Đại cương TPCN

3,107 views

Published on

Published in: Health & Medicine
2 Comments
17 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
3,107
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
2
Likes
17
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Insert a picture of one of the geographic features of your country.
  • Insert a picture illustrating a season in your country.
  • Insert a picture of the head leader of your country.
  • Insert a picture of the head leader of your country.
  • Đại cương TPCN

    1. 1. PGS.TS TRẦN ĐÁNG CHỦ TỊCH HIỆP HỘI TPCN VIỆT NAM Hà Nội, ngày 15/12/2010 ĐẠI CƯƠNG THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
    2. 2. <ul><li>NỘI DUNG: </li></ul><ul><li>Phần I: Sức khỏe và nguy cơ sức khỏe </li></ul><ul><li>Phần II: TPCN – ra đời và phát triển </li></ul><ul><li>Phần III: Tác dụng của TPCN </li></ul><ul><li>Phần IV: Nghiên cứu, sản xuất, phân phối và quản lý TPCN. </li></ul>
    3. 3. <ul><li>PHẦN I: </li></ul><ul><li>SỨC KHỎE VÀ NGUY CƠ SỨC KHỎE </li></ul>
    4. 4. <ul><li>1. Sức khỏe là gì? Theo WHO: </li></ul><ul><li>Sức khỏe là tình trạng: </li></ul><ul><li>Không có bệnh tật </li></ul><ul><li>Thoải mái về thể chất </li></ul><ul><li>Thoải mái về tâm thần </li></ul><ul><li>Thoải mái về xã hội. </li></ul>
    5. 5. Sức khỏe là tài sản quý giá nhất: - Của mỗi người - Của toàn xã hội <ul><li>Fontenelle: “Sức khỏe là của cải quý giá nhất trên đời mà chỉ khi mất nó đi ta mới thấy tiếc”. </li></ul><ul><li>Điều 10 trong 14 điều răn của Phật: </li></ul><ul><li>“ Tài sản lớn nhất của đời người là sức khỏe”. </li></ul>
    6. 6. 2. Giá trị của sức khỏe: <ul><li>Có tiền có thể đến khám bác sĩ nhưng không mua được sức khỏe tốt! </li></ul><ul><li>Có tiền có thể mua được máu nhưng không mua được cuộc sống! </li></ul><ul><li>Có tiền có thể mua được thể xác nhưng không mua được tình yêu! </li></ul><ul><li>Có sức khỏe, sỏi đá cũng thành cơm! </li></ul>1 0 . … 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 . . . SK T N V C X CV ĐV ƯM TY Tiêu chí cuộc sống
    7. 7. <ul><li>Đầu tư, chăm sóc khi còn đang khỏe. </li></ul><ul><li>Phòng ngừa các nguy cơ bệnh tật. </li></ul><ul><li>Hiệu quả và kinh tế nhất. </li></ul>3. QUAN ĐIỂM VỀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE Do chính mình thực hiện
    8. 8. Ba loại người: <ul><li>Người ngu gây bệnh </li></ul><ul><li>(Hút thuốc, say rượu, ăn uống vô độ…). </li></ul><ul><li>Người dốt chờ bệnh (ốm đau rồi mới đi khám, chữa). </li></ul><ul><li>Người khôn phòng bệnh (chăm sóc bản thân, chăm sóc cuộc sống.) </li></ul>
    9. 9. <ul><li>Nội kinh hoàng đế (Thời Xuân-Thu-Chiến-Quốc): </li></ul><ul><li>” Thánh nhân không trị bệnh đã rồi, mà trị bệnh chưa đến, không trị cái loạn đã đến mà trị cái loạn chưa đến”. </li></ul><ul><li>“ Khát mới uống, đói mới ăn, mệt mới nghỉ, ốm mới khám chữa bệnh – Tất cả đều là muộn!” </li></ul><ul><li>“ Tiền bạc là của con, Địa vị là tạm thời, Vẻ vang là quá khứ, Sức khỏe là của mình!”. </li></ul>
    10. 10. Thiệt hại do béo phì (Viện nghiên cứu Brookings - Mỹ) <ul><li>1. Chi phí chăm sóc người béo phì trưởng thành: 147 tỷ USD/năm </li></ul><ul><li>2. Chi phí chăm sóc béo phì trẻ em: 14,3 tỷ USD/năm </li></ul><ul><li>3. Thiệt hại kinh tế do mất năng suất lao động do béo phì: 66 tỷ USD/năm </li></ul><ul><li>4. Tổng thiệt hại nền kinh tế Mỹ do béo phì: 227,5 tỷ USD/ năm </li></ul>
    11. 11. Giá trị tiêu dùng của người Mỹ (Theo GS.TS Mary Schmidl – 2009) <ul><li>1950: Nhà + xe + TV </li></ul><ul><li>1960: Giáo dục Đại học </li></ul><ul><li>1970: Máy tính </li></ul><ul><li>1980: Nhiều tiền </li></ul><ul><li>2000: Sức khoẻ </li></ul>
    12. 12. 4. Nguy cơ về sức khỏe Xã hội quá độ về kinh tế - Đang mới Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa Thay đổi phương thức làm việc Thay đổi lối sống sinh hoạt Thay đổi tiêu dùng TP Môi trường <ul><li>HẬU QUẢ </li></ul><ul><li>1. Tăng cân quá mức và béo phì. </li></ul><ul><li>2. Ít vận động thể lực. </li></ul><ul><li>3. Chế độ ăn: </li></ul><ul><ul><li>- Khẩu phần TP nghèo chất xơ, rau quả và ngũ cốc toàn phần. </li></ul></ul><ul><ul><li>- Khẩu phần ít cá – thủy sản. </li></ul></ul><ul><ul><li>- Khẩu phần nhiều mỡ, đặc biệt mỡ bão hòa. </li></ul></ul><ul><li>4. Stress thần kinh. </li></ul><ul><li>5. Ô nhiễm môi trường, ô nhiễm TP. </li></ul><ul><li>6. Di truyền. </li></ul>
    13. 13. 4.1. Trạng thái sức khỏe hiện nay: <ul><li>Trạng thái I (khỏe hoàn toàn): 5 – 10%. </li></ul><ul><li>Trạng thái II (ốm) : 10 – 15 %. </li></ul><ul><li>Trạng thái III (nửa ốm nửa khỏe): 75%. </li></ul>
    14. 14. 4.2. DALE (Disability – adjusted life expectancy) Kỳ vọng sống điều chỉnh theo sự tàn tật. Là số năm kỳ vọng sống khỏe (khỏe hoàn toàn). + Ấn Độ: 45,5. + Nigeria: 38,3. + Ethiopia: 33,5. + Zimbabwe: 32,9. + Sierra Leone : 25,9. + Đức: 70,4. + Mỹ: 70,0. + Trung Quốc: 62,3. + Thái Lan: 60,2. + Việt Nam: 58,2. + Nhật Bản: 74,5. + Australia: 73,2. + Pháp : 73,1. + Thụy sĩ: 72,5. + Anh: 71,7.
    15. 15. 4.3. Các bệnh cấp tính: Vẫn còn nhiều nguy cơ: <ul><li>Ví dụ: </li></ul><ul><li>NĐTP do hóa chất + vi sinh vật </li></ul><ul><li>Bệnh bò điên (BSE) </li></ul><ul><li>Bệnh cúm gia cầm: H 5 N 1 , H 1 N 1 … </li></ul><ul><li>Bệnh liên cầu khuẩn, tai xanh ở lợn. </li></ul><ul><li>Bệnh nhiễm trùng thực phẩm… </li></ul>
    16. 16. 4.4. Các bệnh mạn tính: “Thế giới đang phải đối đầu với cơn thủy triều các bệnh mạn tính không lây!”. <ul><li>Tiểu đường: Top ten nước có số người lớn bị tiểu đường cao nhất thế giới. </li></ul><ul><li>Mỗi năm thế giới có 3,2 triệu người chết vì tiểu đường ~ HIV/AIDS. </li></ul><ul><li>8.700 người chết/d. </li></ul><ul><li>06 người chết/phút. </li></ul><ul><li>01 người chết/10s. </li></ul>300,0 135,3 Tổng cộng 4,2 2007: 2,1 Việt Nam 103,6 49,7 Các nước khác 57,2 37,6 21,9 14,5 12,4 12,2 11,7 11,6 8,8 8,5 19,4 16,0 13,9 8,9 6,3 4,9 4,5 4,3 3,8 3,6 Ấn Độ Trung Quốc Mỹ Nga Nhật Bản Brazil Indonesia Pakistan Mexico Ukraine 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2025 (mill.) 1995 (mill.) Nước TT
    17. 17. Xương – khớp <ul><li>Viêm khớp </li></ul><ul><li>Thoái hóa khớp </li></ul><ul><li>Loãng xương: </li></ul><ul><li>Hoa Kỳ: 25.000.000 người/năm. </li></ul><ul><li>Việt Nam: Phụ nữ sau mạn kinh: 28-36%. </li></ul><ul><li>Thế giới: 1,7 triệu ca gãy cổ xương đùi do loãng xương. </li></ul><ul><li>Năm 2050: tăng lên 6,3 triệu ca. </li></ul><ul><li>Phụ nữ: </li></ul><ul><li>+ 45 tuổi: 20% bị loãng xương. </li></ul><ul><li>+ 65 tuổi: 80% bị loãng xương. </li></ul>
    18. 18. Tim mạch <ul><li>1/3 tổng số ca tử vong trên toàn cầu là do tim mạch (17.000.000 ca/ năm). </li></ul><ul><li>Cao HA: </li></ul><ul><li>Thế giới: 18-20% </li></ul><ul><li>Châu Á : 11-32% </li></ul><ul><li>Việt Nam: 18-22%. </li></ul>
    19. 19. Ung thư: <ul><li>Thế giới: </li></ul><ul><li>- Mỗi năm mắc mới: 10.000.000 ca. </li></ul><ul><li>- Tử vong: 6.000.000 ca. </li></ul><ul><li>- 3 – 6 ca/ 1.000 dân . </li></ul><ul><li>Gia tăng K: dạ dày, vú, phổi, ruột, tử cung, miệng hầu, gan…và trẻ hóa mắc mới. </li></ul>
    20. 20. Chứng, bệnh khác Hội chứng chuyển hóa Nội tiết Thần kinh – Tâm thần TMH - RHM Da Suy giảm miễn dịch Xương khớp Béo phì Tiêu hóa
    21. 21. <ul><li>Chiều cao trung bình người trưởng thành VN: </li></ul><ul><li>Năm 1938: 160,0 cm </li></ul><ul><li>Năm 1975: 160,0 cm </li></ul><ul><li>Năm 2000: 162,3 cm </li></ul><ul><li>Năm 2003: 163,7 cm </li></ul>37 năm 62 năm 2,3 cm 65 năm 3,7 cm ( 56,9% so TB). Phát triển giống nòi Trí lực. Khả năng thích nghi. Thể lực: cao, nặng, sức bền.
    22. 22. PHẦN II: <ul><li>TPCN – RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN </li></ul>
    23. 23. VỀ TPCN Tại sao Xã hội phát triển các bệnh như tim mạch, đái tháo đường, K, xương khớp, thần kinh, nội tiết,ngoài da… lại gia tăng? Xã hội phát triển: CNH – Đô thị hóa 4 Thay đổi cơ bản 1. Lối sống sinh hoạt 2. Lối làm việc 3. Môi trường 4. Tiêu dùng Thực phẩm: + Tính toàn cầu + Ăn uống ngoài gia đình + TP chế biến thay cho TP tự nhiên. + Kỹ thuật nuôi – trồng + Công nghệ chế biến + Chế độ khẩu phần
    24. 24. BỆNH HẬU QUẢ <ul><li>1. Thực phẩm ô nhiễm, môi trường ô nhiễm </li></ul><ul><li>2. Ít vận động thể lực </li></ul><ul><li>3. Stress thần kinh </li></ul><ul><li>4. Thiếu hụt Vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học </li></ul><ul><li>5. Khẩu phần: tăng béo, bơ, sữa, ω, ít xơ… </li></ul><ul><li>6. Di truyền. </li></ul><ul><li>7. Cường tuyến đối kháng Insulin: </li></ul><ul><ul><li>+ Tuyến yên: GH </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Giáp: T3,T4 </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Vỏ thượng thận. </li></ul></ul><ul><ul><li>+Tủy thượng thận: adrenalin </li></ul></ul><ul><ul><li>+Tụy: Glucagon </li></ul></ul><ul><li>8. Tăng cường gốc tự do. </li></ul>1. Tổn thương cấu trúc Tổn thương chức năng 2. Rối loạn cân bằng nội môi. 3. Giảm khả năng thích nghi với ngoại cảnh TẾ BÀO TỔ CHỨC CƠ THỂ
    25. 25. <ul><li>Về TPCN cần hiểu rõ: </li></ul><ul><li>1. TPCN là gì? </li></ul><ul><li>2. Lịch sử của TPCN và xu thế phát triển? </li></ul><ul><li>3. Phân biệt TPCN với </li></ul><ul><li>TP truyền thống. </li></ul><ul><li>Thuốc. </li></ul><ul><li>4. Quản lý TPCN như thế nào để vừa phát triển được TPCN, vừa tạo ra các sản phẩm an toàn có hiệu quả, chất lượng cho người tiêu dùng? </li></ul>
    26. 26. ĐẶC ĐIỂM TIÊU DÙNG THỰC PHẨM HIỆN NAY: <ul><ul><li>1. Tính toàn cầu: </li></ul></ul><ul><ul><li>Ưu điểm: </li></ul></ul><ul><ul><li>Toàn cầu hoá là xu thế không thể tránh khỏi, là quy luật của sự phát triển của nhân loại. </li></ul></ul><ul><ul><li>Tiếp cận và mở rộng thị trường. </li></ul></ul><ul><ul><li>Tạo cơ hội cho liên kết, liên doanh trong SX, KD và phân phối sản phẩm. </li></ul></ul><ul><ul><li>Có cơ hội được lựa chọn các loại TP đa dạng, đáp ứng thị hiếu và cảm quan ngày càng phát triển. </li></ul></ul>
    27. 27. <ul><li>Nguy cơ: </li></ul><ul><li>Năng lực kiểm soát ATTP còn hạn chế: </li></ul><ul><ul><li>Hệ thống tổ chức quản lý: chưa đầy đủ và đồng bộ </li></ul></ul><ul><ul><li>Hệ thống văn bản pháp luật về ATTP: thiếu, trồng chéo. </li></ul></ul><ul><ul><li>Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật: thiếu, lạc hậu và bất cập. </li></ul></ul><ul><ul><li>Các cơ sở xét nghiệm: phân tán, trình độ thấp. </li></ul></ul><ul><li>Điều kiện VSATTP của các cơ sở SX, CB thực phẩm phần lớn chưa đảm bảo. </li></ul><ul><li>Các mối nguy ATTP dễ phát tán toàn cầu </li></ul>
    28. 28. 2. Ăn uống ngoài gia đình: + Ưu điểm: - Xu thế ăn uống ngoài gia đình tăng lên. - Thuận lợi cho công việc - Có cơ hội lựa chọn TP và dịch vụ theo nhu cầu. + Nguy cơ: - Không đảm bảo CLVSATTP do nguyên liệu và giá cả - Nhiều nguy cơ ô nhiễm từ môi trường và từ dịch vụ chế biến, phục vụ - Dễ sử dụng lại thực phẩm đã quá hạn
    29. 29. 3. Sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, ¨n ngay. + ¦u ®iÓm: - Xu thÕ sö dông TP chÕ biÕn s½n, ¨n ngay ngµy cµng gia t¨ng. - TiÕt kiÖm ®­îc thêi gian cho ng­êi tiªu dïng. - ThuËn tiÖn cho sö dông vµ c«ng viÖc. + Nguy c¬: - DÔ cã chÊt b¶o qu¶n. - ThiÕu hôt c¸c chÊt dinh d­ìng: Vitamin, ho¹t chÊt sinh häc - DÔ « nhiÔm tõ vïng nµy sang vïng kh¸c theo sù l­u th«ng cña thùc phÈm.
    30. 30. + ¦u ®iÓm: - Trång trät, ch¨n nu«i theo quy m« c«ng nghiÖp, tËp trung ngµy cµng ph¸t triÓn. - C¸c gièng cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao ®­îc ¸p dông ngµy cµng réng r·i. - Chñng lo¹i c©y, con ngµy cµng phong phó. 4. C¸c thay ®æi trong s¶n xuÊt thùc phÈm. + Nguy c¬: - Sö dông ho¸ chÊt BVTV bõa b·i cßn phæ biÕn. - Sö dông thøc ¨n ch¨n nu«i, thuèc thó y cßn nhiÒu vi ph¹m. - Cßn h¹n chÕ trong b¶o qu¶n, s¬ chÕ n«ng s¶n thùc phÈm, trªn mét nÒn t¶ng n«ng nghiÖp l¹c hËu, ph©n t¸n.
    31. 31. C¸c nguy c¬ trong trång trät Nguån « nhiÔm ¤ nhiÔm t¹i chç §Êt trång Ph©n h÷u c¬ Ph©n ho¸ häc (v« c¬) Ph©n bãn N­íc t­íi N­íc th¶i sinh ho¹t N­íc th¶i c«ng nghiÖp Kh«ng ®óng thuèc Kh«ng ®óng thêi gian Phßng trõ s©u bÖnh Kh«ng ®óng kü thuËt (PHI) Kh«ng ®óng liÒu l­îng
    32. 32. C¸c nguy c¬ trong cung cÊp rau xanh Thu gom ph©n t­¬i tõ néi thµnh T­íi bãn ph©n t­¬i t¹i vïng rau ngo¹i « Rau tr­íc khi vµo chî Rau t¹i chî, cöa hµng, nhµ hµng
    33. 33. C¸c nguy c¬ trong ch¨n nu«I Lîn con: 25 – 30 K g Sau 1 th¸ng t¨ng tõ 25 – 30 k g Hµng ngµy: ¡n 1 mu«i c¸m t¨ng träng “con cß” + 1 chËu n­íc + 1 Ýt rau th¸i, c¸m, ng«. <ul><li>B¸n ngay </li></ul><ul><li>NÕu kh«ng sÏ chÕt </li></ul>Sau 10 ngµy t¨ng vïn vôt tõ 80 – 90 k g ¡n c¸m t¨ng träng HM cña Trung Quèc
    34. 34. + ¦u ®iÓm: - NhiÒu c«ng nghÖ míi ®­îc ¸p dông (gen, chiÕu x¹, ®ãng gãi…). - NhiÒu thiÕt bÞ chuyªn dông ®­îc ¸p dông: tñ l¹nh, lß vi sãng, lß hÊp, nåi c¸ch nhiÖt… - NhiÒu c«ng nghÖ thñ c«ng, truyÒn thèng ®­îc khoa häc vµ hiÖn ®¹i ho¸ 5. Công nghệ chế biến thực phẩm:
    35. 35. + Nguy c¬: - T¨ng sö dông nguyªn liÖu th« tõ nhiÒu n­íc  nguy c¬ lan truyÒn FBDs - §¸nh gi¸ nguy c¬ tiÒm Èn liªn quan ®Õn viÖc ¸p dông c«ng nghÖ míi cßn h¹n chÕ, ch­a dùa trªn nguyªn t¾c tho¶ thuËn vµ héi nhËp quèc tÕ vµ cã sù tham gia cña céng ®ång. - ChÕ biÕn thñ c«ng, l¹c hËu, c¸ thÓ, hé gia ®×nh cßn kh¸ phæ biÕn.
    36. 36. Vai trß tÝch cùc Vai trß trong vsattp <ul><li>ChuyÓn t¶i mÇm bÖnh: </li></ul><ul><li>Vi khuÈn </li></ul><ul><li>Virus </li></ul><ul><li>Ký sinh trïng </li></ul><ul><li>Hµnh vi: </li></ul><ul><li>ChÕ biÕn thùc phÈm </li></ul><ul><li>Chia thøc ¨n </li></ul><ul><li>CÇm, n¾m </li></ul><ul><li>B¸n hµng </li></ul><ul><li>¡n uèng </li></ul><ul><li>Thãi quen quÖt tay vµo miÖng </li></ul><ul><li>Thu ®Õm tiÒn </li></ul>Ph©n, n­íc tiÓu, vËt dông « nhiÔm, kh«ng khÝ... Thùc phÈm 1. DiÔn ®¹t c¸c ý niÖm ho¹t ®éng + quyÒn lùc (bµy tay Vua, PhËt, móa, ®iªu kh¾c). 2. Ng«n ng÷ bµn tay: cö chØ t­ thÕ, cÇu khÈn, trao göi, nãi chuyÖn... 3. BiÓu hiÖn cña ph©n biÖt: ®å vËt, t¹o d¸ng , kh¼ng ®Þnh hoÆc ®Çu hµng Bµn tay vµ vÖ sinh ¨n uèng Lao ®éng V¨n häc, nghÖ thuËt Th«ng tin, liªn l¹c Qu©n sù KiÕn tróc ®iÒu khiÓn ThÓ dôc, thÓ thao Y häc ©m nh¹c T×nh c¶m C«ng nghiÖp N«ng nghiÖp Thñ c«ng Ng­êi ¨n uèng
    37. 37. 10 6 30 Kh¸c 7 10 10 Ch©n tay 6 10 2 20 L«ng mµy, mi 5 10 3 30 N¸ch 4 10 4 40 C»m (r©u) 3 10 5 50 ®Çu (tãc) 100.000 2 10 6 100 Mòi 1 MÉu bÖnh cã thÓ cã / 1 ®¬n vÞ TÇn suÊt C¬ quan TT
    38. 38. XÐt nghiÖm bµn tay ng­êi lµm dÞch vô thùc phÈm 70,7 §µ N½ng 11. 60,0 Long An 10. 56,5 B×nh D­¬ng 9. 19,3 Phó Thä 8. 37,0 HuÕ 7. 66,6 Thanh Ho¸ 6. 92,0 Th¸i B×nh 5. 64,7 H¶i D­¬ng 4. 31,8 Nam §Þnh 3. 67,5 TP. Hå ChÝ Minh 2. - T¡ §P: 43,42 - KS-nhµ hµng: 62,5 - BÕp ¨n TT: 40,0 Hµ Néi 1. Tû lÖ nhiÔm E.coli (%) §Þa ph­¬ng TT
    39. 39. <ul><li>Tû lÖ bèc thøc ¨n b»ng tay: 67,3 % </li></ul><ul><li>Tû lÖ kh«ng röa tay: 46,1% </li></ul><ul><li>Tû lÖ mãng tay dµi: 22,5% </li></ul><ul><li>Tû lÖ nhæ n­íc bät, xØ mòi: 26,7% </li></ul><ul><li>V¨n ho¸ ®Õn trung häc c¬ së: 64,6% </li></ul><ul><li>Tõ n«ng th«n: 57,8% </li></ul><ul><li>Kh«ng ®eo khÈu trang: 95,3% </li></ul>
    40. 40. KÕt qu¶ xÐt nghiÖm mét sè mÉu tiÒn cã E. coli cña c¸c c¬ së dÞch vô thøc ¨n ®­êng phè 64,4% 50.000 75,5% 20.000 86,7% 10.000 94,8% 5000 100% 2000 100% 1000 100% 500 Tû lÖ nhiÔm E. coli MÖnh gi¸ (Vn®)
    41. 41. thùc phÈm chÝn nhiÔm e.coli (« nhiÔm ph©n) 82,3 77,2 - X«i - B¸nh m × kÑp thÞt Cµ mau 78,9 69,7 78,1 - Thøc ¨ n lµ thÞt - Thøc ¨ n lµ c¸ - Thøc ¨ n lµ rau Thanh Ho¸ 96,7 - Kem b¸n rong ë cæng tr­êng häc 90 - Thøc ¨ n ¨ n ngay ®­êng phè TP. HCM 25 - Thøc ¨ n ¨ n ngay ®­êng phè Qu ¶ ng B × nh 100 - Rau sèng Th¸i B×nh 35 - 40 Thøc ¨ n chÝn ¨ n ngay ë ®­êng phè HuÕ 100 - Giß - Nem, ch¹o, chua - Lßng lîn chÝn - Ch ¶ quÕ Nam §Þnh Tû lÖ (%) Lo¹i thùc phÈm §Þa ph­¬ng
    42. 42. Receptor xúc giác Tận cùng TK Đĩa Merkel Tiêu thể Pacini Tiêu thể Meissner Tận cùng TK chân lông Lớp biểu bì Lớp trung bì
    43. 43. c«n trïng thøc ¨n nguån n­íc bµn tay cung cÊp n­íc Rau qu¶ NGUY CƠ Ô NHIỄM TỪ MÔI TRƯỜNG
    44. 44. . RÊt thÝch sèng gÇn ng­êi, ¨n thøc ¨n cña ng­êi, rÊt tham ¨n. ¡n t¹p tÊt c¶ c¸c lo¹i thøc ¨n tõ ngon lµnh ®Õn h«i tanh, mèc háng. . MÇm bÖnh vµo c¬ quan tiªu ho¸ vÉn tån t¹i, ph¸t triÓn. . Mét ruåi c¸i giao hîp 1 lÇn cã thÓ ®Î suèt ®êi. ®Î 1 lÇn 120 trøng. trong 5 th¸ng mïa hÌ cho ra ®êi: 191.010 x 10 15 con ruåi, chiÕm thÓ tÝch 180 dm 3 . . ruåi cã thÓ bay xa 15000 m , b¸m theo tÇu, xe, thuyÒn bÌ, m¸y bay ®i kh¾p c¸c ch©u lôc. . Ruåi chuyÓn t¶i mét sè l­îng lín mÇm bÖnh: - mang trªn l«ng ch©n, vßi, th©n: 6.000.000 mÇm bÖnh. - Mang trong èng tiªu ho¸: 28.000.000 mÇm bÖnh c¸c mÇm bÖnh cã thÓ lµ: t¶, th­¬ng hµn, lþ, lao, ®Ëu mïa, b¹i liÖt, viªm gan, than, trïng roi, giun, s¸n
    45. 45. 6. Đặc điểm s ử d ụ ng thực phẩm <ul><li>+ Sử dụng TP chế biến sẵn tăng </li></ul><ul><li>+ Khẩu phần: tăng TP nguồn gốc Đ V , giảm dầu gluxit ( gạo, ngô, khoai,sắn) </li></ul><ul><li>+ Cách ăn uống: nhiều bữa, “nhậu lai rai”, nhiều TP rán, chiên, nướng... </li></ul><ul><li>+ “Uống lai rai” </li></ul><ul><li>Tỷ lệ người 15-60 tuổi uống hết 1 đơn vị rượu/ ngày: chiếm 92,5 </li></ul><ul><li>Tuổi bắt đầu uống rượu: 17,2 tu ổi </li></ul><ul><li>23,1% nam giới uống rượu hàng ngày </li></ul><ul><li>81% sau uống rượu vẫn làm việc bình thường, 33,9% vẫn lái xe. </li></ul><ul><li>Các tầng lớp uống rượu: </li></ul><ul><ul><li>Nông dân: 73,7% </li></ul></ul><ul><ul><li>Công chức: 68,4% </li></ul></ul><ul><ul><li>Không nghề nghiệp: 66,7% </li></ul></ul>
    46. 46. VAI TRÒ THỰC PHẨM CHỨC NĂNG VỚI SỨC KHỎE VÀ BỆNH TẬT Nguyên nhân bên ngoài 1. Cơ học 2. Lý học 3. Hóa học 4. Sinh học 5. Xã hội Nguyên nhân bên trong 1. Di truyền 2. Khuyết tật bẩm sinh 3. Thể trạng <ul><li>Tình trạng lành lặn về </li></ul><ul><li>cấu trúc và chức năng. </li></ul><ul><li>2. Giữ cân bằng nội môi. </li></ul><ul><li>3. Thích nghi với sự thay đổi </li></ul><ul><li>ngoại cảnh. </li></ul>1. Tổn thương rối loạn cấu trúc và chức năng. 2. Rối loạn cân bằng nội môi. 3. Giảm khả năng thích nghi với ngoại cảnh. Cơ thể Tổ chức Tế bào SỨC KHỎE BỆNH Vitamin Khoáng chất Hoạt chất sinh học Thực phẩm chức năng
    47. 47. + R ober Froid M.: T¹i Héi nghÞ quèc tÕ lÇn thø 17 vÒ dinh d­ìng (ngµy 27-31/8/2001) t¹i Viªn ( ¸ o) trong b¸o c¸o “TPCN: Mét th¸ch thøc cho t­¬ng lai cña thÕ kû 21” ®· ®­a ra ®Þnh nghÜa: “Mét lo¹i thùc phÈm ®­îc coi lµ TPCN khi chøng minh ®­îc r»ng nã t¸c dông cã lîi ®èi víi mét hoÆc nhiÒu chøc phËn cña c¬ thÓ ngoµi c¸c t¸c dông dinh d­ìng, t¹o cho c¬ thÓ t×nh tr¹ng tho¶i m¸i, khoÎ kho¾n vµ gi¶m bít nguy c¬ bÖnh tËt”. + B é Y tÕ ViÖt Nam: Th«ng th­ sè 08/TT-BYT ngµy 23/8/2004 vÒ viÖc “H­íng dÉn viÖc qu¶n lý c¸c s¶n phÈm thùc phÈm chøc n¨ng” ®· ®­a ra ®Þnh nghÜa: “TPCN lµ thùc phÈm dïng ®Ó hç trî chøc n¨ng cña c¸c bé phËn trong c¬ thÓ ng­êi, cã t¸c dông dinh d­ìng, t¹o cho c¬ thÓ t×nh tr¹ng tho¶i m¸i, t¨ng søc ®Ò kh¸ng vµ gi¶m bít nguy c¬ g©y bÖnh”. ĐỊNH NGHĨA VỀ THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
    48. 48. + N h­ vËy, cã rÊt nhiÒu c¸c ®Þnh nghÜa vÒ TPCN. Song tÊt c¶ ®Òu thèng nhÊt cho r»ng: TPCN lµ lo¹i thùc phÈm n»m giíi h¹n gi÷a thùc phÈm (truyÒn thèng - Food) vµ thuèc (Drug). Thùc phÈm chøc n¨ng thuéc kho¶ng giao thoa (cßn gäi lµ vïng x¸m) gi÷a thùc phÈm vµ thuèc. V× thÕ ng­êi ta cßn gäi thùc phÈm chøc n¨ng lµ thùc phÈm - thuèc (Food-Drug). Kh¸i qu¸t l¹i cã thÓ ®­a ra mét ®Þnh nghÜa nh­ sau: “Thùc phÈm chøc n¨ng (TPCN) lµ thùc phÈm (hoÆc s¶n phÈm) dïng ®Ó hç trî (phôc håi, duy tr× hoÆc t¨ng c­êng) chøc n¨ng cña c¸c bé phËn trong c¬ thÓ, cã t¸c dông dinh d­ìng, t¹o cho c¬ thÓ t×nh tr¹ng tho¶i m¸i, t¨ng søc ®Ò kh¸ng vµ gi¶m bít nguy c¬ bÖnh tËt” .
    49. 49. Đặc điểm của Thực phẩm chức năng: <ul><li>(1) Sản xuất, chế biến theo công thức. </li></ul><ul><li>(2) Có thể loại bỏ các chất bất lợi và bổ sung các chất có lợi. </li></ul><ul><li>(3) Có tác dụng tới một hay nhiều chức năng của cơ thể. </li></ul><ul><li>(4) Lợi ích với sức khỏe nhiều hơn lợi ích dinh dưỡng cơ bản. </li></ul><ul><li>(5) Có nguồn gốc tự nhiên (thực vật, động vật, khoáng vật). </li></ul><ul><li>(6) Được đánh giá đầy đủ về tính chất lượng, tính an toàn và tính hiệu quả. </li></ul><ul><li>(7) Sử dụng thường xuyên, liên tục, không có tai biến và tác dụng phụ. </li></ul><ul><li>(8) Ghi nhãn sản phẩm theo quy định ghi nhãn. </li></ul>
    50. 50. Tên gọi : + ViÖt Nam vµ nhiÒu n­íc kh¸c (nh­ NhËt B¶n, Hµn Quèc...): (1) Thùc phÈm chøc n¨ng (2) Thùc phÈm bæ sung (vitamin vµ kho¸ng chÊt) – Food supplement. (3) S¶n phÈm b¶o vÖ søc khoÎ – Health Produce (4) Thùc phÈm ®Æc biÖt – Food for Special use. (5) S¶n phÈm dinh d­ìng y häc – Medical Supplement.
    51. 51. + Mü: Dietary Supplement (thùc phÈm bæ sung) vµ Medical Supplement (thùc phÈm y häc hay thùc phÈm ®iÒu trÞ). + EU: Thùc phÈm bæ sung (gièng nh­ thuËt ng÷ Dietary Supplement cña Mü). + Trung Quèc: - S¶n phÈm b¶o vÖ søc khoÎ hay cßn ®­îc dÞch nguyªn b¶n lµ thùc phÈm vÖ sinh. - Chøc n¨ng cña c¸c s¶n phÈm nµy rÊt réng, bao gåm c¶ Dietary Supplement (thùc phÈm bæ sung) vµ Medical Supplement (thùc phÈm y häc hay thùc phÈm ®iÒu trÞ).
    52. 52. Ph©n biÖt TPCN víi thùc phÈm truyÒn thèng vµ thuèc: <ul><li>TPCN giao thoa gi÷a thùc phÈm vµ thuèc, nªn cßn gäi lµ thùc phÈm thuèc (Food- Drug). </li></ul><ul><li>Nguån gèc cña TPCN lµ tõ s¶n phÈm c©y cá vµ s¶n phÈm ®éng vËt tù nhiªn, cã cïng nguån gèc víi thuèc YHCT d©n téc. </li></ul><ul><li>Xu thÕ cña thÕ giíi, nhÊt lµ ë c¸c n­íc kh«ng cã nÒn y häc cæ ®iÓn (®«ng y) th× tÊt c¶ c¸c d¹ng s¶n phÈm YHCT ®­îc s¶n xuÊt hiÖn ®¹i h¬n vµ ®æi thµnh TPCN, s¶n phÈm chøc n¨ng víi hµm l­îng ho¹t chÊt, vi chÊt ë møc xÊp xØ nhu cÇu cña c¬ thÓ hµng ngµy </li></ul>
    53. 53. Drug claim Functional Food Dietary suplement Nutraceutical H×nh 1: Thùc phÈm chøc n¨ng, thùc phÈm vµ thuèc Food No claim Health claim Drug
    54. 54. Ph©n biÖt TPCN vµ TP truyÒn thèng: Chế biến theo công thức tinh (bổ sung thành phần có lợi, loại bỏ thành phần bất lợi) được chứng minh khoa học và cho phép của cơ quan có thẩm quyền. Chế biến theo công thức thô (không loại bỏ được chất bất lợi) Chế biến 2 1. Cung cấp các chất dinh dưỡng. 2. Chức năng cảm quan. 3. Lợi ích vượt trội về sức khỏe (giảm cholesterol, giảm HA, chống táo bón, cải thiện hệ VSV đường ruột…) 1. Cung cấp các chất dinh dưỡng. 2. Thỏa mãn về nhu cầu cảm quan. Chức năng 1 TP chøc n¨ng TP truyÒn thèng Tiªu chÝ TT
    55. 55. <ul><li>Thường xuyên, suốt đời. </li></ul><ul><li>Có sản phẩm cho các đối tượng đặc biệt. </li></ul><ul><li>Thường xuyên, suốt đời. </li></ul><ul><li>Khó sử dụng cho người ốm, già, bệnh lý đặc biệt. </li></ul>Thời gian & phương thức dùng 7 - Hoạt chất, chất chiết từ thực vật, động vật (nguồn gốc tự nhiên) Nguyên liệu thô từ thực vật, động vật (rau, củ, quả, thịt, cá, trứng…) có nguồn gốc tự nhiên Nguồn gốc nguyên liệu 6 <ul><li>Mọi đối tượng; </li></ul><ul><li>Có định hướng cho các đối tượng: người già, trẻ em, phụ nữ mãn kinh… </li></ul>Mọi đối tượng Đối tượng sử dụng 5 Số lượng rất nhỏ Số lượng lớn Liều dùng 4 Ít tạo ra năng lượng Tạo ra năng lượng cao Tác dụng tạo năng lượng 3 TP chøc n¨ng TP truyÒn thèng Tiªu chÝ TT
    56. 56. 2. Ph©n biÖt TPCN vµ thuèc: Thuèc TP chøc n¨ng Tiªu chÝ TT Cao Không quá 3 lần mức nhu cầu hàng ngày của cơ thể Hàm lượng chất, hoạt chất 3 Là thuốc (vì SX theo luật dược) Là TPCN (sản xuất theo luật TP) Công bố trên nhãn của nhà SX 2 Là chất hoặc hỗn hợp chất dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh, chuẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể, bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế trừ TPCN. Là sản phẩm dùng để hỗ trợ (phục hồi, tăng cường và duy trì) các chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng cường đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh tật. Định nghĩa 1
    57. 57. 10 Tác dụng <ul><li>Tác dụng lan tỏa, hiệu quả toả </li></ul><ul><li>lan. </li></ul><ul><li>Không có tác dụng âm tính </li></ul><ul><li>Tác dụng chữa 1 chứng bệnh, </li></ul><ul><li>bệnh cụ thể. </li></ul><ul><li>- Có tác dụng âm tính </li></ul>- Là thuốc; - Có chỉ định, liều dùng, chống chỉ định - Là TPCN - Hỗ trợ các chức năng của các bộ phận cơ thể. Ghi nhãn 4 Thuèc TP chøc n¨ng Tiªu chÝ TT - Nguồn gốc tự nhiên, - Nguồn gốc tổng hợp. Nguồn gốc tự nhiên Nguồn gốc, nguyên liệu 9 - Từng đợt, - Nguy cơ biến chứng, tai biến - Thường xuyên, liên tục. - Không biến chứng, không hạn chế Cách dùng 8 - Tại hiệu thuốc có dược sĩ - Cấm bán hàng đa cấp Bán lẻ, siêu thị, trực tiếp, đa cấp Điều kiện phân phối 7 - Người bệnh - Người bệnh - Người khỏe Đối tượng dùng 6 Phải có chỉ định, kê đơn của bác sĩ Người tiêu dùng tự mua ở chợ, siêu thị Điều kiện sử dụng 5
    58. 58. LÞch sö ph¸t triÓn cña TPCN: T õ vµi thËp kû qua, TPCN ph¸t triÓn nhanh chãng trªn toµn thÕ giíi. C hóng ta ®· biÕt: vai trß c¸c thµnh phÇn dinh d­ìng thiÕt yÕu vµ t¸c dông sinh n¨ng l­îng  hiÓu ®­îc c¸c bÝ mËt cña thøc ¨n ®èi víi kiÓm so¸t bÖnh tËt vµ søc khoÎ. C on ng­êi mÆc dï sö dông TP hµng ngµy nh­ng vÉn ch­a hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ c¸c thµnh phÇn c¸c chÊt dinh d­ìng, vÒ t¸c ®éng cña TP tíi c¸c chøc n¨ng sinh lý cña con ng­êi. C ¸c ®¹i danh y nh­ Hypocrates, TuÖ TÜnh ®Òu quan niÖm: “thøc ¨n lµ thuèc, thuèc lµ thøc ¨n” M « h×nh bÖnh tËt còng thay ®æi cïng víi sù ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi, ®Æc biÖt tõ gi÷a thÕ kû XX ®Õn nay.
    59. 59. C ïng víi sù giµ ho¸ d©n sè, tuæi thä trung b×nh t¨ng, lèi sèng thay ®æi, c¸c bÖnh m¹n tÝnh liªn quan ®Õn dinh d­ìng vµ thùc phÈm, lèi sèng ngµy cµng t¨ng. ViÖc ch¨m sãc, kiÓm so¸t c¸c bÖnh ®ã ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò lín cho y häc, y tÕ vµ phóc lîi x· héi. N g­êi ta thÊy r»ng, chÕ ®é ¨n cã vai trß quan träng trong viÖc phßng ngõa vµ xö lý víi nhiÒu chøng, bÖnh m¹n tÝnh  h­íng nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn cho mét ngµnh khoa häc míi, khoa häc vÒ TPCN . ë c¸c n­íc cã nÒn y häc cæ truyÒn nh­: Trung Quèc, NhËt B¶n, ViÖt Nam...TPCN ®­îc ph¸t triÓn trªn c¬ së “BiÖn chøng luËn vÒ ©m d­¬ng hoµ hîp”, “HÖ thèng luËn ngò hµnh sinh kh¾c” trªn c¬ së vÒ yÕu tè Quan tam b¶o: Tinh – thÇn - khÝ vµ c¬ së triÕt häc thiªn nh©n hîp nhÊt d­íi sù soi s¸ng cña y häc hiÖn ®¹i.
    60. 60. C ¸c tËp ®oµn lín nh­: Tiens Group, Merro International Biology, Tianjin Jinyao Group… ®· kÕ thõa c¸c truyÒn thèng cña y häc cæ truyÒn, ¸p dông kü thuËt hiÖn ®¹i ®Ó s¶n xuÊt ra c¸c s¶n phÈm TPCN. § èi víi c¸c n­íc kh«ng cã nÒn y häc cæ truyÒn §«ng ph­¬ng, c¸c doanh nh©n, c¸c nhµ khoa häc, nh÷ng ng­êi ®am mª víi nÒn y häc Ph­¬ng ®«ng, ®· ®i s©u nghiªn cøu, häc hái vµ ph¸t triÓn ra c¸c s¶n phÈm TPCN ë ngay t¹i chÝnh n­íc m×nh. VÝ dô nh­ c¸c tËp ®oµn Forever Living Products, Amway cña Mü lµ nh÷ng tËp ®oµn ®· ®Çu t­ rÊt lín cho viÖc nghiªn cøu s¶n xuÊt ra c¸c s¶n phÈm TPCN ®Ó cung cÊp cho con ng­êi. C ïng víi viÖc nghiªn cøu, kh¸m ph¸ vµ ph¸t minh ra c¸c s¶n phÈm TPCN míi, viÖc ®ång thêi ban hµnh c¸c tiªu chuÈn vµ quy ®Þnh qu¶n lý còng ®­îc chó ý.
    61. 61. T ¹i NhËt B¶n, lÇn ®Çu tiªn quy ®Þnh vÒ TPCN trong “LuËt c¶i thiÖn dinh d­ìng” vµo n¨m 1991. N¨m 1996 ®· söa ®æi c¸ch ph©n lo¹i TPCN vµ ®· ban hµnh ®­îc tiªu chuÈn 13 lo¹i Vitamin lµ thùc phÈm dinh d­ìng. N¨m 1997 ban hµnh ®­îc tiªu chuÈn 168 lo¹i s¶n phÈm tõ th¶o d­îc. N¨m 1998 ban hµnh tiªu chuÈn 12 lo¹i s¶n phÈm cña kho¸ng chÊt. N¨m 1999 ban hµnh tiªu chuÈn s¶n phÈm d¹ng viªn. N¨m 2001 quy ®Þnh hÖ thèng TPCN c«ng bè vÒ y tÕ vµ n¨m 2005 söa ®æi bæ sung. T¹i Mü, luËt vÒ TPCN ®­îc ban hµnh tõ n¨m 1994. T rªn thÕ giíi vµ khu vùc còng ®· tæ chøc nhiÒu cuéc héi th¶o khoa häc ®Ó ®i tíi thèng nhÊt vÒ tªn gäi, ph©n lo¹i, hµi hoµ c¸c TC, QCKT, ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ ph­¬ng ph¸p qu¶n lý. §Ó gióp cho TPCN ph¸t triÓn ngµy cµng lín m¹nh phôc vô cho con ng­êi, thÕ giíi ®· thµnh lËp HiÖp héi TPCN quèc tÕ vµ trong khu vùc còng thµnh lËp HiÖp héi TPCN khu vùc.
    62. 62. T hÞ tr­êng TPCN lµ mét trong nh÷ng thÞ tr­êng thùc phÈm t¨ng tr­ëng nhanh nhÊt, nhiÒu quèc gia, t¨ng h¬n 10% hµng n¨m: <ul><li>ThÞ tr­êng thÕ giíi n¨m 2007 ®¹t 70 tû USD , dù kiÕn sÏ ®¹t 187 tû USD vµo n¨m 2010. </li></ul><ul><li>NhËt B¶n n¨m 2006 c¸c s¶n phÈm cña FOSHU ®¹t 5,5 tû USD , c¸c s¶n phÈm søc kháe ®¹t 12,5 tû USD . (B¸o c¸o cña Kzuo Sueki, 2006) </li></ul><ul><li>Ch©u ¢u n¨m 2007 ®¹t 15 tû USD , t¨ng b×nh qu©n 16%/n¨m. </li></ul>
    63. 63. <ul><li>T¹i Mü (B¸o c¸o cña Byron Johnson Esq, 2006) </li></ul><ul><li>ChØ tÝnh 20 lo¹i s¶n phÈm TPCN tõ th¶o d­îc ®­îc b¸n trªn kªnh FDM (Food, Drug & Mass Market Retail Stores) ®· ®¹t 249.425.500 USD n¨m 2005. </li></ul><ul><li>Nguyªn liÖu th« tõ th¶o d­îc ®Ó SX TPCN ®¹t 386 x106 USD. </li></ul><ul><li>Tû lÖ cña FDM chiÕm 16% doanh thu cña toµn bé TPCN ë Mü. N¨m 2007, c¸c TPCN bæ sung vitamin ®¹t 1,8 tû USD, TPCN ngån gèc th¶o d­îc ®¹t 4,5 tû USD vµ TPCN cho thÓ thao ®¹t 2,3 tû USD. </li></ul><ul><li>Toµn bé TPCN ë Mü chiÕm 32% thÞ tr­êng TPCN cña TG. </li></ul>
    64. 64. V iÖc sö dông thùc phÈm ®Ó b¶o vÖ søc khoÎ, phßng bÖnh vµ trÞ bÖnh ®· ®­îc kh¸m ph¸ tõ hµng ngµn n¨m tr­íc c«ng nguyªn ë Trung Quèc, Ê n §é vµ ViÖt Nam. ë Ph­¬ng T©y, Hyphocrates ®· tuyªn bè tõ 2500 n¨m tr­íc ®©y: “H·y ®Ó thùc phÈm lµ thuèc cña b¹n, thuèc lµ thùc phÈm cña b¹n”.
    65. 65. N g­êi ¸ §«ng ®· øng dông thuyÕt ¢m - D­¬ng vµ Ngò hµnh ®Ó chän vµ chÕ biÕn thùc phÈm. §Æc tÝnh “¢m” miªu t¶ thùc thÓ vËt chÊt nh­ c¸c chÊt dinh d­ìng, ng­îc l¹i, ®Æc tÝnh “D­¬ng” miªu t¶ chøc n¨ng nh­ n¨ng l­îng. C¸c nhµ khoa häc §«ng y còng ®· chia c¸c ®Æc tÝnh cña thùc phÈm nh­ vÞ, mÇu, c¸c ®Æc tÝnh cña khÝ hËu, mïa, h­íng vµ c¸c néi t¹ng cña c¬ thÓ t­¬ng øng víi c¸c can cña Ngò hµnh (xem b¶ng 1 vµ 2).
    66. 66. Mèi quan hÖ mÇu, vÞ, khÝ hËu, mïa, h­íng vµ ngò hµnh: B¾c § «ng L¹nh § en MÆn thuû T©y Thu Kh« Tr¾ng Cay kim Trung t©m H¹ muén Èm Vµng Ngät thæ Nam H¹ Nãng § á § ¾ng háa § «ng Xu©n Giã Xanh Chua méc h­íng mïa khÝ hËu mÇu vÞ c¸c can ngò hµnh
    67. 67. Mèi quan hÖ c¸c t¹ng c¬ thÓ vµ ngò hµnh Sî X­¬ng Tai Bµng quang ThËn thuû Khæ Da, tãc Mòi Ruét giµ Phæi (phÕ) kim Yªu C¬ MiÖng D¹ dµy L¸ch (tú) thæ Vui M¹ch L­ìi Ruét non Tim (t©m) háa GiËn G©n M¾t Tói mËt Gan méc T × nh c ¶ m c¸c m« gi¸c quan t¹ng rçng t¹ng ®Æc c¸c can ngò hµnh
    68. 68. T õ c¸c mèi quan hÖ trªn, ®· ®Þnh h­íng cho viÖc SX, CB vµ sö dông TPCN nãi riªng vµ thùc phÈm nãi chung. C ã thÓ nãi, lý luËn §«ng y ph¸t triÓn nhÊt trªn thÕ giíi lµ ë Trung Quèc, mét n­íc còng nghiªn cøu nhiÒu nhÊt vÒ c¸c lo¹i thùc phÈm chøc n¨ng. Trung Quèc ®· s¶n xuÊt, chÕ biÕn trªn 10.000 lo¹i thùc phÈm chøc n¨ng. Cã nh÷ng c¬ së ®· xuÊt hµng ho¸ lµ thùc phÈm chøc n¨ng tíi trªn 80 n­íc trªn thÕ giíi, ®em l¹i mét lîi nhuËn rÊt lín. C¸c n­íc nghiªn cøu nhiÒu tiÕp theo lµ Mü, NhËt B¶n, Hµn Quèc, Canada, Anh, ó c vµ nhiÒu n­íc ch©u ¸ , ch©u ¢u kh¸c.
    69. 69. D o khoa häc c«ng nghÖ chÕ biÕn thùc phÈm ngµy cµng ph¸t triÓn, ng­êi ta cµng cã kh¶ n¨ng nghiªn cøu vµ s¶n xuÊt nhiÒu lo¹i thùc phÈm chøc n¨ng phôc vô cho c«ng viÖc c¶i thiÖn søc khoÎ, n©ng cao tuæi thä, phßng ngõa c¸c bÖnh m¹n tÝnh, t¨ng c­êng chøc n¨ng sinh lý cña c¸c c¬ quan c¬ thÓ khi ®· suy yÕu… B»ng c¸ch bæ sung thªm “c¸c thµnh phÇn cã lîi” hoÆc lÊy ra bít “c¸c thµnh phÇn bÊt lîi”, ng­êi ta ®· t¹o ra nhiÒu lo¹i thùc phÈm chøc n¨ng theo nh÷ng c«ng thøc nhÊt ®Þnh phôc vô cho môc ®Ých cña con ng­êi. Nhê cã khoa häc c«ng nghÖ, con ng­êi ta ®· khoa häc ho¸ c¸c lý luËn vµ c«ng nghÖ chÕ biÕn thùc phÈm chøc n¨ng. C¸c d¹ng thùc phÈm chøc n¨ng hiÖn nay rÊt phong phó. PhÇn lín d¹ng s¶n phÈm lµ d¹ng viªn, v× nã thuËn lîi cho ®ãng gãi, l­u th«ng vµ b¶o qu¶n.
    70. 70. <ul><li>1. Ph©n loại theo phương thức chế biến: </li></ul><ul><ul><li>1.1. Bổ sung vitamin. </li></ul></ul><ul><ul><li>1.2. Bổ sung khoáng chất. </li></ul></ul><ul><ul><li>1.3. Bổ sung hoạt chất sinh học: DHA, EPA,  -3… </li></ul></ul><ul><ul><li>1.4. Chế biến từ thảo dược (cây con thuốc) </li></ul></ul>ph©n lo¹i:
    71. 71. <ul><li>2. Phân loại theo dạng sản phẩm: </li></ul><ul><li>2.1. Dạng thực phẩm – thuốc. ( Food – Drug): chế biến từ chất, hỗn hợp chất được chiết xuất từ nguyên liệu tự nhiên </li></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng viên: viên nén, viên nhộng, viên sủi… </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng nước </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng cao </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng trà </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng bột </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>+ Dạng rượu…. </li></ul></ul></ul>
    72. 72. <ul><li>2.2 Dạng thức ăn – thuốc (thức ăn bổ dưỡng, thức ăn dinh dưỡng, món ăn chữa bệnh, món ăn thuốc…) chế biến từ nguyên liệu tự nhiên. </li></ul><ul><ul><li>+ Cháo thuốc, canh dinh dưỡng </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Gia vị chữa bệnh, </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Bánh chữa bệnh, </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Kẹo chữa bệnh </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Chè thuốc (cháo đậu đỏ, chè đậu xanh, cháo vừng…) </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Súp thuốc: : Súp gà, súp tôm nõn, súp cua… </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Món ăn thuốc: Thịt gà vị sữa, cá nấu sơn tra, dạ dày nấu nấm hương, chim sẻ, bồ câu hầm sen …. </li></ul></ul>
    73. 73. 3. Ph©n lo¹i theo chøc n¨ng t¸c dông: 3.1. TPCN hç trî chèng l·o ho¸. 3.2. TPCN hç trî tiªu ho¸. 3.3. TPCN hç trî gi¶m huyÕt ¸p. 3.4. TPCN hç trî gi¶m ®¸i ®­êng. 3.5. TPCN t¨ng c­êng sinh lùc. 3.6. TPCN bæ sung chÊt x¬. 3.7. TPCN phßng ngõa RLTH n·o. 3.8. TPCN hç trî thÇn kinh. 3.9. TPCN bæ d­ìng. 3.10. TPCN t¨ng c­êng miÔn dÞch.
    74. 74. 3.11. TPCN gi¶m bÐo. 3.12. TPCN bæ sung canxi, chèng lo·ng x­¬ng. 3.13. TPCN phßng, chèng tho¸i ho¸ khíp. 3.14. TPCN lµm ®Ñp. 3.15. TPCN bæ m¾t. 3.16. TPCN gi¶m Cholesterol… 3.17. TPCN hç trî ®iÒu trÞ K. 3.18. TPCN chèng bÖnh Gót 3.19. TPCN hç trî gi¶m mÖt mái, stress. 3.20. TPCN hç trî chèng ®éc
    75. 75. 3.21. TPCN hç trî an thÇn, chèng mÊt ngñ 3.22. TPCN hç trî phßng chèng bÖnh r¨ng miÖng 3.23. TPCN hç trî chèng bÖnh néi tiÕt 3.24. TPCN hç trî t¨ng c­êng trÝ nhí vµ kh¶ n¨ng t­ duy 3.25. TPCN hç trî chèng bÖnh TMH 3.26. TPCN hç trî chèng bÖnh vÒ da
    76. 76. 4. Ph©n lo¹i theo ph­¬ng thøc qu¶n lý: 4.1 . TPCN ph¶i ®¨ng ký, chøng nhËn cña Côc ATVSTP. 4.2. TPCN kh«ng ph¶i ®¨ng ký chøng nhËn mµ chØ c«ng bè cña nhµ SX theo tiªu chuÈn do c¬ quan qu¶n lý thùc phÈm ban hµnh. (TPCN bæ sung Vitamin vµ kho¸ng chÊt) 4.3. TPCN ®­îc sö dông cho môc ®Ých ®Æc biÖt cÇn cã chØ ®Þnh, gi¸m s¸t cña c¸n bé y tÕ.
    77. 77. <ul><li>5. Ph©n lo¹i theo NhËt B¶n: </li></ul><ul><li>5.1. C¸c thùc phÈm c«ng bè vÒ søc khoÎ: </li></ul><ul><ul><li>- HÖ thèng FOSHU (Food for Specific Health Use) – TP dïng cho môc ®Ých ®Æc biÖt. </li></ul></ul><ul><ul><li>-TP cã khuyÕn c¸o chøc n¨ng dinh d­ìng (FNFC) </li></ul></ul><ul><li>5.2. Bèn lo¹i thùc phÈm ®Æc biÖt: </li></ul><ul><ul><li>- Thùc phÈm cho ng­êi èm </li></ul></ul><ul><ul><li>- S÷a bét trÎ em </li></ul></ul><ul><ul><li>- S÷a bét cho phô n÷ cã thai vµ cho con bó </li></ul></ul><ul><ul><li>- Thùc phÈm cho ng­êi giµ nhai nuèt khã </li></ul></ul>
    78. 78. Quy tr×nh chøng nhËn FOSHU Ng­êi ®¨ng ký Nép giÊy ®¨ng ký Phª chuÈn GiÊy ®¨ng ký Bé Y tÕ - Lao ®éng vµ Phóc lîi Tham vÊn (tÝnh an toµn) Tham vÊn ( tÝnh hiÖu qu¶) Héi ®ång c¸c vÊn ®Ò d­îc phÈm vµ vÖ sinh thùc phÈm Héi ®ång an toµn thùc phÈm
    79. 79. B¶ng 4: HÖ thèng ph©n lo¹i FOSHU 100% 617 Céng 1,5% 5,5% 4,1% 5,6% 5,7% 10,2% 11,3% 12,3% 43,6% Tû lÖ 617 SP ®· ®­îc chøng nhËn 9 Muèi canxi cña acid citric vµ acid malic, casein phospho peptide, heme iron, fructooligosaccharide... Liªn quan ®Õn kh¶ n¨ng hÊp thu kho¸ng 9 34 Diacylglycerol, globin ho¸... Liªn quan ®Õn chÊt bÐo 8 25 Isoflavone trong ®Ëu t­¬ng, MPM (protein c¬ b¶n cña s÷a)... Liªn quan ®Õn x­¬ng 7 34 Low-molecular alginate natri nitrate, x¬ trong chÕ ®é ¨n tõ vá h¹t psyllium… T×nh tr¹ng cholesterol & d¹ dµy, liªn quan ®Õn cholesterol vµ chÊt bÐo 6 35 Palatinose, maltose, erythritol... Liªn quan ®Õn r¨ng 5 63 Chitosan, Protein ®Ëu t­¬ng, Low-molecular alginate natri nitrate Liªn quan ®Õn cholesterol 4 70 Lactotori peptide, caseindodeca-peptid, axit geniposidic Liªn quan ®Õn huyÕt ¸p 3 76 Dextrin kh«ng tiªu ho¸ ®­îc, albumin h¹t m×, polyphenol trong l¸ æi, L-arabinose... Liªn quan ®Õn ®­êng trong m¸u 2 269 NhiÒu lo¹i oligodendroglia, lactulose, bifidobacteria, nhiÒu lo¹i vi khuÈn lactic kh¸c nhau, x¬ trong chÕ ®é ¨n (dextrin kh«ng tiªu ho¸ ®­îc, polydextrose, g«m cyamoposis, vá h¹t Psyllium Duy tr× (c©n b»ng) t×nh tr¹ng d¹ dµy, c¶i thiÖn nhu ®éng ruét 1 Sè l­îng ®­îc cÊp phÐp Thµnh phÇn (chÊt dinh d­ìng) chñ yÕu bao gåm Chi tiÕt khuyÕn c¸o søc khoÎ TT
    80. 80. PHẦN III: <ul><li>TÁC DỤNG CỦA </li></ul><ul><li>THỰC PHẨM CHỨC NĂNG </li></ul>
    81. 81. 1. T¸c dông chèng l·o ho¸, kÐo dµi tuæi thä. 2. T¸c dông t¹o søc khoÎ sung m·n. 3. Hç trî ®iÒu trÞ bÖnh tËt. 4. Hç trî lµm ®Ñp. 5. T¨ng søc ®Ò kh¸ng vµ gi¶m nguy c¬ bÖnh tËt 6. Gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ xo¸ ®ãi - gi¶m nghÌo.
    82. 82. <ul><li>I. TÁC DỤNG CHỐNG LÃO HÓA – </li></ul><ul><li>KÉO DÀI TUỔI THỌ </li></ul>
    83. 83. CHỐNG LÃO HÓA – KÉO DÀI TUỔI THỌ <ul><li>Ước muốn </li></ul><ul><li>Mục tiêu </li></ul><ul><li>Hoạt động (nghiên cứu và sản xuất sản phẩm) của loài người qua các giai đoạn. </li></ul><ul><li>-> Kết quả: Tuổi thọ con người ngày càng tăng. </li></ul>
    84. 84. <ul><li>Tần Thủy Hoàng (259 – 210 TCN): </li></ul><ul><li>Khi lên ngôi Hoàng Đế: Cử Từ Phúc đem tiền và người ra biển tới 3 ngọn núi lửa: </li></ul><ul><li>Bồng Lai </li></ul><ul><li>Phương Trượng </li></ul><ul><li>Doanh Châu </li></ul><ul><li>Để tìm thuốc BẤT TỬ. </li></ul>
    85. 85. <ul><li>Minh Thế Tông (1521) – Đời nhà Minh (1368-1644) </li></ul><ul><li>Xây điện Khâm An: Luyện đan làm thuốc “Trường sinh bất lão” </li></ul><ul><li>Tuyển chọn 300 thiếu nữ để lấy nước kinh trộn khoáng vật luyện đan. </li></ul>
    86. 86. 1. ĐỊNH NGHĨA Lão hóa (già) là tình trạng thoái hóa các cơ quan, tổ chức, dẫn tới suy giảm các chức năng của cơ thể và cuối cùng là tử vong.
    87. 87. <ul><li>Suy giảm cấu trúc </li></ul><ul><li>Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ. </li></ul><ul><li>Suy giảm thích nghi </li></ul><ul><li>Suy giảm chức năng. </li></ul>ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống. Tăng cảm nhiễm với bệnh tật: Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh và tử vong
    88. 88. Quá trình phát triển cơ thể: 4 giai đoạn Chức năng Thời gian I. Phôi thai II. Ấu thơ dậy thì III. Trưởng thành (sinh sản) IV. Già – chết
    89. 89. Phân loại lão hóa theo quy mô: <ul><li>Lão hóa tế bào: </li></ul><ul><li>Hạn chế, tiến tới mất khả năng phân chia </li></ul><ul><li>tế bào. </li></ul>2. Lão hóa cơ thể: Suy thoái cấu trúc, chức năng các cơ quan, tổ chức dẫn tới già và chết.
    90. 90. 2. BIỂU HIỆN CỦA LÃO HÓA: <ul><li>2.1. Biểu hiện bên ngoài: </li></ul><ul><ul><li>- Yếu đuối </li></ul></ul><ul><ul><li>- Đi lại chậm chạp </li></ul></ul><ul><ul><li>- Da dẻ nhăn nheo </li></ul></ul><ul><ul><li>- Mờ mắt, đục nhân mắt </li></ul></ul><ul><ul><li>(chân chậm, mắt mờ) </li></ul></ul><ul><ul><li>- Trí nhớ giảm, hay quên. </li></ul></ul><ul><ul><li>- Phản xạ chậm chạp. </li></ul></ul>
    91. 91. <ul><ul><li>+ Khối lượng não giảm. </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Các tuyến nội tiết nhỏ dần, giảm tiết hormone </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Các chức năng sinh lý giảm: </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng tiêu hóa. </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng hô hấp. </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng tuần hoàn. </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng bài tiết. </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng thần kinh </li></ul></ul><ul><ul><li>Chức năng sinh dục. </li></ul></ul><ul><ul><li>+ Khả năng nhiễm bệnh tăng: </li></ul></ul><ul><ul><li>Bệnh nhiễm trùng. </li></ul></ul><ul><ul><li>Bệnh không, nhiễm trùng: tim mạch, xương khớp, chuyển hóa, thần kinh… </li></ul></ul>2.2. Biểu hiện bên trong:
    92. 92. 2.3. Các mức độ thay đổi trong lão hóa: <ul><li>2.3.1. Thay đổi ở mức toàn thân: </li></ul><ul><li>Ngoại hình: dáng dấp, cử chỉ. </li></ul><ul><li>Thể lực: giảm sút. </li></ul><ul><li>Tăng tỷ lệ mỡ (các thuốc tan trong mỡ sẽ tồn lưu lâu hơn và chậm hấp thu). </li></ul><ul><li>Giảm tỷ lệ nước (các thuốc tan trong nước nhanh bị đào thải). </li></ul>
    93. 93. 2.3.2. Thay đổi ở mức cơ quan hệ thống: <ul><li>Hệ thần kinh: </li></ul><ul><li>Giảm số lượng tế bào thần kinh </li></ul><ul><li>Trong thân tế bào TK tích tụ sắc tố: Lipofuchsin (chất đặc trưng quá trình lão hóa). </li></ul><ul><li>Giảm sản xuất chất dẫn truyền TK ở đầu mút TK. Do đó gây tăng ngưỡng và giảm tốc độ dẫn truyền. </li></ul><ul><li>Giảm sản xuất Cathecholamin do đó giảm hưng phấn. Nếu đến mức trầm cảm thì là bệnh. </li></ul><ul><li>Giảm sản xuất Dopamin khiến dáng đi cứng đờ. Nếu đến mức run rẩy (Parkinson) thì là bệnh. </li></ul><ul><li>Giảm trí nhớ. </li></ul><ul><li>Chức năng vùng dưới đồi giữ được ổn định nhưng dễ mất cân bằng. </li></ul>
    94. 94. Hệ nội tiết: <ul><li>Giảm sản xuất Hormone. </li></ul><ul><li>Giảm mức nhạy cảm cơ quan đích các thay đổi rõ rệt là: </li></ul><ul><li>Suy giảm hoạt động tuyến sinh dục. </li></ul><ul><li>Suy giảm hoạt động tuyến yên. </li></ul><ul><li>Suy giảm hoạt động tuyến thượng thận. </li></ul><ul><li>Suy giảm hoạt động tuyến Giáp (ảnh hưởng thân nhiệt – khó duy trì khi nóng – lạnh). </li></ul><ul><li>Tuyến tụy: Thiểu năng tế bào Beeta (do già và sau thời gian dài tăng tiết), giảm cảm thụ với Insulin, dẫn tới RLCH glucid -> nguy cơ đái đường. </li></ul><ul><li>Tuyến ức: Giảm kích thước và chức năng ngay khi cơ thể còn trẻ, đến trung niên thì thoái hóa hẳn, góp phần làm suy giảm miễn dịch ở người già. </li></ul>
    95. 95. Hệ miễn dịch trong lão hóa: <ul><li>Giảm hiệu giá và đáp ứng tạo kháng thể. </li></ul><ul><li>Tăng sản xuất tự kháng thể (gặp 10 – 15% người già): KT chống hồng cầu bản thân, KT chống AND, KT chống Thyroglubin, KT chống tế bào viền dạ dày, yếu tố dạng thấp… </li></ul><ul><li>Giảm đáp ứng miễn dịch tế bào. </li></ul><ul><li>Giảm khả năng chống đỡ không đặc hiệu. </li></ul>
    96. 96. Mô liên kết trong lão hóa: <ul><li>Phát triển quá mức về số lượng </li></ul><ul><li>Giảm chất lượng và chức năng hay thấy ở gan, tim, phổi, thận, da… </li></ul><ul><li>Xơ hóa (Sclerose) các cơ quan, tổ chức: vách mạch, gan, phổi, cơ quan vận động… </li></ul><ul><li>Hệ xương ở người già cũng bị xơ, giảm lắng đọng Ca, dễ thoái hóa khớp, loãng xương. Sự thay đổi về lượng và chất của tổ chức liên kết là đặc trưng của sự lão hóa! </li></ul>
    97. 97. Hệ tuần hoàn trong quá trình lão hóa <ul><li>HA tăng theo tuổi. </li></ul><ul><li>Xơ hóa tim và mạch. </li></ul><ul><li>Cung lượng và lưu lượng tim giảm: mỗi năm tăng lên gây giảm 1% thể tích/phút và 1% lực bóp tim. </li></ul><ul><li>Giảm mật độ mao mạch trong mô liên kết, dẫn tới kém tưới máu cho tổ chức, đồng thời màng cơ bản mao mạch dày lên, dẫn tới kém trao đổi chất qua mao mạch. </li></ul><ul><li>Hệ tuần hoàn kém đáp ứng và nhạy cảm với điều hòa của nội tiết và thần kinh. </li></ul>
    98. 98. Hệ hô hấp: <ul><li>Phát triển mô xơ ở phổi, mô liên kết phát triển làm vách trao đổi dày hơn. </li></ul><ul><li>Nhu mô phổi kém đàn hồi. </li></ul><ul><li>Mật độ mao mạch quanh phế nang giảm. </li></ul><ul><li>Dung tích sống giảm dần theo tuổi già. </li></ul>
    99. 99. Hệ tạo máu và cơ quan khác. <ul><li>Sự tạo máu của tủy xương giảm rõ rệt. </li></ul><ul><li>Ống tiêu hóa kém tiết dịch </li></ul><ul><li>Khối cơ và lực co cơ đều giảm. </li></ul>
    100. 100. 2.3.3. Thay đổi ở mức tế bào: <ul><li>Giảm số lượng tế bào (Tế bào gốc). </li></ul><ul><li>Giảm khả năng phân chia </li></ul><ul><li>Kéo dài giai đoạn phân bào </li></ul><ul><li>Ở những tế bào phân chia không được thay thế (biệt hóa cao), tồn tại suốt cuộc đời cá thể (tế bào cơ tim, cơ vân, tế bào tháp thùy trán…): ở người già: các tế bào này đáp ứng kém với sự tăng tải chức năng, cấu trúc tế bào thay đổi, thu hẹp bộ máy sản xuất protein (Ribosom), tăng số lượng và kích thước thể tiêu (Lysosom), giảm chuyển hóa năng lượng, giảm dẫn truyền, giảm đáp ứng kích thích… </li></ul>
    101. 101. 2.3.4. Thay đổi ở mức phân tử trong lão hóa: <ul><li>Tăng tích lũy các loại phân tử trong trạng thái bệnh lý: </li></ul><ul><li>Chất Lipofuscin trong nhiều loại thế bào. </li></ul><ul><li>Chất Hemosiderin trong đại thực bào hệ liên vòng. </li></ul><ul><li>Chất dạng tinh bột (Amyloid) </li></ul><ul><li>Các phân tử Collagen trở nên trơ, ỳ, kém hòa tan, dễ bị co do nhiệt. </li></ul><ul><li>Các Men (Enzyme): giảm dần hoạt động và mất dần chức năng đặc hiệu. </li></ul><ul><li>Các biến đổi ADN, ARN, sai lệch nhiễm sắc thể. </li></ul>
    102. 102. 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ lão hóa: <ul><li>Tính cá thể. </li></ul><ul><li>Điều kiện ăn uống </li></ul><ul><li>Điều kiện ở, môi trường sống </li></ul><ul><li>ĐIều kiện làm việc. </li></ul><ul><li>Hai yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng tới tốc độ lão hóa: </li></ul><ul><li>Sự giảm thiểu Hormone. </li></ul><ul><li>Sự phá hủy của các gốc tự do. </li></ul><ul><li>(6) Sử dụng TPCN bổ sung các chất dinh dưỡng và hoạt chất sinh học: </li></ul><ul><li>Bổ sung các Hormone </li></ul><ul><li>Bổ sung các chất AO </li></ul><ul><li>Bổ sung các Vitamin </li></ul><ul><li>Bổ sung các chất Adaptogen (chất thích nghi). </li></ul><ul><li>Bổ sung các chất vi lượng. </li></ul><ul><li>Bổ sung các hoạt chất sinh học, amino acid, hợp chất lipid… </li></ul>
    103. 103. 2.5. Lão hóa và bệnh tật: <ul><li>2.5.1. Cơ chế: </li></ul><ul><li>(1) Lão hóa làm giảm chức năng và thay đổi cấu trúc do đó: hạn chế khả năng thích ứng và phục hồi, đưa đến rối loạn cân bằng nội môi. Đó là tiền đề cho bệnh tật xuất hiện. </li></ul><ul><li>(2) Lão hóa dẫn tới tình trạng kém bảo vệ: Thông qua biểu hiện “Ngũ giảm tam tăng”: </li></ul><ul><li>+ NGŨ GIẢM: </li></ul><ul><li>Giảm tái tạo, giảm phục hồi. </li></ul><ul><li>Giảm đáp ứng với Hormone, các kích thích… </li></ul><ul><li>Giảm sản xuất: kháng thể, Hormone, tế bào máu, các dịch, tổng hợp protein… </li></ul><ul><li>Giảm tỷ lệ nước trong tế bào, cơ quan, tổ chức. </li></ul><ul><li>Giảm chuyển hóa năng lượng. </li></ul><ul><li>+ TAM TĂNG: </li></ul><ul><li>Tăng sinh chất xơ, tổ chức liên kết dẫn tới tăng xơ hóa các cơ quan tổ chức. </li></ul><ul><li>Tăng tích lũy các chất trở ngại và độc hại, tăng số lượng và kích thích thể tiêu trong tế bào: </li></ul><ul><li>Tăng độ dày và độ xơ các màng mạch, màng tế bào. </li></ul>
    104. 104. 2.5.2. Bệnh đặc trưng cho tuổi già: <ul><li>Ung thư </li></ul><ul><li>Bệnh tim mạch </li></ul><ul><li>Bệnh tiểu đường </li></ul><ul><li>Loãng xương </li></ul><ul><li>Rối loạn chuyển hóa </li></ul><ul><li>Bệnh thần kinh </li></ul><ul><li>Bệnh hô hấp </li></ul><ul><li>Bệnh nhiễm trùng </li></ul><ul><li>Bệnh tiêu hóa… </li></ul><ul><li>Qua thống kê cho thấy: Người già ≥ 65 tuổi có 1 – 3 bệnh mạn tính. </li></ul>
    105. 105. 3. CƠ CHẾ LÃO HÓA <ul><li>3.1. Học thuyết chương trình hóa (Program Theory): </li></ul><ul><li>Lão hóa được lập trình về mặt di truyền bởi các gen lão hóa nhằm loại trừ tế bào, cơ thể hết khả năng sinh sản và thích nghi, thay thế bằng các thế hệ mới. </li></ul><ul><li>Cơ thể có các gen phát triển (giúp cơ thể phát triển, mau lớn) và các gen lão hóa (giúp cơ thể già đi và chết ) theo quy luật tiến hóa và chọn lọc (chọn lọc để tiến hóa). </li></ul><ul><li>3.2. Học thuyết Gốc tự do (Free Radical Theory) </li></ul><ul><li>Gốc tự do là các Gốc hóa học (nguyên tử, phân tử, ion) mang 1 điện tử tự do (chưa cặp đôi) ở vòng ngoài nên mang điện tích âm nên có khả năng oxy hóa các tế bào, nguyên tử, phân tử khác. </li></ul><ul><li>Tác động của FR: </li></ul><ul><li>Làm tổn thương hoặc chết tế bào. </li></ul><ul><li>Làm hư hại các AND </li></ul><ul><li>Gây sưng, viêm các tổ chức liên kết. </li></ul>
    106. 106. CÁC GỐC TỰ DO ĐƯỢC TẠO RA NHƯ THẾ NÀO? <ul><li>1. Quá trình hô hấp bình thường và quá trình thoái hóa. </li></ul><ul><li>2. Các chất ô nhiễm trong không khí. </li></ul><ul><li>3. Ánh nắng mặt trời. </li></ul><ul><li>4. Bức xạ ion (ví dụ : tia X). </li></ul><ul><li>5. Thuốc. </li></ul><ul><li>6. Virus. </li></ul><ul><li>7. Vi khuẩn. </li></ul><ul><li>8. Ký sinh trùng. </li></ul><ul><li>9. Mỡ thực phẩm. </li></ul><ul><li>10. Stress. </li></ul><ul><li>11. Các tổn thương. </li></ul>
    107. 107. CÁC TẦNG KHÍ QUYỂN S <ul><li>Chiếm ¾ khối lượng </li></ul><ul><li>KK của KQ </li></ul><ul><li>KK luôn chuyển động </li></ul><ul><li>cả ngang và dọc </li></ul><ul><li>Áp suất và nhiệt độ giảm theo độ cao. </li></ul><ul><li>↑ 100m->↓0,6 o C </li></ul><ul><li>↑ 10,5m->↓1mmHg </li></ul>5-6 Km 11-18 Km 7-8 Km N 30-35 Km 35-80 Km 60-80 Km 80-600 Km 600-6.000 Km 6.000-60.000 Km Vành đai phóng xạ Tầng điện ly Tầng bình lưu Tầng đối lưu Lớp đẳng nhiệt T o C = -55 o C Lớp nóng T o C = 65-75 o C Lớp lạnh <ul><li>KK loãng </li></ul><ul><li>Có các ion do bức xạ UV, tia vũ trụ ion hóa các nguyên tử khí. </li></ul>Vành đai phóng xạ trong Vành đai phóng xạ ngoài
    108. 108. Ghi chú: 1Nm = 10 -9 m CÁC YẾU TỐ VẬT LÝ CỦA KHÔNG KHÍ Nhiệt độ (lên cao 100m ↓ 0,6 o C) Độ ẩm Các bức xạ Tốc độ chuyển động KK Áp suất khí quyển: - Ở 0 o C, ngang mặt biển: 760mmHg. - ↑ 10,5m ->↓ 1mm Hg <ul><li>Điện tích khí quyển </li></ul><ul><li>Ion nhẹ: 400-2000/ml </li></ul><ul><li>N/n > 10-20: Ô nhiễm </li></ul>Bức xạ vô tuyến (100.000km-0,1mm) Nhiệt Nhiệt Kích thích Kích thích Phóng xạ Bức xạ mặt trời Hồng ngoại (2.800-760 Nm) Nhìn thấy (760-400 Nm) Tử ngoại (400-1 Nm) Bx ion hóa Tia Rơnghen (1-0,001 Nm) Tia Gamma ( ≤ 0,001 Nm)
    109. 109. CÁC THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA KHÔNG KHÍ 78,000000 20,930000 0,940000 0,030000 0,010000 0,001500 0,000150 0,000100 0,0000050 0,000007 <ul><li>Nitơ (N2) </li></ul><ul><li>Oxy (O2) </li></ul><ul><li>Acgon (A) </li></ul><ul><li>Thán khí (CO2). </li></ul><ul><li>Hydro (H2). </li></ul><ul><li>Neon (Ne). </li></ul><ul><li>Heli (He). </li></ul><ul><li>Kripton (Kr) </li></ul><ul><li>Xê non (Xe) </li></ul><ul><li>Ozon (O3) </li></ul><ul><li>Chất khác: </li></ul><ul><li>Hơi nước </li></ul><ul><li>Bụi </li></ul><ul><li>VSV </li></ul><ul><li>CO, NH3, N2O5, N2O4, NO, SO2, H2S. </li></ul>1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Tỷ lệ % thể tích Chất khí TT
    110. 110. NHỮNG VẤN ĐỀ SỨC KHỎE LIÊN QUAN GỐC TỰ DO <ul><li>Viêm khớp </li></ul><ul><li>Ung thư </li></ul><ul><li>Rối loạn chức năng gan, thận. </li></ul><ul><li>Rối loạn tim mạch </li></ul><ul><li>Suy giảm hệ thống miễn dịch </li></ul><ul><li>Suy giảm chức năng nghe – nhìn. </li></ul><ul><li>Rối loạn và tổn thương da </li></ul><ul><li>Chứng viêm nhiễm </li></ul>
    111. 111. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA Sinh Tö Qu¸ tr×nh l·o ho¸ §K sèng, m«i tr­êng TÝnh c¸ thÓ, di truyền §iÒu kiÖn ¨n uèng Giảm thiểu Hormone (Yên, Tùng, Sinh dục…) Điều kiện lao động GÔC TỰ DO Bổ sung các chất dinh dưỡng, TPCN <ul><li>YÕu ®uèi </li></ul><ul><li>Mê m¾t, ®ôc nhân </li></ul><ul><li>§i l¹i , vận động chËm ch¹p </li></ul><ul><li>Gi¶m ph¶n x¹ </li></ul><ul><li>Gi¶m trÝ nhí </li></ul><ul><li>Da nh¨n nheo </li></ul>BiÓu hiÖn bªn ngoµi <ul><li>Khèi l­îng n·o gi¶m </li></ul><ul><li>Néi tiÕt gi¶m </li></ul><ul><li>Chøc n¨ng gi¶m </li></ul><ul><li>T¨ng chøng, bÖnh: </li></ul><ul><ul><li>Tim m¹ch </li></ul></ul><ul><ul><li>H« hÊp </li></ul></ul><ul><ul><li>Tiªu ho¸ </li></ul></ul><ul><ul><li>X­¬ng khíp, tho¸i ho¸ </li></ul></ul><ul><ul><li>ChuyÓn ho¸… </li></ul></ul>BiÓu hiÖn bªn trong
    112. 112. SỰ CÂN BẰNG AO – FR, QUYẾT ĐỊNH TỐC ĐỘ LÃO HÓA: <ul><li>Gốc tự do (FR) được tạo ra trong cơ thể hàng ngày khoảng 10.000.000 FR </li></ul><ul><li>Các FR bị phân hủy bởi các chất chống oxy hóa (Antioxydant – AO). </li></ul><ul><li>Tốc độ lão hóa phụ thuộc vào sự chênh lệch giữa AO & FR. </li></ul><ul><li>Nếu AO chiếm ưu thế: trẻ lâu – thọ lâu. </li></ul><ul><li>Nếu FR chiếm ưu thế: già nhanh – chóng chết. </li></ul>
    113. 113. <ul><li>Các chất chống oxy hóa: chủ yếu do thực phẩm cung cấp hàng ngày: </li></ul><ul><li>Hệ thống men của cơ thể. </li></ul><ul><li>Các Vitamin: A, E, C, B… </li></ul><ul><li>Các chất khoáng: Zn, Mg, Cu, Fe… </li></ul><ul><li>Hoạt chất sinh học: Hoạt chất chè xanh, thông biển, đậu tương, rau - củ - quả, dầu gan cá… </li></ul><ul><li>Các chất màu trong thực vật: Flavonoid… </li></ul>
    114. 114. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO (FREE RADICAL THEORY OF AGING) Hàng rào Bảo vệ AO FR -Nguyên tử -Phân tử -Ion e lẻ đôi, vòng ngoài <ul><li>Hệ thống men </li></ul><ul><li>Vitamin: A, E, C, B… </li></ul><ul><li>Chất khoáng </li></ul><ul><li>Hoạt chất sinh hóa: </li></ul><ul><li>(chè, đậu tương, </li></ul><ul><li>rau-củ-quả, dầu gan cá…) </li></ul><ul><li>5. Chất màu thực vật (Flavonoid) </li></ul><ul><li>Hô hấp </li></ul><ul><li>Ô nhiễm MT </li></ul><ul><li>Bức xạ mặt trời </li></ul><ul><li>Bức xạ ion </li></ul><ul><li>Thuốc </li></ul><ul><li>Chuyển hóa </li></ul>FR mới Phản ứng lão hóa dây chuyền Khả năng oxy hóa cao Phân tử acid béo Phân tử Protein Vitamin Gen TB não TB võng mạc VXĐM Biến đổi cấu trúc Ức chế HĐ men K Parkinson Mù 7. Vi khuẩn 8. Virus 9. KST 10. Mỡ thực phẩm 11. Các tổn thương 12. Stress.
    115. 115. 4. TPCN CHỐNG LÃO HÓA: THỰC PHẨM CHỨC NĂNG Làm cho AO vượt trội Chống lão hóa Tế bào Chống lão hóa Tổ chức Chống lão hóa cơ thể Cung cấp chất AO 1.Vitamin: A, E, C, B… 2.Các chất khoáng 3.Hoạt chất sinh học 4.Chất màu thực vật 5. Các Enzym Bổ sung Hormone 1. Hormone sinh dục 2. Hormone phát triển (tuyến yên) 3. Hormone tuyến tùng Ngăn ngừa nguy cơ bệnh tật 1. Tăng sức đề kháng 2. Giảm thiểu nguy cơ gây bệnh 3. Hỗ trợ điều trị bệnh tật Tăng sức khỏe sung mãn 1. Phục hồi, tăng cường, Duy trì chức năng tổ chức, cơ quan. 2. Tạo sự khỏe mạnh, không bệnh tật 1. Kt gen phát triển, ức chế gen lão hóa. 2. Kéo dài thời gian sinh sản. Giảm thiểu bệnh tật Tạo sự khỏe mạnh của TB + cơ thể
    116. 116. <ul><li>II. TÁC DỤNG TẠO SỨC KHỎE </li></ul><ul><li>SUNG MÃN </li></ul>
    117. 117. TPCN t¹o søc kháe sung m·n Tác dụng của TPCN đối với quá trình sống Thùc phÈm chøc n¨ng Axit amin Kho¸ng chÊt Vitamin 1. Tham gia cÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc cña c¬ thÓ Ho¹t chÊt sinh häc 2. Tham gia qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt Sù sèng
    118. 118. ChÕ ®é ¨n uèng vµ dinh d­ìng Søc kháe sung m·n Gi¶i táa c¨ng th¼ng VËn ®éng th©n thÓ * Bæ sung Vitamin * Bæ sung kho¸ng chÊt * Bæ sung axit amin * Ho¹t chÊt th¶o méc, th¶o d­îc, ho¹t chÊt sinh häc. TPCN T×nh tr¹ng søc khoÎ cã chÊt l­îng cao T×nh tr¹ng kh«ng cã chøng, bÖnh (viªm khíp, huyÕt ¸p cao, ®¸i ®­êng, bÐo ph×, ®ét quþ, K, mÊt trÝ … Tam t©m <ul><li>1. T©m b×nh th­êng </li></ul><ul><li>M·n nguyÖn c«ng viÖc </li></ul><ul><li>Kh«ng tham väng </li></ul><ul><li>2. T©m b×nh th¶n </li></ul><ul><li>Kh«ng ham lîi, ®Þa vÞ </li></ul><ul><li>Thµnh c«ng: b×nh tĩnh </li></ul><ul><li>ThÊt b¹i: b×nh thản </li></ul><ul><li>3. T©m b×nh hoµ </li></ul><ul><li>Quan hÖ trong c¬ quan </li></ul><ul><li>Quan hÖ ë gia ®×nh </li></ul><ul><li>Quan hÖ x· héi </li></ul><ul><li>Toµn diÖn </li></ul><ul><li>N©ng dÇn </li></ul><ul><li>Th­êng xuyªn </li></ul><ul><li>Thùc sù, thùc tÕ </li></ul>
    119. 119. Bằng cách nào để có sức khỏe tốt? Hãy giữ cho hệ đường ruột khỏe mạnh! Giảm stress Ăn uống cân bằng, hợp lý TPCN= Bổ sung khuẩn có lợi (Probiotics) Vận động thể lực
    120. 120. HỆ VI SINH VẬT ĐƯỜNG RUỘT <ul><li>. Tổng lượng vi khuẩn đường ruột khoảng: 100,000,000,000,000 (100 trillions) </li></ul><ul><li>( Tế bào cơ thể: 10,000,000,000,000) </li></ul><ul><li>. Có hơn 400 loài, ước khoảng: 1.0 ~1.5 kg </li></ul>
    121. 121. Dạ dày 10 0 -10 3 CFU/ml Lactobacillus Streptococcus Staphylococcus Enterobactericeae Yeasts Ruột kết 10 10 -10 12 CFU/ml Bacteroides Eubacterium Clostridium Peptostreptococcus Streptococcus Bifidobacterium Fusobacterium Lactobaccillus Enterobacteriaceae Staphylococcus Yeasts Tá tràng & hỗng tràng 10 2 -10 5 CFU/ml Lactobacillus Streptococcus Enterobacteriaceae Staphylococcus Yeasts Ruột hồi & Ruột tịt 10 3 -10 9 CFU/ml Bifidobacterium Bacteroides Lactobacillus Enterobacteriaceae Staphylococcus Clostridium Yeasts
    122. 122. <ul><li>Tổng hợp vitamins </li></ul><ul><li>Hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu </li></ul><ul><li>Ngăn ngừa nhiễm </li></ul><ul><li>Tăng cường hệ miễn dịch </li></ul>* Lactobacillus * Bifidobacteria Vi khuẩn có lợi (Vi khuẩn tốt) Tăng cường sức khỏe : 85%
    123. 123. <ul><li>Gây ra các chất hoại tử </li></ul><ul><li>(NH3,H2S, Amines, Phenols, Indole etc) </li></ul><ul><li>Kích thích tạo các hợp chất gây ung thư. </li></ul><ul><li>Sản xuất độc tố. </li></ul>Suy giảm sức khỏe Vi khuẩn gây hại (Vi khuẩn xấu) : 15% Echericia coli Staphylococcus Bacteroides Clostridium
    124. 124. Hiệu quả của Probiotic đối với sức khỏe con người. <ul><li>1. Cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột </li></ul><ul><li>2. Ức chế sự hình thành các chất gây hoại tử ruột, giảm sản xuất độc tố. </li></ul><ul><li>3. Điều hòa hệ miễn dịch. </li></ul><ul><li>4 . Cải thiện tình trạng không dung nạp lactose. </li></ul><ul><li>5. Giảm hàm lượng cholesterol và nguy cơ gây các bệnh tim mạch. </li></ul><ul><li>6. Cải thiện những rối loạn và bệnh của ruột. </li></ul><ul><li>7. Giảm dị ứng. </li></ul><ul><li>8. Tổng hợp Vitamin. </li></ul><ul><li>9. Cải thiện sự hấp thu khoáng. </li></ul>
    125. 125. <ul><li>III. TPCN - HỖ TRỢ LÀM ĐẸP CHO </li></ul><ul><li>CƠ THỂ </li></ul>
    126. 126. <ul><li>Sắc đẹp là gì? </li></ul><ul><li>Beautiful, Handsome </li></ul><ul><li>Có hình thức, phẩm chất </li></ul><ul><li>Có sự hài hoà, cân xứng </li></ul><ul><li>Làm cho người ta thích ngắm ưa nhìn </li></ul>
    127. 127. Đẹp hình thức Biểu hiện sắc đẹp Đẹp nội dung Không có bệnh tật Có sức bền bỉ, dẻo dai Các chức năng bền vững Cân đối chiều cao, cân nặng - BMI = 18,5 – 24,9 kg/m 2 - Ba chỉ số đo Biểu hiện Mắt, mũi, tai Ngực, mông Đầu, tóc Dáng: đi, đứng, nằm, ngồi Da Răng, miệng Lời nói
    128. 128. BẢY BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG VÀ GIỮ VỮNG SẮC ĐẸP 1, Ăn đủ số lượng (ăn theo BMI) 2, Ăn đủ chất lượng 3, Tăng cường - Đạm thực vật - Rau quả - Axit béo không no
    129. 129. 4, Sử dụng thực phẩm chức năng + Bổ sung vitamin + Bổ sung khoáng chất + Bổ sung hoạt chất sinh học
    130. 130. 5, Vận động thể lực hợp lý 6, Thực hiện kế hoạch hoá gia đình 7, Giải toả căng thẳng
    131. 131. CHỨC NĂNG CỦA DA 1. Vỏ bao bọc, che chở bảo vệ các cơ quan, tổ chức 2. Điều hòa nhiệt 3. Dự trữ: muối, nước (9%), vitamin, đường, đạm, mỡ (10-15kg) 4. Chức năng cảm giác . 5. Bài tiết: * 2-5 triệu tuyến mồ hôi. * Tuyến bã. 6. Bảo vệ: pH da = 5,5 – 6,5. 7. Sản xuất sắc tố: * Melamin. * Cholesterol ( As = Vit. D) 8. Điều hòa huyết áp: Lưu lượng máu dưới da: 500ml/phút. Khi xúc cảm, lạnh -> dồn vào trong gây tăng huyết áp <ul><li>9. Chức năng phản chiếu (nhiệt kế sức khỏe). </li></ul><ul><li>Bệnh tim mạch: xanh xao. </li></ul><ul><li>Bệnh gan, mật, tụy: vàng da. </li></ul><ul><li>Suy thận, bệnh thượng thận : xạm da. </li></ul><ul><li>Bệnh thận: da nề, phù. </li></ul><ul><li>- Da nổi cục, màu sắc, khô ướt, vẩy… </li></ul>10. Chức năng làm đẹp
    132. 132. 1. Thùc phÈm chøc n¨ng bæ sung vitamin: - Vitamin A: Hç trî lµn da, niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng l·o ho¸ da vµ gióp tuyÕn néi tiÕt ho¹t ®éng tèt, h¹n chÕ môn trøng c¸ ë da. - C¸c vitamin B1, B2, B6, C, Niaxin... hç trî da vµ niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng nøt nÎ. - Vitamin E: gióp l«ng t¬ vµ da l¸ng m­ît, h¹n chÕ c¸c vÕt nh¨n, vÕt n¸m. Vai trß cña c¸c vitamin víi da rÊt quan träng, cho nªn ng­êi ta cßn gäi c¸c vitamin lµ “ Vitamin lµm ®Ñp ”. - Vitamin B5: ®­îc dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm b¶o vÖ, lµm ®Ñp da. TPCN HỖ TRỢ LÀM ĐẸP DA
    133. 133. 2. TPCN bæ sung c¸c kho¸ng chÊt cã t¸c dông víi c¸c chøc n¨ng cña da. - KÏm: tham gia lµm liÒn vÕt th­¬ng ë da. - Silic: cã t¸c dông lµm t¸i t¹o l¹i c¸c m« liªn kÕt d­íi da. - L­u huúnh: t¹o nªn sù thÝch nghi cña da. 3. TPCN bæ sung collagen gióp lµn da ®µn håi vµ ch¾c khoÎ, gi÷ ®é Èm cho da, lµm da s¸ng h¬n.
    134. 134. 4. HiÖn nay ®· cã nhiÒu TPCN hç trî t¨ng c­êng c¸c chøc n¨ng cña da, lµm ®Ñp da vµ phßng chèng ®­îc nhiÒu bÖnh vÒ da : - C¸c s¶n phÈm cña L« héi cã t¸c ®éng b¶o vÖ da, lµm ®Ñp vµ mÞn da. - C¸c chÊt Carotenoid: β - caroten, lycopen, Lutein cã t¸c dông lµm mÞn vµ ®Ñp da. - C¸c Isoflavon cña §Ëu t­¬ng, S¾n d©y lµm mÞn da, ®Æc biÖt lµ da mÆt, ngùc, vó, cßn lµm ch¾c vµ s¨n vó. - ChÊt tiÒn Hormone sinh dôc n÷ (Pregnenolon) cã t¸c dông lµm mÊt c¸c vÕt nh¨n ë da, nhÊt lµ ë khoÐ m¾t.
    135. 135. <ul><li>IV. TPCN - TĂNG SỨC ĐỀ KHÁNG, </li></ul><ul><li>GIẢM NGUY CƠ BỆNH TẬT </li></ul>
    136. 136. Miễn dịch = khả năng đề kháng của cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh Đề kháng đặc hiệu Đề kháng không đặc hiệu Hàng rào bảo vệ cơ thể Da Niêm mạc Mồ hôi Dịch nhày Thực bào <ul><li>KT không đặc hiệu: </li></ul><ul><li>Lysin </li></ul><ul><li>Leukin… </li></ul>KT dịch thể KT cố định (KT trung gan TB) Globulin miễn dịch IgG IgA IgM IgD IgE <ul><li>Liên kết chặt chẽ trên mặt </li></ul><ul><li>tế bào sx ra KT (TBT) </li></ul><ul><li>Cùng với TB tới </li></ul><ul><li>kết hợp với KN </li></ul>KN
    137. 137. TPCN TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG MIỄN DỊCH <ul><li>TPCN tăng cường hệ thống miễn dịch (sức đề kháng) không đặc hiệu : </li></ul>TPCN Bổ sung các chất dinh dưỡng Tuyến ngoại tiết Cơ quan tạo máu <ul><li>Tăng sx: </li></ul><ul><li>Dịch nhày </li></ul><ul><li>Các men </li></ul><ul><li>Mồ hôi </li></ul><ul><li>Trung gian hóa học… </li></ul>Tuyến nội tiết Tăng tổng hợp Protein Tăng sức đề kháng Tăng sx và tái tạo máu Tăng sx Hormone
    138. 138. TPCN Hỗ trợ các chức năng cơ thể Tăng sức đề kháng Giảm nguy cơ mắc bệnh Rối loạn chuyển hóa Suy dinh dưỡng Lão hóa Bệnh mạn tính
    139. 139. TPCN Cung cấp các chất chống oxy hóa Giảm tác hại gốc tự do Bảo vệ ADN Bảo vệ tế bào Tăng sức đề kháng
    140. 140. TPCN Tăng cường các chức năng của da Bảo vệ cơ thể
    141. 141. TPCN Cung cấp hoạt chất Ức chế Cytokin gây viêm Chống viêm Ức chế men C0X - 2 Tăng sức đề kháng Các sp TPCN: - Tỏi - Cà – rốt, Sp thực vật. - Probiotics - Bổ sung Zn, vi khoáng. - Bổ sung Vitamin - Bổ sung Acid amin. - Bổ sung hoạt chất sinh học
    142. 142. TPCN HỖ TRỢ TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG MIỄN DỊCH ĐẶC HIỆU Kháng nguyên Cơ thể Kháng thể TPCN <ul><li>Nấm linh chi </li></ul><ul><li>Nấm hương </li></ul><ul><li>Tảo </li></ul><ul><li>Vitamin A, D, E, C </li></ul><ul><li>Chất khoáng: Zn, Ca ++ … </li></ul><ul><li>Sâm </li></ul><ul><li>Hoàng kỳ </li></ul><ul><li>Đông trùng hạ thảo </li></ul><ul><li>Noni </li></ul><ul><li>Sữa ong chúa </li></ul><ul><li>Acid amin </li></ul><ul><li>… </li></ul>
    143. 143. TÓM TẮT Hệ thống bảo vệ Quân chính quy Quân địa phương Dân quân – Tự vệ <ul><li>Miễn dịch dịch thể </li></ul><ul><li>KN - KT </li></ul>Miễn dịch TB <ul><li>Hàng rào bảo vệ: </li></ul><ul><li>Da </li></ul><ul><li>Niêm mạc </li></ul><ul><li>Chất nhày. </li></ul>Tác nhân tấn công, xâm lược TPCN 1. Chống oxy hóa 2. Tạo sức khỏe sung mãn 3. Tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh tật 4. Hỗ trợ điều trị bệnh tật 5. Hỗ trợ làm đẹp cơ thể
    144. 144. <ul><li>V. TPCN - HỖ TRỢ PHÒNG VÀ </li></ul><ul><li>ĐIỀU TRỊ BỆNH TẬT </li></ul>
    145. 145. TPCN hỗ trợ phòng và điều trị bệnh Thùc phÈm chøc n¨ng Vitamin Axit amin Kho¸ng chÊt CÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc Ho¹t chÊt sinh häc Qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt ( ®ång ho¸ - dÞ ho¸) Phßng vµ hç trî ®iÒu trÞ bÖnh Phôc håi chøc n¨ng Phôc håi cÊu t¹o vµ chuyÓn ho¸
    146. 146. <ul><li>TPCN VÀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG </li></ul>
    147. 147. TÌNH HÌNH VÀ NGUY CƠ <ul><li>Hiện tại: thế giới có 180.000.000 người mắc bệnh. </li></ul><ul><li>Số liệu tăng gấp đôi: 360.000.000 người vào năm 2030. </li></ul><ul><li>Mỗi năm có 3.200.000 người chết vì ĐTĐ (tương đương chết vì HIV/AIDS). </li></ul><ul><li>Mỗi ngày: 8.700 người chết vì ĐTĐ. </li></ul><ul><li>Mỗi phút: 06 người chết vì ĐTĐ. </li></ul><ul><li>Mỗi 10 giây: 01 người chết vì ĐTĐ. </li></ul>
    148. 148. Chi phí: <ul><li>Chi phí về Y tế cho người ĐTĐ gấp 2-3 lần người không có bệnh. </li></ul><ul><li>Ngân sách dành cho chăm sóc người ĐTĐ ở độ tuổi 20-79 từ 153-286 tỷ USD (2003). </li></ul><ul><li>Năm 2007: 232 tỷ USD chi cho điều trị và phòng chống ĐTĐ. </li></ul><ul><li>Năm 2007: Nước Mỹ chi 174 tỷ cho ĐTĐ. </li></ul>
    149. 149. VIỆT NAM <ul><li>* Tỷ lệ gia tăng ĐTĐ: 8-20%/năm (nhất thế giới). </li></ul><ul><li>* Theo Viện Nội tiết: </li></ul><ul><li>+ Năm 2007: 2.100.000 ca ĐTĐ. </li></ul><ul><li>+ Ước tính 2005: 4.200.000 ca ĐTĐ. </li></ul><ul><li>* 65% trong số bị ĐTĐ: không biết mình bị mắc bệnh. </li></ul><ul><li>* Tỷ lệ mắc bệnh ở thành thị: 4%. </li></ul><ul><li>* Tỷ lệ mắc bệnh ở nông thôn: 2 - 2,5%. </li></ul>
    150. 150. 1. ĐỊNH NGHĨA: <ul><li>Héi chøng cã ®Æc tr­ng lµ t¨ng Glucose huyÕt vµ xuÊt hiÖn Glucoza trong n­íc tiÓu do thiÕu Insulin hoÆc sù kh¸ng l¹i kh«ng b×nh th­êng cña c¸c m« ®èi víi t¸c dông cña Insulin. </li></ul>
    151. 151. 2. PHÂN LOẠI: <ul><li>1. §¸i th¸o ®­êng Typ I : §¸i th¸o ®­êng phô thuéc Insulin (Insulin – Dependent Diabetes – IDD) </li></ul><ul><li>T¨ng ®­êng huyÕt do thiÕu Insulin. </li></ul><ul><li>Do c¸c tÕ bµo  cña tiÓu ®¶o Langerhans tuyÕn tuþ bÞ tæn th­¬ng (tù miÔn). </li></ul><ul><li>2. §¸i th¸o ®­êng Typ II: §¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc vµo Insulin (Non – Insulin – Dependent Diabetes Mellitus – NIDD). </li></ul><ul><li>T¨ng ®­êng huyÕt do Insulin vÉn ®­îc SX ra b×nh th­êng nh­ng kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕ bµo. </li></ul><ul><li>Do c¸c tÕ bµo kh¸ng l¹i ho¹t ®éng cña Insulin, Insulin kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕ bµo. </li></ul>
    152. 152. (Tiếp) B¶ng: ph©n biÖt ®¸i th¸o ®­êng týp 1 vµ týp 2 Kh«ng cã Cã ¡n nhiÒu GÇy 6 Ýt râ rÖt Râ rÖt §¸i nhiÒu uèng nhiÒu 5 ¢m Ø Th­êng hung tîn C¸ch b¾t ®Çu 4 BÖnh nh©n bÐo ph× BÖnh nh©n kh«ng bÐo ph× Träng l­îng ban ®Çu 3 Trªn 30 tuæi D­íi 30 tuæi Tuæi b¾t ®Çu 2 2,0 – 4,0% 0,5 – 1,0% Tû lÖ toµn bé 1 NIDD IDD Tiªu chÝ ph©n lo¹i TT
    153. 153. (Tiếp) Th­êng b×nh th­êng RÊt thÊp hoÆc kh«ng cã Hµm l­îng Insulin huyÕt t­¬ng 10 Kh«ng Cã Phô thuéc Insulin 9 B×nh th­êng hoÆc h¬i gi¶m RÊt gi¶m Sù tiÕt Insulin 8 HiÕm cã NhÊt lµ v÷a x¬ ®éng m¹ch Th­êng cã NhÊt lµ bÖnh mao m¹ch • TÝch ceton • BiÕn chøng m¹ch 7 NIDD IDD Tiªu chÝ ph©n lo¹i TT
    154. 154. (Tiếp) Kh«ng cã Cã thÓ cã YÕu tè bªn ngoµi (nhiÔm VR, nhiÔm ®éc) 15 Kh«ng cã Hay gÆp Mèi liªn hÖ víi kh¸ng nguyªn HLA 14 Kh«ng cã Hay gÆp Kh¸ng thÓ chèng ®­îc Langerhans 13 B×nh th­êng T¨ng Hµm l­îng Glucagon huyÕt t­¬ng 12 Hay bÞ bÖnh HiÕm khi bÞ bÖnh C¬ quan nhËn Insulin 11 NIDD IDD Tiªu chÝ ph©n lo¹i TT
    155. 155. 3. ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI GÂY ĐTĐ TÝP 2 <ul><li>Cơn thủy triều dịch bệnh toàn cầu ĐTĐ! </li></ul><ul><li>Xã hội đang CNH, đô thị hóa dẫn tới: </li></ul><ul><li>3.1.Thay đổi phương thức làm việc: </li></ul><ul><li>Làm việc trong phòng kín. </li></ul><ul><li>Công cụ: máy tính. </li></ul><ul><li>3.2. Thay đổi lối sống, sinh hoạt: </li></ul><ul><li>Lối sống tĩnh tại, ít vận động. </li></ul><ul><li>Rạp hát tại gia: TV, VTC, VTC-HD… </li></ul>
    156. 156. <ul><li>3.3. Thay đổi tiêu dùng TP: </li></ul><ul><li>Tính toàn cầu. </li></ul><ul><li>Ăn ngoài gia đình tăng. </li></ul><ul><li>Sử dụng TP chế biến sẵn ăn ngay tăng. </li></ul><ul><li>Phương thức trồng trọt, chăn nuôi, chế biến thay đổi. </li></ul><ul><li>Khẩu phần: </li></ul><ul><li>+ Gia tăng TP động vật, thịt, trứng, bơ, sữa…ít cá, thủy sản. </li></ul><ul><li>+ Gia tăng acid béo no. </li></ul><ul><li>+ Giảm chất xơ, TP thực vật. </li></ul><ul><li>+ Thiếu hụt Vitamin, vi khoáng, hoạt chất sinh học. </li></ul><ul><li>3.4. Thay đổi môi trường: gia tăng ô nhiễm các tác nhân sinh học, hóa học, lý học. </li></ul>
    157. 157. HẬU QUẢ: <ul><li>1. Tăng cân quá mức và béo phì: </li></ul><ul><li>- Tăng mỡ: gây kt thái quá làm mất tính cảm thụ của các cơ quan nhận Insulin. </li></ul><ul><li>Tăng mỡ: làm căng TB mỡ, làm giảm mật độ thụ cảm thể với Insulin. </li></ul><ul><li>2. Ít vận động thể lực: làm giảm nhạy cảm của Insulin. </li></ul><ul><li>3. Chế độ ăn: tăng mỡ động vật, ít xơ, thiếu vi khoáng (Crom), Vitamin, hoạt chất sinh học: làm tăng kháng Insulin. </li></ul><ul><li>4. Stress thần kinh: Làm tăng kháng Insulin. </li></ul>
    158. 158. <ul><li>5. Di truyền: </li></ul><ul><li>Mẹ bị ĐTĐ: con bị ĐTĐ cao gấp 3 lần trẻ khác. </li></ul><ul><li>Lý thuyết: Gen tiết kiệm của James Neel: Ở điều kiện TP chỉ đủ để duy trì Insulin tiết nhanh để đáp ứng nhu cầu tích lũy năng lượng khi cơ hội ăn vào nhiều chỉ thỉnh thoảng xảy ra (30 đơn vị). Sự đáp ứng nhanh như thế trong đk dồi dào TP sẽ dẫn đến tăng Insulin (100 đơn vị), gây béo phì, kháng Insulin và kiệt quệ TB β , gây ĐTĐ. </li></ul><ul><li>6. Cường tiết các tuyến đối kháng Insulin: </li></ul><ul><li>Tuyến yên : GH, ACTH, TSH </li></ul><ul><li>Tuyến giáp : T3, T4. </li></ul><ul><li>Tuyến vỏ thượng thận : Corticoid </li></ul><ul><li>Tuyến lõi thượng thận : Adrenalin </li></ul><ul><li>Tuyến tụy : Glucagon. </li></ul>
    159. 159. SƠ ĐỒ CHUYỂN HÓA GLUCID VÀ NỒNG ĐỘ GLUCOSE MÁU Mô Mỡ RUỘT Glucid Glucose MÁU Glucose GAN Glycogen N ước tiểu 0,8 1,0 1,2 1,4 1,6 1,7 Acid Lactic TẾ BÀO CƠ
    160. 160. CƠ CHẾ BỆNH SINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG. Glucid Glucose huyết Glucose Tế bào (thiếu) <ul><li>TB thiếu </li></ul><ul><li>năng lượng </li></ul><ul><li>- TB suy kiệt </li></ul>Đói Ăn nhiều 1. Thiếu Insulin 2. Kháng Insulin GAN Tăng Glucose huyết Đường niệu Tăng áp lực thẩm thấu Mô mỡ 1.Tăng Lipid máu 2.Tăng Cholesterol Tăng Acetyl - CoA Toan máu VXĐM Tăng phân giải Protein Cân bằng N âm Tăng thể Cetonic Tăng tổng hợp Cholesterol Gầy Nhiễm trùng Đái nhiều Khát Uống nhiều Hexokinase Huy động Giảm tổng hợp Tăng thoái hóa
    161. 161. 4. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA ĐTĐ: <ul><li>4.1. BiÕn chøng cÊp tÝnh: </li></ul><ul><li>NhiÔm axit vµ chÊt Cetonic (ë týp 1). </li></ul><ul><li>NhiÔm axit Lactic (ë týp 2). </li></ul><ul><li>H«n mª t¨ng ¸p lùc thÈm thÊu (týp 2). </li></ul><ul><li>H¹ ®­êng huyÕt: do dïng thuèc h¹ ®­êng huyÕt hoÆc nhÞn ¨n th¸i qu¸. </li></ul><ul><li>H«n mª h¹ ®­êng huyÕt. </li></ul>
    162. 162. <ul><li>4.2. BiÕn chøng m¹n tÝnh: </li></ul><ul><ul><li>+ ë m¹ch m¸u: </li></ul></ul><ul><ul><li>Viªm ®éng m¹ch c¸c chi d­íi. </li></ul></ul><ul><ul><li>V÷a x¬ ®éng m¹ch. </li></ul></ul><ul><ul><li>T¨ng huyÕt ¸p. </li></ul></ul><ul><ul><li>+ BiÕn chøng ë tim: </li></ul></ul><ul><ul><li>Nhåi m¸u c¬ tim. </li></ul></ul><ul><ul><li>Tæn th­¬ng ®éng m¹ch vµnh. </li></ul></ul><ul><ul><li>Suy tim, ®au th¾t ngùc. </li></ul></ul>
    163. 163. <ul><ul><li>+ BiÕn chøng ë m¾t: </li></ul></ul><ul><ul><li>Viªm vâng m¹c. </li></ul></ul><ul><ul><li>§ôc thuû tinh thÓ. </li></ul></ul><ul><ul><li>Rèi lo¹n khóc x¹, xuÊt huyÕt </li></ul></ul><ul><ul><li>thÓ kÝnh, Lipid huyÕt vâng m¹c... </li></ul></ul><ul><ul><li>+ BiÕn chøng ë hÖ thÇn kinh: </li></ul></ul><ul><ul><li>Viªm nhiÔm d©y thÇn kinh. </li></ul></ul><ul><ul><li>Tæn th­¬ng TK TV, rèi lo¹n c¶m gi¸c, gi¶m HA khi ®øng, tim ®Ëp nhanh, rèi lo¹n tiÓu tiÖn, liÖt d­¬ng... </li></ul></ul><ul><ul><li>HuyÕt khèi vµ xuÊt huyÕt n·o. </li></ul></ul>
    164. 164. <ul><li>+ BiÕn chøng ë thËn: </li></ul><ul><li>Suy thËn m·n tÝnh. </li></ul><ul><li>X¬ cøng tiÓu cÇu thËn. </li></ul><ul><li>NhiÔm khuÈn ®­êng tiÕt niÖu. </li></ul><ul><li>+ BiÕn chøng ë da: </li></ul><ul><li>Ngøa: ë ©m hé, quy ®Çu, cã xu h­íng Lichen ho¸. </li></ul><ul><li>Môn nhät, nÊm. </li></ul><ul><li>NhiÔm s¾c vµng da gan tay – ch©n. </li></ul><ul><li>U vµng ë mi m¾t, phèi hîp t¨ng cholesterol huyÕt. </li></ul><ul><li>Ho¹i tö mì: hay ë ♀ , khu tró ë c¼ng ch©n (c¸c nèt vµng h¬i xanh l¬ lan ra ngo¹i vi, trong khi trung t©m trë nªn teo ®i). </li></ul>
    165. 165. 5. TPCN PHÒNG NGỪA ĐTĐ: <ul><li>5.1. C¸c TPCN bæ sung c¸c axit bÐo kh«ng no (n-3): c¸c axit bÐo ch­a no cã t¸c dông c¶i thiÖn sù dung n¹p Glucose vµ t¨ng tÝnh nh¹y c¶m Insulin. </li></ul><ul><li>5.2. C¸c TPCN bæ sung chÊt x¬ (NSP) cã t¸c dông gi¶m møc Glucose vµ Insulin trong m¸u, dÉn tíi gi¶m nguy c¬ §T§ týp 2. </li></ul><ul><li>5.3. TPCN bổ sung Crom, Magie, Vitamin E: </li></ul><ul><li>Làm các mô sử dụng Glucose dễ dàng. </li></ul><ul><li>Tăng các sự dung nạp Glucose. </li></ul>
    166. 166. 5.4. TPCN cung cấp các hoạt chất ức chế men α -Glucosidase, nên có tác dụng giảm đường huyết. Tinh bột TPCN Saccaroza (G + F) Maltoza (G + G) Hoạt chất (Có trong đậu tương lên men, lá dâu…) α -Glucosidase Glucose huyết + + -
    167. 167. <ul><li>5.5. TPCN cung cấp các chất chống oxy hóa (sản phẩm của đậu tương, nghệ, gấc, chè xanh, Noni…). Có TD: </li></ul><ul><li>Bảo vệ và hỗ trợ các tế bào β tiểu đảo Langerhan Tuyến Tụy. </li></ul><ul><li>Bảo vệ và KT các thụ cảm thể của các TB, các mô nhạy cảm với Insulin. </li></ul><ul><li>Kích thích cơ thể sản xuất Nitric Oxyd (NO) làm tăng tuần hoàn mô, hồi phục tổ chức, tăng nhạy cảm với Insulin. </li></ul><ul><li>5.6. TPCN hỗ trợ giảm cân, giảm béo phì, giảm cholesterol và lipid máu, do đó làm giảm kháng Insulin. </li></ul>
    168. 168. <ul><li>5.7. TPCN hỗ trợ tái tạo tế bào, tổ chức và chống viêm </li></ul><ul><li>Nhiều sản phẩm TPCN có tác dụng tái tạo tế bào và tổ chức (sản phẩm của Noni, Nghệ …). </li></ul><ul><li>Nhiều sản phẩm TPCN tác dụng ức chế các yếu tố gây viêm: Ức chế các Cytokin gây viêm (bắt giữ và làm bất hoạt các Cytokin gây viêm, làm tăng nhạy cảm của các tế bào đối với Insulin). </li></ul><ul><li>Do đó sẽ làm giảm kháng với Insulin của các mô, nhất là mô cơ, mô mỡ. </li></ul>
    169. 169. <ul><li>5.8. C¸c khuyÕn c¸o dù phßng §T§ : </li></ul><ul><li>(1) Dù phßng vµ ®iÒu trÞ thõa c©n – bÐo ph×, </li></ul><ul><li>®Æc biÖt ë c¸c nhãm cã nguy c¬ cao. </li></ul><ul><li>(2) Duy tr× BMI tèt nhÊt (trong kho¶ng 21 – 23 kg/m 2 ). </li></ul><ul><li>(3) Thùc hµnh ho¹t ®éng thÓ lùc: trung b×nh 20 – 30 phót mçi ngµy, duy tr× Ýt nhÊt 5 ngµy trong tuÇn. (T¨ng tiªu hao n¨ng l­îng, t¨ng tÝnh nh¹y c¶m cña Insulin vµ c¶i thiÖn t×nh tr¹ng sö dông Glucose ë c¸c c¬). </li></ul>
    170. 170. <ul><li>(4) Duy tr× chÕ ®é ¨n vµ bæ sung TPCN: ¨n ®ñ rau qu¶, ®Ëu, ngò cèc toµn phÇn hµng ngµy, ¨n Ýt ®­êng ngät vµ Ýt chÊt bÐo b·o hoµ (kh«ng qu¸ 10% tæng n¨ng l­îng víi nhãm cã nguy c¬ cao, nªn ë møc < 7% tæng n¨ng l­îng), ®¹t ®ñ khÈu phÇn NSP 20g/ngµy. </li></ul><ul><li>+ Nên sử dụng các TP có hàm lượng chất xơ cao và chỉ số đường huyết thấp. </li></ul><ul><li>+ Chế độ ăn phải cung cấp được 40-50% lượng Calo dưới dạng Hydrat cacbon; 15-25% dưới dạng Protein và 25-35% dưới dạng Lipid. Với phụ nữ và trẻ em cần tăng Protein. </li></ul><ul><li>+ Sử dụng thường xuyên các TPCN phòng ngừa ĐTĐ, tim mạch, huyết áp. </li></ul>
    171. 171. <ul><li>(5) - Kh«ng hót thuèc l¸: ng­êi §T§ cã nguy c¬ bÖnh m¹ch vµnh vµ ®ét quþ. Hót thuèc l¸ lµm t¨ng nguy c¬ ®ã. </li></ul><ul><li>- Không uống rượu và đồ uống có cồn. </li></ul><ul><li>(6) Phòng ngừa các bệnh kèm thèo: ví dụ VXĐM, tăng HA… </li></ul><ul><li>(7) Định kỳ xét nghiệm, kiểm tra </li></ul><ul><li>đường máu </li></ul>
    172. 172. Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬ bÖnh ®¸i ®­êng type 2 <ul><li>NIDDM </li></ul><ul><li>Xu thÕ gia t¨ng theo sù ph¸t triÓn x· héi - kinh tÕ. </li></ul><ul><li>T¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025 </li></ul><ul><li>T¨ng lªn c¶ ë tÇng líp trÎ </li></ul>1. Thõa c©n, bÐo ph× 2. BÐo bông 3. Kh«ng ho¹t ®éng thÓ lùc 4. §¸i th¸o ®­êng bµ mÑ 5. KhÈu phÇn nhiÒu chÊt bÐo no 6. Qu¸ nhiÒu r­îu 7. Tæng chÊt bÐo khÈu phÇn 8. ChËm ph¸t triÓn trong tö cung T¨ng 1. Gi¶m c©n tù nguyÖn ë ng­êi thõa c©n vµ bÐo ph× (duy tr× BMI ë møc tèt nhÊt) 2. Ho¹t ®éng thÓ lùc 3. Thùc phÈm giÇu NSP 4. Thùc phÈm giÇu acid bÐo n - 3 5. Thùc phÈm cã chØ sè ®­êng huyÕt thÊp (h¹t ®Ëu…) 6. §¶m b¶o khÈu phÇn chÊt bÐo no <7% tæng n¨ng l­îng 7. Ngò cèc toµn phÇn, ®Ëu, tr¸i c©y, rau. Gi¶m Ghi chó: NIDDM (Non - insulin - dependent diabetes mellitus): ®¸i th¸o ®­êng type 2 - ®¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc
    173. 173. Chỉ số no SI (Satiety Index) <ul><li>Chỉ số no là tỷ số diện tích tăng lên dưới đường cong trong vòng 120 phút của thực phẩm khảo sát so với bánh mỳ. </li></ul><ul><li>Trong đó: </li></ul><ul><li>SI: (Satiety Index): chỉ số no </li></ul><ul><li>IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng </li></ul><ul><li>lên dưới đường cong </li></ul><ul><li>IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát </li></ul><ul><li>IAUC (BM): Độ tăng của AUC của bánh mỳ </li></ul>SI = IAUC (KS) IAUC (BM) x 100
    174. 174. Ý nghĩa của SI: <ul><li>Chỉ số no càng cáo thì càng lâu đói </li></ul><ul><li>Chỉ số no tỷ lệ nghịch với năng lương ăn vào. SI càng cao thì năng lượng càng thấp. </li></ul><ul><li>SI giúp lựa chọn thực phẩm có khả năng làm no lâu trong thực đơn hàng ngày để giúp giảm năng lượng ăn vào cho các đối tượng: </li></ul><ul><li>Kiểm soát cân nặng. </li></ul><ul><li>Thừa cân, béo phì. </li></ul><ul><li>Đái tháo đường ... </li></ul><ul><li>4. Chỉ số no là công cụ đánh giá khả năng làm no của thực phẩm. </li></ul>
    175. 175. Các thực phẩm có SI cao: <ul><li>TP có nhiều nước. </li></ul><ul><li>TP có nhiều chất xơ. </li></ul><ul><li>TP giàu đạm hoặc Carbonhydrate. </li></ul>
    176. 176. CHỈ SỐ ĐƯỜNG HUYẾT <ul><li>Chỉ số đường huyết GI (Glycemic Index) là tỷ số diện tích tăng lên dưới đường cong (IAUC) của Gluco máu sau khi tiêu thu một lượng thực phẩm tham khảo. </li></ul><ul><li>Trong đó: </li></ul><ul><li>GI: (Glycemic Index): chỉ số no </li></ul><ul><li>IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng </li></ul><ul><li>lên dưới đường cong </li></ul><ul><li>IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát </li></ul><ul><li>IAUC (TK): Độ tăng của AUC của TP tham khảo </li></ul><ul><li>(Ví dụ bánh mý trắng) </li></ul>GI = IAUC (KS) IAUC (TK) x 100
    177. 177. Ý nghĩa của GI: <ul><li>Chỉ số GI càng cao thì càng tăng cường cảm giác đói. </li></ul><ul><li>Chỉ số GI càng cao, năng lượng ăn vào càng lớn dễ gây tăng cân, béo phì. Ngược lại GI càng thấp, năng lượng ăn vào thấp, gây giảm cân, giảm béo. </li></ul><ul><li>GI là một công cụ để lựa chọn thực phẩm trong thực đơn hàng ngày cho các đối tượng cần giảm năng lượng ăn vào, giảm đường máu </li></ul><ul><li>GI là công cụ đánh giá thực phẩm gây tăng đường huyết. </li></ul>
    178. 178. G I Thấp < 50 Trung bình 50 - 74 Cao > 75 <ul><li>Fructose </li></ul><ul><li>Lactose </li></ul><ul><li>Sữa chua, SF sữa </li></ul><ul><li>Mì </li></ul><ul><li>Đậu phộng </li></ul><ul><li>Chocolate </li></ul><ul><li>Đậu, đậu nành </li></ul><ul><li>Táo, lê, đào, sung, mận, </li></ul><ul><li>anh đào, cam, nho </li></ul><ul><li>Saccharose </li></ul><ul><li>Kem </li></ul><ul><li>Bánh mì </li></ul><ul><li>Cơm </li></ul><ul><li>Khoai tây </li></ul><ul><li>Bắp cải </li></ul><ul><li>Chuối, kiwi, dứa, soài </li></ul><ul><li>Bột hấp thịt và rau </li></ul><ul><li>(couscous) </li></ul><ul><li>Glucose </li></ul><ul><li>Suchrose </li></ul><ul><li>Cơm ăn liền </li></ul><ul><li>Mía </li></ul><ul><li>Xiro bắp </li></ul><ul><li>Mật ong </li></ul><ul><li>Cà rốt </li></ul><ul><li>Mật ong </li></ul><ul><li>Gatorade </li></ul><ul><li>Ngô </li></ul>
    179. 179. <ul><li>TPCN VÀ BỆNH TIM MẠCH </li></ul>
    180. 180. I- Đại cương <ul><li>Các bệnh tim mạch càng ngày càng gia tăng, nhất là ở các nước phát triển kể cả đang phát triển. Theo báo cáo của WHO, 1/3 tổng số ca tử vong trên toàn cầu là do các bệnh tim mạch (15,3 triệu ca). Đối với các nước có thu nhập thấp và trung bình, chiếm 86% DALY (Năm cuộc sống điều chỉnh theo sự tàn tật) là do CVD. </li></ul><ul><li>Nguy cơ làm tăng CVD là do các hành vi ăn uống không hợp lý, hoạt động thể lực không đầy đủ và tiêu thụ thuốc lá gia tăng do điều kiện làm việc tĩnh tại, công nghệ SX đã thay đổi hiện đại, chế độ ăn nhiều chất béo, muối, carbonhydrat tinh chế, ít rau quả, dẫn tới tình trạng thừa cân, béo phì, HA cao, rối loạn Lipid máu, ĐTĐ… </li></ul><ul><li>Các bệnh tim mạch hay gặp là: HA cao, các bệnh mạch vành, XVĐM, rối loạn chuyển hoá Lipid, rối loạn tuần hoàn não, các bệnh van tim, cơ tim, rối loạn nhịp tim... </li></ul>
    181. 181. <ul><li>Hệ tuần hoàn: gồm: </li></ul><ul><li>1. Tim : - Bơm hút máu từ TM về. </li></ul><ul><li>- Bơm đẩy máu vào ĐM đến các mô. </li></ul><ul><li>2. Mạch máu: </li></ul><ul><li>2.1. Vòng đại tuần hoàn: Mang máu giàu 0 2 và chất dinh dưỡng từ tim trái theo động mạch chủ đến các động mạch, mao mạch, cung cấp 0 2 và chất dinh dưỡng cho tế bào ở các mô. Máu từ các mao mạch ở mô tập trung thành máu tim rồi theo các tĩnh mạch lớn về tim phải. </li></ul><ul><li>2.2. Vòng tiểu tuần hoàn: mang máu tĩnh mạch từ tim phải theo động mạch phổi lên phổi nhận 0 2 và thải C0 2 , thành máu động mạch, theo 4 tĩnh mạch phổi về tim trái. </li></ul>
    182. 182. <ul><li>Chức năng tuần hoàn: </li></ul><ul><li>1. Chức năng vận tải (quan trọng nhất). </li></ul><ul><li>- Đưa máu động mạch với các các chất dinh dưỡng, 0 2 , hormone…tới tác mô. </li></ul><ul><li>Đem máu tĩnh mạch cùng với các chất thải của tế bào, C0 2 …từ mô về tim để thải C0 2 qua phổi và các chất thải qua thận. </li></ul><ul><li>2. Điều hòa lưu lượng máu cho những mục đích nhất định như tuần hoàn dưới da để điều hòa nhiệt. </li></ul><ul><li>3. Phân bố lại máu trong những trường hợp bất thường để duy trì sự sống của cơ quan quan trọng: tim, não (sốc chấn thương, sốc chảy máu). </li></ul>
    183. 183. <ul><li>Tổn thương tim </li></ul><ul><li>1. Không do mạch vành: </li></ul><ul><li>+ Ngộ độc K+, Ca++, Na+. </li></ul><ul><li>+ Suy tim do thiếu Vitamin B1 </li></ul><ul><li>Vitamin B1 giúp TB đưa Acetyl CoA vào vòng Krebs, khai thác năng lượng từ Glucid, Lipid, axit amin. Thiếu Vitamin B1 biểu hiện rối loạn sớm ở cơ tim: suy tim. </li></ul><ul><li>+ Do cơ chế miễn dịch: bệnh sinh của thấp tim. </li></ul><ul><li>+ Do nhiễm độc, nhiễm khuẩn: độc tố, thuốc, hóa chất, cúm, thương hàn… </li></ul><ul><li>2. Tổn thương tim do mạch vành: </li></ul><ul><li>+ Động mạch vành (F&T) tạo vòng cung ôm lấy trái tim, có nhiệm vụ nuôi dưỡng tim. </li></ul><ul><li>+ Khi nghỉ ngơi: động mạch vành cung cấp cho tim: 225ml máu/phút. </li></ul><ul><li>+ Khi gắng sức: công suất tim tăng 6-8lần bình thường nhưng động mạch vành chỉ tăng được 3-4 lần, dẫn tới cơ tim thiếu 0 2, dinh dưỡng -> kéo dài dễ suy tim. </li></ul><ul><li>+ Nguyên nhân chủ yếu: tắc nghẽn động mạch vành do vữa xơ động mạch. </li></ul><ul><li>+ Mảng VSĐM -> cục máu đông, càng dễ gây tắc (do ngưng tụ TC, Fibrinogen…). </li></ul>
    184. 184. <ul><li>Hậu quả </li></ul><ul><li>1. Cơn đau thắt ngực: do cơ tim thiếu máu bởi suy động mạch vành: </li></ul><ul><li>Thiếu 02 -> xuất hiện trong tim các sản phẩm chuyển hóa yếm khí (acid) và các chất khác (histamin, kinins, proteolylic…) ở nồng độ cao mà tuần hoàn vành không loại trừ kịp (do suy giảm). Chúng kt tận cùng cảm giác đau. </li></ul><ul><li>2. Nhồi máu cơ tim: Do tình trạng 1 phần tim bị hoại tử hậu quả ngừng trệ tuần hoàn động mạch vành: Thiếu máu đột ngột -> thiếu 02 -> rối loạn quá trình oxy hóa – khử -> tích tụ các sản phẩm chuyển hóa và chất trung gian hóa học -> hoại tử. Ở tim hay gặp nhồi máu trắng (do tắc mạch, kết hợp với co thắt mạch vùng tắc và vùng xung quanh dẫn tới màu sắc vùng hoại tử nhợt nhạt). Hay gặp vùng nghèo tuần hoàn bàng hệ (tim, lách, não, thận). </li></ul><ul><li>- Nhồi máu đỏ: do máu tĩnh mạch vùng xung quanh thấm sang vùng hoại tử do hóa chất trung gian từ vùng hoại tử thấm ra lân cận, làm tổn thương thành mạch và tăng tính thấm (Hay gặp ở phổi, ruột). </li></ul>
    185. 185. <ul><li>SUY TUẦN HOÀN DO MẠCH </li></ul><ul><li>1. Xơ vữa động mạch: </li></ul><ul><li>Cholesterol đọng vách mạch gây thoái biến vách mạch tạo thành mảng thoái hóa, mảng xơ. </li></ul><ul><li>TB sợi non thâm nhiễm vào mảng thoái hóa +sự lắng đọng Calci -> thành mạch dày, cứng. </li></ul><ul><li>Do kém được nuôi dưỡng, các mảng xơ bị “vữa” ra: loét, sùi (thu hút BC), gây hẹp lòng mạch. </li></ul><ul><li>Hậu quả: tạo điều kiện hình thành huyết khối -> gây tắc, dễ phình mạch, dễ vỡ mạch </li></ul>
    186. 186. <ul><li>2. CAO HUYẾT ÁP: </li></ul>HUYẾT ÁP = TỰ ĐIỀU HÒA CUNG LƯỢNG TIM SỨC CẢN NGOẠI VI X
    187. 187. Cao HA nguyên phát (90-95%): (Cao HA vô căn, cao HA triệu chứng) MẤT ĐIỀU HÒA Tăng cung lượng tim Tăng sức cản ngoại vi Tăng thể tích dịch tuần hoàn Cao HA Co thắt mạch Phì đại vách mạch Co mạch KT TK giao cảm Tăng Renin – Angio tensin <ul><li>Thay đổi màng TB </li></ul><ul><li>Tăng tiết Insulin </li></ul>Stress Di truyền Béo phì <ul><li>Khẩu phần thừa Na+ </li></ul><ul><li>Thận kém thải Na + </li></ul>= x
    188. 188. Cao HA thứ phát (5%) 1. Xơ cứng hoặc xơ vữa động mạch 2. Nội tiết: U tủy thượng thận, HC Conn, Cushing 3. Thiếu máu thận Angiotensinogen Angiotensin I. Angiotensin II Thượng thận Aldosteron Giữ Na + , H 2 0 Cao HA Renin Co mạch ACE (Angiotensin Converting Enzym)
    189. 189. HẬU QUẢ CAO HA Biến chứng tim Phì đại tâm thất T Suy tim T Hở van ĐM chủ Loạn nhịp tim Thiếu máu não Thiếu máu vành Suy tim F Phù phổi Vữa xơ ĐM Vỡ mạch Xuất huyết Nhồi máu Giảm thị lực Phù nề Xuất huyết võng mạc
    190. 190. <ul><li>3. Hạ huyết áp: </li></ul>Mất điều chỉnh Hạ HA = Giảm cung lượng tim Giảm sức cản ngoại vi x Suy tim Giảm khối lượng Máu tuần hoàn - Mất máu - Mất nước Giãn mạch hệ thống: - Mất trương lực mạnh - Ngộ độc chất giãn mạch - Cường phế vị Loãng máu: - Thiếu máu nặng - Phù toàn thân
    191. 191. Trạng thái bệnh lý hạ HA Trụy mạch Sốc Ngất Giãn mạch Tại trung tâm vận mạch: liệt (nhiễm khuẩn, ngộ độc Tại mạch: ngộ độc Chất giãn mạch Sốc mất máu Sốc chấn thương Sốc bỏng Ngất do tim Ngất ngoài tim
    192. 192. <ul><li>Gánh nặng toàn cầu của bệnh tim mạch: </li></ul><ul><li>Năm 2002: </li></ul><ul><li>- BTM gây ra 1/3 số ca tử vong toàn cầu (17 triệu ca) </li></ul><ul><li>- 80% gánh nặng này ở các nước thu nhập vừa và thấp. </li></ul><ul><li>Năm 2020: </li></ul><ul><li>- Tử vong bệnh Tim mạch tăng lên: 20 triệu ca </li></ul><ul><li>- Bệnh ĐMV và đột quỵ: nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu. </li></ul>
    193. 193. <ul><li>Tăng HA là vấn đề sức khỏe cộng đồng. </li></ul><ul><li>+ Thế giới: Tỷ lệ 18-20% (WHO) </li></ul><ul><li>+ Châu Á – Thái Bình Dương: 11-32%. </li></ul><ul><li>+ Thế giới hiện có 1,5 tỷ người tăng HA. </li></ul><ul><li>+ Việt Nam </li></ul><ul><li>1960: 1 – 2% </li></ul><ul><li>1970: 6 – 8% </li></ul><ul><li>1990: 12 – 14% </li></ul><ul><li>2000: 18 – 22%. </li></ul>
    194. 194. Yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch: Bệnh mạch vành Vữa xơ động mạch <ul><li>Chết đột ngột </li></ul><ul><li>Rối loạn nhịp </li></ul>Tử vong <ul><li>Tăng HA. </li></ul><ul><li>Đái tháo đường </li></ul><ul><li>RL mỡ máu </li></ul><ul><li>Béo phì, quá cân </li></ul><ul><li>Lạm dụng R0H </li></ul><ul><li>Hút thuốc lá </li></ul><ul><li>Ít vận động </li></ul><ul><li>HC-X </li></ul>Yếu tố nguy cơ tim mạch Suy tim giai đoạn cuối Nhồi máu cơ tim Rối loạn chức năng
    195. 195. II- TPCN PHÒNG NGỪA CÁC BỆNH TIM MẠCH Tác động các yếu tố nguy cơ tim mạch Tăng HA Đái tháo đường Rối loạn mỡ máu Tăng cân, béo phì Giảm nguy cơ bệnh tim mạch Yếu tố khác THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
    196. 196. <ul><li>TPCN tác động trực tiếp phòng chống các bệnh tim mạch (GS. Phạm Gia Khải 2009). </li></ul><ul><li>Phòng chống rối loạn lipid máu, giảm cholesterol, Triglycerid, LDL, tăng HDL. </li></ul><ul><li>Phòng chống các gốc tự do </li></ul><ul><li>Làm giảm kích thước các mảng VXĐM </li></ul><ul><li>Ức chế ngưng tập tiểu cầu </li></ul><ul><li>Cải thiện compliance ĐM </li></ul><ul><li>Làm giảm HA, tan cục huyết khối. </li></ul>
    197. 197. TPCN hç trî gi¶m nguy c¬ ®ét quþ, suy vµnh vµ nhåi m¸u Tho¸i hãa Protein Methionin Vitamin B12 TPCN <ul><li>Vitamin B6 </li></ul><ul><li>Axit Folic </li></ul>Homocysteine (BT: 5 - 10  mol/L) Nguy c¬ tim m¹ch <ul><li>§ét quþ </li></ul><ul><li>Nhåi m¸u </li></ul><ul><li>Alzheimer </li></ul><ul><li>§éi néi m« m¹ch </li></ul><ul><li>T¨ng kÕt dÝch tiÓu cÇu </li></ul><ul><li>BiÕn ®æi yÕu tè ®é m¸u </li></ul>Cystathionin Cystein Homocystin Bµi xuÊt qua thËn Homocystin niÖu <ul><li>Suy vµnh </li></ul><ul><li>Ló lÉn tuæi giµ </li></ul>+ +
    198. 198. TPCN hç trî gi¶m Cholesterol & bÖnh tim m¹ch <ul><li>T¨ng ng­ng tô tiÓu cÇu </li></ul><ul><li>KÝch thÝch t¨ng sinh c¬ tr¬n thµnh m¹ch </li></ul><ul><li>Thóc ®Èy x¬ v÷a ®éng m¹ch </li></ul><ul><li>T¹o TB bät do ®¹i thùc bµo b¾t gi÷  m¶ng chÊt bÐo  hÑp lßng m¹ch </li></ul><ul><li>Thøc ¨n ®éng vËt: n·o, tim, bÇu dôc, lßng ®á trøng </li></ul><ul><li>§å mÆn, ngät </li></ul><

    ×