Ligjerata 7

1,193 views

Published on

teknologjia informative

Published in: Technology
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,193
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
61
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Ligjerata 7

  1. 1. Teknologji Informative
  2. 2. 7.1 Karakteristikat e Databazës (Baz ës së të dhënave ) <ul><li>Të dhënat ruhen në tab ela , të cilat kanë rreshta dhe kolona. Databaza mund të ketë shumë tabela, ku çdo tabelë ruan të dhëna për gjëra të ndryshme </li></ul><ul><li>Çdo rresht në tabelë përmban të dhëna për ndodhi ose instanc a të gjërave në interes </li></ul><ul><li>Databaza përmban të dhëna dhe relacione </li></ul>
  3. 3. Të dhënat në tabela
  4. 4. Relacionet ndërmjet tabelave
  5. 5. Disa konventa <ul><li>Emrat e Tabelave janë të shënuara me shkronja të mëdha : </li></ul><ul><ul><li>STUDENT, CLASS, GRADE </li></ul></ul><ul><li>Emrat e kolonave janë të shënuara me një shkrronjë të madhe në fillim, dhe emrat e përbëra shënohen me shkronja të mësha në fillim të çdo fjale: </li></ul><ul><ul><li>Term, Section, ClassNumber, StudentName </li></ul></ul>
  6. 6. Databaza krijon informacion <ul><li>Të dhëna = Fakte dhe ndodhi të regjistruara/verifikuara </li></ul><ul><li>Informa c ion i = Njohuri të nxjerra nga të dhënat </li></ul><ul><li>Databaza përmban të dhëna, por në atë mënyrë që mund të nxjerrim informata nga të dhënat </li></ul><ul><li>Të dhënat në tabelat STUDENT, CLASS and GRADE mund të prodhojnë informacione për secilin student </li></ul>
  7. 7. Shembuj të databazave
  8. 8. Komponentat e Sistemit të Databazës: Microsoft Access
  9. 9. MS Access në detaje
  10. 10. Ap likacionet , DBMS dhe SQL <ul><li>Apli k a c ion et janë programe kompjuterike me anë të cilave punojnë përdoruesit </li></ul><ul><li>Sistemi për Menaxhim të Databazës - Database Management System (DBMS) krijon, proceson dhe administron databazën </li></ul><ul><li>Structured Query Language (SQL) është një gjuhë standarde e databazave që përdoret nga të gjitha DMBS-et komerciale </li></ul>
  11. 11. Çfarë është MS Access? <ul><li>MS Access është DBMS plus gjenerues aplikacionesh : </li></ul><ul><ul><li>DBMS krijon, proceson dhe administron MS Access databazën </li></ul></ul><ul><ul><li>Gjeneruesi i aplikacionit përfshin komponentat pyetësore, të formave dhe raporteve </li></ul></ul><ul><ul><li>DBMS makina e M S Access DBMS quhet Jet , e cila nuk shitet si produkt i veçantë </li></ul></ul><ul><li>MS Access 2000 dhe më vonë mund të përdoren si gjenerues aplikacionesh për MS SQL Server DBMS </li></ul>
  12. 12. Sistemet e Databazave të klasit Enterprise
  13. 13. D BMS Produ kte më të njohura <ul><li>Microsoft Access </li></ul><ul><li>Microsoft SQL Server </li></ul><ul><li>IBM DB2 </li></ul><ul><li>Oracle Corporation ORACLE </li></ul><ul><li>Sybase </li></ul><ul><li>Informix </li></ul><ul><li>Ingress </li></ul><ul><li>Dhe mos e anashkaloni MySQL </li></ul>
  14. 14. Databaza <ul><li>D ataba za është koleksion vetë-përshkrues me tabela të integruara </li></ul><ul><li>Tabelat quhet të integr uara sepse ato përmbajnë të dhëna për relacionet ndërmjet rreshtave me të dhëna </li></ul><ul><li>Databaza quhet vetë-përshkruese pasiqë përmban përshkrim të vetvehtes </li></ul><ul><li>Të dhënat vetë-përshkruese quhen metadata , që janë të dhëna për të dhënat </li></ul>
  15. 15. Metadata Tabelë tipike
  16. 16. Përmbajtja e Databazës <ul><li>Tab ela </li></ul><ul><li>Metadata </li></ul><ul><li>Inde kse </li></ul><ul><li>Stored procedures </li></ul><ul><li>Triggers </li></ul><ul><li>Të dhëna sigurie </li></ul><ul><li>Të dhëna për Backup </li></ul>
  17. 17. Tre tipe të dizajnit të Databazës <ul><li>1. Nga të dhënat ekzistuese </li></ul><ul><ul><li>Analizimi i tabelave dhe tekst fajlleve të ndryshme </li></ul></ul><ul><ul><li>Nxjerrja e të dhënave nga databaza ekzistuese </li></ul></ul><ul><ul><li>Dizajni me anë të normalizimit </li></ul></ul><ul><ul><li>2. Zhvillimi i ri i Sistemeve </li></ul></ul><ul><ul><li>- Krijohet modeli i të dhënave për nevojat e aplikacionit </li></ul></ul><ul><ul><li>- Transformimi i modelit të të dhënave në dizajn të databazës </li></ul></ul><ul><ul><li>3. Ridizajnimi i Databazës </li></ul></ul><ul><ul><li>- Migrimi i databazës në databazë të re </li></ul></ul><ul><ul><li>- Integrimi i dy apo më shumë databazave </li></ul></ul>
  18. 18. Dizajnimi i databazës nga të dhënat ekzistuese
  19. 19. Importimi i të dhënave : Një apo dy Tabela ? Kjo është një vendim-marrje e rëndësishme, bazohet në rregullat e normaliz imit
  20. 20. Dizajnimi i Databazës duke zhvilluar sistem/aplikacion
  21. 21. Dizajnimi i Databazës me anë të ridizajnimit të databazës ekzistuese
  22. 22. Structured Query Language - SQL <ul><li>Structured Query Language (SQL) u zhvillua nga IBM në fund të viteve 1970. </li></ul><ul><li>SQL është bërë standard nacionnal në SHBA nga American National Standards Institute (ANSI) në 1992 [ SQL-92 ]. </li></ul><ul><li>Verzioni më i ri [ SQL3 ] ekziston dhe inkorporon disa koncepte të orientuara në objekte, por nuk përdoret gjërësisht nga DBMS produktet komerciale . </li></ul>
  23. 23. SQL si Nëngjuhë e të dhënave <ul><li>SQL nuk është gjuhë e plotë programore si C, C#, edhe Java. </li></ul><ul><li>SQL ëshë nëngjuhë për të dhëna për krijimin dhe procesimin e të dhënave dhe meta të dhënave (metadata) të databazës . </li></ul><ul><li>SQL është i gjithëpranishëm në DBMS produktet komerciale të klasave - enterprise . </li></ul>
  24. 24. SQL DDL dhe DML <ul><li>SQL formulimet/pyetësorët mund të ndahen në dy kategori : </li></ul><ul><ul><li>Data definition language (DDL) formulime </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Për krijimin e tabelave, relacioneve, dhe strukturave tjera . </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Data manipulation language (DML) formulimet . </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Për pyetësor dhe modifikim të të dhënave </li></ul></ul></ul>
  25. 25. Gjuhët e databazave <ul><li>Gjuha për definimin e të dhënave - Data Definition Language (DDL) </li></ul><ul><ul><li>I mundëson DBA o se përdoruesit të përshkruaj dhe emërojë entietete, atribute dhe relacione të nevojshme për aplikacionin . </li></ul></ul><ul><ul><li>CREATE, ALTER, DROP. </li></ul></ul>
  26. 26. Gjuhët e databazave <ul><li>Gjuha për Manipulimin e të dhënave- Data Manipulation Language (DML) </li></ul><ul><li>Ofrom operacione për manipulim bazik të të dhënave në databazë . </li></ul><ul><ul><li>DML procedurale - iu mundëson përdoruesve saktësisht se si ti manipulojnë të dhënat . </li></ul></ul><ul><ul><li>DML jo procedurale - iu mundëson përdoruesve në çfarë gjendje nevojiten të dhënat dhe jo në çmënyrë duhet të nxirren nga baza . </li></ul></ul><ul><ul><li>INSERT, UPDETE, DELETE. </li></ul></ul>
  27. 27. Funksionet e DBMS <ul><li>Ruajtja, nxjerrja dhe përditësimi i të dhënave . </li></ul><ul><ul><li>Duhet tju mundësoj përdoruesve të ruajnë nxjerrin dhe ti përditësojnë/ndryshojnë të dhënat në databazë . </li></ul></ul><ul><li>Katalog për qasje nga përdoruesi . </li></ul><ul><ul><li>Duhet të mundësoj katalogimin e të dhënave ku përshkrimet e elementëve të të dhënave do të ruhen dhe që janë të qasshme nga ana e përdoruesit . </li></ul></ul>
  28. 28. Funksionet e DBMS <ul><li>Mbështetje e transakcioneve </li></ul><ul><ul><li>Duhet të shërbejë si mekanizëm që ose të gjitha përditësimet që korespondojnë me një transakcion të dhënë janë kryer ose asnjë prej tyre nuk është kryer . </li></ul></ul><ul><li>Shërbime për kontrollin e konkurencës </li></ul><ul><ul><li>Duhet të shërbejë si mekanizëm që mundëson që databaza është përditësuar korrektësisht atëherë kur përdorues të sh u mëfishtë e përditësojnë databazën në mënyrë konkurente . </li></ul></ul>
  29. 29. Funksionet e DBMS <ul><li>Shërbimet e rigjenerimit (recovery services) </li></ul><ul><ul><li>Duhet të shërbejë si mekanizëm për rigjenerimin e databazës në raste kur dëmtohet databaza në mënyra të shumta . </li></ul></ul><ul><li>Shërbimet e autorizimit </li></ul><ul><ul><li>Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të sigurojë se vetëm persona të autorizuar mund ti qasen databazës . </li></ul></ul>
  30. 30. Funksionet e DBMS <ul><li>Mbështetje për komunikimin e të dhënave </li></ul><ul><ul><li>Duhet ë jetë në gjendje të integrohet me softverët për komunikim . </li></ul></ul><ul><li>Shërbimet e integritetit </li></ul><ul><ul><li>Duhet të shërbejë si mekanizëm që do të mundësojë se edhe të dhënat e databazës edhe ndryshimet ndaj të dhënave të pasojnë rregulla të caktuara . </li></ul></ul>
  31. 31. Komponentat e DBMS <ul><li>Procesuesi i pyetësorëve </li></ul><ul><li>Menaxhuesi i databazës (DM) </li></ul><ul><li>Menaxhuesi i fajllave </li></ul><ul><li>DML preproces uesi </li></ul><ul><li>DDL kompajleri </li></ul><ul><li>Menaxhuesi i katalogut </li></ul>
  32. 32. Modeli Relacional-Terminologjia <ul><li>Kemi pranuar një apo më shumë tabela me të dhëna. </li></ul><ul><li>Të dhënat duhet të ruhen në databazë të re. </li></ul><ul><li>PYETJE : A duhet që të dhënat të ruhen ashtu si i kemi pranuar, ose duhet që të njëjtat të transformohen për tu ruajtur ? </li></ul>
  33. 33. Sa tabela ? A duhet ti ruajmë këto dy tabela kështu si janë, ose duhet ti kombinojmë ato në një tabelë në databazën tonë të re ?
  34. 34. 7.2 Modeli Relacional <ul><li>Futet në përdorim në 1970 </li></ul><ul><li>Krijuar nga E.F. Codd </li></ul><ul><ul><li>Ai ishte një inzhiner i IBM </li></ul></ul><ul><ul><li>Modeli shfrytëzon fushën e matematikës e quajtur si “ algjebra relacionale ” </li></ul></ul><ul><li>Tani përdoret si model standard për DBMS produktet komerciale </li></ul>
  35. 35. Terminet e rëndësishme të Modelit Relacional <ul><li>Entity - Entiteti </li></ul><ul><li>Relation - Relacioni </li></ul><ul><li>Functional Dependency – Varshmëria funksionale </li></ul><ul><li>Determinant - Përcaktues </li></ul><ul><li>Candidate Key – Çelës kandidat </li></ul><ul><li>Composite Key – Çelës i përbërë </li></ul><ul><li>Primary Key – Çelës primar </li></ul><ul><li>Surrogate Key – Çelës surogat </li></ul><ul><li>Foreign Key – Çelës i jashtëm </li></ul><ul><li>Referential integrity constraint – Rregulla e integritetit referencial </li></ul><ul><li>Normal Form – Forma normale </li></ul><ul><li>Multivalued Dependency – Varshmëria shumëvlerëshe </li></ul>
  36. 36. Enti teti - përsëritje <ul><li>E ntit eti është diçka që mund të identifikohet e që përdoruesit mund ta hetojnë/gjurmojnë : </li></ul><ul><ul><li>Klientët </li></ul></ul><ul><ul><li>Kompjuterët </li></ul></ul>
  37. 37. Rela cioni <ul><li>Produktet relacionale të DBMS i ruajnë të dhënat e entiteteve në relacione, të cilat janë tipe speciale të tabelave </li></ul><ul><li>R ela c i oni është tabelë dydimensionale që i posedon këto karakteristika : </li></ul><ul><ul><li>Rreshtat përmbajnë të dhëna për entitetin </li></ul></ul><ul><ul><li>Kolonat ruajnë të dhëna për atributet e entitetit </li></ul></ul><ul><ul><li>Të gjithë entitetet në kolonë janë të të njëjtit tip </li></ul></ul><ul><ul><li>Secila kolonë ka emër unik </li></ul></ul><ul><ul><li>Qelitë e tabelës kanë vlera të veçantë </li></ul></ul><ul><ul><li>Rradhitja e kolonave është e parëndësishme </li></ul></ul><ul><ul><li>Rradhitja e rreshtave është e parëndësishme </li></ul></ul><ul><ul><li>Dy rreshta nuk mund të jenë identike </li></ul></ul>
  38. 38. Një relacion
  39. 39. Relacion me vlera me gjatësi të ndryshme
  40. 40. Tab elat që nuk janë relacione : Të hyra të shumëfishta për një qeli
  41. 41. Tab elat që nuk janë relacione : : Tab elë me rradhitje të kërkuar të rreshtave
  42. 42. Terminologji Alter n ative <ul><li>Edhe pse jo të gjitha tabelat janë relacione, terminet tabelë dhe relacion përdoret në mënyrë të këmbyeshme Këto termine janë ekuivalente : </li></ul>
  43. 43. Varshmëria funksionale <ul><li>Varshmëria funksionale ndodh kur vlera e një atributit(teve) përcakton vlerat e atributit(teve) tjetër : </li></ul><ul><ul><ul><li>StudentID  EmriStudentit </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>StudentID  ( NrKampusit , NrDhomes , Pagesa ) </li></ul></ul></ul><ul><li>Atributi në anën e majtë të varshmërisë funksionale quhet përcaktues (d eterminant ) </li></ul><ul><li>Varshmëritë funksionale mund të bazohen edhe në ekuacione : </li></ul><ul><ul><li>Totali = Sasia X Çmimi </li></ul></ul><ul><ul><li>(Quantity, UnitPrice)  ExtendedPrice </li></ul></ul><ul><ul><li>( Sasia, Çmimi )  Totali </li></ul></ul><ul><li>Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione! </li></ul>
  44. 44. Varshmëritë funksionale nuk janë ekuacione! <ul><ul><ul><ul><li>ObjectColor  Weight </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>ObjectColor  Shape </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>ObjectColor  (Weight, Shape) </li></ul></ul></ul></ul>
  45. 45. Përcaktuesit e përbërë <ul><li>Përcaktuesit e përbërë : Përcaktues i një varshmërie funksionale që përbëhet nga më shumë se një atribut </li></ul><ul><li>(StudentName, ClassName)  (Grade) </li></ul><ul><li>(EmriStudentit, Lënda)  (Nota) </li></ul>
  46. 46. Rregullat e varshmërisë funksionale <ul><li>Nëse A  (B, C), atëherë </li></ul><ul><li>A  B edhe A  C </li></ul><ul><li>Nëse (A,B)  C, atëherë as A edhe as B nuk përcakton C vetëvetiu </li></ul>
  47. 47. Varshmëritë funksionale në tabelën SKU_DATA
  48. 48. Varshmëritë funksionale në tabelën SKU_DATA SKU  (SKU_Description, Department, Buyer) SKU_Description  (SKU, Department, Buyer) Buyer  Department
  49. 49. Varshmëritë funksionale në tabelën ORDER_ITEM
  50. 50. Varshmëritë funksionale në tabelën ORDER_ITEM (OrderNumber, SKU)  (Quantity, Price, ExtendedPrice) (Quantity, Price)  (ExtendedPrice)
  51. 51. Çelsat <ul><li>Një çelës është një kombinim i një apo më shumë kolonave që përdoret për identifikim të rreshtave në relacion </li></ul><ul><li>Çelësi i përbërë është çelës që përbëhet nga dy apo më shumë kolona </li></ul>
  52. 52. Çelësi kandidat dhe primar <ul><li>Çelësi kandidat është çelës që përcakton të gjitha kolonat tjera të relacionit </li></ul><ul><li>Çelësi primar është çelës kandidat i zgjedhur si primar </li></ul><ul><ul><li>Ka një dhe vetëm një çelës primar për një relacion </li></ul></ul><ul><ul><li>Çelësi primar mund të jetë çelës i përbërë </li></ul></ul><ul><ul><li>Çelësi primar ideal është i shkurtërm numerik dhe që nuk ndryshon kurrë </li></ul></ul>
  53. 53. Çelësat surrogat <ul><li>Çelësi surrogat është një kolonë artificiale e shtuar në relacion që të shërbejë si çelës primar : </li></ul><ul><ul><li>E shton DBMS </li></ul></ul><ul><ul><li>I shkurtër, numerik dhe nuk ndryshon kurrë - çelës primar ideal ! </li></ul></ul><ul><ul><li>Ka vlera artificial që nuk kanë kuptim për shfrytëzuesit </li></ul></ul><ul><ul><li>Normal isht fshihet në forma apo raporte </li></ul></ul>
  54. 54. Çelësat surrogat <ul><li>SHËNIM : Çelësi primar është i nënvizuar : </li></ul><ul><li>RENTAL_PROPERTY pa çelës surrogat : </li></ul><ul><li>RENTAL_PROPERTY ( Street , City , State/Province , Zip/PostalCode , Country , Rental_Rate) </li></ul><ul><li>RENTAL_PROPERTY me çelës surrogat : </li></ul><ul><ul><li>RENTAL_PROPERTY ( PropertyID , Street, City, </li></ul></ul><ul><ul><li>State/Province, Zip/PostalCode, Country, Rental_Rate) </li></ul></ul>
  55. 55. Çelësat e jashtëm <ul><li>Çelës i jashtëm është çelës primar i një relacioni që vendoset në një relacion tjetër për të formuar link ndërmjet relacioneve : </li></ul><ul><ul><li>Çelësi i jashtëm mund të jetë kolonë e vetme ose çelës i përbërë </li></ul></ul>
  56. 56. Çelësat e jashtëm SHËNIM : Çelësat primar të relacioneve janë nënvizuar dhe çelësat e jashtëm janë në italics : DEPARTMENT (DepartmentName, BudgetCode, ManagerName) EMPLOYEE( EmployeeNumber , EmployeeName, DepartmentName )
  57. 57. Rregulla e integritetit regerencial <ul><li>Rregulla e integritetit referencial është fjali që kufizon vlerat e çelësit të jashtëm me vlerat për çelsin primar ekzistues në relacionin korespondues </li></ul><ul><li>Çelësi i jashtëm me rregullën e integritetit referencial </li></ul><ul><li>SHËNIM : Çelësi primar i relacionit është nënvizuar dhe çelësi i jashtëm është në italics : </li></ul><ul><li>SKU_DATA ( SKU , SKU_Description, Department, Buyer) </li></ul><ul><li>ORDER_ITEM ( OrderNumber , SKU , Quantity, Price, ExtendedPrice) </li></ul><ul><li>Where ORDER_ITEM.SKU must exist in SKU_DATA.SKU </li></ul>
  58. 58. <ul><li>PYETJE??? </li></ul>Thank You!

×