзінен бұрынғы елшілердің шариғатын күшейтуші адам. Ол өзінен бұрынғы елшінің қаумына келіп, сол жердегі адамдарға уағыз жасап, халықты таухидке шақырады. Ал елші болса Аллаһтан уахи алады әрі өзіне жеке шариғат, кітап түседі. Сондай-ақ, ол бір қауымға жалпы жіберіледі. Ондай болса кез-келген елші пайғамбар, алайда кез-келген пайғамбар елші емес. Осы хадисті оқыған кейбір сопы ағымдары Хадирді (Қыдыр атаны) әулие болған деп, осы арқылы әулиелердің пайғамбарлардан жоғары болатынын айтады. Алайда бұл мүлдем қате түсінік. Хадир пайғамбар болған. Ал елші болу- болмауында әртүрлі көзқарастар айтылуы себепті кесіп айтпағанымыз дұрыс болар. Хадирдің пайғамбар болғанына дәлелдер келтіретін болсақ, Аллаһ тағала ол жайында: «…сол сенен ілімдірек»-деген. Ал пайғамбардан тек басқа пайғамбар ілімдірек болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл жерде Хадирдің ілімі Мұсаның ілімінен барлық жағынан артық деген сөз емес, бәлкім кейбір мәселеде Хадир артық білсе, енді кейбір мәселеде Мұса артық білуі мүмкін дегенді білдіреді. Себебі хадис барысында Хадир Мұсаға: «Әй, Мұса! Шын мәнінде мен (тек қана) Аллаһ үйреткен ілім иесімін, оны сен білмейсің. Сондай-ақ, сен де (тек қана) Ол үйреткен ілім иесісің, оны мен білмеймін»-деген. Ондай болса Хадир Мұсадан жоғары, барлық жағынан ілімдірек деп айтпаймыз, бәлкім кейбір мәселеде өзара артықшылықтары болды деп шектелеміз. Бірақ, Исрайл ұрпақтарына жіберілген пайғамбарлар ішінде ең абзалы, ең жоғарысы-Мұса. Бұл жайында көптеген хадистер мен аяттар бар. Мұсаның елші болуы, Аллаһпен сөйлесуі, оған Тәураттың берілуінің өзі Мұсаның дәрежесін көтереді. Ал елші пайғамбардан бір саты жоғары тұрады. Ондай болса Хадирді Мұсадан абзал, артық болды деп айту дұрыс болмайды, себебі Хадир тек пайғамбар болса, Мұса пайғамбар әрі елші болған жан. «Әрбір пайғамбар өз қауымының ең ілімдісі болуы керек» деген сөз бар.
  18. 18. 18 Ал біздің білуімізше Мұхаммед пайғамбарымызға дейінгі пайғамбарлардың бәрі де тек өз қауымына жіберілетін. Ондай болса Мұса мен Хадир де жоғарыдағы ережеден шығып тыс қалмайды. Мұса өз қауымының арасында ең ілімді болса, Хадир де өз қауымының ең ілімдісі болып табылады. Алайда ең ілімдісін тек Аллаһ біледі. Хадис жалғасы: – «Саған үйретілген даналықты маған үйретуің үшін сенің артыңнан ерсем бола ма?» -дейді. Сонда (Хадир): «Шын мәнінде сен менімен жүруге шыдамың жетпейді». Әй, Мұса! Шын мәнінде мен (тек қана) Аллаһ үйреткен ілім иесімін, оны сен білмейсің. Сондай-ақ, сен де (тек қана) Ол үйреткен ілім иесісің, оны мен білмеймін»-дейді. (Сонда Мұса тұрып): «Аллаһ қаласа, менің сабырлы екеніме көз жеткізесің әрі сенің бұйрықтарыңа қарсы келмеймін» -дейді. Сөйтіп қайықтары болмай, екеуі теңіздің жағасымен жаяу жүріп, (көп ұзамай) қастарынан кеме өтеді. (Кемедегілерден) оларды ала кетулерін өтінді. (Кемедегілер) Хадирді танып, екеуін ешқандай ақшасыз ала кетті. Кенет бір құс келіп, кеменің шетіне қонды да, тұмсығымен бір немесе екі рет шоқып, теңізден (су алды). Осы кезде Хадир тұрып: «Әй, Мұса! Мына торғайдың шоқығаны (теңіздің суын қанша азайтса), сені мен менің іліміміз Аллаһтың ілімін солай ғана азайтты»-деді.”… Түсініктеме: Хадирдің: «Әй, Мұса! Шын мәнінде мен (тек қана) Аллаһ үйреткен ілім иесімін, оны сен білмейсің. Сондай-ақ, сен де (тек қана) Ол үйреткен ілім иесісің, оны мен білмеймін»-деген сөзі адамдардың ілімі бірдей болмайтынын, біреуі артық білсе, енді бірі кем болатынын білдіреді. Сол үшін де жер жүзінде ең ілімді адамның кім екені тек қана Алаһқа белгілі. Ондай болса бір мәселеде ілімі артқан адам масаттанып, шаттанып: «Ең ілімдісі мен»-деп кеуде керуіне болмайды. Хадирдің: «Әй, Мұса! Мына торғайдың шоқығаны (теңіздің суын қанша азайтса), сені мен менің іліміміз Аллаһтың ілімін солай ғана азайтты»-деген сөйлем мысал ретінде ғана айтылған, себебі Аллаһ ілімі шексіз, әуелден бар, ешқашан азаймайды. Бәлкім жер бетінде адамдарға берілген ілім Аллаһтың ілімін азайтпайды әрі адамдарға өте аз ілім берілген. Бұл хадисті имам Бұхари келтірген: (122 хадис). Аллаһтың бәрін біледі әрі кімге қаласа, соған ілім береді. себебі Аллаһ Құранда: “Олар Оның қалауынсыз еш нәрсе біле алмайды”-деген. (Бақара сүресі, 255). Ал ілімге қол жеткізгісі келген адам Аллаһтан қорыққаны абзал, себебі Аллаһ ілімді болу үшін Аллаһтан қорқуды шарт еткен. Біздің қолымыздағы ілім өте аз. Ал Аллаһ ілімі шексіз. Рухтың жағдайын тек
  19. 19. 19 қана Аллаһ біледі, ал біз біле алмаймыз. Рухтың бар екенін білеміз, себебі біздің денеміздің тірі жүруі үшін рух керек. Алайда ол жайында ешнәрсе білмейміз. Өлген соң рухпен не болатыны да тек Аллаһқа белгілі. Біреулер: Рух ұшады, Рухтың салмағы бар, Рух адамдардың үйінде жүреді, тамақтанады деп жатады. Бірақ, мұның бәрі де тек пікірлер. Ал белгісіз нәрседе айтылған пікірлер қабылданбайды, себебі бізге белгісіз болған нәрсені тек қана Аллаһ біледі. Аллаһ ілімі мен адамдар ілімінің айырмашылығы: Адамдар білмегеннен кейін барып білімді болады. Ал Аллаһ болса әуелден ілімді, әрі мәңгі ілімді болады. Бұл мәселеде сөз қозғасақ, айтып тауысу мүмкін емес. Сол үшін де осымен тоқтағанымыз жөн болар. ӘС-СӘМИ` Әс-Сәми` есіміне келер болсақ, бұл қазақ тіліндегі “Естуші” деген мағынаға жақын. Бұл есім Құранда 45 жерде келген. “Әс-Сәми`” сөзі араб нұсқасында күшейтпелі формада келген, демек, Аллаһ біз ести алмайтын нәрсенің бәрін де естуші. Адамдардан жасырынып, ешкім жоқ жерде айтқан сөздерімізді тіпті ең керемет құралдармен байқалмайтын дыбыстың бәрін де естиді. Алайда, Аллаһ бізге ұқсамайды әрі Аллаһтың естуі біз сияқты құлақпен емес, өзіне тән түрде болады. Себебі Құранда Аллаһтың еститіні айтылған, біз иман келтіреміз, алайда қалай еститіні бізге беймәлім. Одан әрі қазбалап, қалай еститінін ақтару бізге жараспайды. Мысал келтіре кетейік. Кезінде, Исламға дейін арабтарда «Зиһар» деген әдет- ғұрып болған. Ол, мысалы: біреу өз әйелінен шаршап, көптеген кемшіліктер тауып, оған «Сен менің анамның арқасы сияқтысың немесе қызымның арқасы сияқтысың» – дейді екен. Немесе әпкемнің т.б. Яғни әйелін туыстарға теңеу арқылы, оған жақындамауға ант береді. Ол әйел оған туыс анасы, қызы сияқты боп қалады да, оған жақындамайды. Міне, осыны Алла тыяды. Орнына талақты, яғни, ажырасуды кіргізген. Бірақ талақ рұқсат етілген нәрселердің ең нашары. Құранның көп жерінде осы зиһардың дұрыс емес екенін айтып, оны тыйған. Сонда бірде Мединеде ансарлардың бірі өз әйеліне: «Сен менің анамның арқасындайсың»- дейді. Сонда жаңағы әйел не істерін білмей, абыржып, Елшіге (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келеді. Жай ғана дауыспен өзінің бұйымтайын айтып, оқиғасын айтып береді. Осы оқиғаның куәгері болған Айша анамыз да сол бөлмеде отырады. Алайда ол әйелдің не айтқанын естімейді. Біздің білуімізше ол кезде бөлмелер өте кішкентай болған. Қазіргідей 5х6 немесе 10х15 емес. Өте кішкентай болған сол бөлменің бір бұрышында болған Айша анамыз естімеген әңгіме жайында Алла аят түсіреді. Субханалла, жеті қат аспан ар жағындағы Алла естіп, соған байланысты: «Расында Алла, ері жайында Аллаға
  20. 20. 20 шағымданып, сенімен тартысқан әйелдің сөзін естіді. Алла екеуіңнің сөйлескендеріңді де естиді. Шүбәсіз Алла толық естуші, тым қырағы» – деген аятты түсірген. (Мүжәдәлә сүресі, 1 аят). Егер біз аспанға қарасақ, біз тек жұлдызбен сәнделген бірінші аспанды көреміз. Бірінші аспанның көлемі үлкендігі сонша, әлі күнге шейін оның қаншалықты үлкен екенін таба алмауда. Ал пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хадисін еске алсақ: «Бірінші аспан екінші аспаннан шексіз шөл даладағы жатқан сақинадай кішкентай. Ал екінші аспан үшінші аспаннан шексіз шөл даладағы жатқан сақинадай кішкентай» – делінген. Осыны есептеймін деп қазіргі заманғы ең дамыған компьютердің өзі түтіндеп, жарылып кететін шығар. Субханалла, осындай бірі-бірінен шексіз шөл дала мен сақина айырмасындай болған жеті қат аспан ар жағынан естіген Алла не деген құдіретті. Сол бөлмеде болған Айша анамыз сол әңгімені естімегенін айтады. Алла естуші. Өзінің сипаттарында өте ұлы! Аллаһу әкбар! Сәмиға етістігі тек қана есту емес, сондай ақ қабыл ету деген де мағына береді. Сол үшін де намаз оқушы адам рукуғтен көтеріліп келе жатып “Сами`а Аллаһу лимән хамидәһ” деп айтады, яғни “Аллаһ Оған мадақ айтушының мадақтауын қабыл етеді”-деген мағынада. Бұл есімге Құранда келуі себепті иман келтіріп, “қалай естиді?”-деген сұраққа кірмейміз. Аллаһ өзін Құранда қалай суреттейтін болса, біз сол суреттеуден артық сөз қозғамаймыз әрі қандай, қалай? деген сұрақ төңірегінде ой жүгірпейміз. Себебі адамзат – жаратылыс. Ал жаратылыстың кішкентай ғана ақылы, шексіз ұлы Жаратушысын бәрібір толық қамти алмайды!!! Адамдарды да “Сәми`” деп сипаттауға болады алайда бұл есімді адамдарға жанастырған кезде бұл сөздің мағынасы тек “естуші” деп қана шектеледі. Ал кемшіліксіз түрде есту сипаты тек қана Аллаһқа лайық. ӘЛ-БАСЫЙР Бүгінгі тақырып өзегі Аллаһтың Әл-Басыр есімі айналасында өрбімек. Бұл есім Құранда 42 жерде келген. (Мысалы: Бақара сүресінің 2:233 аятында). Жалпы араб тіліндегі “Басар” сөзі “Көру” және “Білу” мағыналарын береді. Ал адамзаттың ішкі (рухани) дүниесі және сыртқы (тәни) дүниесі болады. Демек, Аллаһтың Әл-Басыр есімі: Өзі жаратқан жаратылыстардың кез-келген сыртқы, көзге көрінетін ісін, әрекетін көруші әрі жасырын және жария болған нәрселердің бәрін де білуші. Тіпті қап-қараңғы түнде жылтыр қара тас үстінде сырғып жүріп бара жатқан кішкентай қара құмырсқаның өзін көреді әрі біледі. Бұл есімге амал етуде, ең алдымен осы есімге иман келтіріп, Аллаһтың көруші екеніне сену керек. Бірақ, Аллаһтың көруі біздің көру сияқты емес, бәлкім өзіне тән түрде. Өзі Құранда қалай баяндаса, солай иман келтіру бізге парыз. Біздің
  21. 21. 21 көруіміз шектеулі ал Аллаһтың көруі шексіз, кемшіліксіз. Адамдарға жәрдем беруде тек көруші, естуші әрі жәрдем етуге шамасы келетін біреу ғана көмек бере алады. Ондай болса пұттар, әруақтар және тағы басқа нәрселер бізге жәрдем бере алмайды. Себебі олар бізді естімейді, көрмейді әрі жәрдем етуге еш шамасы келмейді. Аллаһтың естуші, көруші және білуші деген есімдерін әркез есте сақтап жүретін қоғам әркез тыныштық пен амандықта болмақ. Себебі кез-келген күнә адамның дене мүшелерінің үшеуімен жасалады. Мыс: Адамдар жайында жаман ойда болып, әркез тек жаман ойлы, жаман ниетті болу, ықылассыздық көрсету адамның жүрегімен атқарылады. Енді ондай адам: “Аллаһ бәрін де білуші ғой. Менің жүрегімде не жасырылғанын білетін Аллаһтан ұялып, жүрегімді түзейін”-деп ойласа болды, бірден жүрегі жақсы жаққа ауа бастайды. Немесе біреу өтірік, ғайбат, өсек, балағат айтады. Мұның бәрі де тілмен атқарылады. Енді ол осылай жасамастан бұрын: “Аллаһ естуші. Менің айтқан сөздерімнің бәрі де жазылып жатыр, ертең Аллаһ алдында жауап беру қиынға соғып қалар”-деп ойласа болды, тіліне сақ бола бастайды. Немесе біреуді ұру, ұрлау, зина /ойнастық/ жасау, арақ ішу сияқты әрекеттерді жасамастан бұрын өзіне: “Аллаһ бәрін де көруші ғой. Менің атқарған істерім Аллаһқа жақпайды. Адамдар алдында жасаудан ұялатын істерді Аллаһ алдында қалай жасаймын?”-десе болды, амалдары түзеле бастайды. Демек, әркез жүрегін, тілін және денесін сақтап, Аллаһтың естуші, көруші және білуші деген есімдерін есте сақтап, осыған сәйкес амал жасайтын болса, онда күнә атаулыдан таза болады. Осы үш есімнің хақысын беретін қоғам әркез амандық пен тыныштықта болмақ. Сенбесеңіздер өздеріңіздің атқарып жүрген істеріңізге назар аударыңыздаршы. Бәрі де жүрек, тіл және дене мүшелерінен әрі аспайды ғой. Ал мұны тексеріп отыру үшін не керек? Әлбетте шектеп, тыйып тұратын бір шектеу, тыйым керек. Ал ол тыйым осы үш есімді біліп, сәйкес амал жасау. Бұған қоса біз “Ә`узу билләһи минаш шайтанир ражим”, яғни “Қуылған шайтаннан қашып, Аллаһтан пана тілеймін”,-деп айтуымыздың себебі де осы. Себебі біз шайтанды көрмейміз, не айтып жатқанын білмейміз. Ал көзге көрінбейтін, құлақпен естілмейтін жауымыздан кім құтқарады бізді? Әлбетте бәрін естуші, толық көруші ұлы Аллаһ! Аллаһ тауфиқ берсін! [Әмин!] ӘЛ-ҒАФУР және ӘЛ-ҒАФФАР Келесі екі есім әл-Ғафуур және әл-Ғаффар, бұған қосымша кейбір ғұламалар атап өткен әл-Ғафир есімі үшеуі де араб тіліндегі “Ғафр” сөзінен туындайды. Тілдік мағынасы жасыру сөзіне сәйкес.
  22. 22. 22 Әл-Ғафуур есімі Құранда 91 жерде келген. Әл-Ғаффар есімі 5 жерде келіп, әл- Ғаафир есімі болса Ғафир сүресінің 3 аятында бір рет келген. Сол үшін де ғұламалардың көп бөлігі бұл есімді атап өтпеген. Бұл үш есім де өзара жақын мағыналас, “жасыру” мағынасын береді. Яғни Аллаһ тағала құлдарының күнәларын жасырушы, артынан азапқа салмайды. Әл-Ғаафир – құлдарының күнәларын жасырушы. Әл-Ғаффар – күнәларын көп жасыру. Ал әл-Ғафуур болса алдыңғы екеуінен де артық. (Қазақ тіліне аударылған кітаптарда бұл есімдер кешіруші, жарылқаушы деп келген. Аударма қате деп саналмайды, себебі Аллаһ күнәні жасырып жібереді әрі артынан азап болмайды. Ал бұл кешіру деген мағынаны береді). Бұл есімге иман етуде Аллаһ тағаланың барлық күнәні, тіпті тәубе етсе, серік қосудың өзін жасырып жібере алатынына, әрі артынан азап бермейтініне сену керек. Себебі Аллаһ күнәларды жасырушы, көп күнәні жасырушы әрі өте көп жасырушы. Тым кешірімді, аса жарылқаушы. Бұл дүниеде кейбір силы, адамдар алдында мәртебелі адамдар сол дәрежеге өзі жетті ме? Жоқ, бәлкім Аллаһ оның істеген күнәларын адамзат көзінен жасырып, сол үшін де оның мәртебесі жоғарылаған. Шындығына келсек, егер адамның жасаған күнәлары жасырылмайтын болса, әлбетте масқарасы шығып қалар еді. Тек иман келтіріп, жақсы амал жасағандардан өзгесі! Бірақ, күнәм жасырылады екен деп, жамандығын асырып, күнәсын тысырып асыр салуға тағы болмайды. Бәлки, шама келгенше жақсылыққа жақын болып, жамандықтан алыс бола білу керек. Бұл берілген нығметті дұрыс пайдалана білу керек. Күнә жасаған адам Аллаһтың кешіріміне қарай ұмтылуы керек. Ал ол қалай жүзеге асады? Аллаһ тағала Құранда: “Шын мәнінде кім зұлымдық жасаса, сосын сол жамандығынан кейін оны толығымен жақсылыққа ауыстырса, шынында мен Аса жарылқаушы, ерекше мейірімдімін”,-деген. (Нәміл, 11). Демек, күнәлардың жасырылып, толығымен жоғалып кетуінің шарты – артынан жақсы амал жасау, шынайы тәубе ету. Ал егер кешірім сұрап қойып, өзі сол күнәнің орнын толтыратын жақсылық жасамайтын болса, онда ол сол ісі үшін азапталып барып қана кешірілуі мүмкін, Аллаһ сақтасын. Осы жайтты есте сақтау керек. Тағы бір ескертпе: “Ниетім таза, жүрегің ақ болса болды, Аллаһ бәрін кешіреді”,-деген сөз негізі жоқ сылтау ғана. Әлбетте, жүрек таза болу керек. Бірақ, бұл сөзді жиі қайталап жүретін адамдар көбіне бұл сөзді өзіне сылтау етіп, өзі араққа, бос әурешілікке салынып, намаз оқымауға, ораза ұстамауға бейім жүреді. Ондай жанға жүрегінің ақ болғаны пайдасын бермейді. Құранда да, хадисте де бұған көптеген дәлелдер бар. Аллаһ тауфиқ берсін! [Әмин!]

×