Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ધોરણ - 10 પ્રકરણ 20 ભારત - માનવવિકાસની ગતિશીલતા

1,592 views

Published on

સામાજિક વિજ્ઞાન ધોરણ - 10 પ્રકરણ 20

ધોરણ - 10 પ્રકરણ 20 ભારત - માનવવિકાસની ગતિશીલતા

  1. 1. h.b.patel sheth c.m. high school14-04-12 એચ.બી.પટેલ 1
  2. 2. • વૈ િ િક સતરે િવકાસ પામે લ ા કે ત ો ઊજ જ ,પયાજ વરણ, કાચા માલની પાપતી, સંદેશ ાવયવહાર અને ટે ક નોલોજ• રાજયના િચં ત ાના િવષયો ગરીબી, િનરકરતા, વસતીિનયંત ણ, સંસ ાધનનો મહતમ અને ઇષટઉપયોગ, આરોગય અને પિરવારકલયાણ h.b.patel sheth c.m. high school
  3. 3. • સામાિજક િવકાસ• સમાજનો સવોતમુખ ી િવકાસ• સામાજક િવકાસએ જટીલ અને ગિતશીલ પિિયા છે• આિિિ ક , સામાિજક, રાજનૈ િ તક અને વહીવટી સમનવય દારા સામાિજક િવકાસ સાધી શકાય છે .• સામાિજક િવકાસ આયોિજત,સંસ િાકીય પિરવતજ ન ની પિિયા છે h.b.patel sheth c.m. high school
  4. 4. • સામાિજક િવકાસની વયુહ રચના વખતે નીચે ન ી બાબતો ધયાનમા રાખવી જોઇએ• નીિત ઘડવામાં સમાજની જરિરયાતનુ ં મલ યાં ક ન ૂ કરવામા આવે• સંસ િાઓને સામાજની જરિરયાત પિત ઉતરદાયી બનાવવામા આવે• સામાિજક િવકાસનો હે ત ુ h.b.patel sheth c.m. high school સામિૂ હક અને સંગ ઠનાતમક લ પિરવતજ ન નો હોય છે . 14-04-12 એચ.બી.પટે 4
  5. 5. • લોકોને િનણજ ય ની પિિયામા સામે લ કરવામા આવે અને તોજ......• વયિિતની જરિરયાતો તિા અપે ક ાઓ તિા બીજ બાજુ સામાિજક નીિતઓ , કાયજ િ મોની વચચે તાલમે લ સિાપી શકાય• સામાિજક િવકાસનો ઉદે શ ૂ• વયિિતઓ અને સમાજના સમહ ની જવનની સમગ ગુણ વતા, સામાિજક સંબ ંધ ો તિા રહે ઠ ાણની પિરિસિિતમાં સુધ ારો લાવી સામાિજક કલયાણમાં વધારો કરવાનો છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  6. 6. • આમુખ નો સંદેશ• સામાિજક, આિિિ ક , રાજનૈ િ તક નયાય આપવાનો સંદેશ આપે લ છે .• આમુખ ની ખાતરી• સરકારની નીિત, િવકાસનાં લકયાં ક ો અને િસદાંત ો દારા કલયાણકારી રાજય બનાવવાનો છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  7. 7. • સામાિજક િવકાસનો આદશજ• ખાનગી અને જહે ર કે ત ના સહઅિસતતવ દાર વયિિત અને રાષટના રકણ દારા સામાિજક અને આિિિ ક પિરવતજ ન સમાજવાદી લોકશાહી દારા લાવવાનો છે• માનવ િવકાસનો મુખ ય ઉદે શ• નાગિરકોના જવનની ગુણ વતાને ઉચી લઇજવી અને દરે ક માટે જવનની સમાનતકોનુ ં સજન કરવું જિી દરે ક વયિિત સફળ અને સજનાતમક જવન જવી શકે h.b.patel sheth c.m. high school
  8. 8. • દસમી પંચ વિષિ ય યોજનામાં ગુણ વતા સુધ ારવાના લકયાં ક ો જણાવો• િશકણ,સવાસથય,પિરવારકલયાણ,પૌિષટક આહાર પીવાનુ ં ચોખખુ પાણી,સફાઇ અને ગટર સુિ વધાઓ• યોજનાને સફળ બનાવવા સિાિનક સંસ િાઓ નગરપાિલકા અને ગામપંચ ાયતો નો ફાળો મહતવનો છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  9. 9. • માનવ િવકાસને કોની સાિે સંબ ંધ છે .• માનવ િવકાસને લોકિલયાણ, જવનની પાિિમક જરિરયાતો અને આકાંક ાઓ સાિે સંબ ંધ છે .• આિિિ ક િવકાસ –• ઉતપાદન વધે સાિે માિાદીઠ આવકમા વધારો િાય તો આિિિ ક િવકાસ કહે વ ાય છે• માનવ િવકાસ કોને કહે વ ાય• િશકણનો વયાપ, આરોગયસુધ રે , ગંદ કીનો િનકાલ, સવાસથય સંબ ંધ ી સે વ ા સુધ રે , િવકાસના લાભોનુ ં િવસતરણ િાય અને લોકોની આવકમાં વધારો િાય h.b.patel sheth c.m. high school
  10. 10. ૂ• માનવ િવકાસની પવજ શરત કઇ છે .• સામાિજક જવનમાં સહભાિગદાિરતા, એક ઉતરદાયી સરકાર અને સવચછ પારદશજ ક વહીવટ એ િવકાસની ૂ પવજ શરત છે• માનવ િવકાસએ માનવીમાં રહે લ ી શારીિરક અને માનિસક શિિતઓના િવકાસની પિિયા છે . ૂ• માનવ સંસ ાધનનો િવકાસએ મડ ી રોકાણ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  11. 11. • િશકણ ,તાલીમ, સંશ ોધન, રમતગમત, સાં સ કૃ િ તક પવિૃ તઓ આરોગયની સે વ ાઓ પાછળનો ખચજ એ મડ ી ૂ રોકાણ છે . તે ન ાિી પજની કાયજ ક મતા,કુશ ળતા અને ઉતપાદિતામાં વધારો િાય છે .• સંય ુિ ત રાષટ િવકાસ કાયજ િ મ –• માનવ િવકાસ અહે વ ાલ 1990 માં કઇ કઇ બાબતોનો સમાવે શ િાય છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  12. 12. • ૧ લાં બ ુ -તંદુર સત સવાસથય• ૨ િશકણ, આિિિ ક અને રાજકીય સવાતંત ય,• ૩ માનવ હકોની ખાતરી,• ૪ આતમ સનમાનની ભાવના• ૫ સવમાનભયુ ઉચચ જવનધોરણ,• ૬ પદુષ ણ મુિ ત પયાજ વરણનો સમાવે શ િાય છે• આમ માનવ િવકાસએ લોકોની પસંદ ગીનો વયાપ િવસતારવાની પિિયા છે . ૂ• નાગિરકોની ઉચી ગુણ વતા રાષટની સાચી સંપ િત અને મડ ી છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  13. 13. • રાષટની મહતવની ઉતપાદકીય અસકયામતો કઇકઇ છે .• િશિકત,કે ળ વાયે લ ા ,તાલીમબદ,તંદુર સત અને િ શસતબદ , કતજ વ યપાલન, ફરજિનષઠા,િવકાસના કાયજ િ મમાં સહકાર અને ભાગીદારીની ભાવના, નાગિરક તરીકે ન ી સજગતા અને સભાનતા રાજકીય સવાતંત તા અને સવમાનભય ુ જવનધોરણ જવતા નાગિરકો (માનવ શિિત) રાષટની અસકયામત છે .• રાષટપાસે જો ઉચી ગુણ વતાવાળી માનવ સંપ િત ન હોયતો ઉચો િવકાસ દર િસધધકરી શકે નહી . h.b.patel sheth c.m. high school
  14. 14. • િવકાસશીલ દે શ ો કાકા કારણો સર આિિિ ક અને સામાિજક િવકાસ દર હાસલ કરી શકતા નિી?• ૧ નવીન સુધ ારા પતયે ઉદાસીનતા કે સગ ૂ• ૨ નીચી આકાં ક ા, િનરકરતા,સાહસવિૃ તનો અભાવ• ૩ વહે મ ો,અધશદા,જૂ ન વાણીમાનસ,જૂ ન ી પુર ાણીરિિઓ• ૪ ભૌિતક અને કૃ દ રતી સંસ ાધનનો અપર તો ઉપયોગ ૂ h.b.patel sheth c.m. high school
  15. 15. • પહે લ ા માનવ િવકાસ માટે આિિિ ક માપદં ડ માિાદીઠ આવક હતો• હવે માનવ િવકાસ માટે માનવ જવનની સુખ - શાં િ તની તમામ બાબતોનો સમાવે શ િાય છે .• માનવ િવકસનો વયાપક ખયાલ કઇ બાબતમાં સમાયે લ ો છે ?• ગરીબી,આવકની અસમાનતા અને બે ર ોજગારી ઘટાડવાના દિષટકોણમાં રહે લ ો છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  16. 16. • સંય ુિ ત રાષટ િવકાસ કાયજ િ મનો મુખ ય એજનડા કો છે ?• આિિિ ક મિૂ ળયા મજબત બાનાવી રાજકીય અને ૂ આિિિ ક સવાતંત તાનો છે .• માનવ િવકાસ આક –• 1990 માનવ િવકાસ અહે વ ાલ પમાણે• માનવિવકાસ આકના તણ િનદે શ કો છે .• (1) સરે ર ાશ આયુષ ય (આરોગય)• (2) િશકણ સંપ ાદન(જાન)• (3) જવન ઘોરણ (માિાદીઠ આવક) h.b.patel sheth c.m. high school
  17. 17. • (1) સરે ર ાશ આયુષ ય (આરોગય)• દીઘજ અને તંદુર સત જવન માટે બાળકના જનમય સમયનુ ં અપે િ કત આયુષ ય• આયુષ ય વિૃ દના કારણો પોષણકમ આહારમાં પગતી, બાળમત યું ૃ દરમાં ઘટાડો• પીવાના ચોખખા પાણીની સવલતો• ઓરી,અસબડા,કય વગે રે રોગોમાિી મુિ િત ૃ• આરોગયવધજ ક સુિ વધાઓ – પસુિ તકાળમાં સીમત યું દરમાં ઘટાડો• ભારતમા 2003માં સરે ર ાશ આયુષ ય 63.4 વષજ છે h.b.patel sheth c.m. high school
  18. 18. • (2)િશકણ સંપ ાદન(જાન)• 15 કે વધુ વયની વયિિતનુ ં િશકણ• શાળા–કોલે જ જવાયોગય બાળકોમાં િ ી કે ટ લા શાળા –કોલે જ માં જય છે .• ભારતમાં સાકરતાનો દર 2001 માં કે ટ લો હતો 76.1% હતો• િનરં ત ર િશકણ ,પૌિિશકણ,મિહલા સાકરતા દારા સાકરતાના પમાણમાં વધારો િયો છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  19. 19. • (3) જવન ઘોરણ (માિાદીઠ આવક)• માિાદીઠ આવક –રોજગારીનુ ં સતર અને પાયાની નયુન તમ જરિરયાતો તિા સે વ ાઓની ઉપલિિધનો િનદે શ કરે છે .• ઇ.સ.2005 માં ભારતની માિાદીઠ આવક 530 ડોલર હતી.• ઇ.સ.2005 ના માનવ િવકાસ અહે વ ાલ પમાણે ભારતનો િવકાસ આક 2003માં 0.602 હતો• િવિના 177 દે શ ો પૈ ક ી 127 માં િમે ભારત હતુ h.b.patel sheth c.m. high school
  20. 20. • 1960 માં ભારતનો િવકાસ આક 0.206 હતો અને 139માં િમે હતું• િવિ માનવ િવકાસ આક 2005(UNDP–2005)• 177 દે શ ોને િવકાસને આધારે તણ િવભાગમાં િવભાજત કરવામાં આવયા છે .• (1) ઉચચ િવકાસ ધરાવાતા દે શ ો –• ઉચચ િવકાસ ધરાવાતા દે શ ોમા 57 દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• નોવે પિમ સિાને આવે છે . અને અમે િ રકા દસમાં સિાને આવે છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  21. 21. • ઉચચ િવકાસ ધરાવાતા દે શ ોમા ઑસટે િ લયા , કે ને ડ ા , િસવટઝલે ન ડ, ઇઝરાઇલ વગે રે દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• (2) મધયમ િવકાસ ધરાવતા દે શ ો• તે મ ા 88 દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• મૅ િ િસકૉ, રિશયા, ચીન, શીલંક ા, ભારત, પાિકસતાન વગે રે દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• પાિકસતાન 0.527 સાિે 135 માં િમે .• શીલંક ા 93માં અને ચીન 85 માં સિાને છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  22. 22. • (3) િનમન િવકાસ ધરાવતા દે શ ો• આમા 32 દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• કે ન યા , ઝાિમબયા, િસયરાિલયોન વગે રે દે શ ોનો સમાવે શ િાય છે .• માનવ િવકાસ આકની ગણતરીમાં• માિાદીઠ આવક, જનમસમયનો સરે ર ાશ આયુષ ય આક , યુવ ા સાકરતા દર, કુલ ઘરે લ ુ પે દ ાશ (GDP) આક, સાકરતા આક,જિત િવકાસ આક વગે રેન ો સમાવે શ િાય છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  23. 23. • ભારતનો માનવ િવકાસ આક• ભારતમાં સરે ર ાશ આયુષ ય વધવાના કારણો ૃ• જનમ દર અને મત યુ દરમાં ઘટાડો, તબીબી કે તે સંશ ોધનો, વસવાટ, રોગો સામે ન ી પિતકાર શિિતમાં વધારો વગે રે કારણો છે .• ઇ.સ.1951 માં 18.33% વસતી સાકર હતી.• ઇ.સ.2001 માં 65.38% વયિિતઓ સાકર હતી (⅔ લોકો સાકર હતા) તે મ ાં મિહલાઓનુ ં પમાણ 50% િીવધુ હતું h.b.patel sheth c.m. high school
  24. 24. • ભારતમાં રાષટીય સાકરતા વષૅ 2005 સુધ ીમાં 75% સાકરતા દર હાસલ કરવાનો લકાં ક હતો.• બંધ ારણમાં સુધ ારો કરી ચૌદ વષજ સુધ ીના બાળકોને મફત અને ફરજયાત િશકણ ક ુ ૂ ૂ• બાળકોને પાિિમક િશકણ નો મળ ભત અિધકાર આપવામાં આવયો છે .• ઇ.સ.1950-51 માં ભારતની કુલ ઘરે લ ું (GDP) 95.17 અબજ રપીયા હતી h.b.patel sheth c.m. high school
  25. 25. • ઇ.સ.199-2000 માં 17556.38 અબજ રપીયા િઇ છે .• ઇ.સ.1959-60 ના વષજ મ ાં રાષટીય આવકનો સરે ર ાશ વાિષિ ક દર 3.59 હતો• ઇ.સ.1990 િી 2000 ના દાયકામાં 5.8 િયો હતો• ભારતમાં ઇ.સ. 2003માં ઘરે કું ઉતપાદન 564 યુ .એસ ડોલર હતું• જયારે સમખરીદશિિતના િસદાં ત મુજ બ કુલ ઘરે લ ું ઉતપાદન (PPPUS) 2872 હતી. h.b.patel sheth c.m. high school
  26. 26. • PPPUS – પરચે ઇ ઝ પાવર પે િ રટી યુ .એસ.ડોલર• ઇ.સ.1950-51 માં 93-94 ના ભાવે માિાદીઠ આવક ર.3687 હતી• ઇ.સ.2003-04 માં વધી ર. 11,672 િઇ છે .• આમ માિાદીઠ આવકનો સરે ર ાશ વાિષિ ક વિૃ દદર 1.53 ટકા િી વધીને 3.73 ટકા િયો છે .• ભારતમાં વસતી વધારો ઘરે લ ું પે દ ાશની વિૃ દમાં મુખ ય અવરોધક પિરબળ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  27. 27. • ઇ.સ.1975 માં ભારતની વસતી 62.7 કરોડ હતી• ઇ.સ.2003 માં ભારતની વસતી 107.8 કરોડ િઇ છે .• ઇ.સ. 2015 સુધ ીમાં 126.4 કરોડ િવાનો અદાજ છે .• ઇ.સ.1975 િી 2003 સુધ ીના સમય ગાળામાં વસતી વિૃ દનો વાિષિ ક દર 1.9 ટકા રહો છે .• ઇ.સ. 2015 સુધ ીમાં વસતી વિૃ દનો દર ઘટાડી 1.4 ટકા સુધ ી લઇ જવાનો અદાજ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  28. 28. • ભારત િવિના 103 ગરીબ દે શ ોમાં 59 માં િમે છે .(HPI) HUMAN POVERTY INDEX• ભારતમાં 26 ટકા લોકો ગરીબી રે ખ ા નીચે જવે છે .• માનવ િવકાસમાં કઇકઇ બાબતોનો સમાવે શ િાય છે .• આવકની સાિે માનવ અિધકારો,સવતંત તા, લોકશાહી, િશકણનુ ં પમાણ,આરોગય,સામાિજક અને આિિિ ક સલામતી,મિહલા સશિતીકરણ શહે ર ી અને ગામય િવસતારોમાં સાકરતા, ૃ મત યુદ રનુ ં ઊચુ પમાણ વગે રેન ો h.b.patel sheth c.m. high school
  29. 29. • માનવ િવકાસ સામે ન ા પડકારો• (1) સવાસથય• (2) લૈ િ ગક સમાનતા• (3) મિહલા સશિતીકરણ• સવાસથય – સવાસથય એટલે સારા જવનની સાિે વયિિતનો શારીિરક, માનિસક, અને આિિિ ક િવકાસ િાય તે h.b.patel sheth c.m. high school
  30. 30. • આરોગય કે તે કરે લ ો ખચજ માત જવનની ગુણ વતા સુધ ારવા માટે છે . એવું નિી પણ માનવ સંસ ાધનનુ ં એક રોકાણ છે .• ભારતમાં આરોગય કે તે પગતી િઇ છે .• ભારતમાં વસતી િનયંત ણ, ખાદ પદાિોમાં િતી ભે ળ સે ળ પર અકુશ , નશીલી દવાઓ પર િનયંત ણ, જવલે ણ રોગો સામે રકણ અને િનવારણ માં પગતી િઇ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  31. 31. • ભારતમાં પલે ગ , શીતળા, રિતિપત િનમજ ુળ કરી શકા છીએ.• આપણે ઓરી, અછબડા, પોિલયો, વગે રેમ ાં કં ઇ ક અશે સફળતા મળી છે .• મલે િ રયા, કમળો, કોિ, અધતવ, ડાયાિબટીસ,પર િનયંત ણ સાધી શકા છીએ.• આયોિડનની ઊણપ, લોહતતવની ઊણપ, ઍઇડઝ િવટાિમનની ઊણપ, હાિીપગા, માનિસક િવકાર જવા અને ક રોગોના િનવારણ માટે h.b.patel sheth c.m. high school
  32. 32. • રાજય અને રાષટીય કકાએ રોગ પિતરકણ કાયજ િ મોના કારણે ૃ મત યું દરમાં ઘટાડો િયો છે .• ભારતમાં ઇ.સ.1951માં જનમ દર પિત હજરે 40.8 %હતો જ ઘટીને 2001 માં 25.0 %િયો હતો. ૃ• ઇ.સ.1951 માં મત યુ ં દર 25.1 હતો જ ઘટીને ઇ.સ. 2001 માં 9 પિત હજરે િયો છે . ૃ• ગુ જ રાતમાં મત યું દર (2001-2) માં 7.7 હતો. h.b.patel sheth c.m. high school
  33. 33. • ભારતમાં ઇ.સ.2002 માં જનમદર પિત હજરે 25 હતો• ગુ જ રાતમાં ઇ.સ.2002 માં જનમદર પિત હજરે 24.7 હતો• આજ પણ કુપ ોષણિી વષે 25 લાખ બાળકો મત યુ પામે છે . ૃ• ઇ.સ. 1947 માં સરે ર ાશ આયુષ ય 32 વષજ હત ું• ઇ.સ.2003માં સરે ર ાશ આયુષ ય 64.10 વષજ િયું છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  34. 34. • ભારતમાં પુર ષનુ ં સરે ર ાશ આયુષ ય 63.82 વષજ અને સીનુ ં સરે ર ાશ આયુષ ય 64.10 વષજ છે .• ગુ જ રાતમાં પુર ષનુ ં સરે ર ાશ આયુષ ય 61.5 વષજ અને સીનુ ં સરે ર ાશ આયુષ ય 62.8 વષજ છે .• આરોગય અને સવાસથય કે તે સરકારે હાિ ધરે લ ા પયાસો• ભારત સરકારે ઇ .સ.2003 સુધ ીમાં જહે ર આરોગય કે ન દો (CHC), પાિિમક આરોગય કે ન દો (PHC) તિા ગામીણ કે ત ોમાં સાવજ જ િનક આરોગય પે ટ ા કે ન દો કુલ 1,63,196 ખોલયાં છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  35. 35. • ભારતમાં એક લાખ વયિિતઓએ 51 ડૉકટરનુ ં પમાણ છે .• ભારતમાં તબીબી સારવાર પાછળ િતો જહે ર ખચજ (GDP) ના 10.3 ટકા છે .• ભારતમાં સુખ ાકારીની સે વ ામાં 30% નો વધારો િયો છે .• પીવાના પાણીના સોતમાં 86%નો વધારો િયો છે .• ભારતમાં જનયુઆ રી 2003 સુધ ીમાં 15333 જહે ર હોિસપટલો હતી h.b.patel sheth c.m. high school
  36. 36. • તિા ખાનગી દવાખાના, કૉલે જ ોમાં આરોગયપદ સે વ ાઓ ઉપલિધ હતી• લૈ િ ગક સમાનતા ( સી – પુર ષ સમાનતા )• િવિમાં પચીન સમયિી િલં ગ ના આધારે સી – પુર ષ વચચે ભે દ રાખવામાં આવે છે .• આવા ભે દ ભાવના કારણને િલધે સીઓને ઘરની બહાર જવાદે વ ામાં આવતી ન હતી .• ભારતમાં મિહલાઓને ભણાવવામાં આવતી ન હતી તે િ ી સમાજમાં તે મ નુ ં સિાન નીચુ ં રહું છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  37. 37. • સીઓને િશકણની તકો અને આિિિ ક અિધકારોિી વંચ ીત રાખવામાં આવતી હતી.• નાનપણિી સીઓ ના આરોગયની સંભ ાળ લે વ ામાં આવતી ન હતી.• સીઓને ઘરના કોઇ પણ િનણજ ય લે વ ાનો અિધકાર ન હતો.• સીઓ માત બાળ ઉછે ર અને ઘરની પવિૃ તઓ જ સંભ ાળતી હતી. h.b.patel sheth c.m. high school
  38. 38. • દીકરા–દીકરી ની રમતો,કપડા અને અભયાસની તકોમાં ભે દ ભાવ હતો.• દીકરીને આચાર, િવચાર અને વયવહારમાં જુદ ી શીખામણ આપવામાં આવતી હતી.• મિહલાઓમાં સાકરતાનુ ં ઓછ પમાણ હોવાિી બાળલગન, પડદાપિા, દહે જ પિા તિા સામાિજક કુિ રવાજો સહન કરતી આવી છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  39. 39. • દીકરી કે દીકરાના જનમ માટે િપતાના રં ગ સુત ો જવાબદાર છે . છતાં તે ન ા માટે જવાબદાર સી ગણવામાં આવે છે .• કાં કારણોને લીધે સીઓ શોષણ અને અનયાયનો ભોગ બને છે .• ઊચો માત ૃ મત યુ દર, કનયા ભણ હતયા, િશકણનો અભાવ, ૃ ૃ સમાજમાં નીચો આદરભાવ,પુત માટે ન ી તીવ ઝંખ ના સામાિજક પરં પ રાઓ , જતી ભે દ ના કારણે h.b.patel sheth c.m. high school
  40. 40. • િવિમાં જતીય િવકાસની બાબતમાં 173 દે શ ોમાં ભારતનો જતીય િવકાસ આક 124 મો છે .• ભારતમાં 1000 પુર ષોએ 933 જટલું સીઓનુ ં પમાણ છે .• ભારતમાં સૌિી વધુ જિત પમાણ કે ર લ માં છે• કે ર લ માં 1000 પુર ષની સામે 1086 સીઓ છે . ૃ• સીમત યુ પમાણ ઘટાડવાના ઉપાયો• સીઓને બાળપણિી જ પોષણકમ આહાર આપવો,ગભાજ વસિા દરિમયાન પોષણકમ આહાર રસીકરણ, સારી તબીબી સારવાર, િવટાિમન, h.b.patel sheth c.m. high school
  41. 41. • શિિતવધજ વધુ કૅ લે ર ીવાળો ખોરાક, લોહતતવ વધે તે મ ાટે ફળો , લીલાં શાકભાજ, દૂધ , અને તે ન ી બનાવટો વગે રે આપવી• સીઓમાં જિતય સમાનતા સિાપવાના ઉપાયો ૃ• છોકરા અને છોકરીમાં બિ દસતર સરખુ છે તે ન ો સવીકાર કરવામાં આવે .• િશકણમાં સમાન તકો અને ઘર અને બહાર સીઓને સમાનતા આપી આદરભાવ આપવો, h.b.patel sheth c.m. high school
  42. 42. • સીઓના ઘરના કામનુ મલ યાં ક ન આકવું અને સમાજ અને ૂ કુટું બ ના િવકાસમાં તે ન ો ફાળો સમજવો• બાળકીના ઉછે ર ,પાલન,પોષણ, િશકણ,રમતો વગે રેમ ાં ભે દ ભાવ રાખવો નિહ.• સીઓને હાિનકતાજ સામાિજક િરવાજો દૂર કરવા ૃ ૃ• સીઓને માતત વનો અિધકાર આપવો, સીભણ હતયા સામે રકણ આપવું , દીકરીના જનમ માટે શારીિરક ,માનિસક તાસ આપવો નિહ. h.b.patel sheth c.m. high school
  43. 43. • સીઓ પર દહે જ માટે અતયાચાર કરવા નિહ .• સીઓ પતયે ન ી શારીિરક િહં સ ા િનવારવી,રોજગારી, િશકણ, વહીવટી સંચ ાલનમાં સીઓને સામે લ કરવી.• સીઓ પતયેના ભેદભાવ દૂર કરી પેમ, હફ લાગણી, સવીકૃિત પરી પાડી ું ૂ સી શિિતનો િવકાસ કરવો.• સીઓ વારં વ ાર સુવ ાવડનો ભોગ ન બને માટે ગભજ પ ાતનો અિધકારા અપવો . h.b.patel sheth c.m. high school
  44. 44. • જતીય રોગ સામે સીઓને રકણ પરંુ પાડવું . ૂ• નયાયી સમાજ રચના માટે સી –પુર ષની સમાનતા પર ભાર ૂ મક વો.• સી–પુર ષને સમાન દરજજો, સમાન તકો અને સંસ ાધનો સમાનતાના ધોરણે પુર ા પાડવા.• સમાજના િવકાસમાં સીની સહભાગી દાિરતાનો સવીકાર કરી સીપુર ષના ભે દ ભાવની માનિસકતા બદલવી. h.b.patel sheth c.m. high school
  45. 45. • મિહલા સશિિતકરણ એટલે શું ?• સીઓને શારીિરક, માનિસક, સામાિજક, આિિિ ક , શૌકિણક, સાં સ કૃ િ તકવગે રે બાબતોમાં શિિતશાળીસકમ ,આતમિનભજ ર બનાવવી સમાજમાં પુર ષની સમકક દરજજો આપવા માટે તે ન ા સવાુ ગી િવકાસની પિિયા એટલે મિહલા સશિિતકરણ.• સીઓ સમગ િવકાસની પિિયાનુ ં કે ન દિબં દુ છે .• એક સી િશિકત બને તો એક ઘર,એક સમાજ અને અતે રાષટ િશિકત બને છે , h.b.patel sheth c.m. high school
  46. 46. • સમગ િવિમાં મિહલાઓ માટે આિિિ ક , વહીવટી,રાજકીય, સામાિજક, સાં સ કૃ િ તક , ધાિમિ ક કે તે તક અને િનણજ ય લે વ ાની પિિયામાં અસમાનતા જો મળે છે .• જુદ ાજુદ ા કે ત ોમાં રાજય િવધાન સભાઓ , સંસ દો, નગરપાિલકાઓમાં અિધકારીઓ, મે ને જ રો, વયવસાિયકો અને ટે ક િનકલ કે તે કાયજ ર ત કમજ ચ ારીઓમાં મિહલાઓની ઓછી ટકાવારીમાં સી–પુર ષ ભે દ ભાવ એક મહતવનુ ં કારણ છે h.b.patel sheth c.m. high school
  47. 47. • ભારતમાં ઉચચપદ,ઊચી આવક,વધુ લાભ, વધુ વે ત ન મળે એવા તમામ કામોવાળા ઉદોગ કે નોકરીઓમાં પુર ષોનુ ં વચજ સ વ છે .• કુલ વસતી ના 50% વસતી ધરાવતી મિહલાઓનુ ં સંસ દીય કે તે પમાણ 8 િી 10 % છે .• ઇ.સ. 1952 િી અતયાર સુધ ી 424 મિહલાઓ સંસ દસભય બની છે .• ઇ.સ 2004 માં 543 માં િ ી 44 મિહલા સાં સ દ અને 20 રાજયસભાની સભય બની શકી છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  48. 48. • ભારતમાં 2001 ની કુલ વસતીમાં િ ી 49 કરોડ 70 લાખ વસતી સીઓની છે .• તે મ ાં િી 75% સીઓ ગામય િવસતારમાં રહે છે .• ભારતમાં ઇ.સ.1980 િી મિહલા સશિિતકરણ માટે ન ા કાયજ િ મો,યોજનાઓ અમલમાં મુક વામાં આવયાછે ,• ઇ.સ.1999માં મિહલા આયોગની રચના કરવામાં આવી છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  49. 49. • ઇ.સ. 2001 માં મિહલા સશિિતકરણની રાષટીય નીિત અમલમાં આવી છે .• મિહલા અને બાળિવકાસ િવભાગ દારા સામથયજ િનમાજ ણ, રોજગારી, આિિિ ક ઉપાજન, કલયાણ તે મ જ સહાયક સે વ ાઓ તિા જિતય સંવે દ ન -શીલતાનાં કે ત માં કામગીરી શર િઇ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  50. 50. • 1 મિહલાઓના સવાુ ગી િવકાસ માટે હકારતમક , સામાિજક અને આ િિિ ક નીિતનુ ં ઘડતર િાય ૂ ૂ• 2 સી–પુર ષ સમાન દરજજો અને મળ ભત સવતંત તા પાપત િાય છે .• 3 મિહલાઓ ઉનત જવન જવી શકે તે માટે િશકણ , સવતંત તા, રોજગારીની,સલામતીની તકો ઉપલિધ કરાવવી,• 4 સામાિજક સુર કા અને જહે ર હોદો ભોગવવાની તકોનુ ં િનમાજ ણ તે મ જ અમલ કરવો.• 5 સૌને સામાિજક, આિિિ ક , રાજકીય નયાય મળે તે રાષટીય ઉદે શ છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  51. 51. • ભારતે ઇ.સ.2002 ના વષજ ને મિહલા સશિિત –કરણ વષજ તરીકે ઉજવણી કરી હતી• ઇ.સ.1975 ના વષજ ને યુન ાઇટે ડ ને શ નસે મિહલા વષજ તરીકે જહે ર કુ છે .• ઇ.સ.1975-85 ના દશકાને મિહલા દશકા તરીકે જહે ર કો છે .• ભારતમાં ઇ.સ.1951 માં રાષટીય સાકરતા દર 18.3% હતો• ઇ.સ.2001 માં ભારતમાં સાકરતા દર 64.8% (65.38) િયો છે .• ઇ.સ.2001 માં સી સાકરતાનો દર 54.16% હતો• ઇ.સ.2001 માં ગુજ રાતમાં 69.97% સાકરતાનો દર હતો• ઇ.સ.2001 માં ગુજ રાતમાં સી સાકરતા દર 58.6% હતો• સીઓને સામાિજક, આિિિ ક અિધકારો આપવા• સીઓના હક િહતોનુ ં રકણ કરવું અને સકારતમાક નીિત અપનાવવી h.b.patel sheth c.m. high school
  52. 52. • સીઓને સવતંત અને આતમિવિવાસુ બનાવવા તાલીમ, રોજગારીની, કમાણીની પવિૃ તને ખાતરીઆપવી.• ગામય સીઓને સિાનીક કકાએ રોજગારી મળે તે વ ા પયતન કરવા અને ખાતરી આપવી.• કુલ રોજગારીમાં સીઓનુ ં પમાણ• કુલ રોજગારીમાં સીઓનુ ં પમાણ 36% છે .• ઔદોગીક કે તે 12.42% અને નોકરીમાં 19.57% છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  53. 53. • સંચ ાલકીય અને વહીવટી નોકરીમાં 2.3% છે .• વયવસાિયક અને ટે ક િનકલ નોકરીમાં 20.5% છે .• રાજકીય િનણજ ય શિિતમાં 9.3% છે .• કુલ વસતીના 58.4% જટલી સીઓ 15 િી 59 વષજ સુધ ીના આિિિ ક રીતે સિિય જૂ િ માં સમાવે શ િાય છે .• ભારતમાં સી િશકણ• ઇ.સ.2001-02 માં 1 િી 12 માં કનયાપવે શ નોધણી 50.29% હતી h.b.patel sheth c.m. high school
  54. 54. • ઇ.સ.2001-02 માં ઉચચ િશકણમાં નોધણી માત 6.71% હતી• ગુ જ રાત સી િશકણ• ગુ જ રાત સિહત સમગ દે શ માં સિાિનક સવરાજય ની સંસ િાઓમાં 33% મિહલા અનામતની જોગવાઇ કરવામાં આવી છે .• ગુ જ રાતમાં સી સાકરતાનુ ં પમાણ વધે તે માટે સરકારે િવદાલકી બોનડ અને િવદાદીપ જવી પિરણામલકી ૂ યોજનાઓ અમલમાં મક ી છે . h.b.patel sheth c.m. high school
  55. 55. • ગુ જ રાતમાં “મિહલા આિિિ ક િવકાસ િનગમ” સિાપવામાં આવયું છે .• ગુ જ રાતમાં જુન ,1979 િી રાજયમાં િનરાધાર મિહલાઓ ના પુન ૂ સિાપન માટે ન ી નાણાકીય સહાય યોજના અમલમાં મક વામાં આવી છે .• ગુ જ રાતમાં ઇ.સ. 1988 િી સરકારે “કિમશનર, મિહલા અને બાળિવકાસ કચે ર ી” ખોલી છે .• ઇ.સ. 1987 માં ગુજ રાત સરકારે “મિહલા અતયાચાર િનવારણ સિમિત”ની રચનાકરી છે .• જનુ ં નામ બદલી અતયારે “રાજય મિહલા સુર કા સિમિત” રાખવામાં આવયું છે . h.b.patel sheth c.m. high school

×