INKLUSIORAKO GIDA DBH

1,904 views

Published on

FEVASen material bikaina. Gainera, euskeraz.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,904
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
400
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

INKLUSIORAKO GIDA DBH

  1. 1. HEZKUNTZA INKLUSIORAKO MATERIALEN GIDA: ADIMEN ETA GARAPEN URRITASUNA LAGUNTZEN DU:
  2. 2. HEZKUNTZA INKLUSIORAKO MATERIALEN GIDA: ADIMEN ETA GARAPEN URRITASUNA LAGUNTZEN DU:FEVASek (Adimen Urritasuna dutenen aldeko elkarteen Euskal Federazioa) egindako gida.
  3. 3. aurkibideaAURKEZPENA 6SARRERA 11HELBURUAK 15MARKO TEORIKOA 17Inklusiorako eskubidea 18Adimen Urritasuna 22Autismo Espektroaren Nahasketak 28TUTORETZAK 31INfORMAZIO OSAGARRIA 37BIGARREN HEZKUNTZA, JARDUERAK 401) Urritasun moten posterra 422) Ez gara hain ezberdinak 463) Gogoeta egin dezagun 504) Laguntzak diseinatuz 545) Beste ikuspuntu batetik 586) Gai gara 627) Urritasuna onartzen 668) Adiskidetasuna ezinbesteko euskarria da 709) Denok ditugu maniak 74Beste zenbait material 79
  4. 4. Aurkezpena Aurkezpena Gure ikasgeletan adimen eta garapen urritasuna duten ikasleak ego- Gida honekin adimen urritasunaren ezagutza eskolako erkidegora hurbildu nahi tea ezinbesteko pausoa izan zen inklusiorako bidean. Baina FEVAS- dugu, eta, horretarako, hezkuntzako etapa bakoitzeko ikasleei egokitutako in- ek, adimen eta garapen urritasuna duten seme-alaben familiak formazio garrantzitsua, edukiak eta egokitutako jarduerak bildu ditugu. Kontua elkartzen dituen elkartze mugimendu bezala, lanean jarraitzeko da aniztasuna arazo gisa hartu beharrean, guztien ikasketa aberastuko duenardura dauka gaur egun ere gizartean benetako inklusioa ezinezko bilakatzen errealitate gisa hartzea da. Horrela, guztion artean, ikasketekin zuzenean erla-duten oztopoak kentzen joatea. zionatutako alderdiez gain, elkartasunean, tolerantzian, enpatian eta besteekiko,Lan zaila da hori, inolako zalantzarik gabe. Horregatik FEVASen lehentasunezko desberdinekiko, errespetuan oinarritutako jarreren eta balioen sustapenean oina-ekintzetako bat hezkuntza da. Ondorioz lan talde bat eratu dugu, elkarteetako rritutako kultura bultzatuko duen eskola lortu ahal izango dugu; sentsibilizatukoordezkariek eta hezkuntza alorreko espezialistek osatua, ez ditzagun ahaztu adi- duen eta adimen urritasuna duten pertsonei beste era batera begiratzen eraku-men eta garapen urritasuna duten 1.300 ikasle horiek; haurrek eta gazteek etor- tsiko duen eskola. Hori da gure helburua.kizun hobea izango dute hezkuntza komunitatea eta familiak elkarlanean aritzen FEVASen badakigu, horrela egiaztatu ahal izan dugulako sarri askotan, irakasleakbagara eta norabide berean jarduten badugu. direla gurekin egunero borrokan ari direnak inklusioa lortu ahal izateko. Horre-Asko hitz egiten da adimen urritasuna duten pertsonak hezkuntza sisteman sar- gatik zuen ikasgeletan eta taldeetan gida hau erabiltzeko gonbidapena luzatzentzearen garrantziari buruz, izan ere justiziazkoa da, eta beraientzat oso ona, dizuegu. Guk, behar duzuen laguntza guztia emango dizuegu. Hor duzue.baina oso gutxitan planteatzen da gai hori benetako interesa duen zerbait bezala, Juan Cid, FEVASeko presidenteaikasle guztientzat onuragarria eta aberasgarria izango den zerbait bezala; halaere, uste dugu ikasle guztiek dutela adimen urritasuna ezagutzeko eskubidea. 6 7
  5. 5. Aurkezpena Aurkezpena FEVAS zifratan Adimen urritasuna duten 9.100 pertsona 800 bolondresAdimen Urritasuna duten Pertsonen aldeko FEVASek zerbitzuak eskaintzen dizkie bereElkarteen Euskal Federazioak (FEVAS), Eus- kide diren erakundeei, eta beraien jarduerak 1.160 profesional 7.900 familia 2 zentro 3.000kadiko Autonomia Erkidegoan adimen urri- koordinatzen ditu, talde osoaren intereseitasuna duten pertsonei zerbitzuak eskaintzen dagozkien gaietan ekintzarako irizpideak Lan hastapeneko erabiltzaile Aisia zerbitzuetandizkieten familien elkarteak biltzen ditu. 11 bateratuz. Euskal Federazio honen helburuerakundek eratzen dute eta, ondorioz, alor nagusietakoa gizartea sentsibilizatzea eta gi-honetako Euskadiko antolakuntza sare ga- zarte politiketan eragina izatea da.rrantzitsuena da.ERAKUNDE ELKARTUAK: Arreta Goiztiarreko 3 zentro Eguneko arretarako 37 zentro Hezkuntza bereziko 2 Ikastetxe 69 Egoitza unitate 3 Babes zerbitzu Kontzertaturiko 47 Hezkuntza Unitate 8 9
  6. 6. SA-Aniztasuna ez daikusten gainditubeharreko arazo gisa, rreraguztien ikasketarilaguntzeko baliabideaberasgarri gisabaizik Hezkuntza Inklusiorako Hezkuntzako Materialak(Booth, Ainscow, Black-Hawkins, Vaughen eta Show) 10
  7. 7. Sarrera Sarrera ahal izateko, eman beharreko laguntza Beste alde batetik, ikusten dugu beha- emango duten eta irakasleentzat erabilgarri rrezkoa dela hezkuntzako inklusioa ikasle “Haur guztientzat eta izango diren materialak sortu ditugu, urri- tasunaren errealitatea barne izango duen guztiek urritasunaren inguruan ikasteko haien desberdinta- duten aukera gisa lantzea, horrela desber- hezkuntza sistemaren eraikuntzan aurrera sun guztientzat to- dinak diren pertsonekiko errespetua esku- egiten lagungarri izan daitezen. ratzeko edo garatzeko. Ezin dugu ahaztu kia izango duten etaOrain arte askotan esan da oso garrantzi- ikasleek “urritasunari buruz jakiteko” es- horiek errespetatukotsua dela urritasuna duten ikasleak beste “Desberdintasunean” hez- kubidea dutela, eta irakasleen ardura dela dituzten ikasgelakguztien munduan aritzea, ikasgeletako tea ezagutzea eta onartzea kontzientziazio horretan laguntzea. sortzea denborabizitzako parte izan daitezen eta gizarte da, eta inoiz ez ezkutatzea. Hezkuntzako komunitate osoak ezagutuharremanak eta erabateko garapena in- asko eskatzen duen Ezkutatzen bada baztertu behar duen errealitatea da. Agente guztiekdartuko duen hezkuntzako partaide izan estrategia egokiak garatu behar dituzte erronka da… Aurre-daitezen… Ardura horiek, gehien bat, ikas- egiten da.gelan urritasuna duen ikasleren bat duten hezkuntza sistema gero eta inklusiboa- ra jarraitu behar goa izan dadin.irakasleek izan dituzte. Hala ere, oso gu- Irakasleei, jardunbide inklusiboak mar- dugu borrokantxitan egin da gai horri buruzko gogoeta txan jartzea erraztuko dieten gakoak Urritasunaren inguruan sentsibilizatzeko gure adierazpenekin,urritasunik duen ikaslerik ez zegoen ikas- eta urritasun hori ulertzeko lan pedago-gelatan. eman nahi dizkiegu, adimen eta garapen gikoa aurrera eramateko eta adimen urri- gure irakaskuntza urritasunari buruzko oinarrizko edukiakHori dela eta, Adimen Urritasuna duten eskainiz. Halaber, hezkuntzako etapatan tasuna duten pertsonekin elkarbizitzeko lanarekin eta gurePertsonen aldeko Elkarteen Euskal Fede- zehar, ikasleak sentsibilizatzen eta desber- balio egokiak ezartzeko, hezkuntzako eta- curriculumarekin, pa bakoitzera egokitutako materialak pro-razioak (FEVAS) erabateko konpromisoa dintasunean eta urritasunaren ezagutzan, posatzen ditugu. Azken helburua elkarbi- inklusioa, justiziahartu du eskola inklusibo modeloaren ulerpenean eta onarpenean hezten lagun- zitzara heltzea da, pertsona bakoitza den eta errespetua lortze-garapenarekin. Funtsezkoa da irakasleek duko duten hainbat baliabide aurkezten di-konturatzea zein garrantzitsua den aniz- tugu. Laburbilduz, balioetan oinarritutako bezala aitortu behar dela ulertuz, eta ez ko ahaleginean” izan nahiko lukeen bezala.tasuna, desberdintasuna eta urritasuna hezkuntzaren inguruko kontzientziazioa (Stainback-Stainback, 1999)beraien eguneroko irakaskuntza jardu- sustatuko duten oinarrizko ezagutzak etanean sartzea. Alor horretan aurre egin ikasgelako proposamenak. 12 13
  8. 8. Sarrera Introducción MATERIALESIRAKASLE GUZTIARENTZATHemen aurkezten ditugun HEL-materialak irakasle guztieidaude zuzenduta, berenikasgeletan adimen urri-tasuna duen ikaslerik izanedo ez.Merkatuan dauden hainbatmateriali buruzko proposa-menak biltzen eta eskain-tzen dira; guztiak ere bi- Etapa bakoitzean honako hau biltzen da:laketa eta azterketa sakona o Sentsibilizazio kartelak. buruakegin ondoren aukeratu dira,eta ikasgelan erraz eta uneo- o Ipuinen, irakurketen proposamenak,ro erabili daitezke. bakoitza bere jarduerekin.Jarduera bakoitza, berematerialekin, hezkuntzako o Jolasak.etapetan (haur hezkuntza,lehen hezkuntza eta biga- o Ikus-entzunezko euskarrianrren hezkuntza) pentsatuz dauden materialak, filmak etaorientatu eta diseinatu da; antzezlanak, ikusteko eta aztertzeko.hori dela eta, etapa bakoi-tzerako jarduera egokienak o Hala irizten badiote tutoreek garatuere adierazten ditugu. ditzaketen proposamenak. 14 11
  9. 9. HelburuakHELBURUAKMaterialen erabilerarekinbilatzen ditugun helburuakhonako hauek dira: MARKO • Bermatzea Ikasleak, eskolako pro- zesu osoan, adimen edo garapen urrita- suna duten ikaskideei Tutoretzak lantzean honako hau bilatzen da: o Sentsibilizatzea Gizakien arteko desberdintasunen teorikoa buruzko informazio egokia eta egokitua inguruan. izan dezan bermatzea. o Sentsibilizatzea “Ikusten diren urritasunen” inguruan. • Heztea o Sentsibilizatzea Urritasunen inguruan haien sinto- Adimen edo garapen men arabera (adibidez, jokaera, komunikazioa…). urritasuna duten pertsonekiko jarrera o Planifikatzea Etapa bakoitzerako egokiak diren positiboetan heztea jarduerak planifikatzea eta burutzea, era egituratuan eta (errespetua, tratu eduki argiekin. egokia eta elkarrekiko laguntza, etab.). o Implikatzea Ikasleak jardueraren burutzapenean. o Akordioetara eta jardunbide adostuetara heltzea. 16
  10. 10. Marko teorikoa Marko teorikoaINKLUSIORAKO ESKUBIDEA Ikuspegi inklusiboak aniztasuna irakas- dintasunek ikasteko aukera handiak kuntza-ikasketa prozesua aberastuko eskaintzen dituzte. DesberdintasunakInklusioa, beste ezer baino ge- Eskola inklusiboa honela ulertu behar da: duen elementu gisa eta, ondorioz, giza baliabide doakoa, ugaria eta berriztaga-hiago, eskubidea da, baina argi garapena bultzatuko duen elementu gisa, rria dira”. (Robert Barth 1990, Stainbackdago oso kontzeptu zabala dela, o Ikasketarako eta parte hartzeko oztopoak identi- baloratzea bilatzen du. Inklusioak etenga- eta Stainback-etik hartua, 2004, 26. orr.). fikatzen dituena, ondoren murrizteko, eta, halabereta argitu behar da. Definizio beko hobekuntza prozesuarekin konpro- bi prozesu horiek bultzatzeko baliabideak indartzen Horrela, aniztasuna elkarrekintzak eta ikas-bat baino gehiago bildu eta misoa eta jarrera eskatzen du; hezkunt- dituena. ketak aberasteko aukera gisa onartu ahalkontuan har dezakegu, Patter- zako kulturak, politikak eta jardunbideak izango da. Beharrezkoa da “desberdinta-sonena, adibidez: “Norbanako o Ikasleen beharretan zentratzeaz gain, eskolako aztertzeko eta horien gainean gogoeta egi- suna sozializatzea”, informazioan eta elka-bakoitzak bere balioa duela eta testuinguruaren planteamenduei buruzko gogoeta teko eta oztopoak eta hobetu beharreko rrekintzarako adibide egokietan oinarrituz.taldeko kide dela uste izatean egiten duena. alorrak identifikatzeko esfortzua eskatzenoinarritutako bizitzeko modu du. Inklusioan aurrera egitea errespetu, to-bat da, elkarrekin bizitzeko era. o Ikasle guztiei, aurrera egiteko hezkuntza alorreko lerantzia eta elkartasun jarreretan aurreraInklusioan oinarritutako eskola aukerak eta laguntzak ematen dizkiena. egitea da; balioetan heztea da, baina balio- “Ikasgelan denokikasle guztiak barne, partaide, o Ikasle guztiak ahalik eta irakaskuntza indibiduali- ak, erakusteaz gain, bizi egiten dira; elka- nolabait desberdinaksentituko diren eskola izango zatuenean parte har dezaten prestatzen dituen ikas- rrekin biziz elkarrekin bizitzen ikastea da. garela planteatzea,da”. Horrek esan nahi du ikas- keta giroa eskaintzen duena.le guztiak onartuak izan behar Helburu horiek errealitate bilakatzeko, eta denak berdinak ga- o Aniztasuna arazo gisa ikusi beharrean guztiontzat rela, “Kepa” izan ezik, desio onetan gera ez daitezen, beharrezkoadirela, bakoitzari bere berezita- aberastasun gisa erakusten duena. da Hezkuntza Erkidegoko agente guztiaksuna aitortu behar zaiola, balo- informatzea, sentsibilizatzea eta mentali- planteatzea bainoratu egingo direla, eta guztiek o Hezkuntzako Erkidegoak bere hartzen dituen ba-ere eskolan parte hartuko du- lio inklusiboak garatzen dituena. zatzea, baita ikasleak ere; oso garrantzitsua askoz ere aukera abe-tela, bakoitza bere gaitasunen da aniztasun hori ezagutzeko eta ulertzeko rasgarriagoa da”.arabera. Esan dugun bezala, o Desberdintasunean hezten duena, bakoitzaren be- aukera izatea. rezitasuna ezagutaraziz. (Parrilla, 2005, 121.orr.)FEVASen helburua, irakas- Hori dela eta, oso garrantzitsua da irakas-kuntzari dagokionez, eskola o Aniztasunaren errespetuan, aitorpenean eta balio- leek desberdintasunean hezteko eran-inklusiboa da. an hezten duena. tzukizuna beren gain hartzea. “Desber- 18 19
  11. 11. Marko teorikoa Marko teorikoaHelburua ez da urritasuna ulertzea soilik, Onartu behar dugu inklusioa prozesu bat dela izan ere eskolak aniztasunari erantzutekobeste pauso bat eman behar da: urritasunaduten pertsonekiko balio positiboak ga- “Aniztasunaz hitz erarik egokienak bilatu behar baititu. Horretarako estilo profesionala beharko da, irakas- leek adimen urritasuna duten pertsonekiko jarrera eta ekintza positiboak sor ditzaten;ratzea. Urritasuna duten pertsonak huma- egiteak berdintasunez beharrezkoak dira beraien inklusio jardunbideei buruzko gogoeta egingo duten etanizatuko, errespetatuko eta dignifikatukodituzten balioak; tolerantzia, elkartasuna, hitz egitera garamatza. aurrera egiteko helburuak ezarriko dituzten profesionalak.errespetua eta inklusioa bultzatuko duten Aniztasuna gizakiaribalioak. loturik dagoen berdin-Zalantzarik gabe, ikasle guztiei desberdin- tasunaren adierazpentasunari buruzko informazioa ematea eta “Esperientziarengatik badakigu posible dela ikasle jakin bat baino ez da”.gai hori lantzea, eguneroko jardunaren guztiak ikasgeletan izatea, baldin eta hezitzaileek ho-bidez urritasuna duten pertsonekin nola (Parrilla 2003; 98.orr.)aritu erakustea, oso lagungarri izango da riek hartzeko, adiskidetasuna sustatzeko, curriculumaelkarbizitza sustatzeko, enpatia –bestea- egokitzeko eta praktikak graduatzeko esfor-tzua egitenren tokian jartzeko eta besteak sentitzen FEVASen HEZKUNTZA INKLUSI- badute. Hala ere, erabateko inklusioa ez da beti erra-duena sentitzeko gaitasuna– garatzeko,pertsonak hobeto onartzeko eta, azken BOAREN aldeko apustua egiten dugu, za izaten. Ondorioz, beharrezkoa da helduek haurra hau da, guztiontzako eskola, pertsonafinean, urritasuna duen edozein pertsona- guztiak bere izango dituen eskola, per- baztertzearen bide erraza ez hartzea, gizarte inklusioren bazterketa saihestuko du. tsona horiek era batekoak edo bestekoak egokia lortzeko soluzioak bilatzea baizik”Haurtzarotik balioetan heztea oso ga- izanik ere. Ikasgela eta eskola inklusiboakrrantzitsua da helburu horiek lortu sortzen baditugu, desberdintasunak erres- (Stainback eta Stainback, 1999, Parrillatik hartuta, 2005, 115. orr.)ahal izateko. Horrela, desberdintasunen petatuko dituzten eta desberdin ikustenirakaskuntza-ikasketa prozesua susta- dena baztertuko ez duten gizarte inklu-tzeko lana egiteko orduan irakasleentzat siboak lor ditzakegu. Aniztasuna abe-lagungarri izango diren orientabideak rastasunerako benetako balio gisa hartueman nahi dizkiegu. behar da. 20 21
  12. 12. Marko teorikoa Marko teorikoaADIMEN URRITASUNA CIF 2001ak bi azpi-talde nagusitan anto- latzen du informazioa:Azken bi hamarkadatan aldaketa han- guruan dago. Faktore horiek funtsezkoak 1. FUNTZIONAMENDUA ETAdia ikusi dugu urritasuna ulertzeko eran. izan daitezke aukera berdintasun egoera URRITASUNALaguntzan eta gaitasun funtzionalen be- edo bazterketa egoera izateko. Sistema 1 a) Funtzionamendua:rreskuratzean zentratutako betidaniko horren eraketa zehatza egin ahal izatekoplanteamenduen ordez, urritasuna duten beharrezkoa izango da faktore horiek iden- Norbanako baten elkarrekintzaren (“osa-pertsonek bizitzako alor guztietan parte tifikatzea, haien jokaera aztertzea eta per- sun baldintza” batekin) eta testuingurukohar dezaten, aukera berdintasuna saihesten tsonarekiko berdintasuna edo bazterketa faktoreen alderdi positiboak adieraztenduten oztopoak identifikatzean eta ken- lortzeko orduan duten eragina ikustea. ditu. Bertan sartzen dira Gorputzarentzean oinarritutako beste planteamendu Funtzioak, Gorputzaren Egiturak, Jardue-batzuk ezarri dira. rak eta Parte hartzea.Uste dugu gure gizartea antolatzeko modua “Gure gizartea 1 b) Urritasuna:aldatzen badugu, urritasuna duten pertso- antolatzeko modua Norbanako baten elkarrekintzaren (“osa-nek aurkitzen dituzten oztopoak asko mu- aldatzen badugu, sun baldintza” batekin) eta testuingurukorriztu daitezkeela, kasu askotan desagertuere egin daitezkeela. Gaur egun inklusioa urritasuna duten faktoreen alderdi negatiboak adierazten ditu. Bertan sartzen dira Gorputzaren Fun-bultzatzen da, mugatuagoa den egokitza- pertsonek aurkitzen tzioen eta Gorputzaren Egituren gabeziak,penaren helburuaren gainetik, hori baita dituzten oztopoak Jardueran dauden mugak eta Parte hartze-urritasuna duten pertsonak gizarteratzekoeta gizarte aktiboan parte hartzeko aukera asko murriztu ko zailtasunak.ematen duen faktore nagusia. daitezkeela, kasu 2. TESTUINGURUKO FAKTOREAKUrritasunaren eta Osasunaren Nazioarte- askotan desagertu Norbanako baten bizitzaren eta bizimo-ko Sailkapenaren (CIF, OME-ak 2001ean ere egin daitezkeela” duaren oinarria dira. Bertan Ingurume-onetsia) arabera, urritasuna duen pertsona, narekin eta Pertsonarekin erlazionatutakozenbait faktore elkarrekin aritzen diren in- faktoreek dute eragina. 22 23
  13. 13. Marko teorikoa Marko teorikoa AAIDD-aren iritziz, BOST pREMI- Beraz, eredu teorikoa aldatu egiten da aurreko definizioekin alderatuz. Adimen Urritasunari buruzko Elkar- SA hartu behar dira kontuan definizioa Norbanako baten adimen mugak ez dira nahiko norbait adimen urri- te Amerikarrak (AAIDD) honela aplikatu ahal izateko: dun gisa baloratzeko. Kontuan izan behar da pertsonaren eta ingurua- definitzen du adimen urritasuna: o Funtzionamenduan ematen diren mu- ren arteko elkarrekintza. Inguruari garrantzia ematearen ikuspegi hori “adimen funtzionamenduan zein gak, adin eta kultura berekoen erkidegoko da, baita ere, 1978an Warnock txostenak hartu zuena, hezkuntza, behar egokitze jokaeran, egokitzeko gaita- giro tipikoen testuinguruarekin erlaziona- berezien kontzeptuan sartzean eta behar horien alderdi erlatiboa eta inte- sun kontzeptuzkoetan, sozialetan eta tuz hartu behar dira kontuan. raktiboa azpimarratzean. praktikoetan adierazitakoan, muga esanguratsuak dituen urritasuna. o Baliozko ebaluazioak kontuan izan be- AAIDD-ak kontuan hartzen duen adimen urritasunaren eredu teorikoa honako hau da: Urritasun hori 18 urte bete aurretik har ditu kultur eta hizkuntz aniztasuna, bai eta komunikazioarekin eta zentzume- sortzen da” nekin, trebezia motoreekin eta jokaerare- (Luckasson eta cols) kin erlazionaturiko desberdintasunak ere. 1. Adimen gaitasunak o Mugak, sarri askotan, bat datoz norba- nako baten gaitasunekin.Definizio hori abiapuntutzat hartuta, 2. Jokaerapertsona batek adimen urritasuna izan o Mugak deskribatzeko orduan xede ga- egokitzaileadezan hiru irizpide bete behar ditu: rrantzitsua da beharrezko laguntzen pro- BANAKAKO fila garatzea. 3 . Parte hartzea, LAGUNTZAKo Muga esanguratsuak adimen funtzio- FUNTZIONA- elkarrekintzak,namenduan. o Eman beharreko laguntzak denbora MENDUA gizarteko rolak luzean ematen badira, kasu gehienetano Muga esanguratsuak egokitze jokaeran. urritasuna duen pertsonaren bizitza fun-o Urritasuna 18 urte bete aurretik agertzea. tzionamenduak hobera egingo du. 4. Osasuna 5 . Testuingurua 24 25
  14. 14. Marko teorikoa Marko teorikoaDimentsio bakoitzeko garrantzitsuena 3 . Parte hartzea, interakzioak eta “Inguru erabilerrazen egokitza-laburbilduz: B. Sozialak gizarte rolak: pena eta diseinua ezinbestekoa da1. Adimen gaitasunak: o Interpertsonala Dimentsio honek, norbanakoak erkide- adimen urritasuna duten pertso- o Erantzukizuna goan duen parte hartzea eta bertan bete- nen funtzionamendua hobetzeko”Adimena gaitasun orokor gisa hartzen da,eta haren barruan sartzen dira arrazoiketa, o Autoestimua tzen duen tokia ebaluatzen du.plangintza, arazoen konponketa, kontzep- o Sineskortasuna (engainatua 4. Osasuna (fisikoa, burukoa, etiologia): Kontzeptu berri horretan, bere gaitasune- edo manipulatua izateko aukera)tu abstraktuen pentsamendua, ideia kon- tan muga jakin batzuk dituen pertsonarenplexuen ulerpena, azkartasunez ikastea eta o Xalotasuna Osasunaren Mundu erakundeak eman- funtzionamenduan inguruak duen garran-esperientziatik ikastea. o Arauak jarraitzea dako definizioa kontuan izanik, erabateko tzia aitortzen da. Hau da, atzerapena ez o Legeak betetzea ongizate fisikoa, burukoa eta soziala dela2. Jokaera moldatzailea: o Biktimizazioa saihestea ulertzen da. dago pertsonan edo inguruan, baizik eta pertsonak, bere inguruan aritzeko di-Pertsonek, beraien eguneroko bizitzan C. praktikoak 5. Testuingurua (giroak eta kultura): tuen gaitasunen ondoriozko funtziona-funtzionatzeko ikasi dituzten gaitasun menduan.kontzeptuzkoen, sozialen eta praktikoen m Eguneroko bizitzako jarduerak Dimentsio honek, urritasuna duen pertso- Jatea, transferentzia / mugikorta- nak egunero bizi dituen baldintzak deskri- Pertsonen gaitasunak genetikoki markatu-multzoa da. suna, garbitzea, janztea batzen ditu. Gutxienez hiru maila biltzen rik datoz, baina gaitasun horiek garatzeaKontzeptuzko trebezien, trebezia sozia- dituen Bronfenbrenner-en eredu ekolo- ez da genetikaren kontu soila: testuin-len eta praktikoen ADIBIDEAK: o Eguneroko bizitzako jarduera gikoan oinarritzen da: guruak ere badu eragina. Beraz, ingurua instrumentalak lagungarria edo ez hain lagungarria izan Janariak prestatzea, etxea garbi- • Mikrosistema: hurbileko inguru soziala, daiteke. Inguru erabilerrazen egokitzapena tzea, garraioa, botikak hartzea, di- pertsona, familia eta inguruko beste zen- A. Kontzeptuzkoak eta diseinua ezinbestekoa da adimen urri- rua erabiltzea, telefonoa erabiltzea bait pertsona barne. tasuna duten pertsonen funtzionamendua o Hizkuntza (hartzailea eta adierazlea) o Lanbide hastapeneko trebeziak • Mesosistema: auzokideak, erkidegoa eta hobetzeko. hezkuntza edo laguntza zerbitzuak es- o Irakurketa eta idazketa o Inguru osasungarria izatea kaintzen dituzten elkarteak. Garrantzitsuena, pertsona urritasunaren o D iruarekin erlaziona- gainetik dagoela ulertzea da; beste ezer tutako kontzeptuak • Makrosistema: kultur patroi orokorrak, baino lehen pertsona bat ikusi behar dugu, o Zer egin nahi duten jakitea gizartea, herrialdea edo eragin sozio-poli- bere eskubideak onartu eta garapenerako tikoak. aukerak eskaini. 26 27
  15. 15. Marko teorikoa Marko teorikoaAUTISMOAREN ESPEKTROAREN NAHASKETAK (TEA) 1. Elkarrekiko gizarte elkarrekin- pronominala eta hitzen asmakuntza. tzaren garapenaren nahasketa Aurpegiko adierazpenak, jarrerak edo kei-TEA hitzak dimentsio desberdinen ja- Pertsona batzuengan gizarte isolamendua nuak ulertzeko zailtasunak izan ohi di-rraipena azpimarratzen du, kategoria ikusten dugu; beste batzuk pasibo egoten tuzte; jokaera horiek gizarte elkarrekintzabakarra kontuan hartu beharrean. TEA “Nahasketa neuro-psikia- dira, besteenganako interes gutxi eraku- zailtzen dute. Ez dute hizkuntza erabiltzenduten pertsonengan era kualitatiboan trikoak dira, mota as- tsiz. Pertsona batzuek era arraroan ezar esperientziak konpartitzeko. Zailtasunakaldatzen da gizarte elkarrekintzarako, kotako adierazpen kli- ditzakete gizarte harremanak. Orokorrean, dituzte elkarrizketa bat hasteko edo jarrai-komunikaziorako eta irudipenerako gizartearen arauak ulertzeko eta emozioak, tzeko; ez dituzte txantxak, ironia eta esa- nikoak dituzte eta nerbiogaitasunen multzoa. Ondoren laugarren pentsamenduak eta interesak konpartitze- nahi bikoitzak ulertzen. sistema zentralaren gara-faktorea ere sartu zen: jardueren eta inte- ko zailtasunak izaten dituzte. Ez dituzte 3. Interesen eta jokaeren erreper-resen patroi errepikakorrak. peneko faktore anitzeko ulertzen esanahi bikoitza duten esaldiak, torio mugatuaHorrek esan nahi du TEA duten baina oi- disfuntzioen ondorio zailtasunak dituzte besteen intentzioez ja- betzeko. Hori guztia dela eta, pertsona ho- Pertsona gehienek ez dute ohiko simulazio,narrizko sintoma anitzak dituzten pertso- dira. Zergati organiko rientzat zaila izaten da gizarte harremanak fikzio edo fantasia jolasa garatzen, eta ho-nak aurkituko ditugula: desberdinak dituen adie- ezartzea. rrek asmo mugatzen du besteen emozioak razpen kliniko espektro 2. Ahozko komunikazioaren eta eta intentzioak ulertzeko gaitasuna. Oso zabal horren ezaugarria ahozkoa ez denaren nahasketa zaila egiten zaie gertatu behar dena aurrez ikustea. zenbait funtzio fisio- Pertsona batzuek ez dute inolako hizkun- logikoren eta neuro- tza motarik garatzen; beste batzuk sistema Jokaeraren patroiak errepikakorrak eta erri- tozkoak dira, eta ezohiko objektu bitxiak psikologikoren ukipen alternatiboak edo komunikazio handiga- hurbileko izan ditzakete. Pertsona batzuek nuklearra da” rriak erabiliz komunikatzen dira. interes bereziak izaten dituzte. Horrez gain, Sarri askotan, beraien hizkuntz trebezien ez ohiko sentsibilitatea erakusten dute senti- (Autismo-Europa) era eta edukia desberdinak izaten dira. Ba- menen estimuluen aurrean. Mugimendu es- tzuek ekolalia izan ohi dute, hau da, hi- tereotipatuak izaten dituzte: hegaz egitearen tzen edo esaldien errepikapena; inbertsio itxura, eskuak igurztea, balantza egitea… 28 29
  16. 16. Marko teorikoa TU-Nahasketa horiez gain, TEA duten pertsonek loturiko bigarren mailako sintomak izatendituzte. Ohikoenak honako hauek izaten dira: krisi epileptikoak, elikaduraren nahaske-tak, loaren nahasketak, inpultsibitatea, hiperaktibitatea, adimen urritasuna…Autismoaren jatorria oso argi ez dagoen arren, jatorri biologikoa duen nahasketa delauste da. Baron-Cohen eta Bolton-en arabera, zergati biologikoen artean faktore gene-tikoak, infekzio birikoak eta haurdunaldian edo erditzean gertaturiko zailtasunak daude;horietako edozeinek sor dezake TEA eragiten duen buru kalte arina. Zergati biologikohoriek ez dira haur guztiengan aurkitzen, eta horrek esan nahi du oraindik beste zenbaitfaktore biologiko aurkitu gabe daudela.TEAk eragin handiagoa du gizonezkoen artean (hiru bider gehiago ematen da gizo-nezkoen artean emakumezkoen artean baino), baina emakumeek pronostiko larriagoaizaten dute. Ez dakigu zergatik dauden desberdintasun horiek gizonezkoen eta emaku- toretzakmezkoen artean.Joaquín Fuentesen iritziz (Gipuzkoako Poliklinikako haur eta gazte psikiatria zerbitzukoburua), Euskadin 250 haurretatik 1ek TEA-ren bat erakusten du, kasu arinenetatik hasi etalarrienetaraino. 30
  17. 17. Tutoretzak TutoretzakIkasle talde bakoitzak, bere ezaugarriak etabeharrak ezagutzen dituen irakasle tutorebat du bere eskola bizitza osoan. Tutore “Desberdintasuna ezhorren lana ezinbesteko laguntza da ikas-leen trebakuntza integralerako, izan ere, da bakoitza den iza-hezkuntzako etapa bakoitzean ezaugarri ki errepikaezin ho-edo jokaera desberdinak dituen arren, beti rren adierazpen soila,ere ahalegina egingo baitu ikasgelan har-monia egon dadin helburuen, edukien eta kasu askotan, izaterataldearen sozializazio prozesuaren artean. heldu ahal izanaren,Gure iritziz tutoreen lana prozesu jarrai- izateko aukera ge-tua da eta ikasleei munduaz eta besteez hiago edo gutxiagoduten ikuspegi propioa eraikitzen lagun-du behar die; horrek diziplina anitzeko izatearen eta gizarte,jarduerak burutzea eskatzen du, izan ere, ekonomia eta kulturatutoretzak hezkuntza ekintza eta irakas-kuntza lana osatzen baititu. alorretako ondaree- Tutoreak ikaslea bere ikasketa prozesuan bertan inbolukratzen du ikasgai bakoitzarenUNESCO-ren aurrean aurkeztutako XXI. tan parte hartzeko programan beren beregi biltzen ez diren trebatze eta heltze prozesuaren zenbait alderdimenderako hezkuntzari buruzko Nazioar- adierazpena ere bada” lantzen baititu. Horrela, balioetan hezten du eta ikasleentzat eredu da, erreferente garrantzitsua. Helduak beti dira funtsezko elementua; esaten eta egiten dutena, nolateko Batzordearen txostenaren arabera (Gimeno Sacristán, 1999, López jokatzen duten eta nola zuzentzen diren urritasuna duten pertsonengana, imitatzeko ere-“hezkuntza, bizitza osoan, lau zutabetan oi- Melerotik hartua 2004, 69. orr.) du izango dira ikasle guztientzat. Hau da, haurrek helduengan ikusten dituzten jarre-narritzen da: ezagutzen ikasi, egiten ikasi, rek eta jokaerek zerikusi handia izango dute urritasuna duten pertsonekiko balioakelkarrekin bizitzen ikasi eta izaten ikasi”. ezartzeko orduan. Hori guztia “curriculum ezkutuaren” parte da. Oso garrantzitsuaHorretarako tutorearen lana funtsezkoa da; da argi izatea eta ondorio hori ezagutzea, desberdintasuna onartuko, errespetatuko etaikasleari laguntzen dio hezkuntza prozesu aitortuko duen eredu inklusiborantz aurrera egin ahal izateko.osoan, ezagutzaren eta ikasketaren aldekojarrerak bultzatuz eta sormena, autonomiaeta erantzukizuna sustatuz. 32 33
  18. 18. Tutoretzak TutoretzakTutoretzak oso une egokia dira eskolako rrezkoa da irakasleek, tutoretzen bitartez, Informazioaren eta sentsi-antolakuntzan pertsona eta gizarte mai- ikasleen iritzia ezagutzea, iritzi hori az-lako trebakuntza hedatuko duten zenbait bilizazioaren bidez berezko tertzea eta egituratzea eta eman beharrekogai lantzeko orduan. Hori dela eta, tutore- laguntza sortuko dira ikas- azalpenak ematea. Garrantzitsua da, bai-tza lana, ongi planifikatuta baldin badago, gelako ateak zeharkatzen ta ere, familiari baimena eskatzea edo-oso erabilgarri izan daiteke ikasleak adi- dituzten eta adimen urrita- zein ekintza edo jarduera burutu ahalmen edo/eta garapen urritasunaren ingu- suna duten pertsonentzat. izateko.ruan sentsibilizatzeko. Irakasleei ematen zaien laguntza osatze-Gure esperientziak erakutsi digu irakas- nak ulertzeko eta beraienganako ulermen ko, “sareko” lanaren edo elkarlanarenleek, gai jakin batzuen inguruan, adimen eta arreta giroa sortzeko. ideia gomendatuko genuke. Kasu horre-urritasunaren inguruan, adibidez, sentsi- tan, urritasuna duten pertsonak beraiek, Hau da, tutoretzak eguneroko jardunarenbilizatu ahal izateko eta ideia garrantzi- auto-kudeatzaileen taldeen bitartez, une osagarria dira; ikasleak onespenerakotsuak transmititu ahal izateko, horrekin batzuetan tutoretzetan har dezakete par- prestatu ahal izateko, irakasleek anizta-bat datozen sinesmenak eta jarrerak izan te, beraien esperientziak ezagutarazteko… suna eta urritasuna onartu behar dituzte.behar dituztela, seguru sentitzeaz gain. Auto-kudeatzaileak, adimen urritasuna Ezinbestekoa da irakasleek ikasleak duten pertsona helduak dira, eta aldian be-Horretan laguntzeko oinarrizko ezagutzak motibatzea besteak onar ditzaten. Beraz, hin beraien elkarteetan biltzen dira, komu-emango ditugu, eta baita ikasgela barruan desberdintasunak aurkitzen, ezagutzen eta Adimen edo/eta garapen urritasuna duten nikaziorako trebeziak jasotzeko, pertsonaerabili beharreko zenbait material, ikasleak errespetatzen lagundu beharko diete, gelan pertsonak dauden ikasgeletako ikasleek eta gizarte mailan autonomia handiagoasentsibilizatzeko eta beraien artean urrita- horretarako giro egokia ezarriz. Guztien ezagutzen dute zer den desberdintasuna, lortzeko eta beraien kabuz hitz egiteko etasuna duten pertsonekiko jarrera positiboak errespetuan eta onarpenean hezi behar beraien ideiak sortu dituzte urritasuna erabakitzeko aukerak zabaltzeko. Horrezsortzen laguntzeko. dituzte, elkarlanean eta elkarrekiko lagun- duen pertsonarekin izandako esperien- gain, beraien eguneroko bizitzan eraba-Emaitzak lortzeko oso garrantzitsua da tzan eta erantzukizunean. Komenigarria da tziaren arabera, helduei pertsona horie- kiak hartzen eta pertsona eta hiritar gisaprofesionalek adimen edo/eta garapen urri- informazioaren eta sentsibilizazioaren kin ikusten dieten jarreraren arabera eta beraiei ere dagozkien gai praktikoen ingu-tasuna duten pertsonengan sinestea eta es- bitartez berezko laguntzak sortzea ikas- beraien gurasoen eta ingurukoen iritzia ruan eztabaidatzen ere ikasten dute. Adi-kolan elkarrekintzarako eredu positibo gisa gelako ateak zeharkatzen dituzten eta kontuan izanik. Kasu horretan, ikasleek men urritasuna duten pertsonen elkartee-agertzea, horrela urritasuna duten pertso- adimen urritasuna duten pertsonentzat. beraien informazioa jaso dute, eta beha- tan oso ohikoa da talde horiek eratzea. 34 35
  19. 19. Presentación FEVAS“Aniztasunaz hitz INFOR-egiteak berdintasunezhitz egitera garamatza. MAZIOAniztasuna gizakiariloturik dagoen berdin- Osagarriatasunaren adierazpenjakin bat baino ez da”.(Parrilla, 2003:98). Adimen urritasuna 36 33
  20. 20. Informazio Osagarria Informazio OsagarriaAtAl honetAn hAinbAt libururen etA “Valora la diferencia” ikasgelatik urritasuna lantzeko presta- web gune interesgarriak:hAinbAt web guneren erreferentziA sAr- tu den hezkuntza programa da. jerezko udalak, omad bule- FEVAS Adimen urritasuna duten pertsonen aldeko elkarteen euskal federazioa.tuko dugu, lAgungArri izAn dAitezkeelAko goaren (oficina municipal de Atención a la disCApACidAd) www.fevas.orgirAkAsleek Adimen urritAsunAri etA gArA- bitartez, honako gune honetatik jaitsi daitezkeen programapenAren beste nAhAsketA bAtzuei buruz ge- hauek bultzatzen ditu: FEAPS Confederación española de organizaciones a favor de las personas con discapacidad intelectualhiAgo jAkin dezAten www.feaps.org http://www.omad.jerez.es/index.php?id=11Déjame que te hable de los niños y niñas con autismo de tu Attem Asociación para el tratamiento de personas con alteraciones del desarrollo Oinarrizko premisa honako hau da: www.attem.comescuela. hernández, j; martín, A. y ruíz, b. (2007). madrid: - bazterketa ezaren gehi ekintza positiboaren emaitza gizarte-teleno ediciones, s.l. CERMi Comité español de representantes de personas con discapacidad ratzea da.Liburu hori lagungarri izan daiteke autismoaren espektroko na- www.cermi.eshasketa duten ikasleen aurrean erantzun egokia emateko. Lan horiek lantzeko honako material hauek jaitsi daitezke: Confederación Autismo España - hezitzailearen gidaliburua - guía del educador. www.autismo.org.es/AE/default.htm¡Mírame! Forma de ser. Forma de actuar. Alonso-garcía, j.(2005). madrid: Cepe. - lehen hezkuntzako unitatea - unidad primaria. Creena Centro de recursos de educación especial de navarra. departamento de educación del gobierno de navarra - bigarren hezkuntzako unitatea - unidad secundaria. www.pnte.cfnavarra.es/creena/003Documentacion/descargar.html¡Escúchame! Relaciones sociales y comunicación. Alonso-garcía, j. (2005). madrid: Cepe. - batxilergoko unitatea - unidad bachillerato. Discapnet el portal de la discapacidad¡Atiéndeme! Ocio y aprendizajes. Alonso-garcía, j. (2005). Jarduera gehienak gehiago zentratzen dira sentimen urritasune- www.discapnet.esmadrid: Cepe. tan edo urritasun fisikoetan. inico instituto universitario de integración en la ComunidadAndresen bitartez, garapenaren nahasketa jeneralizatua (GNG- La discapacidad en el cine. Alegre de la rosa, o.m. (2003). inico.usal.esTGD) diagnostikatu zaion kasu errealera hurbiltzeko aukera barcelona. ediciones octaedro.emango diguten hiru liburu. Junta de Andalucía los trastornos generales del desarrollo. una aproximación desde la práctica Liburu horrek Hezkuntza Bereziak zinean izan duen historia la- www.juntadeandalucia.es/educacion/nav/contenido.jsp?pag=/Contenidos/PSE/Actividad física adaptada: El juego y los alumnos con dis- burbiltzen digu. Filmak laukietan agertzen dira sailkatuta. Eta orientacionyatenciondiversidad/educacionespecial/Publicacionescapacidad. ríos hernández, m; blanco rodríguez, A; bonany zinea irakaskuntzarako baliabidea dela kontuan izanik, liburua- ren amaieran zenbait gidoi ditugu, ikasleekin urritasunaren gaia NeeDirectorio. Recursos para la Atención a la Diversidad. Región de Murcia Consejería de educación y Cienciajané, t. y Carol gres, n. (2006). barcelona: paidotribo. www. needirectorio.murciadiversidad.org/Liburu honetan zenbait sentsibilizazio jolas biltzen dira, anizta- landu ahal izateko.sunaren errespeturako bide gisa. Real Patronato sobre Discapacidad www.rpd.es 38 39
  21. 21. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Hauek dira Bigarren Hezkuntzako etapako tutoretzan landu beharreko helburuak: Urritasunaren ezagutza sakontzea eta kausak aztertzea. Laguntzen garrantziaz jabearaztea ikasleak. Laguntzarako estrategia egokiak bultzatzea ikasleen artean. “Guztioi gerta dakigukeela” ikusaraztea ikasleei. 6 7
  22. 22. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 1 Jardueraren FEVASen sentsibilizazio-posterra erabil daiteke adimen urritasunari buruzko Ondorioa gogoeta eta ezagutza bultzatzeko. Ha- laber, garrantzitsua da eztabaidarako Urritasuna ez da beste osagai batzuk planteatzea. eragozpena ametsak betetzeko.Beste proposamen bat urritasunen bat izanzuten edo duten pertsonaia ospetsuak oi-narri hartuta lan egitea izan daiteke.Pertsonaia ospetsuen argazkiak emateaproposatzen dugu, izenekin eta haien lana-ren eta urritasunaren gaineko deskribapenbatekin. Ikasleek horri buruzko lanak etaerakusketak egin ditzakete. 43
  23. 23. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 1Urritasunen bat duten pertsonaiabatzuei buruzko informazioa:José Feliciano Marlee Matlin(Lares, Puerto Rico, 1945eko irailak 10). (1965eko abuztuak 24).Bolero eta balada abeslari bat da, gitarra es- AEBko aktoresa. “Jainko txikiago batenpainiarraren jole nabarmenetako bat. Ikus- seme-alabak” filmarekin estreinatu zenmenean du urritasun bat, baina 60 album zinemagintzan; aktoresa dramatikoarengrabatu ditu, bai ingelesez, bai espainolez. Urrezko Globoa eta aktoresa onenaren Os-Musikari birtuosoa da, oso ondo dakielako car sariak irabazi zituen. Hainbat filmetanhamar instrumentu baino gehiago jotzen eta serietan hartu du parte. 18 hilabete zi-eta sei hizkuntzatik gora dakizkielako. tuela galdu zuen entzumenik gehiena. Ludwig van BeethovenStevie Wonder (Bonn, 1770eko abenduak 16 – Viena, 1827ko Stephen Hawking Temple Grandin(1950eko maiatzak 13). martxoak 26). (Oxford, 1942ko urtarrilak 8). (1947ko abuztuak 29).Abeslaria, konpositorea, diskografia Konpositore eta piano-jole alemana izan Erresuma Batuko fisikari, kosmologo eta Coloradoko Estatu Unibertsitateko irakas-ekoizlea, musikaria eta gizarte militante zen. Genero ugaritan adierazi zuen bere zientzia-dibulgatzailea da. Hainbat sari lea eta hiltegien diseinatzailea da. Animaliaestatubatuarra da. Salmenta arrakasta izan artea, eta batez ere sinfoniengatik ospea eman dizkiote, horien artean 12 honoris Zientzietako doktoregoa lortu zuen Illinois-duten 30 abesti baino gehiago grabatu ditu; lortu bazuen ere, eragin nabarmenagoa causa doktorego. 1963ko hasieran, neu- eko unibertsitatean. Gaur egun animalien24 Grammy sari irabazi ditu. Hainbat al- izan zuen piano eta ganbara-musikarako ronen mugimendu-gaitzaren diagnostikoa jokabidearen psikologiako irakaslea da Co-bum grabatu ditu; beste artista batzuentzat bere lanak. Beethovenen aitak ume bir- egin zioten: alboko esklerosi amiotro- loradoko Unibertsitatean. Gainera, hainbatere idatzi eta ekoitzi ditu lanak. Hainbat tuoso bihurtu nahi zuen eta txiki-txi- fikoa. Ahots-sintetizagailua erabiltzen du liburu idatzi ditu, adibidez: Thinking ininstrumentu jotzen ditu: bateria, baxua, kitatik hasi zitzaion irakasten. Gorreria komunikatzeko. Ia ez du mugikortasunik. Pictures eta Animaliak interpretatzea. Au-konga, pianoa, aho-soinua eta teklatuak. goiztiarraren tragediak ez zion galarazi Ordenagailu bidez kontrolaturiko gurpil- tismoa du, baina gaitzak ez dio galarazi in-Urritasuna du ikusmenean haurtzarotik. konposizio berriak sortzea. aulkia erabiltzen du. teresatzen zaion arloan jarduten. 44 45
  24. 24. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 2Dokumentalak ikustea proposatzen dugu urritasun desberdinetara hurbiltzeko.Material gomendatua:Bideoa: “Giza urritasunak”GIZA URRITASUNEI buruzko 13 bideoren bilduma bat dago, Urritasuna duten pertso-nen lankidetzarako eta gizarteratzerako ONCE Fundazioak, Europar Batasunak (Euro-pako Gizarte Funtsa) eta FAROk aurkeztua 2003an. Bildumak hiru kapitulu ditu: 7. Min fisikoak 1. Aurkezpena 8. Garuneko gaitza 2. Ikusmen urritasuna 9. Autismoa 3. Entzumen urritasuna 10. Down sindromea 4. Adimen urritasuna 11. Parkinson 5. Buruko paralisia 12. Eskizofrenia 6. Muineko lesioa 13. Ezohiko gaixotasunak 47
  25. 25. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 2Lehen kapituluan aipatzen denez, hiru BIDEOAn AGErTzEn DIrEn OInA- o Normaltasunez hurbildu behar dugu gatik ere. Giza kalitatea gizakiari berarimilioi lagunek dute urritasuna Espainian. rrIzkO IDEIEn LABUrPEnA: urritasuna duten pertsonengana; hortaz, datxekio, giza munduan izate hutsagatik,Hortaz, norberaren hurreneko ingurua albo batera utzi behar dira zenbait senti- giza testuinguruan egoteagatik. Eta, beraz,aintzat hartzen bada (familia), kontuan o “Ikerketarik berrienak frogatzen dute- mendu: errukia, etab. pertsona orok merezi ditu eskubideak tes- nez, adimen urritasuna duten pertsonenizan behar dugu pertsona asko egunero o Hauxe komentatu du profesional batek: tuinguru horretan eta pertsona orok me- ikaste-prozesuaren garapenak gainerakourritasunarekin bizi dela. “Irudiaren munduan bizi gara, polita de- rezi du herritarra izatea.” pertsonen bide bera jarraitzen du.” Hala nak konfiantza ematen digu eta deigarrie-Bideo horien bidez, pertsona guztiek ere, ikaste-prozesu hori motelagoa dela ai- na zaigunak defentsara jokarazten digu. ProPosATUriko jArDUErAeskubide berdinak dituztela eta auke- tortu beharra dago Berriz diot, itxuraren atzean giza ahalmenra berdinak izan behar dituztela ja- o Ume baten aitak: “Zuk seme-alabak zo- Ideia nagusiak biltzea. Guztien artean go- ikaragarriak dituzten pertsonak daude.”bearazi nahi dira ikasleak. riontsuak izatea nahi duzu eta zoriontsua goeta egin daiteke; deigarriena egin zaiena izan daiteke oinez ibili barik, ibiliaz, ez o Adimen urritasuna duten pertsonak ere eta zergatik azal dezake bakoitzak.Gutxi gorabehera ordu erdiko iraupena zahartuz doaz eta profesionalek erantzun dago zertan ume perfektua izan.” Nork bereduen eta adimen urritasuna lantzen duen egokiak eman behar dizkiete nahitaez, posibilitateak ahalik eta gehien erabiltzenkapitulu honetan, hainbat lekutan agert- programa espezifikoak sortuz, etab. Azken saiatzea da funtsezkoena.zen dira pertsonak (Madril, Valladolid, urteetan, gora egin du urritasuna dutenDonostia, Santander, Oviedo), eta haien o Ingurune lagungarriak sortzea, hots, la- pertsonak zahartzen direnean zer gertat- guntzak ematea adimen urritasuna dutenesperientziak kontatzen dituzte. Esate ba- zen den aztertzeko interesak. pertsonek gizartean parte hartzeko moduaterako, adimen urritasuna duten pertso- o Javier Tamarit-ek, FEAPSko kalitate izan dezaten.nak dira, adimen urritasuna duten seme- arduradunak, hauxe gogorarazten digu:alaben gurasoak, hainbat elkartetan lan o Adimen urritasuna duten pertsonak har- “Inor ez da pertsona hobeagoa adimen tu behar ditugu aintzat.egiten duten profesionalak, etab. handiagoa edo txikiagoa izateagatik. Pert-You Tuben ikus daitezke bideoak. o Gizartearen parte-hartzea bultzatu be- sona izatea ez da azaltzen norberak duen har da pertsona horien aldeko borrokan.http://www.youtube.com adimen mailagatik, ezta altueragatik edo o Pertsona horien lana funtsezko tresna pisuagatik edo kirola egiteko gaitasuna- da, gizarteratzea errazten duena. 48 49
  26. 26. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 3 “Liburuari buruzko hitzezko irakurketa Gaia sakontzeko hainbat irakurketa egin dezakegu. irakurketa, ikuspegi horre- proposatzea da kontua. tatik, testuinguru jakin batean gertatzen da, Material gomendatua: motibagarria da, gogoeta kritikoa bultzat- ”Yo como tú” Villaró, G; Fernán- zen du; zentzua du” dez, H. y Gallardo, A. (Coords.). De (Alonso, M.J. y Soler, M. 2008) la Mano, P. y De la Mano, D. (Auto- “Esperientzia, bizipen eta jakintza desber- reak). (2005).Madril. FEAPS Madril. dinak dituzten ikasleen arteko interakzio- ak eta elkarrizketak bultzatzen direnean, kutsatu egin daiteke irakurtzeko motiba- Lau ardatzetan dago egituratuta argitalpen zioa, jarduera interesgarriagoa bilakatzen original hau, eta filmeko haria Diego da, baita” adimen urritasuna duen gazte bat. Aurrez (Adarra, 2006) ditugun ideiak desegiteko balio du doku- mentuak, eta adimen urritasuna duten pertsonen egungo irudia erakusten digu. Argitalpena eskuragarri dago Interneteko orri honetan: http://www.infodisclm.com/documentos/edu- cacion/yo_como_tu.htmljarduera 51
  27. 27. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 3 JarduerarenProPosATUriko jArDUErA Batez ere hauexek nabarmendu behar dira OndorioaLiteratur solasaldia egin “ni zu bezala” oi- adimen urritasuna duten pertsonen ingu-narri hartuta. Literatur solasaldia jarduera Adimen urritasuna duten ruan:hezigarria eta kulturala da, non partaideguztiek euren esperientzia eta gogoeta kri- o Pertsonak diratikoak, gogoetak eta eztabaidak egiten di-tuzten eta argudioak ematen dituzten.Hauxe izan daiteke hori burutzeko pro- o Gozatzen dute o Laguntzak dituzte pertsonak ez dira osozesua:1. zenbat orrialde irakurriko dituzten o Ordutegiak jarraitzen dituzte desberdinak zurekin o Etorkizun hobea bilatzen dutezehaztuko da, ikasle bakoitzak deiga-rriena edo harrigarriena egiten zaiona o Gaitasunak dituzte alderatuta: gozatu egiten dute,azpimarratuko du… lagunak dituzte, gaitasunak o Mugak dituzte2. Moderatzaile bat egongo da literatur o Lan duina lortzeko prestatzen dirasolasaldian; inork bere iritziak ez inpo-satzeko ardura du, hitz egiteko txandaematen du eta lehentasuna ematen die o Pertsonak behar dituzte o Ekarpenak egiten dizkiete besteei eta mugak dituzte, eskubideak eta betebeharrak dituzte...berba gutxien egiten dutenei. o Eskubideak eta betebeharrak dituzte3. Azken xedea gogoeta kritikoa egitea etaadimen urritasuna duten pertsonen ingu-ruko aurretiazko ideiak desegitea da. 52 53
  28. 28. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 4 Adimen urritasuna dutenek mundua ProPosATUriko jArDUErA ulergarriagoa egiteko zenbait laguntza Landu ondoko galdera hauek. emateko modua eskaintzea da kontua, eta zehazkiago, autismoa dutenei. 1. Miguelek dio ez duela gustuko Maria- ri begiratzen diotenean pertsona batzuk Material gomendatua: jartzen duten zenbait aurpegi. Marraztu- “María y yo” Gallardo, M. (2007). takoaz gain, besterik gehituko al zenuke? Bilbo: Astiberri Edizioak. zergatik uste duzu jendeak begiratzen Adin gomendatua: 15 urtetik gora. diola hala? 2. zergatik uste dugu Mariak ez dituelaMiguel ikusizko komunikazioa izaten dago gustuko aldaketak?ohituta Maria alabarekin; izan ere, Mariak Autismoa duten pertsonei ohituren al-autismoa du. Alabarekin izandako inte- daketek frustrazioa eragiten dietelako, se-rakzio horren emaitza den liburua aurkez- gurtasuna galtzen baitute, gertatuko denaten digu. aurreikusteko modurik ez dutela eta. 3. zer dira estereotipiak? Jokamolde errepikakorrak dira; adibidez, besoen mugimendu errepikakorrak, etab. 55
  29. 29. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 44. zein espezialitate du Mariak? Hitzak edo esaldiak errepikatzea: Mariak etengabe errepikatzen du lehen esan dugunAparteko oroimena du jendearen izenak gogoratzeko. esaldi bat. Esan dezakeenaren eredua eskainiko lioke Miguelek, komunikatzeko modu gehiago ikas ditzan. Esate baterako, hauxe bada errepikatzen ari den esaldia (ekolalia):5. nola neurtzen dira Mariarekin eginiko aurrerapenak? “hondartzara joango gara?”, Miguelek eredu hau eskaini liezaioke: “bai, gustatzen zaitEdozein aurrerapen txiki pozgarria da eta lorpen txikiak balioesten dira. hondartzara joatea.”6. zer deritzozue Migelek eta Mariak izandako elkarrizketari? zer egingo zenuke Bere burua biratzen du edo objektuak birarazten ditu: Maria etengabe ari da boligrafoarielkarrizketa hori hobetzeko? birak ematen lurrean. Mariak ondo pasatuko lukeen jolasen bat irakasten saiatuko litza-Ikusizko laguntzak erabil daitezke (piktograma) Mariari lagungarri izan dakizkion, esan teke Miguel; esate baterako, piezak jartzea marrazkiak sortzeko, etab.nahi dioguna uler dezan eta berak ere laguntza horiek erabiltzeko modua izan dezannahi duena kontatzeko. Piktogramak erabiltzea lagungarria da eguneko jarduerak plani-fikatzeko eta antolatzeko; aldaketak gertatu behar direnean ere, gomendagarria da gerta-tuko dena piktogramen bidez erakustea. Jardueraren7. Miguelek diosku autismoa duten pertsonek hainbat ezaugarri izan ditzaketela. OndorioaImajinatu zeuek aukeratzen dituzuen ezaugarrien 5 adibide, Mariak egingo balitubezala, baita Miguel izango bazinete zelako erreakzioa izango zenuketen ere.Barreari ematea une desegokietan: Maria hileta batean hasten da barreka. Miguel hura Beharrezko laguntzarekinisiltzen saiatuko litzateke, baina barreka jarraituko balu, jende artetik aparte eramangoluke piktogramen bidez azaltzeko hiletan ez dela barrerik egin behar, eta isilik egon be-har dela esango lioke. autismoa duten pertsonekinBaliteke laztanak jaso nahi ez izatea: Miguelek musua eman behar dio Mariari, baina bizi izaten ikas daitekeMaria alboratu egiten da. Miguelek errespetatu egingo luke Mariak une horretan lazta-nak nahi ez izatea.Bere beharrak adierazteko zailtasunak: Mariak besotik heltzen dio Migueli eta laranjabat seinalatzen dio. Laranja baten piktograma erakutsiko lioke Miguelek, zertarako etapiktograma hori emanda laranja jan nahi duela adierazteko. 56 57
  30. 30. Bigarren Hezkuntza 5EL POSTER DE LOS JARDUERADIFERENTES TIPOS DEDISCAPACIDADES Urritasuna gure bizitzan izan daiteke- o Urritasuna aldi baterakoa izan daiteke, ela jabearazi nahi dira haurrak irakurke- osasun egoera bat den aldetik. taren eta bideoen bidez. o Urritasuna inguruabar hutsa da. Material gomendatua: “Déjame intentarlo. La discapacidad: o Gizarteak nire mugak onartzeak bal- dintzatzen du urritasuna. Hacia una visión creativa de las limi- taciones humanas” Castillo Arenal, T. o Urritasunak ez du esan nahi adingabe- (2007). Bartzelona. CEAC Edizioak. koak garenik betirako. o Pertsonak ezin sailka daitezke haien urritasunaren arabera. Urritasunari buruzko gogoeta egin deza- o norbera bizi den ingurunearen arabe- rakoa da urritasuna. gun nahi da liburuan. Bigarren Hezkunt- zako etapako ikasleekin lan egiteko balia- o Urritasuna berrikusi beharreko termino garria izan daitekeen DVD bat dakar. orokorra da. 1 Hauxe da liburuaren edukia: o Urritasuna, gaitasuna bezala, giza izae- rari datxekio. o Gauza negatiboetatik ihes egitea. o Aniztasuna nabarmentzea, ez desber- dintasunak. actividad 59
  31. 31. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 5ProPosATUriko jArDUErA JarduerarenBideoa ikusi baino lehen, bideoa ikusi Bideoaren ideia nagusien laburpena: Ondorioaahala ideia nagusiak bil ditzatela eskatukodiegu ikasleei. Banaka egiteko eta ondoren o Urritasuna, gaitasuna bezala, giza bi- zitzari datxekio.taldean hausnartzeko lana da o Urritasuna gure bizitzaren baitan dago, eta noizbait ezagutuko dugu guzti- Urritasuna uste duguna guztiok. o Pertsona guztiak etenik gabeko proze- baino hurbilago egon suan mugitzen gara, gaitasunetik urrita- sunera. daiteke guregandik. o Bizitzaren hasieran, ez dakigu oinez ibiltzen, hitz egiten, etab., eta ondoren ditugun gaitasun eta trebetasun asko es- kuratuko ditugu inguruneari eta ikaste- prozesuari esker. o zahartzaroan zenbait trebetasun gal de- zakegu, eta urritasuna hainbat modutan agertzen da pertsona bakoitzarengan. o Bizitzako egoerek gure gaitasuna al- daraz dezakete hala nola istripu batek edo gaixotasun batek. 60 61
  32. 32. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 6 ProPosATUriko jArDUErA: Programa ikasgelan ikusi eta taldeka galde- ra hauei erantzun: 1. Programaren edukia laburbiltzea. 2. zer deritzozu programari?Ikasleak adimen urritasuna duten per- 3. Pentsatu pertsona horiek egin litzake-tsonen gaitasunez jabearazi nahi dira, ten lanbide gehiago.hainbat telebista saio ikusita eta eztabai- 4. Egin rol-joko bat programako prota-datuta. gonistak izango bazinete bezala.Material gomendatua: 5. Bilatu autokudeatzaileen taldeei“Guk ere bai” Hileko programa bat da, buruzko informazioa. Oso ona izangoTVEko bigarren katean eman izan dena. litzateke harremanetan jartzea haien espe-Adimen urritasuna duten pertsonek pro- rientzia kontatzera etor litekeen ikastetxe-gramarik gehiena ematen dute eurek ere tik hurbileko talderen batekin. Gorabidek,gizartearentzako ekarpenak egin dit- Atzegik, Apdemak eta Uribe Costak buru-zaketela erakutsi nahian. Pertsona horien tzen dute programa hori.lana, aisialdia eta bizitza pribatua diraprograman jorratzen diren oinarrizko Adimen urritasuna duten gizonek eta emaku-hiru esparru. meek osatuta dago autokudeatzaileen talde bat, eta euren bizitzetan protagonismo handiagoa izateko biltzen dira. 63
  33. 33. Bigarren Hezkuntza ACTIVIDAD Bigarren Hezkuntza JARDUERA 66. Aditu bihurtzen dira. Amek eragiten dituzte seme-alaben gara- penaren gaitzak. Jarduerareno Lau laguneko taldetan bana daiteke ikas- Lehen teorien arabera, amek eragiten zi- Ondorioagela, aditu bihur daitezen. Gure ustez, oso tuzten gaitzak, “hozkailuak” zeritzen.gai zabala landu beharrean interesgarria-goa izango litzateke adimen eta garapena- Amen eta seme-alaben arteko interakzioa desegokia zela irizten zioten, eta hori dela- Adimen urritasuna dutenren urritasunari buruzko okerreko ideiakhartzea oinarri. eta, autismoa garatzen zuten seme-alabek. Gaur egun, egia ez dela frogatu da. Kausei pertsonek, aukera eskaintzen bazaieo Informazioa bila dezakete interneten. buruzko zalantza asko egon arren, jakin(Elkarteen web orriak). badakigu erdiko nerbio sistemen garapena- eta beharrezko laguntza badute, guk ren gaitz orokorren emaitza dela..o Hauexek izan daitezke okerreko edo ge-zurrezko ideiak: Uneoro behar dute laguntza adimen urri- uste baino jarduera gehiago egin tasuna duten pertsonek.Autismoa sendatu egiten da.Autismoa ez da sendatzen, ez da gaixota- Bakoitza desberdina da, baina txikitatik ditzakete. Adimen urritasuna duten irakasten zaie ahalik eta autonomoenaksuna. Hezkuntza funtsezkoa da haien gai-tasunak garatzeko. izaten (badakite metroan ibiltzen, ordaint- zen…). Bakoitzak laguntzak behar ditu, pertsonek eskubidea dute haienAdimen urritasuna duten pertsonek ezinegin dezakete lanik. haien ezaugarrien eta gaitasunen arabera betiere. Urritasuna duten batzuek pisua par- bizitzari buruzko erabakiak hartzeko,Adimen urritasuna dutenek lan egin de-zakete. Baina gehienetan ez zaie aukerarik tekatzen dute eta uneko laguntzak dituzte zenbait jardueratarako. eta guztion erantzukizuna da ahalikematen; gainera, askotan aurreiritziak di-tugu haien gaitasunaren inguruan. Azkenean, talde bakoitzak bere lana azal- duko die ikasgelako gainerako ikaskideei. eta bizitzarik osotuena izan dezaten. 64 65
  34. 34. Bigarren Hezkuntza JARDUERA 7 ProPosATUriko jArDUErA Galderak aipa daitezke dokumentala ikusi baino lehen, ikasleak zien informazio bil- du jakin dezan eta ondoren talde txikitan edo binaka landu dezaten, informazioa tal- de handiaren aurrean adierazi baino lehen. Hona hemen planteaturiko zenbait gai: Urritasuna ezagutzea eta onartzea batzuetan zein zaila den erakusten o Filmaren laburpen bat egin. duen filmeren bat eskaini nahi da. Paolok jaiotzetik du urritasun fisikoa eta intelektuala. Ama erditzeko gelan hil zen Material gomendatua: eta aitak abandonatu egin zuen. Osaba- Filma: Etxeko giltzak (2004). izekok hazi zuten harik eta aita agertu zen Iraupena: 105 minutu. Herrialdeak: arte, Berlinen ebakuntza ortopediko ba- Italia, Frantzia eta Alemania tean lagun ziezaion. Paolok 15 urterekin ezagutzen du aita, zeren aitak BerlingoFilmaren laburpena: ospitale batean errehabilitazioan laguntzeaPaolok urritasun intelektuala eta fisikoa erabakitzen baitu. Giannik (aita) hasierandu. Jaioberritan abandonatu zuen aitak, ez du onartzen bere semea dela, eta Nico-eta 15 urteren buruan, berriz elkartu dira. lerekin dituen elkarrizketei esker, semeaGiuseppe Pontiggiaren “Bi aldiz jaioa” (Sa- abandonatzeak dakarkion erruduntasunalamandra Ediz.) eleberrian dago oinarritu- gainditzen du; izan ere, Nicoleren alabata filma. Pontiggia, G.-ren (2002) eleberria ere ospitalean dago. Azkenean, bai Paolokirakurtzea hauta daiteke. Liburu horretan, eta bai Giannik maitasun lotura handiabadirela desberdintasunak eta balio positi- izango dute eta maitasun horrek bizitza al-boa direla gogorarazten zaigu. datzen die biei. 67

×