Ontwerp Bidbook Veneca

563 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ontwerp Bidbook Veneca

  1. 1. Bidbook 2011Facilitaire dienstverlening Blijvend van waarde
  2. 2. InleidingDe facilitaire dienstverlening vervult in Nederland een belangrijke rol. Catering,beveiliging en schoonmaken zijn de smeerolie van onze economie. Op de arbeidsmarktheeft de branche een voorbeeldfunctie. Mensen die elders moeilijk of niet aan de slagkomen krijgen kansen en een opleiding. Maar de facilitaire dienstverlening staat onderdruk.De sterke focus bij opdrachtgevers op korte termijn besparingen bedreigen de langetermijn baten van de facilitaire dienstverlening. Er is een prijzenoorlog ontketend. Ineen sector die een significante bijdrage levert aan de arbeidsparticipatie van kwetsbaregroepen, blijft dit niet zonder gevolgen. De rol van startmotor van de arbeidsmarkt diede facilitaire dienstverlening bekleedt, wordt aangetast. Hierdoor loopt bijvoorbeeldook het doelgroepenbeleid van de overheid schade op.De financiële baten van het aanbesteden op de allerlaagste prijs, wegen niet op tegende maatschappelijke schade die dit veroorzaakt. In de schoonmaaksector leidde dit totde langdurigste staking in de naoorlogse arbeidsverhoudingen in het land. Bovendienheeft de prijzenslag onmiskenbaar zijn weerslag op de kwaliteit en de werkdruk van hetpersoneel.Hoewel een verantwoorde groei binnen de sector mogelijk zou moeten zijn, is er in depraktijk sprake van krimp. Dit versterkt het gevoel van urgentie om de problemen snelen voortvarend aan te pakken. De facilitaire dienstverleners willen werken vanuit eengezond economisch model met de daarbij behorende positieve bedrijfseconomische,sociale en maatschappelijke effecten. Nu dit streven onder druk staat is een omslag inhet denken en handelen binnen de keten nodig. Dit is een uitdaging die de branchesamen met de opdrachtgevers aan dient te gaan. Te beginnen met de grootsteopdrachtgever: de overheid. Juist nu de overheid zich geconfronteerd ziet met omvang­rijke bezuinigingen die ook de overheidsorganisaties zelf niet ongemoeid zullen laten.Gezamenlijk willen we de weg naar succesvol ondernemerschap terug inslaan. In hetFD Bidbook 2011 staan hiervoor de noodzakelijke stappen. De facilitaire dienstverlening vervult in Nederland een belangrijke rol
  3. 3. InhoudsopgaveFacilitaire dienstverlening: een factor van betekenis 6Bedreigingen voor de facilitaire dienstverlening 7FD Bid 2011: Blijvend van Waarde 8Bijlage 12Uitgave 26 oktober 2011
  4. 4. Facilitaire dienstverlening: een factor van betekenisFacilitaire dienstverlening is een economische en maatschappelijke factor vanbetekenis. Het beheer van gebouwen, zoals onderhoud, schoonmaak, beveiliging enverzorging van de catering vormt een van de bouwstenen van een goed functionerendeeconomie.De dienstverleners in de branche hebben een aantal gemeenschappelijke kenmerken:○ Het zijn arbeidsintensieve bedrijven met onregelmatige werktijden.○ Er werken veel laagopgeleide medewerkers uit veelal maatschappelijk kwetsbare groepen.○ Men werkt in een verdringingsmarkt met een forse prijsdruk en veel contract­ wisselingen.○ Opdrachten worden veelvuldig aanbesteed met de prijs als enig onderscheidend criterium.○ De focus op kosten stimuleert de entree van ‘cowboys’ op de markt die de cao negeren.Facilitaire dienstverleners zijn unieke werkgevers omdat ze een atypische ‘workforce’hebben. Mensen die moeilijk aan een baan komen, kunnen succesvol aan de slag inde facilitaire branches. Dit maakt de sociaal­economische betekenis van de facilitairesector van bijzonder belang, zeker voor de overheid.De facilitaire dienstverlening heeft bewezen een opstap te zijn naar een succesvolle enbevredigende maatschappelijke en economische participatie van mensen uit alle lagenvan de bevolking. De sector:○ levert een bijdrage aan de houdbaarheid van de verzorgingsstaat;○ voorkomt door de laagdrempeligheid een structureel tekort aan arbeidskrachten;○ biedt kansen aan vrouwen, ouderen, laaggeletterden, minderheden, herintreders;○ speelt een belangrijke rol bij het terugdringen van de (langdurige) werkloosheid;○ draagt actief bij aan integratie op de werkvloer van minderheidsgroeperingen;○ is voor velen een eerste stap op weg naar zelfstandig ondernemerschap.De sector houdt de arbeidsmarkt en economie in beweging en biedt het bestealternatief voor (subsidie­)regelingen die gericht zijn op bovenstaande punten.
  5. 5. Bedreigingen voor de facilitaire dienstverleningHet (succesvol) uitbesteden van facilitaire dienstverlening heeft als ongewenst bijeffecteen gebrek aan belangstelling voor medewerkers en de geleverde diensten. Facilitairedienstverlening is verworden tot een inkoopcategorie. Hierdoor komt de aangetoondeeconomische en maatschappelijke waarde van de sector in het geding.De inkoopmacht versterkt dit effect. Bijvoorbeeld het volume van de overheid maakthet mogelijk facilitaire diensten telkens weer tegen een lagere prijs en een korterecontractsduur aan te besteden. Dit bedreigt ten eerste de kwaliteit van de dienst­verlening. De werkplek wordt minder schoon, veilig en gezond. Ten tweede wordthet zonder een gezonde facilitaire sector bijzonder moeilijk invulling te geven aan hetdoelgroepenbeleid ‘moeilijk plaatsbaren’ aan een baan te helpen. Ook investeringen inhet opleiden van personeel worden teruggeschroefd.Voor de schoonmaak­ en contractcateringbranche is bovendien in de cao vastgelegd,dat bij contractwisselingen het huidige personeel wordt overgenomen door de nieuwedienstverlener. Zittend personeel gaat dus mee naar de goedkoopste aanbieder. Omnog iets te verdienen worden arbeidsuren van het personeel verminderd (terwijl dewerkdruk stijgt). Het afgelopen jaar heeft duidelijk gemaakt dat het water de mede­werkers en de bedrijven in de branche aan de lippen staat. Diverse langdurige stakingenwaren landelijk nieuws.Een ander ongewenst effect van de neerwaartse prijsspiraal is dat meer en meerbedrijven moeite hebben de cao­afspraken na te komen, waardoor ‘cowboys’ vrij spelkrijgen. Deze bedrijven ontduiken de cao, veiligheid­ en hygiënevoorschriften met allegevolgen van dien. Gecertificeerde bedrijven waarborgen juist de gewenste kwaliteit ende naleving van cao’s.
  6. 6. FD Bid 2011: Blijvend van waardeOm blijvend van waarde te zijn, zowel bedrijfseconomisch als sociaal­maatschappelijk,stelt de facilitaire dienstverlening voor om samen met de overheid als grootsteopdrachtgever de volgende stappen te zetten in 2011:1. Herstellen persoonlijk contactDoor schaalvergroting, rationalisering en uitbesteding van het inkoopproces zijnopdrachtgevers deels vervreemd van de dienst die ze inkopen. In zeker 30% van deaanbestedingen wordt bijvoorbeeld een intermediair ingehuurd om de aanbestedingvan a tot z te regelen. Vraag en aanbod worden zo het vacuüm ingezogen door een­zijdige focus op kosten. (De intermediair moet immers zijn eigen kosten plus eenopslag terugverdienen.) Opdrachtgevers lopen zo de kans op een kwalitatief hoog­waardige en innovatieve dienstverlening mis. Met het frequent inhuren van interme­diairs boet de inkoper in aan kennis en ervaring met een bepaalde dienst, en daarmeeook aan betrokkenheid bij de dienstverlener, zijn of haar medewerkers en de kwaliteitvan de dienst. Herstel van het persoonlijk contact tussen opdrachtgever en opdracht­nemer zorgt voor een hogere kwaliteit van de inkoop. De ‘code voor verantwoordelijkmarktgedrag’ (initiatief van de schoonmaak­ en glazenwasserbranche) onderstreept dehuidige tendens van de neerwaartse spiraal die zijn grenzen ook hier lijkt te hebbenbereikt.
  7. 7. 2. Inhoudelijke ondersteuning inkopersWet­ en regelgeving, waarvan een groot deel Europees, juridisering van het inkoop­proces en een gebrek aan objectieve meetinstrumenten belemmeren een kwalitatiefgoede aanbesteding. Als gevolg hiervan wordt in veel gevallen het eenduidige criteriumvan de prijs gehanteerd. De facilitaire dienstverlening werkt daarom aan het transpa­ranter maken van het inkoopproces en het opstellen van kwalitatieve en kwantitatievemeetinstrumenten. Deze inhoudelijke ondersteuning zal de communicatie tussenopdrachtgever en dienstverlener verbeteren. Daarnaast zorgt een duidelijke uitleg vande toepassing van Europese regelgeving voor het niet langer onnodig uitsluiten van hetmkb bij aanbestedingen.3. Contractvoorwaarden nader bekijkenHet komt regelmatig voor dat contractvoorwaarden a priori partijen uitsluiten van hetaanbestedingsproces. Wij realiseren ons dat dit op voorhand niet zo bedoeld is dooraanbieders, maar het blijkt in de praktijk wel vaak het gevolg van gestelde criteria. Dezeknock-out contracten doen opdrachtgever en aanbieder te kort. Een goed functionerendemarkt is gebaat bij een divers aanbod. Het vooraf uitsluiten van aanbieders laat demarkt aan een te beperkt aantal spelers. Dit effect wordt soms versterkt door dezogenaamde referentie­eis en het gebruik van cluster­ en raamcontracten.In het regeerakkoord wordt hier aandacht aan besteed: ‘Het mkb verdient meer kansenbij aanbestedingen door de overheid. Cluster­ en raamcontracten worden terug­gedrongen; de omzeteis gaat omlaag. Als een bedrijf met succes een aanbestedings­procedure heeft doorstaan, moet de erkenning voor meerdere jaren zijn geregeld.’ Inde regeldrukbrief van minister Verhagen wordt deze doelstelling herhaald.Een andere onmogelijke contractvoorwaarde is die van de onbeperkte aansprakelijk­heid. Hiervoor kunnen grote en kleine bedrijven zich simpelweg niet verzekeren. Alsde dienstverlener ingaat op deze eis, zet hij de continuïteit van zijn bedrijf op het spel.De opdrachtgever kan immers een onbeperkte schadeclaim bij opdrachtnemer neer­leggen. Een normale eis is een beperking van de aansprakelijkheid tot een bepaaldredelijk bedrag, waarbij redelijk een bedrag is dat in een bepaalde verhouding staat totde totale opdrachtsom.4. Duur en kwaliteit contractenBedrijven in de sector facilitaire dienstverlening gaan failliet als gevolg van de huidigemores op de aanbestedingsmarkt. Begrijpelijk is dat de overheid zuinig en zorgvuldigom gaat met belastinggeld. Maar de winst die bijvoorbeeld de overheid behaalt methet verlagen van de prijs, weegt niet op tegen de maatschappelijke kosten zoalsverslechtering van arbeidsomstandigheden en ­voorwaarden van medewerkers en eenverstoring van de arbeidsmarkt voor ongeschoold personeel en kwetsbare groepen.Bij contractwisselingen worden werknemers in de contractcatering­ en schoonmaak­branche overgenomen door de nieuwe (vaak goedkopere) opdrachtgever. Dezewisseling van ‘baas’ blijkt voor medewerkers een belangrijke werkdrukfactor te zijn.Een factor waarmee rekening gehouden moet worden. Bovendien leiden kort lopendecontracten (met een duur van 1­3 jaar) voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemertot hoge aanbestedingskosten, nog los van de juridische conflicten die regelmatig uitde procedures voortvloeien. Een kortlopend contract belemmert innovaties eninvesteringen (in personeel bijvoorbeeld).
  8. 8. Het nieuwe kabinet en de overheid hebben de sleutel in handen om dit te veranderendoor uit te gaan van ‘Fair Trade’ in aanbesteden. Naast duurzame inkoop van productenmoet dit zich ook vertalen in eerlijk aanbesteden met oog voor kwaliteit en mede­werkers (sociale criteria) en de duur van contracten teneinde innovatie en investeringenmogelijk te maken.5. Voorkom juridisering Europese aanbestedingenEuropese aanbestedingen voor leveringen en diensten betreffen opdrachten van tenminste 193.000 euro. Een drempel die niet alleen door de facilitaire branches, maardoor het totaal georganiseerde bedrijfsleven veel te laag wordt bevonden. Doorgaanszijn het opdrachten waar veel belangen mee gemoeid zijn. De opdrachtgever wil opzeker spelen en aanbiedende partijen doen alle moeite een dergelijke opdracht binnente halen. Deelname aan de aanbesteding is kostbaar vanwege de tijdrovende proce­dure en het ambitieniveau van de aanbieders. Regelmatig komt het echter voor dat debestekken niet volledig adequaat en duidelijk zijn. Vanwege de grote belangen én dehoge procedurekosten, zijn (niet­geselecteerde) aanbieders in dat geval geneigd tothet aangaan van een juridische strijd met de opdrachtgever (in meer dan 50% van degevallen!). Hetgeen nog meer kosten met zich meebrengt. De facilitaire dienstverlenerszouden graag van deze juridisering verlost worden. Geen enkele partij is er bij gebaat.De opdrachtgever wordt alsmaar strenger om nog meer zekerheid in te bouwen. Deaanbieder stelt zich steeds harder op, gezien de grote belangen die op het spel staan.Het facilitaire bedrijfsleven wil samen met de rijksoverheid een oplossing zoeken voordeze juridisering, opdat grote aanbestedingsprocedures soepeler verlopen.6. Code goed opdrachtgeverschap versneld verbredenWerkgevers, vakbonden, private opdrachtgevers, rijksoverheid en intermediairs hebbengezamenlijk de ‘code verantwoordelijk marktgedrag’ ondertekend. Hierin is vastgesteldhoe een eerlijker concurrentie op basis van een goede prijs­ en kwaliteitverhouding inde schoonmaakbranche tot stand kan komen. Ook in deze code krijgt de deskundigheid
  9. 9. van inkopers op het gebied van schoonmaak een plaats. Tegelijkertijd ontwikkelt debranche een keurmerk dat een gemeenschappelijk kwaliteitsniveau garandeert. Goedopdrachtgeverschap en goed werkgeverschap zijn twee kanten van dezelfde medaille.Gecertificeerde dienstverleners kunnen publieke en private opdrachtgevers veel meerwaarborgen op goed werkgeverschap geven.7. Sociale criteria aanbesteden – verbreding scopeIn een brief aan de Tweede Kamer van 13 april 2010 doet toenmalig minister Donnervan het ministerie van SZW een aantal relevante toezeggingen. In 2010 vindenaanbestedingstrajecten plaats voor schoonmaakdiensten bij zeven departementen.Hierbij wordt rekening gehouden met sociale criteria en duurzaamheidcriteria. Eenevaluatie hiervan laat zien in hoeverre de sociale en duurzame voornemens zijngerealiseerd.De facilitaire dienstverlening stelt voor dit initiatief breder te trekken en cateringen beveiliging onderdeel van de scope te maken. Bijvoorbeeld onder de noemerMaatschappelijk Verantwoord Aanbesteden (Diensten) voor de overheid.8. Regeerakkoord: centrale inkoop‘Er wordt door de rijksoverheid verder gewerkt aan de vorming van een rijksinspectie encentralisatie van bedrijfsvoering (o.a. ICT, inkoop, huisvesting, auditdiensten, facilitairediensten) met een adequate aansturing en doorzettingsmacht voor de verantwoordelijkebewindspersoon.’Een centrale inkoop door de rijksoverheid met een verantwoordelijke bewindspersoonis een prachtige kans om gestalte te geven aan goed opdrachtgeverschap voor deinkoop van alle facilitaire diensten. Wel dient de rijksoverheid te waken voor te groteopdrachten uit oogpunt van bezuinigingen (niet één aanbesteding voor 25 politieregio’sbijvoorbeeld).Het ontwikkelen van aanbestedingsmodellen per dienst zal voor inkopers en aanbiedersde kwaliteit en de samenwerking verder verbeteren. Ook nodigen de facilitairebranches de overheidsinkopers graag uit voor werkbezoeken.9. Experimenten met re-integratieWerkgevers in de facilitaire dienstverlening bieden mensen met afstand tot de arbeids­markt graag een kans om in hun bedrijf een loopbaan te starten. OSB, Veneca en deNederlandse Veiligheidsbranche zien kansen om samen met de overheid initiatieven teontplooien gericht op de activering van verschillende doelgroepen. Hiermee kan eenstart worden gemaakt met de daadkrachtige uitvoering van een belangrijk voorstel uithet regeerakkoord: het realiseren van één regeling voor de onderkant van de arbeids­markt, die de Wet werk en bijstand (Wwb), Wajong en de Wet sociale werkvoorziening(Wsw) hervormt.Met dit bidbook nemen OSB, Veneca en de Nederlandse Veiligheidsbranche hetvoortouw om afspraken te maken met de overheid over goed opdrachtgeverschapen goed werkgeverschap in de facilitaire dienstverlening.
  10. 10. Bijlage: cijfers, definities en achtergrondenTabel 1 Schoonmaak Catering Beveiliging 65% vrouwen 70% vrouwen 22% vrouwen Geslacht 35% mannen 30% mannen 78% mannen 12% < 21 jaar 11% 21­30 jaar 15% < 25 jaar Leeftijd 49% 22­40 jaar 21% 30­40 jaar 62% 25­45 jaar 39% > 40 jaar 68% > 40 jaar 23% > 45 jaar 20% voltijd 21% voltijd Omvang 80% deeltijd 24% 31­39 uur dienstverband 67% minder dan 25 uur 55% < 30 uur
  11. 11. Specifieke kenmerken als werkgeverBedrijfscatering○ De branche is aantrekkelijk voor herintreders (69% is ouder dan 40 jaar).○ Steeds meer Wajongers en van oorsprong niet­Nederlanders vinden hun weg naar de contractcatering.○ Nederlands spreken en lezen is vereist, maar men kan in de catering van start zonder diploma’s. Vervolgens zijn de opleidingen cateringmedewerker en catering­ manager beschikbaar. Catering is vaak een eerste stap in een loopbaan.Schoonmaak○ Het betreft werknemers in schoonmaak van bedrijfsgebouwen en ­objecten, gespecialiseerde schoonmaak en mensen in leidinggevende posities.○ Circa 70% is laagopgeleid en ongeveer een kwart van het personeelsbestand is van allochtone afkomst.○ Opleiding: een opleiding is niet nodig. Wel worden vakopleidingen en taal­ cursussen aangeboden (dit laatste is afgesproken in de cao). Voor meer gespecia­ liseerde vormen van schoonmaak, zoals gevelreiniging, zijn meer gespecialiseerde opleidingen vereist.Beveiliging○ De beveiligingsbranche vangt veel werknemers op uit andere sectoren. Zoals afgekeurde medewerkers uit de fysiek zware beroepen. Deze krijgen in de beveiliging een tweede kans op een loopbaan.○ In de beveiliging werken ook relatief veel medewerkers van allochtone afkomst.○ De branche vormt de onderkant van de geüniformeerde beroepen (kan een opstap naar een carrière binnen de politie zijn).○ Opleiding: een vakdiploma is vereist. Medewerkers moeten de Nederlandse taal goed beheersen. Het gemiddelde niveau is mbo 2.Effecten van aanbesteden op bodemprijzen1. Verlaging van de kwaliteit van dienstverlening (schoon, veilig en gezond);2. Verhoging van werkdruk en verlaging van arbeidsvoorwaarden;3. Verlaging van de contracturen van medewerkers;4. Geen investeringen in vakopleiding, taalcursus en ondersteuning bij inburgering;5. Het door ondernemers niet 100% naleven van het contract (omdat dat niet kan voor het afgesproken bedrag);6. Het niet aannemen van nieuw personeel;7. Het ontduiken van de cao.
  12. 12. OSBOSB behartigt de belangen van de schoonmaak­ en glazenwasserbranche.Bij OSB zijn 600 leden aangesloten die samen 80% van de markt realiseren. Zij zijnactief in schoonmaak van gebouwen, glazenwassen, gevelbehandeling, calamiteiten­schoonmaak en reiniging in de voedingsmiddelenindustrie. In de branche werken150.000 mensen, waarvan 120.000 bij OSB­leden.VenecaBranchevereniging Veneca heeft als doel door onderlinge samenwerking van de ledende economische en sociale belangen van hun bedrijven en de sector catering alszodanig te behartigen. Alle lidbedrijven zijn landelijk opererende contractcatering­organisaties. De Veneca­leden vertegenwoordigen 90% van de markt en verzorgensamen ruim 2 miljoen maaltijden per dag.Nederlandse VeiligheidsbrancheDe Nederlandse Veiligheidsbranche is de brancheorganisatie van bedrijven die econo­misch actief zijn in de veiligheidsbranche. Bij de vereniging zijn beveiligingsbedrijven,onderzoeksbureaus en bedrijven in het geld­ en waardetransport aangesloten. De ledenvan de Nederlandse Veiligheidsbranche vertegenwoordigen ruim 90% van de omzet inde markt. Ook is meer dan 90% van de 31.500 werknemers in dienstbetrekking bij eenvan haar leden.
  13. 13. Colofon Redactie OSB VenecaNederlandse Veiligheidsbranche Vormgeving BURO18 communicatie bv Drukwerk Bergman Mediagroup
  14. 14. De facilitairedienstverlening vervultin Nederland eenbelangrijke rol Meer informatie via veneca@zpg.nl of 0183 ­ 626 172

×