Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Ontwikkelingen 19 e  eeuw Bert Both, Anja Kap, Ida Luttikhuisen
Inleiding: een roerige eeuw <ul><li>1848 invoering grondwet in Nederland. </li></ul><ul><li>Combinatie ontwikkeling in de ...
Politiek: vrijheid en onafhankelijkheid <ul><li>Nationalisme </li></ul><ul><ul><ul><ul><li>Als reactie op Napoleon: vaderl...
Wetenschap en technologie: de vooruit gang <ul><li>1826: 1 e  foto (Daguerre) </li></ul><ul><li>1839: aanleg spoorwegennet...
Economie: industriële revolutie <ul><li>Nieuwe technieken  </li></ul><ul><ul><li>Stoommachines </li></ul></ul><ul><li>Onts...
Literatuur: politieke, huiselijke en liefdadigheidspoëzie (tot ca. 1830) <ul><li>Functie:  </li></ul><ul><ul><li>uitlaatkl...
Literatuur: Romantiek (ca. 1830-1850) <ul><li>Functie : ontsnappingsmogelijkheid uit de harde werkelijkheid  </li></ul><ul...
Literatuur: Realisme (vanaf ca. 1840) <ul><li>Functie: weergave van de werkelijkheid </li></ul><ul><li>Kenmerken: </li></u...
Literatuur: Naturalisme (vanaf ca. 1870) <ul><li>Functie : wetenschappelijk experiment </li></ul><ul><li>Kenmerken:  </li>...
Literatuur: Tachtigers  (vanaf 1880) <ul><li>Functie: uiting van de allerindividueelste expressie van de allerindividueels...
Andere kunsten <ul><li>Beeldende kunst  </li></ul><ul><ul><li>Romantiek en realisme liepen gelijk op met literatuur </li><...
Drie uitgelichte boeken <ul><li>Camera Obscura  (1840) van Hildebrand </li></ul><ul><ul><li>Nicolaas Beets (1814-1903)  </...
Nicolaas Beets 1814-1903 (Hildebrand) <ul><li>1839:  Camera Obscura </li></ul><ul><ul><li>Verhalenbundel. Student Hildebra...
Gerrit van de Linde 1808-1858 (de Schoolmeester) <ul><li>1859:  De gedichten van den Schoolmeester </li></ul><ul><ul><li>S...
François HaverSchmidt 1835-1894 (Piet Paaltjens) <ul><li>1867:  Snikken en grimlachjes </li></ul><ul><ul><li>Verzamelde ge...
 
Literatuur: Eduard Douwes Dekker (1820-1887), een buitenbeentje <ul><li>humor, romantiek, sociaal bewogen </li></ul><ul><l...
Inleiding: een roerige eeuw  -2- <ul><li>Literatuur heeft in deze context verschillende functies gehad: </li></ul><ul><li>...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Presentatie 19e eeuw definitief

1,586 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Presentatie 19e eeuw definitief

  1. 1. Ontwikkelingen 19 e eeuw Bert Both, Anja Kap, Ida Luttikhuisen
  2. 2. Inleiding: een roerige eeuw <ul><li>1848 invoering grondwet in Nederland. </li></ul><ul><li>Combinatie ontwikkeling in de natuurwetenschappen, technologische vernieuwingen en industriële revolutie zorgde voor versnelling. </li></ul><ul><li>Natuur onderworpen, orde werd norm. </li></ul><ul><li>Aanleg bruggen, tunnels, spoorwegen ontsluiten de wereld; telefonie, telegrafie overbruggen tijd. Begin massacommunicatie en massamobiliteit. </li></ul><ul><li>Mens zette ruimte en tijd naar zijn hand en kreeg andere kijk op de wereld. </li></ul><ul><li>Niet langer plaats voor oude beschavingsnormen: massacultuur. </li></ul><ul><li>Toename bevolking van 2 naar ruim 5 miljoen; alfabetisering van 50 naar 90%. </li></ul>
  3. 3. Politiek: vrijheid en onafhankelijkheid <ul><li>Nationalisme </li></ul><ul><ul><ul><ul><li>Als reactie op Napoleon: vaderlandsliefde, onafhankelijkheidsstrijd </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>1815: Slag bij Waterloo (Napoleon verslagen) </li></ul></ul><ul><ul><li>België (in de 18e eeuw bij Oostenrijk) verenigd met NL </li></ul></ul><ul><ul><li>1830: Belgische opstand </li></ul></ul><ul><li>Liberalisme </li></ul><ul><ul><ul><li>Individuele vrijheid burgers, vrije markt, grondwet, godsdienstvrijheid, scheiding kerk-staat </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>1848: grondwet opgesteld door Thorbecke, rechtstreekse verkiezingen </li></ul></ul><ul><li>Socialisme </li></ul><ul><ul><ul><li>Vanaf ca.1860. Als reactie op industriële revolutie: vakbeweging, nivellering verschil arm-rijk </li></ul></ul></ul><ul><li>Kolonialisme </li></ul><ul><ul><ul><li>Uitbuiting inlanders ( Max Havelaar , 1860) </li></ul></ul></ul>
  4. 4. Wetenschap en technologie: de vooruit gang <ul><li>1826: 1 e foto (Daguerre) </li></ul><ul><li>1839: aanleg spoorwegennet Nederland </li></ul><ul><li>1851: 1 e wereldtentoonstelling Londen (met nieuwe uitvindingen) </li></ul><ul><li>1859: Evolutietheorie Darwin </li></ul><ul><li>1876: Uitvinding telefoon (Bell) </li></ul><ul><li>1879: Gloeilamp (Edison) </li></ul>
  5. 5. Economie: industriële revolutie <ul><li>Nieuwe technieken </li></ul><ul><ul><li>Stoommachines </li></ul></ul><ul><li>Ontstaan arbeidersklasse </li></ul><ul><ul><li>Trek van platteland naar de fabrieken </li></ul></ul><ul><ul><li>Slechte omstandigheden </li></ul></ul><ul><ul><li>Grote inkomensverschillen met burgerij </li></ul></ul><ul><li>Vrouwen- en kinderarbeid </li></ul><ul><ul><li>1874: Kinderwetje Van Houten </li></ul></ul>
  6. 6. Literatuur: politieke, huiselijke en liefdadigheidspoëzie (tot ca. 1830) <ul><li>Functie: </li></ul><ul><ul><li>uitlaatklep tijdens de Franse bezetting </li></ul></ul><ul><ul><li>nieuwe normen voor een bevrijd land </li></ul></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Onafhankelijkheid en vrijheid burgers </li></ul></ul><ul><ul><li>Huiselijke of utilitaire poëzie: God, vaderland en gezin </li></ul></ul><ul><li>Schrijvers: </li></ul><ul><ul><li>Hendrik Tollens: dominees- en liefdadigheidspoëzie </li></ul></ul><ul><ul><li>Petronella Moens: kinderpoëzie, opvoeding tot tevreden burgers </li></ul></ul><ul><ul><li>J.F. Helmers: nationalistische poëzie, verheerlijking verleden </li></ul></ul>
  7. 7. Literatuur: Romantiek (ca. 1830-1850) <ul><li>Functie : ontsnappingsmogelijkheid uit de harde werkelijkheid </li></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Kunst boven wetenschap, voelen boven denken, spiritualiteit boven materialisme, natuur boven technologie, zin boven nut, kwaliteit boven kwantiteit, raadsel boven realiteit </li></ul></ul><ul><ul><li>Nieuwe vormen (originaliteit), antithese </li></ul></ul><ul><ul><li>Poëzie: Het dichten zelf staat centraal, de dichter als genie </li></ul></ul><ul><ul><li>Proza: Historische romans </li></ul></ul><ul><li>Schrijvers: </li></ul><ul><ul><li>Buitenlandse: Goethe, Victor Hugo, Lord Byron, Walter Scott, </li></ul></ul><ul><ul><li>Nederlandse: Bilderdijk, Multatuli, Hendrik Conscience, Piet Paaltjens, Jacob van Lennep, Aarnout Drost, Potgieter, Bosboom-Toussaint </li></ul></ul>
  8. 8. Literatuur: Realisme (vanaf ca. 1840) <ul><li>Functie: weergave van de werkelijkheid </li></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Objectiviteit boven subjectiviteit </li></ul></ul><ul><ul><li>Het leven van alledag in het hier en nu, geen historie meer </li></ul></ul><ul><ul><li>De godsdienst verdwijnt uit de literatuur </li></ul></ul><ul><li>Schrijvers: </li></ul><ul><ul><li>Buitenlandse: Charles Dickens (Engeland) </li></ul></ul><ul><ul><li>Nederlandse: Potgieter, Nicolaas Beets (Hildebrand), Hendrik Conscience (bekeerde romantici), J.J. Cremer </li></ul></ul><ul><li>Humorcultus: </li></ul><ul><ul><li>Belachelijke situaties uit het alledaagse leven (De Génestet, de Schoolmeester, Paaltjens, Hildebrand </li></ul></ul>
  9. 9. Literatuur: Naturalisme (vanaf ca. 1870) <ul><li>Functie : wetenschappelijk experiment </li></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Hoofdpersoon is nerveus, erfelijk bepaalde eigenschappen, ontnuchtering (ondergang) </li></ul></ul><ul><ul><li>Burgerij wordt gehaat </li></ul></ul><ul><ul><li>Open seksualiteit </li></ul></ul><ul><ul><li>Sociale misstanden </li></ul></ul><ul><ul><li>Radicalisering van het realisme </li></ul></ul><ul><li>Schrijvers: </li></ul><ul><ul><li>Buitenlandse: Emile Zola (Frankrijk) </li></ul></ul><ul><ul><li>Nederlandse: Lodewijk van Deyssel ( Een liefde ), Louis Couperus ( Eline Vere ), Marcellus Emants ( Een nagelaten bekentenis ) </li></ul></ul>
  10. 10. Literatuur: Tachtigers (vanaf 1880) <ul><li>Functie: uiting van de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie </li></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Individualisme </li></ul></ul><ul><ul><li>Schoonheid en woordkunst: l’art pour l’art </li></ul></ul><ul><ul><li>Originaliteit </li></ul></ul><ul><ul><li>Werkelijkheid, verwant aan impressionisme </li></ul></ul><ul><li>Tijdschrift De Nieuwe Gids </li></ul><ul><li>Schrijvers: </li></ul><ul><ul><li>Willem Kloos en Jacques Perk ( Sonnetten ) </li></ul></ul><ul><ul><li>Albert Verwey ( De onbevoegheid der Hollandsche literaire kritiek ) </li></ul></ul><ul><ul><li>Herman Gorter ( Mei ) </li></ul></ul>
  11. 11. Andere kunsten <ul><li>Beeldende kunst </li></ul><ul><ul><li>Romantiek en realisme liepen gelijk op met literatuur </li></ul></ul><ul><ul><li>Impressionisme: geen uitbeelding werkelijkheid, maar de indruk ervan (vanaf 1860) </li></ul></ul><ul><ul><li>Expressionisme: het innerlijke leven (na 1900) </li></ul></ul><ul><li>Fotografie </li></ul><ul><ul><li>Effect op beeldende kunst: opent de weg naar de abstracte kunst </li></ul></ul><ul><ul><li>Effect op literatuur: realisme ging op zoek naar onbekende kanten van de stad en de wereld </li></ul></ul>
  12. 12. Drie uitgelichte boeken <ul><li>Camera Obscura (1840) van Hildebrand </li></ul><ul><ul><li>Nicolaas Beets (1814-1903) </li></ul></ul><ul><li>Gedichten van den Schoolmeester (1859) </li></ul><ul><ul><li>Gerrit van de Linde (1808-1858) </li></ul></ul><ul><li>Snikken en Grimlachjes (1867) van Piet Paaltjens </li></ul><ul><ul><li>François HaverSchmidt (1835-1894) </li></ul></ul><ul><ul><li>Overeenkomsten </li></ul></ul><ul><ul><li>Humorcultus </li></ul></ul><ul><ul><li>Studenten theologie, pseudoniem </li></ul></ul><ul><ul><li>Bjizondere levensloop </li></ul></ul><ul><ul><li>Verschillen </li></ul></ul><ul><ul><li>Soort humor, genre </li></ul></ul>
  13. 13. Nicolaas Beets 1814-1903 (Hildebrand) <ul><li>1839: Camera Obscura </li></ul><ul><ul><li>Verhalenbundel. Student Hildebrand gaat bij vrienden op bezoek </li></ul></ul><ul><ul><li>Thema: De Hollandse burgerlijkheid in al z’n bekrompenheid </li></ul></ul><ul><ul><li>Kenmerken: Typetjes. Overdrijven voor komisch effect Humor: Milde ‘superieure’ ironie </li></ul></ul><ul><ul><li>Titel ‘Camera obscura’, fotografie </li></ul></ul><ul><ul><li>Genre: Realisme </li></ul></ul><ul><ul><li>Zeer populair boek. Beets werd dominee, schreef moralistische gedichten, maar bleef door Camera bekend </li></ul></ul>
  14. 14. Gerrit van de Linde 1808-1858 (de Schoolmeester) <ul><li>1859: De gedichten van den Schoolmeester </li></ul><ul><ul><li>Samengesteld door Jacob van Lennep na zijn dood </li></ul></ul><ul><ul><li>Kenmerken: humor, hekeling geleerdheidsvertoon, ontregelend </li></ul></ul><ul><ul><li>Ontregelend: knittelvers, antithese, dubbelzinnigheden, absurde wendingen </li></ul></ul><ul><ul><li>Humor: parodie, ironie </li></ul></ul><ul><ul><li>Genre: (anti)-romantisch </li></ul></ul><ul><ul><li>Van de Linde vluchtte in 1834 naar Engeland en werd daar kostschoolonderwijzer. Werd postuum zeer populair. </li></ul></ul>
  15. 15. François HaverSchmidt 1835-1894 (Piet Paaltjens) <ul><li>1867: Snikken en grimlachjes </li></ul><ul><ul><li>Verzamelde gedichten, beeld van zijn leven als student </li></ul></ul><ul><ul><li>Thema’s: teleurstelling, liefde, doodsverlangen </li></ul></ul><ul><ul><li>Kenmerken: veel overdrijving, verwarren, spot met overgevoeligheid, Weltschmerz </li></ul></ul><ul><ul><li>Humor: cynisch, spottend </li></ul></ul><ul><ul><li>Genre: romantische trekken </li></ul></ul><ul><ul><li>HaverSchmidt werd dominee. Pleegde zelf zelfmoord. Romantisch thema, Goethe, verhoogde de populariteit. </li></ul></ul><ul><li>Overeenkomst met De Schoolmeester: Romantische gespletenheid; Melancholie en kwetsbaarheid </li></ul>
  16. 17. Literatuur: Eduard Douwes Dekker (1820-1887), een buitenbeentje <ul><li>humor, romantiek, sociaal bewogen </li></ul><ul><li>1860: Max Havelaar </li></ul><ul><ul><li>Multatuli: ik heb veel gedragen </li></ul></ul><ul><ul><li>Aanklacht tegen NL misbruik in NL-Indië </li></ul></ul><ul><ul><li>Jacob van Lennep zorgde voor publicatie, maar pas na ingrepen </li></ul></ul><ul><li>Kenmerken: </li></ul><ul><ul><li>Combinatie Romantiek + Realisme: humoristisch, sociaal bewogen, fictie + werkelijkheid </li></ul></ul><ul><ul><li>Uniek vanwege schrijfstijl, perspectief inlander, meest vertaalde NL roman ooit (40), in 2009 uitgeroepen tot grootste klassieker aller tijden </li></ul></ul>
  17. 18. Inleiding: een roerige eeuw -2- <ul><li>Literatuur heeft in deze context verschillende functies gehad: </li></ul><ul><li>- uitlaatklep tijdens de Franse bezetting, </li></ul><ul><li>- het vormen van nieuwe normen voor een bevrijd land (domineespoëzie, liefdadigheidsgedichten, opvoedkundige kindergedichten), </li></ul><ul><li>- ontsnappingsmogelijkheid uit de harde werkelijkheid (romantiek), </li></ul><ul><li>- weergave van diezelfde werkelijkheid (realisme), </li></ul><ul><li>- wetenschappelijk experiment (naturalisme), </li></ul><ul><li>- uiting van de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie (Tachtigers) , </li></ul><ul><li>- onderdeel van gemeenschappelijk ideaal van een nieuwe maatschappij waarin iedereen gelijk was, </li></ul><ul><li>- onderdeel in samenwerking tussen verschillende disciplines. </li></ul>

×