Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Türk Kütüphaneciliğinde Kişisel Arşivleme ve E-LIS Açık Arşivi

829 views

Published on

  • Be the first to comment

Türk Kütüphaneciliğinde Kişisel Arşivleme ve E-LIS Açık Arşivi

  1. 1. Türk Kütüphaneciliğinde Kişisel Arşivleme ve E-LIS Açık Arşivi İlkay Holt E-LIS Türkiye ve Avrupa Bölge Editörü E-Kaynaklar Kütüphanecisi, Koç Üniversitesi
  2. 2. Kapsam• Bilimsel İletişim Sürecinde Açık Erişim ve Kişisel Arşivleme• Kişisel Arşivleme Nedir ve Yararları Nelerdir?• Kişisel Arşivleme Konusunda Kaygılar• E-LIS Nedir, Özellikleri ve Arşive Doküman Ekleme• Bilgi Profesyonellerinin Kişisel Arşivlemeye Yaklaşımı ve Bir Anket Çalışması 2
  3. 3. Bilimsel İletişim Sürecinde Açık Erişim• Bilimsel iletişim sisteminde araştırma sonuçlarının geniş çevrelere yayımında iki temel sorun bulunmaktadır: fiyat ve erişim engeli.• Kütüphaneler için bu sorunlar mali yönü ile koleksiyonun küçülmesi, erişim engeli ile hizmet kapsamının daralması anlamına gelir.• Bilimsel iletişim sürecindeki bu engelleri ortadan kaldırmak için açık erişim ortaya çıkar. 3
  4. 4. Açık Erişim ve Kişisel Arşivleme İlişkisi• Açık erişim, dijital, çevrimiçi, ücretsiz, telif hakları ve lisans sınırlamalarının en az düzeyde olduğu bilimsel literatürü ifade eder. İnternet ve telif hakkı sahibinin izni açık erişimi olanaklı kılar.• Açık erişim iki biçimde mümkün: • Açık erişim dergiler: Altın yol! • Kişisel arşivleme (self archiving): Açık arşivler Kurumsal arşivler 4
  5. 5. Kişisel Arşivleme Nedir?• Kişisel arşivleme, araştırmacıların yayınlarını kişisel web sayfalarında, üyesi oldukları kurumun açık arşivinde veya konusal bir açık arşivde herkesin ücretsiz, açık erişimine sunmalarıdır. 5
  6. 6. Kişisel Arşivlemenin Yararı Nedir?• Geleneksel yayıncılıktaki ticari kaygıların önüne geçilmiş olur.• Kamu finansmanı ile yapılan bir araştırma yine kamu yararına kullanılır.• Makalenin kabulu ile dergide yayınlanması arasındaki zaman (ör. Fen Bilimleri alanında) artıya çevrilir.• Okuyucu kitlesi yalnızca ilgili derginin aboneleri ile sınırlı kalmaz.• Araştırma sonuçları daha geniş kitleye ulaştığından çalışmanın etkisi artar.• Yapılan araştırmanın tekrarı önlenir.• Standartları izleyen bir açık arşiv uzun vadeli korumayı garanti eder.• Yazara ve kurumuna prestij sağlar, CV oluşturmaya yardımcı olur.• Bilimsel iletişimin gelişmesine ve güçlenmesine katkı sağlar. 6
  7. 7. Açık Erişim Atıf Sayısını Artırıyor Physics Sociology Psychology Law Management Education Business Health Sci Political Sci Economics Biology 0 50 100 150 200 250 % increase in citations with Open AccessRange = 36%-200%(Data: Stevan Harnad and co-workers) 7
  8. 8. Kişisel Arşivleme Konusunda Kaygılar• Telif Hakları • Araştırmacı çalışmasını elektronik ortama taşıma hakkına sahip olması; kullandırma biçimlerinin de söz konusu çalışmanın telif hakları kuralına uygun olması gerekir. Araştırmacılar çalışmalarının telif haklarını elinde bulundurmaları ya da en azından ön baskı veya son baskı olarak elektronik ortama taşıma hakkını saklı tutmaları konusunda teşvik edilmeli.• Kötüye Kullanım (Plagiarism vb.) • Çalışmanın başkalarınca kaynak belirtilmeden kendi ürünüymüş gibi kullanılma tehlikesidir. Ancak açık erişimde çalışmanın herkesçe ulaşılabilir olması ve çeşitli yazılımlarla artık bu tür kullanımların tespitinin olanaklı olması bu kaygıyı yersiz kılmaktadır. 8
  9. 9. Yayıncı Kişisel Arşivleme PolitikalarıSherpa/Romeo listesinde kayıtlı339 yayıncıların %68’i ve dergilerin%91’i kişisel arşivlemeye yeşilışık yakmış durumdadır. 9
  10. 10. Türkiye’de Kişisel Arşivleme• Konusal açık arşivlerde Türkiye adresli çalışmalar: • ArXiv (fizik, math, bilgisayar) : 242 (?) • RePEc (ekonomi) : 119 • CogPrints (psikoloji, psikiyatri vb.): 28 • E-LIS : 249 10
  11. 11. E-LIS: E-prints in Library and Information Science• Kütüphane ve Enformasyon Bilimi (LIS) alanında yayınlanmış ya da yayınlanmamış, bilimsel veya teknik dokümanları içeren, İnternet üzerinden ücretsiz erişilebilir uluslararası bir açık arşivdir.• 2003 yılında, RCLIS (Research in Computing, Library and Information Science) Projesi’nin bir sonucu olarak, İspanyol Kültür Bakanlığı’nın desteği ile oluşturulmuştur. Hizmet sunucusuna CILEA İtalyan Konsorsiyumu ev sahipliği yapmaktadır.• Açık erişim felsefesini LIS alanında uygulamalı biçimde tanıtmayı ve desteklemeyi amaçlar.• Eprints açık kaynak kodlu yazılım üzerine kuruludur, açık arşiv inisiyatifi (OAI) standart ve protokollerine uyumludur, METALIS ve OAIster’de indekslenir.• Konu başlıkları olarak JISC Sınıflama Şemasını temel alır.• İdari, teknik ekipleri ve 42 ülkeden 66 editörden oluşan editör takımı ile tamamen gönüllü çalışmaya dayalı bir girişimdir. 11
  12. 12. E-LIS’e Doküman Ekleme• E-LIS’e bir yayın dört adımda eklenir.• İlk yayını eklemeden önce bir kullanıcı kaydı yaratılır.• Kişi yayınını kendisi arşivler ve yayın editörün çalışma alanına gider.• Kişi isterse e-mail yolu ile arşivleme yapabilir.• Dil sınırlaması yoktur ancak İngilizce özet ve anahtar sözcük zorunludur.• LIS konu alanında yayınlanmış ya da yayınlanmamış, bilimsel iletişim sürecine girmeye hazır tamamlanmış, her türlü bilimsel ve teknik doküman kabul edilir. A Kullanıcısı A Kullanıcısı Yazar Çalışma Yazar Çalışma Editör Çalışma Editör Çalışma B Kullanıcısı B Kullanıcısı Alanı Alanı ARŞİV ARŞİV Alanı Alanı Kullanıcılar... Kullanıcılar... 12
  13. 13. Sayaç Tam metin tarama Tam metin tarama Sayaç Doküman ekleme bilgisi Doküman ekleme bilgisi Yardım Yardım Sorgulama Sorgulama E-LIS hakkında E-LIS hakkında İstatistikler İstatistikler Hizmetler Hizmetler E-LIS organizasyonu hakkında E-LIS organizasyonu hakkında 13
  14. 14. Reference Linking Reference Linking 14
  15. 15. 15
  16. 16. Sayılarla E-LIS• 7200 üzerinde doküman • Afrika (52) ••103kayıtlı kullanıcı 103 kayıtlı kullanıcı • Amerika (2116) • Asya (820) 249 Türk yazarlı doküman 249 Türk yazarlı doküman • Avrupa (4260) •• 148 makale 148 makale Türkiye (249) •• 50 bildiri 50 bildiri •• 23 sunum 23 sunum • Okyanusya (45) •• 1 poster sunum 1 poster sunum •• 13 tez 13 tez •• 2 rehber & 2 rapor 2 rehber & 2 rapor •• 7 kitap bölümü 7 kitap bölümü •• 1 kitap 1 kitap 16
  17. 17. Bilgi Profesyonellerinin Kişisel ArşivlemeyeYaklaşımı ve Bir Anket Çalışması• Bilgi profesyonelleri arasında yapılan Ekim 2007 tarihinde yapılan kısa bir anket tartışma listelerinden dağıtıldı ve anketi 67 kişi yanıtladı. • Kütüphane ve Bilgi Merkezi Çalışanı %64 • Akademisyen %14 • Lisanüstü Öğrenci %10 • Lisans Öğrencisi %2 • Diğer %10• Kişisel arşivleme yapmadığını ifade eden %37’lik kesimin nedenleri söyle: • “Zamanım yok” • “Konuyla ilgili yeterli bilgim yok” • “Yayın yapmıyorum” ya da “pek yayınım yok” • “Kurumumun açık arşivi yok” • “Güvenilir değil” 17
  18. 18. Anket Sonuçları:• Bu örneklem grubunda katılımcıların kişisel arşivleme yapmakla yayıncı politikası ile ters düşeceğinden çok araştırmasının kötü kullanılacağı kaygısının olduğu ortaya çıktı.• Yayıncı politikası ile ters düşeceğine kesinlikle/katılıyorum diyen %38’lik kesime karşın, araştırmam kötü kullanılır ifadesine kesinlikle/katılıyorum diyen %52’lik bir çoğunluk söz konusu. Yayıncı politikasi ile ters düşerim Araştırmam kötü kullanılabilir 11% 6% Kesinlikle katılıyorum 3% 18% Kesinlikle katılıyorum 19% 13% Katılıyorum Katılıyorum 32% Katılmıyorum Katılmıyorum Kesinlikle katılmıyorum Kesinlikle katılmıyorum 26% 34% 38% Fikrim yok Fikrim yok 18
  19. 19. Anket Sonuçları:• Katılımcıların %93.6’sı, bir yazarın yayınının telif haklarından tamamen feragat etmeden kullanım ve erişim sınırlarını belirleyebilmesi önemli dedi.• Bu karşılık yalnızca %48.4’ü “her hakkı saklı” yerine “bazı hakları saklı” yayın yapmak için “creative commons” gibi lisans sözleşmelerinden haberdar olduğunu ifade etti.• %66’lık bir oran ile E-LIS, konu alanımızdaki diğer açık arşivler (ör: DLIST) arasında kaynak olarak en çok kullanılan oldu.• E-LIS’in en çok Türkçe içeriğe sahip olması ve içeriğine güvenilirliği nedeni ile tercih edildiği ortaya çıktı.• “Düzenlenen kongre/konferans/seminerlerde yer alan sunum, bildiri ve posterlerin E-LISte arşivlenmesini istermiydiniz” sorusuna katılımcıların %94.3’ü “evet” dedi. 19
  20. 20. Son Söz• E-LIS kurulduğu 2003 yılından beri dünyada, 2004 yılından beri Türkiye’de başarılı bir gelişme grafiği çizmiştir.• Aynı konu alanında diğer açık arşivlerden organizasyon modeli, içeriği, teknik altyapısı ve sunduğu hizmetlerle daha iyi bir konumdadır.• Bilgi profesyonellerinin E-LIS’i anlamaları ve desteklemeleri, bilgiyi sağlayan, kullandıran, kimi zaman üreticisi olan kimlikleriyle diğer alanlarda da bilimsel iletişimi güçlendirecek çalışmalara ön ayak olmalarını sağlayacaktır.• Türk Kütüphaneciliği ve Bilgi Dünyası makaleleri arşive düzenli olarak aktarılmaktadır, eksik sayıların tamamlanması planlanmaktadır.• Bundan sonra konferans düzenleyicilerle işbirliği içinde olunarak, bildiri ve sunumların E-LIS’e aktarılmasında daha sistemli bir yol izlenebilir. 20

×