Fos 104 sjonarhorn á fötlun. Inga Sigurðardóttir

25,981 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
25,981
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
24,665
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Fos 104 sjonarhorn á fötlun. Inga Sigurðardóttir

  1. 1. Fötlun og samfélag Fötlunarfræði Inga Sigurðardóttir
  2. 2. Inga Sigurðardóttir Hvað er fötlunarfræði? • Fötlunarfræði fela í sér nýja orðræðu um fötlun sem ögrar og gagnrýnir ríkjandi orðræðu. • Fjölbreytileiki líkamlegs og andlegs atgervis lykilatriði í mannlegri tilveru. • Þróun nýrrar fræðilegrar nálgunar • Nýr skilningur á fötlun og aðstæðum fatlaðs fólks. 25.9.2013 2
  3. 3. Inga Sigurðardóttir Hefðbundinn skilningur á fötlun • Líffræðilegur og læknisfræðilegur skilningur – Fatlað fólk er sjúkt eða afbrigðilegt – Fötlunin er galli • Áhersla á ,,lækningu” og endurhæfingu • Persónulegur harmleikur einstaklinga • Vandamál fatlaðra einstaklinga stafi af skerðingunni – Af líkamlegu eða andlegu ástandi – Skerðingin er uppspretta allra erfiðleika einstaklinsins – Lítið tillit tekið til áhrifa umhverfisins 25.9.2013 3
  4. 4. Inga Sigurðardóttir Hefðbundinn skilningur á fötlun • Alþjóðlegar (WHO) skilgreiningar og flokkanir • ICIDH (International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps) flokkunarkerfið 25.9.2013 4
  5. 5. Inga Sigurðardóttir Hefðbundinn skilningur á fötlun (framh.) • ICIDH flokkunarkerfið: – Skerðing – impairment • Missir, afbrigðilegt – Fötlun – disability • Takmörkuð geta eða vanhæfni vegna skerðingar – Hömlun – handicap • Erfiðleikar sem stafa að skerðingu eða fötlun • Takmarka einstaklinginn í að uppfylla eðlilegt hlutverk • Skerðingin álitin meginorsakaþáttur fötlunar. • Samtök fatlaðs fólks hafna eða gagnrýna þessa flokkun því hún viðheldur læknisfræðilegri sýn 25.9.2013 5
  6. 6. Inga Sigurðardóttir Fötlunarfræði - Helstu einkenni • Hafna læknisfræðilega módelinu • Félagsvísindalegar nálganir • Þverfagleg fræðigrein • Fötlunarfræði rýna í félgslega, efnahagslega og pólitíska þætti sem útiloka og undiroka fatlað fólk • Fatlaðir fræðimenn áberandi og áhrifamiklir • Rannsóknir fyrir fatlað fólk ekki bara um það (framh.) 25.9.2013 6
  7. 7. Inga Sigurðardóttir Fötlunarfræði - Helstu einkenni (framh.) • Líta á fatlað fólk sem undirokaðan hóp • Tengja sig við önnur fræði um minnihlutahópa • Rannsaka fötlun á svipaðan hátt og misrétti byggt á þjóðerni, kynferði og kynhneigð • Fötlunarfræði beina sjónum sínum að umhverfinu fremur en einstaklingum • Fötlun er félagslega sköpuð eða félagslega mótun 25.9.2013 7
  8. 8. Inga Sigurðardóttir Hvað er fötlun? Breska félagslega módelið • Hafnar viðteknum skilningi á fötlun • Hafnar því að fötlun sé það sama og skerðing (,,fötlun mín er sú að ég get ekki gengið”) • Hafnar því að fötlun sé takmörkun á athöfnum sem orsakast af skerðingu (,,hún getur ekki gengið þess vegna er hún fötluð í sínum daglegu athöfnum”) 25.9.2013 8
  9. 9. Inga Sigurðardóttir Hvað er fötlun? Breska félagslega módelið (framh.) • Aðgreinir skerðingu og fötlun • Fötlun er hvorki skerðing né orsökuð af skerðingu • Fötlun er endurskilgreind sem afleiðing af samfélagslegu fyrirkomulagi sem útilokar, hindrar og takmarkar fólk með ólíkar skerðingar • Í þessum skilningi verður fötlunin nýtt form félagslegrar undirokunar • Fólk er fatlað af samfélaginu ekki af eigin ástandi 25.9.2013 9
  10. 10. Félagsleg sjónarhorn • Líta á fatlað fólk sem eðlilegan hluta af félagslegum margbreytileika • Leggja áherslu á ytri orsakir sem hindra þátttöku fatlaðra í samfélagi sem aðgreinir þegna sína og mismunar þeim • Leggja áherslu á mannréttindi og fullan rétt fatlaðs fólks til samfélagslegrar þátttöku 25.9.2013 Inga Sigurðardóttir 10
  11. 11. Hefðbundið - Félagslegt • Hvað er að þér? • Kemur skerðingin í veg fyrir að þú takir eins virkan þátt í félagslífi og þú kysir? • Veldur skerðingin því að þú þarft að reiða þig á aðstandendur til að fánauðsynlegan stuðning? • Hvað er að samfélaginu? • Kemur lélegt aðgengi, skortur á þjónustu og fjármagni í veg fyrir að þú takir eins virkan þátt í félagslífi og þú kysir? • Veldur skortur á viðeigandi • úrræðum því að þú þarft að reiða þig á aðstandendur til að fá nauðsynlegan stuðning? 25.9.2013 Inga Sigurðardóttir 11
  12. 12. Inga Sigurðardóttir Hvað er fötlun? Breska félagslega módelið (framh.) Skerðing: Takmarkanir á virkni einstaklingsins vegna líkamlegrar eða andlegrar skerðingar eða skerðingar á skynjun Fötlun: Útilokun frá eða takmörkun á þátttöku til jafns við aðra í daglegu lífi samfélagsins vegna samfélaglegra hindrana (félagslegra, efnahagslegra, vegna aðgengis o. s. frv.) 25.9.2013 12
  13. 13. Inga Sigurðardóttir Hvernig fræðin endurspeglast í málfari og orðanotkun • Greina milli skerðingar og fötlunar – Fólk er ekki með fötlun – Fólk er fatlað • Félagsleg undirokun • fólk er gert fatlað af umhverfinu • Fötlunin býr ekki innra með fólkinu • Fólk með fötlun eða fatlað fólk? • Hugtakanotkun hér á landi 25.9.2013 13
  14. 14. Inga Sigurðardóttir Gagnrýni á félagslega módelið • Of mikil áhersla á samfélagslegar hindranir • Of lítil áhersla á menningu og persónulega reynslu • Módelið passar ekki vel fyrir fólk með sumar skerðingar svo sem þroskahömlun, heyrnarskerðingu eða geðræna erfiðleika • Litið fram hjá skerðingunni - í fræðunum og í daglegu lífi og reynslu fólks • Módelið hefur ekki tekið tillit til reynslu sumra fatlaðra hópa svo sem kvenna, samkynhneigðra, svartra, aldraðra o.s.frv. 25.9.2013 14
  15. 15. Inga Sigurðardóttir Helstu áherslur og átakalínur innan fötlunarfræða • Mörg fræðileg sjónarhorn • Skerðingin og líkaminn • Hið persónulega og hið opinbera • Persónuleg reynsla • Tengsl fötlunar við önnur form undirokunar • Fjölbreytileiki meðal fatlaðra • Merking, menning og mótunarhyggja • Sálrænar og tilfinningalegar hliðar fötlunar • Er félagslega módelið úrelt? 25.9.2013 15
  16. 16. Óskir um málfar • Fólk með þroskahömlun – Gefur til kynna að það sé í fyrsta lagi manneskjur • Hafna: – Fatlaður – Hinn fatlaði – Þroskaheftir • Vilja frekar – Fatlað fólk – Fólk með þroskahömlun 25.9.2013 Inga Sigurðardóttir 16
  17. 17. Hugtök - norðurlöndin • Fyrir 1960 – Ekkert yfirhugtak um allt fatlað fólk – Heldur út frá skerðingu hvers hóps • Blindur, heyrnarlaus, vangefinn • Eftir 1960 – Eitt hugtak um allt fatlað fólk • Fötlun, funktsjonshemming • Um leið lögð áhersla á að ekki bara ætla fötluðum að aðlaga sig að samfélaginu heldur laga umhverfið að þeim 25.9.2013 Inga Sigurðardóttir 17
  18. 18. Inga Sigurðardóttir Jan Tössebro, Noregi Norræna tenglsamódelið Ekki er til neitt eitt módel eða skilningur á fötlun aðeins sameiginlegar hugmyndir - stundum kenndar við tengsl einstakings og samfélags Helstu hugmyndir: – Áhersla bæði á umhverfi og einstakling – Fötlun er misgengi milli einstaklings og samfélags – Fötlun er aðstæðubundin • Blindur ekki fatlaður þegar hann talar í síma – Fötlun er afstæð • T.d. skilgreiningar á þroskahömlun 25.9.2013 18
  19. 19. Inga Sigurðardóttir Fötlun og fötlunarfræði á Norðurlöndum Jan Tössebro, Noregi (framh.) • Skilningur á fötlun er fyrst og fremst pólitískur og birtist í stefnumótun • Varðandi réttindi, bætur og þjónustu gildir læknisfræðileg eða sálfræðileg skilgreining • Hugtakið fötlun er notað sem yfirheiti yfir hópa fólks með mismunandi skerðingar 25.9.2013 19
  20. 20. Inga Sigurðardóttir Skilgreiningar og skilningur á fötlun á Íslandi • Skilningur á fötlun er afar hefðbundinn og á rætur í læknisfræðilega módelinu • Takmörkuð þekking á félagslegum módelum og nýjum fræðilegum straumum sem hafa haft áhrif í öðrum löndum • Fötlun er notað sem yfirheiti yfir hópa fólks með ólíkar skerðingar • Lítil þekking á alþjóðlegum skilgreininum og flokkunarkerfum • Ekki greint á milli skerðingar og fötlunar • Tæpast unnt að tala um fræðilegar undirstöður umræðu 25.9.2013 20
  21. 21. Inga Sigurðardóttir Staða fötlunarfræða og -rannsókna á Íslandi • Fötlunarfræði, sem fræðigrein, er afar veikburða • Fötlunarfræði eru ekki kennd sem fræðigrein - einungis einstaka námskeið • Fræðimenn eru fáir • Félagsvísindalegar rannsóknir eru nýlega hafnar • Flestar rannsóknir eru gerðar af háskólanemum • Mikið af skólamiðuðum rannsóknum • Skortur á opinberri áherslu á rannsóknir og þróunarstarf • Framtíðarsýn um framþróun fræða og rannsókna vantar 25.9.2013 21

×