MICHEL FOUCAULTJAKITEAREN ARKEOLOGIA
SARRERA         Duela zenb ai t ha m a rk a d a t a t ik hon a historial ari e n inter e s a gehi a g o zuze n d u da peri...
han di ak utzi et a et et e -feno m e n o e t a n jarri dut e arret a. Pent s a m e n d u a r e n segizio han di e n azpit...
ditza n? Zein da form aliz azio ar e n maila legitim o a?                   Zein    interpr e t a zi o a r e n a ?   Zein ...
gizakiak zer izan ziren jakiten, orain osa g ai multzo bat agerr a r a z t e n du; osa g ai horiek bak art ubeh a r dira, ...
funtzion a m e n d u bat e n at al a s e a , kaus al t a s u n biribil bat e n hau s t u r a une a . Eta, hirug arr e nik,...
Bukatz ek o          azke n   ondorio a:        historia      berriak    aurrez      aurre     egit e n du       zenb ait ...
urrun m a nt e n t z e n diren gauz a guzti ak berr e s k u r a t u k o ditu el a egu n bat e a n et a eure nnag u sit a s...
histori ar e n des a g e r p e n a g a t i k, baizik et a ezkut u a n , bain a oso -osorik, subj ekt u a r e n jardu e r a...
-pittinka zeh a z t e n doala ko, baizik eta –huma ni s m o a ri eta antro polo gi ari buruzko ezta b ai d a horret a n–  ...
naiz e n ni et a ez eska t u niri beti bat iraut ek o: nort a s u n ego er a r e n moral ari dagokio hau: gurepap e r e z ...
II.ERREGULARTASUN DISKURTSIBOAK
I.                                           Diskurtso a r e n bat a s u n a k       Jarrait a s u n -ez ar e n , hau st u...
subira n o t a s u n a . Auzitan jarri beh a r dira, atz er a , aldez aurr etik zertut a k o sint e si horiek, inolakoazt ...
galtz e n du; ber ak adier aziko du et a eraikiko du bere buru a bak arrik diskurt s o e n ere m u konpl ex ubat e n bidez...
horrel a diskurt s o a n form ul at u a izat er a heltz e n den guztia ber ar e n aurrek o den erdi- isiltas u n e a narti...
berriz osa dait ezk e e n zilegit a s u n e z ; jakin ahal izat eko, hal ab e r, ea best e batz uk birsort u beh a rdiren;...
Galdet u beh a r diogu gur e buru a ri zer azke n helburu due n onart u t a k o bat a s u n horiek guzti akes ekit a uzt e...
horret a r a ager dait ezk e e n harr e m a n guzti ak deskrib a t u ahal izango direnik erref er e n t zi a bat gab e.Leh...
II.                                            Erake t a diskurt sibo a k        Enuntziat u e n art eko harr e m a n a k ...
egingo bag e ni o zora m e n a r e n izat e berari, bere eduki sekr et u a ri, bere egia mut u a ri, ber e bait a nitxitak...
izan zen hasi er ak o hipot e si hori alde bat er a uzt e a, et a aitort u beh a r izan da diskurt s o klinikoa,deskrib a ...
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Foucault. jakitearen arkeologia
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Foucault. jakitearen arkeologia

499 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
499
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Foucault. jakitearen arkeologia

  1. 1. MICHEL FOUCAULTJAKITEAREN ARKEOLOGIA
  2. 2. SARRERA Duela zenb ai t ha m a rk a d a t a t ik hon a historial ari e n inter e s a gehi a g o zuze n d u da periodoluzeez ardur a t z e r a ; em a t e n du gora b e h e r a politikoak et a hau e n inguruko gert a e r a k alde bat er autzi et a ahal e gi n t z e n direl a argit ar a em a t e n oreka ego nkorr a k et a hau sk ai tz a k, itzuler a gab e k oproz e s u a k, am ai g a b e k o ara uk e t a k, m e n d e e t a n zeh ar joera bera izan et a eure n gailurrer a helduondor e n ust ek a b e a n atz er a k a egit e n dut e n zenb ai t feno m e n o , met a k e t a -mugi m e n d u a k et a eure nsat ur a zio geldo ak, oinarri han di ak, higiezin ak et a mut u a k, kond air a tradizion al e n nah a s m e n d u a kgert a e r e n geruz a sen d o bat e kin est ali zitue n a k. Analisi hau aurr er a era m a t e k o histori al ari ekbadit uz t e, alde bat e tik, eur ek landu t a k o tresn a k et a, best e tik, best e inore n g a n d i k jasot a ko a k: halanola, hazku n d e ekono mi ko a r e n ered u a k , elkartruk e e n jarioar e n azt erk e t a kuan tit a ti b o a ,de m o g r afi ar e n gora b e h e r e n perfilak, egur al di ari et a ber ar e n aldak e t ei buruzko ikerket a k,konst a n t e soziologiko e n zeh az t a p e n a , mold a e r a tekniko e n deskripzio a et a bait a eure n hed a p e net a iraup e n a r e n a ere. Tresn a hau e n bidez histori ar e n alorre a n bereizi ahal izan dituzt e zenb aitsedi m e n t a z i o geruz a ezb er di n. Ordur a art e ikerket a r e n gaia izan den gert a e r e n segizio line al e nlekua sakon e k o era uzk e t a jokoek hart u dut e. Azterket a r e n m ailak biderk a t u egin dira,mugikort a s u n politikotik hasi et a «zibilizazio mat e ri al ar e n » geldot a s u n e r a i n o : maila bakoitz akber e hau st u r a k ditu, bakoitz ak ber ar e n a best e rik ez den aletz e a , et a zenb a t et a mailariksako n a g o t a r a jaitsi ordu a n et a luze a g o a k izango dira et e n d u r a k . Gober n u e n , gerr e n et a gos e t e e nhistori a zalap a r t a t s u a r e n gibel etik, itxura n mu gi ezin ek o, aldat s leun e k o, historiak disein a t z e n dira:itsas bide e n historiak, gariar e n edo urre -m e a t z e e n historiak, lehorr ek o et a urezt a t u t a k olabor a n t z a r e n histori a, labor e e n errot azio ar e n historia, gizat eri ak gos e t e a r e n et a ugarit a s u n a r e nart e a n lortu due n orekar e n historia. Analisi tradizion al ar e n gald er a zah arr e n ordez (es at e r a k o ,Nola uzt art u loturarik ez dut e n bi gert a e r a ? Zein da bien art eko nahit a e z k o segizioa? Zer jarraip e ndago eure n art e a n ? Zer es a n a h i at er a t z e n da bien art etik? Defini al dait ek e osot a s u n bat alakat e a k e t a soilak best e rik ezingo ditugu burur a t u ? ), best e mot a bat e ko gald er a k egin go diraaurr er a n t z e a n : Zer geruz a ber eizi beh a r dira elkarr e n art e a n ? Zer mot a t a k o serie a k finkat u beh a rdira? Zer periodiz azio -irizpide hart u beh a r dugu serie bakoitz ar e n t z a t ? Zer harr e m a n -mot a finkadait ek e elkarr e n art e a n (hierarki a, nag u sit a s u n a , m ailak ak e t a , det e r m i n a zi o uniboko a ,kaus alt a s u n zirkularr a)? Serie e n art e a n zer serie ezar dait ek e ? Eta ep e luzeko zein m ailat a n zeh at zdait ek e gert a e r a bakoitz ar e n jarraip e n a ? Alabai n a, gar ai bere a n gutxi gora b e h e r a , historiar e n izen a izan arre n berar e n lanetik et am et o d o tik alde n t z e n diren diziplina horiet a n , ost er a, –ideien, zientzie n, filosofiar e n ,pent s a m e n d u a r e n edot a literat ur a r e n historia deritz e n diziplinet a n , alegi a (eur e n art ekober ezit a s u n a k alde bat er a utz dait ezk e une bat e z)– gar aitz a t edo me n d e t z a t jotze n ziren bat a s u n
  3. 3. han di ak utzi et a et et e -feno m e n o e t a n jarri dut e arret a. Pent s a m e n d u a r e n segizio han di e n azpitik,gogo edo adi m e n kolektibo bat e n adi er az p e n m asi b o et a hom o g e n e o bat e n azpitik, existitz eko et aber e hasi er a tik ber e buru a osatz ek o am orr a t z e n dago e n zientzia bat e n bilaka e r a set a ti ar e nazpitik, gen e r o bat e n, form a bat e n , diziplina bat e n , jardu e r a teoriko bat e n iraup e n a r e n azpitik,orain hau st u r e n era gi n a antz e m a t e a bilatz e n da. Haust ur a hau e n est a t u t u a k et a izaer a k osoezb er di n a k dira. Batzuk G. Bach el a r d e k zeh az t e n ditue n ekintz a et a at al a s e epist e m ol o giko a kizango dira: eza g u p e n e i dagoki e n e z eur e n m et a k e t a am ai g a b e a alde bat e r a uzt e n dut e, eur e nheltz e geldo a mozt e n dut e et a gar ai berri bat e a n sarrar a z t e n dituzt e, eure n jatorri enpirikotik et ahasi er ak o motib azio e t a t ik ban a n t z e n dituzt e, irudi m e n e z k o konplizitat e a k araz t e n dituzt e. Horrel aazt erk e t a historiko ari eska tz e n diot e arrazion alt a s u n -mot a berri bat bila dez al a et a ez, orde a ,hasi er a isila iker dez al a, ez buka e r a rik gab e k o lehe n aitzind ari e n bila aritz eko. Kontz e p t u e ndes pl az a m e n d u a et a erald a t z e a ere izango dira best e batz uk: G. Canguilh e m e n azt erk e t a k izandait ezk e hon e n adibid e a . Hauek erak u s t e n dut e kontz e p t u bat e n historia ez del a, guztiz, ber em ailak ak o zeh az k e t a r e n a , et e n g a b e hazt e n doa n ber e arraz oizkot a s u n a r e n a , ber e mailak ak oabstr a kzio a r e n a , baizik et a ber a non eratz e n den et a baliozko a egit e n dut e n ere m u ezb er di n e n a ,era bilp e n e k o ondoz ondoko arau e n a , ber a land u et a m a mi t u den inguru teoriko ugari e n a .Best al d e , G. Canguilh e m e k berak ere egit e n due n zientzie n histori ar e n eskal a mikrosko piko e n et am akro sko piko e n art eko bereizke t a dugu, haiet a n ez baitira mod u ber e a n ban a t z e n gert a e r a k et ahau e n ondorio ak: aurkikunt z a bat, m et o d o bat m a mi tz e a , jakitun bat e n lana, ber ar e n hut s egit e a k,ez dut e era gi n ber a et a ezin dira mod u ber e a n deskrib a t u maila bat e a n edo best e a n ; ez dahistori a bera aurkituko idatzia leku ezb er di n e t a n . Birba n a t z e erre pik at u a k, hau e k zientzia bat et aber ar e n t z a t , ber e pres e n t zi a aldatz e n den neurria n, zenb ait iraga n agerr a r a z t e n dut e, kat e a t z e k ozenb ait era, zenb ai t hierarki a garr a n t zit s u, era b a kitz ek o zenb ai t sare, zenb ait teleologi a; hon el adeskrib a p e n historiko ak jakite a r e n gaurkot a s u n a r e n ara b e r a tax utz e n dira derrigor, bereerald ak e t e ki n biderk a t z e n dira et a eure n buru ar e ki n hau s t e n dut e gelditu gab e (feno m e n o honidagokio n e z , M. Serre s jaun a k em a n berria digu teori a m at e m a t i k e n arloa n). Siste m e n unit at earkitekt o niko a k, M. Guerolt ek azt ert u ditue n mod uk o a k, hau e k ez dut e loturarik era gi n e n ,tradizioe n et a jarraip e n kultural e n deskrib a p e n e ki n, baizik et a barruko koher e n t zi eki n, axiom e ki n,kat e a k e t a ded ukti bo e ki n et a bat er a g a r rit a s u n e ki n. Azken e a n , zalant z a rik gab e , et e n d u r aerra dik al e n a k hau s t u r a k dira, erald a t z e a r e n lan teoriko bat e n bidez gauz a t z e n diren a k «zient zi abat sortz e a n ber e iraga n e k o ideologi az ask at uz et a iraga n hori ideologiko bez al a agerr a r a ziz 1 ».Honi gain er a t u beh a rk o litzaioke bat a s u n mod ur a ulertz e n den azt erk e t a literario a, ez gar ai bat e narim a edo sent si bilitat e a , ez «tald e a k », «eskol ak », «bel a u n al di a k » edo «m u gi m e n d u a k », ezt a erebizitza et a bere «sorku n t z a » uzt art u ditu e n egile ar e n nort a s u n a , baizik et a lan bat e n , liburu bat e ntest u bat e n egitur a. Eta azt erk e t a historiko hau e t a t ik at er ak o den –ater a t z e n den– araz o han di a ez da izangoeza g u t z e a zein bidet a tik ezarri ah al izan diren jarraip e n a k ; nola sortu et a iraun ahal izan due negit a s m o bak arr ak, ost ert z bakarr a , hainb e s t e gogo ezb er di n et a bat a best e a r e n ondokor e n t z a t ;zer jardu e r a et a zer oinarri biltzen due n trans m i sio e n , berr e s k u r a t z e e n , aha n z t u r e n et aerre pik a p e n e n jokoak; nola hed a dez ak e e n etorb u r u a k ber e errein u a ber ar e n g a n d i k urrun et asekul a heltz e n ez den am ai e r a r ai n o; araz o a ez da aurr er a n t z e a n izango tradizioa edo arras t o a ,baizik et a zatiket a et a mu g a , ez da izango betikotz e n den oinarria, baizik et a sorrer a mod u r a et asorrer e n berrizt at z e mod ur a balio dut e n erab e r ritz e a k. Honel a ikust e n dugu gald er a -ere m u batzab altz e n dela, gald er o n art etik batz uk eza g u n a k zaizkigul arik et a hau e n bidez histori ar e n eraberri hon e k ber e teoria propio a ma mi tz e n ah al e gi nt z e n da: nola zeh az t u jarrait a s u n - ez apent s a t z e a zilegitz e n dut e n kontz e p t u a k (at al a s e a , hau st u r a , eb akid ur a , mut azio a, erald ak e t a )?Zer irizpider e n bidez bereizi araz o a k unit at e bez al a: Zer da zientzia bat? Zer da lan bat? Zer dateori a bat? Zer da kontz e p t u bat? Zer da test u bat? Nola dibert sifikat u maila ezb er di n a k norb e r abert a n kokat u ah al izat eko et a bert a r a bakoitz ak bere et e n d u r a k et a bere azt ertz ek o erak ekar
  4. 4. ditza n? Zein da form aliz azio ar e n maila legitim o a? Zein interpr e t a zi o a r e n a ? Zein azt erk e t aestrukt ur al a r e n a ? Zein kaus al t a s u n esleitz ek o a ? Azken bat e n , pent s a m e n d u a r e n , eza g u t z e n , filosofiar e n et a literat u r a r e n histori ak badirudihau s t u r a k ugaritz e n ditu el a et a jarrait a s u n - ez ar e n harrotz e guzti ak bilatz e n ditu el a, historiakber ez, historia hut s a k, berriz, em a t e n du gert a e r e n oldartz e a bazt e rt z e n duel a, egitur asen d o a g o a k bilat uz.*** Alabai n a, ez dadila inor lilurat u gurutz a t z e hon e kin. Ez dez al a inork irudikat u, itxureknah a s t u t a , histori ar e n diziplina batz uk jarrait a s u n e t ik jarrait a s u n - ez er a iraga n direla, et a best e a k ,berriz, jarrait a s u n- ez en nah a s m e n d u t i k et e n d u r a rik gab e k o bat a s u n han di e t a r a iraga n direla; ezda irudikat u beh a r politikar e n , eraku n d e e n edo ekono m i a r e n azt erk e t a n gero et a arret a gehi a g ojarri izan zaienik mug a p e n glob al ei et a ideie n et a jakite a r e n azt erk e t a n gero et a arret a gehi a g ojarri zaienik jokoei et a difere n t zi ei; ez da sinist u beh a r deskrib a p e n bi era hau e k gurutz a t u direla,atz er a ere, elkar aintz at hart u gab e.Izan ere, araz o ber ak plant e a t u dira bi kasut a n , bain a az al e a n aurkak o ondorio ak izan dituzt e.Arazook hitz bat e z labur dait ezk e: doku m e n t u a auzit a n jartz e a . Ez dadila gaizki -ulert urik ego n:garbi dago histori ar e n gisako diziplina bat existitz e n den e tik doku m e n t u a k erabili izan direla, eur eigald er a k egin zaizkiel a, eur ei buruz gald er a k egin direla; gald e t u izan zaie ez bakarrik zer es a nnahi zut e n, baizik et a, bait a ere, ea egia es at e n zute n et a zer arraz oi izan zez ak e t e n egiaadier a z t e n dut el a aldarrikat z ek o, ea zintzoak edo gez urti ak ziren, ea ondo inform a t u a k edoezjakin ak ziren, jatorrizko ak edo aldat u a k. Baina gald er a hau e k guzti ak et a ego n e zi n kritiko han dihau helbur u berari begira dau d e : doku m e n t u e k diot e n e tik edo iradokitz e n dut e n e t ik abiat ut aberr er aiki nahi dut e eur e n jatorria den iraga n a , gaur egu n urrun d u z et a des a g e r t z e n doa n a eure natz e a n ; doku m e n t u a beti trat a t u izan da, egu n, isiltas u n e r a kond e n a t u a izan den ahot s bat e nhizkunt z a bez al a, hon e n arras t o hau sk or bain a, beh a r b a d a , ulerg arri ar e n mod ur a. Alabai n a,mut a zio bat dela- et a –oraingo a ez den a , bain a oraindik inolaz ere burut u ez den a–, histori akdoku m e n t u a ri buruzko ber e jarrer a aldat u egin du: lehe n lana ez da, jada, izango ber ainterpr e t a t z e a , ezt a ebaz t e a ere ea egi a dioen edo zein den ber e adier a z p e n balioa, baizik et adoku m e n t u a r e n barru a n jardut e a et a bera lantz e a : ber a antol at z e n du, mozt u, ban a t u, orde n a t u ,m ailak a t u , sailak finkat u, egoki ar e n et a ez egoki ar e n art e a n ber eizt e n du, ele m e n t u a k ban a n d u ,bat a s u n a k definitu, harr e m a n a k deskrib a t u. Dokum e n t u a ez da, ordu a n , histori ar e n t z a k o gaiinert e a , historia gizon -em a k u m e e k egin edo es a n dut e n a berrer aikitz e n ah al e gi n d u k o da berar e nbidez, kontu hau e n arra s t o a best e rik ger a t z e n ez den kasu e t a n : doku m e n t u z k o ehu n e a nbat a s u n a k definitz e a bilatuko du, hal a nola multzo ak, sailak, harr e m a n a k . Historia aska t u beh a r daden b or a luzez bere t z a t ats e gi n e z hart u due n irudiaz, justifikazio antro p olo giko mod ur a balio izandiona: hots, milak a urt eko m e m o ri a kolektibo bat e n justifikazio a, agiri mat e ri al ez baliat uzoroitza p e n a k berriro burur a dak artz a n a . Historia beti et a non a hi, gizart e guzti et a n , iraup e n a r e nform a esp o n t a n e o a k , nola ant ol a t u a k, eraku s t e n ditue n doku m e n t a zi o m at e ri al ak (liburu ak,test u a k, kont a e r a k , erre gi str o a k, batz ar -agiriak, eraiku nt z a k, eraku n d e a k , ara u di a k, teknikak,gai ak, ohitur ak et a ab ar) lantz e a et a baliatz e a da. Doku m e n t u a ez da berez et a esku bi d e osozm e m o ri a izango den historiar e n zorion eko tresn a ; historia zera da: gizart e jakin bat e k bere tikban a n d u ezina zaion doku m e n t u -lantz ek o et a aitorp e n a em a t e k o due n mod u a .Labur es a n d a , histori a, era tradizion al e a n , iraga n e k o mon u m e n t u a k «m e m o riz a t z e n » ahal e gi n t z e nda, eur ak doku m e n t u bihurtz e n, et a hitz era gi n go die ber ez sarrit a n hitzezko ak ez diren et a isileandiot e n a z best e zerb ait diot e n arra st o ei. Gaur egu n historiak doku m e n t u a k mon u m e n t u bihurtz e nditu, gizaki ek utzitako arra st o a k deszifratz e n ditu, lehe n azt ar n e t a n oinarrit uz ahal e gi n t z e n baz e n
  5. 5. gizakiak zer izan ziren jakiten, orain osa g ai multzo bat agerr a r a z t e n du; osa g ai horiek bak art ubeh a r dira, tald ek a t u , egoki ak bihurt u, elkarr e n art e a n harre m a n e a n jarri, multzo ak sortu. Garaibat e n, arke olo gi a mon u m e n t u mut u e n , arra s t o biziga b e e n , test ui n g u r u rik gab e k o gaie n et airaga n a k utzit ako gauz ez ardur a t z e n zen diziplina zen e a n historiar a n t z jotze n zue n et a bere lanadiskurt so historikora itzuliz hartz e n zuen ber e zentz u a . Esan ah al izango da, hitzekin pittin batjokoa egin az, gaurko historiak arkeolo gi ar a n t z jotzen duel a, mon u m e n t u a r e n barrukodeskrib a p e n e r a .Hem e n di k zenb ai t ondorio at er a k o dira. Eta lehe n a aipat u den az al ekot a s u n -efekt u a izango da:ideie n histori an haus t ur a k ugaltz e a , historia hut s a r e n bait a n den b or a tart e luze ak sortz e a . Historiahut s hon e k, bere era tradizion al e a n , egit at e e n edo dat a jakineko gert a e r e n art eko harre m a n a kdefinitz e a zuen helburu a (hala nola, kaus alt a s u n soileko harre m a n a , mu g a p e n zirkularr a,aurk ako t a s u n a , adi er az p e n a ) . Saila behi n em a n d a , kont u a zen osa g ai bakoitz ar e n art ekohurbilt a s u n a zeh az t e a . Aurrer a n t z e a n , araz o a sailak eratz e a izango da: sail bakoitz ar e n t z a t ber eosa g ai a k definitz e a , ber e mu g a k zeh az t e a , berari dagokion harr e m a n -mot a ber ezi a agerr a r a z t e a ,ber ari dagokion lege a form ul at z e a et a, hon e t a z guzti az gain, sail ezb er di n e n art eko harr e m a n a kdeskrib a t z e a , hon el a sailen sailak, edo «koa dr o a k », eratz ek o: hortik letork e geruz e n ugalk et a,eur e n erauz k e t a , eur ei dagozki e n den b or e n et a kronolo gi e n ber ezit a s u n a ; hortik gert a e r agarra n t zit s u a k (ondorio kat e a k e t a luzea darr ai e n a ) bereizi beh a rr a , garr a n t zi txikien e k o a k ber eizibeh a rr a , bain a bait a guztiz m aila ezb er di n e k o gert a e r a -mot ak ere: laburr ak batz uk, erdiiraup e n e k o a k best e a k –esat e r a k o, teknika jakin bat e n hed a p e n a edo diruar e n eska s t e a – et a best ebatz uk, azke nik, gar a p e n geldoko a k, adibid e z, orek a de m o g r afiko a edo ekon o m i a r e n klim aaldak e t a bati pau s o k a mold a t u beh a rr a; hortik dator sail luze ak agerr ar a zi ahal izat eko auk er a,gert a e r a arraroz edo erre pik a t z e n diren gert a e r e z osat ut a k o a k . Gaur egu n g o histori a n den b o r al diluzeak agert z e a ez da histori ar e n filosofiet a r a itzultz e a et a ezt a mun d u a r e n gar ai han di e t a r a , edozibilizazioe n pat u e t a n aurr etik idatzit ako fase e t a r a , itzultz e a ere, baizik et a ado st u t a k o m et o d o e nbidez sailen elabor a zi o a r e n ondorio a da. Alabain a, ideien, pent s a e r e n et a zientzi e n historia nmut a zio ber ak aurkak o ondorio a ekarri du: kontzien t zi ar e n aurrer a bi d e a –edo arraz oi ar e nteleologi a edo giza pent s a e r a r e n eboluzio a– osatz e n due n sail luze a bereizi du; bat er a t z e a r e n et agailurra jotze a r e n gai ak auzit a n jarri ditu, tot alizatz e k o auker a k zalantz a n jarri ditu. Elkarre nondo a n , elkarre n segid a n , bat a best e a r e n gain e a n jartz e n diren edo eske m a lineal bat e r a murriztuezinik gurutz a t z e n diren sail ezb er di n e n ber eizk et a ekarri du. Horrela, arraz oi ar e n et e n g a b e k okronolo gi a hon e n lekua n –zeinak helezin a den jatorrira, irekier a fund a t z ail er a, joarazt e n gaitu e n–agertz e n dira batz u e t a n laburr ak diren esk al ak, elkarr e n art e a n ezb er di n a k diren a k, lege bakarr aonartz e n ez dut e n a k , sarrit a n bakoitz ak ber e a due n historia -mot a due n a , murrizt u ezin diren a kber e g a n a t z e n due n, aurrer a egit e n due n et a gogor a t z e n due n kontzi en t zi a ere d u orokor bat e r a .Bigarre n ondorio a: jarrait a s u n - ez ar e n adigai ak leku gore n a hartz e n du histori a diziplinet a n .Historiar e n era klasikoa n jarrait a s u n- ez a em a n a et a pent s a e z i n a zen aldi bere a n : saka b a n a t u t a k ogert a e r e n art e a n agertz e n zen a –erab a ki ak, gert a e r a k , ekim e n a k , aurkikunt z a k– et a analisiar e nbidez saih e s t u a , murriztu a , eza b a t u a izan beh a r zen a gert a e r e n jarraip e n a ager zedin. Jarrait a s u n-eza, den b or a z k o barrei ak e t a r e n estig m a horixe, hain zuze n, historiatik eza b a t z e a izango zenhistori al ari ar e n eginb e h a r r a . Bera bihurt u da orain, berriz, azt erk e t a historiko ar e n oinarrizkoosa g a rri et a k o bat. Modu hirukoitz e a n agertz e n da. Hast eko, histori al ari ak gur at a egind a k oera gike t a bat da (ez, ost er a, ber ak jorrat u beh a r due n m at e ri al e tik gogoz kontra jasotz e n due nzerb ait): izan ere, berak, hipot e si sist e m a t iko mod ur a gutxi e n e z , azt erk e t a r e n ah al ez ko m ailakber eizi beh a r ditu, hal a nola bakoitz ari dagozkion m et o d o a k et a kom e ni zaizkion aldizkatz e a k .Bera, bigarr e nik, ber e deskrib a p e n a r e n em ai tz a da (et a ez azt erk e t a r e n ondorioz deu s e z t a t u beh a rden ezer): izan ere, aurkitu nahi due n a proz e s u bat e n mug a k dira, bihurgu n e bat e ninflexio -punt u a , mugi m e n d u erre g ul a t z ail e bat e n alder a n z k e t a , oszilazio bat e n mu g a k,
  6. 6. funtzion a m e n d u bat e n at al a s e a , kaus al t a s u n biribil bat e n hau s t u r a une a . Eta, hirug arr e nik, lanaket e n g a b e zeh az t e n dihar d u e n kontz e p t u a da (ber a alde bat e r a utzi gab e , bi irudi positibor e nart e a n dago e n zuritas u n uniform e a et a aiher g a bailitza n); izend a t z e n zaion ere m u a r e n et am ailar e n arab e r a form a et a funtzio berezi bat hart uko du: ez dugu berb a egit e n jarrait a s u n- ezber ari buruz deskrib a t z e n dugu n e a n at al a s e epist e m ol o giko bat edo biztanl eri a -kurb a bat e kgorak a egit e n due n punt u a edo teknika aldak e t a bat. Adigai par a d o xiko a jarrait a s u n- ez ar e n hau:aldi bere a n ikerket a r e n tres n a et a gai a bait a, ber ak mu g a t z e n baitu arlo bat zeina bera ondorio aden, esp a rr u a k ban a k a t z e n baititu, nahiz et a ezin diren esp a rr u horiek finkat u eur ak alder a t u z ezbad a et a, azke n e a n , beh a r b a d a , ez del ako histori al ari ar e n diskurt s o a n aurkitz e n den kontz e p t usoila izango, baizik et a historial ari ak berak isilean aurre s u p o s a t z e n due n zerb ait: nola hitz eginah al izango luke, best el a, histori ak –eta ber ar e n historiak– gai bez al a esk aint z e n dion haus t ur ahori gab e? Historia berri ar e n eza u g a r ri funt s e z ko e n e t a k o bat jarrait a s u n- ezar e n des pl az a m e n d u ada: oztopo a izat etik praktikar a pas a t z e a , historial ari ar e n diskurt s o a n integr a t z e a , et a he m e n ez dujokat uko deu s e z t a t u beh a r den kanpo tiko ezb e h a r bat e n pap e r a , baizik et a era biliko denkontz e p t u era gi nkor bat e n a ; et a hori guztia dela et a, zeinu e n alder a n z k e t a honi esk err a k,jarrait a s u n - eza ez da izango gehi a g o irakurk e t a historiko ar e n neg a ti b o a (ber e alder a n t zizko a, bereporrot a, ber e ah al m e n a r e n mug a) baizik et a bere gaia mu g a t z e n due n et a bere azt erk e t a ri balioaem a t e n dion osa g ai positibo a.Hirugarr e n ondorio a: histori a glob al bat e n auker a des a g e r t z e n et a disein u oso ezb er di n batzirriborr at z e n hast e n da, historia orokorra dei dait ek e e n horret x e n zirriborro a, alegi a. Historiaglobal bat e n egit a s m o a k zibilizazio bat e n form a orokorra berrer aikitz e a bilatz e n du, gizart e bat e nhast a p e n a (m at e ri al a nahiz espiritu al a), gar ai bat e k o feno m e n o guztie n es a n a h i bat er a k o a , eure nkohe si o a azaltz e n due n lege a –met afor a erabiliz gar ai bat e n «aur p e gi a » deritzon a–. Era hon e t a k oegit a s m o a hipot e si bi edo hiruri lotut a dago: supo s a t z e n da ondo definitut a k o esp a zi o -den b or a z k oes p arr u bat ek o gert a e r a guztie n art e a n , arra st o a aurkitu ah al izan zaien feno m e n o guztie n art e a n ,harr e m a n hom o g e n e o e n sist e m a bat finkat u ah al izan beh a r dela, hau e t a k o bakoitz aondoriozt a t z e a zilegiko due n kaus al t a s u n sar e a , alegi a, an al o gi a -harr e m a n a k elkar nolasinbolizatz e n dut e n eraku s t e n dut e n a k , edo bait a eraku s t e n dut e n a k ere nola adier a z t e n dut e nguzti ek muin a r e n erdi bat et a berb e r a ; supos a t z e n da, best al d e , historikot a s u n a r e n form abak arr ak et a berb e r a k biltzen dituel a egitur a ekono m iko a k, gizart e egonk ort a s u n a k ,pent s a m o l d e e n inertzi a, ohikuntz a tekniko ak, joka er a politikoak, et a guztiei erald a k e t a -mot a ber aezartz e n diela; supo s a t z e n da, azke nik, historia bera artikul a dait ek e el a bat a s u n han dit a n –est a dioedo fase e t a n – eur e n bait a n dagoki e n eur e n kohe sio -hast a p e n a biltzen dut e n a k. Postul at u hau e t a zezt a b ai d a t z e n du historia berriak auzit a n jartz e n ditu e n e a n sailak, zatiket a k, mu g a k, maile n art ekoezb er di n t a s u n a k , des or e k a k, ber ezit a s u n kronologiko ak, iraut ek o mod u ber ezi ak, harre m a n e nah al ez ko mot ak. Baina hon el a berak ez du bilatuko bak arrik historia ezb er di n a k m a m itz e a ,elkarre n ondo a n jarrita egon g o diren a k et a elkarr ekiko ask e a k izango diren a k: hal a nola,ekono m i a r e n histori a erak u n d e e n a r e n ondo a n , hau e n alda m e n e a n zientzi e n a , erlijioen a edoliterat ur e n a ; ez du bilat uko, ezt a ere, historia ezb er di n hau e n art e a n azpi m a rr a t z e a dat u e n art ekokointzide n t zi ak edo form e n edo zentz u e n an alo gi ak. Orain agertz e n den araz o a –eta histori aorokor bat e n eginb e h a r r a definitz e n due n a– izango da mug a t z e a sail ezb er di n horien art e a n zeinharr e m a n -mot a deskrib a dait ek e e n legitim oki; zer sist e m a bertikal era dez ak e t e n eurek; zerkorrel azio et a m e n d e r a t z e -joko dago e n eur e n art e a n ; zer ondorio izan dez ak e t e n des or e k e k,den b or a t a s u n ezb er di n e k, iraup e n ezb er di n e k; zer multzo ezb er di n e t a n ager dait ezk e e n aldiber e a n osa g ai jakin batz uk; laburbilduz, ez bak arrik zer sail baizik et a bait a zer «saile n sail» (edobest e hitz batz u e t a n , zer taul a 2 ) osa dait ezk e e n . Deskrib a p e n glob al bat e k feno m e n o guzti akerdigu n e bakar bat e n inguru a n biltze n ditu: hast a p e n a , es a n a hi a , espiritu a, mun d u ikusker a ,multzo ar e n form a; histori a orokor bat ek, aitzitik, sak a b a n a k e t a bat e n esp azio a agerr a r a ziko luke.
  7. 7. Bukatz ek o azke n ondorio a: historia berriak aurrez aurre egit e n du zenb ait araz om et o d ol o gikor eki n; hau e n art etik zenb ai t ek zalantz a rik gab e bera baino askoz lehe n a g o t ikexistitz e n ziren et a orain eure n osot a s u n e a n hart u t a bera eza u g a r ritz e n dut e. Hau e n art e a nhon a k o ok aipa dait ezk e: agirien corpu s koher e n t e a k et a hom o g e n e o a k osatz e a (corpu s irekiak edoitxiak, burut u a k edo burut u g a b e a k ); haut a t z e -hast a p e n bat ez artz e a (nahi den arab e r a k o a : del aagiri mord o a mod u sako n e a n jorratz e k o, dela dat u -biltze est a ti stikoko m et o d o e n ara b e r a k olagin ak at er a t z e k o, dela aldez aurr etik osa g ai adier az g a r ri e n a k zeh az t e n ahal e gi n t z e k o); azt erk e t am ailar e n et a berar e n t z a t nab a r m e n g a r ri a k diren osa g ai e n definizioa (ikert ut a k o m at e ri al e a nadier a z p e n nu m e riko ak nab a r m e n a r a z dait ezk e; nab a r m e n a r a z dait ezk e, hala b e r, gert a e r ei,erak u n d e e i , jardu e r ei buruzko errefer e n t zi ak –esplizituak nahiz ez– ; erabilit ako hitzak,era bilp e n e k o arau a k, adi er az t e n dut e n ere m u se m a n t iko a et a guzti, edo, gehi a g o oraindik,propo sizioe n egitur a form al a et a batz e n ditu e n kat e a t z e -mot ak); azt erk e t a -m et o d o bat e nzeh az t a p e n a (dat u e n lanket a kuantit a ti bo a , zeh az t u dait ezk e e n eza u g a r ri batz u e n ara b e r a k odesko n p o s a k e t a , ez au g a r ri horiei buruz ikert uko da eure n art eko korrel azio a, dezifra p e ninterpr e t a t i b o a , maizt a s u n e n et a ban a k e t e n azt erk e t a ); lantz e n ari den mat e ri al a artikulatz e ndut e n multzo e n et a azpi m ultzo e n mu g a p e n a , (esku al d e a k , den b o r al di ak, proz e s u unitario ak);multzo bat ez au g a r ritz e a baim e n t z e n dut e n harre m a n e n mu g a p e n a (harre m a n nu m e riko ak edologikoak izan dait ezk e; et a bait a harre m a n funtzion al ak, kaus al a k, analo giko a k; izan dait ek eadier a zl e a r e n et a adi er azi ar e n art eko harre m a n a ) .***Historiar e n mut azio epist e m ol o giko hau ez dago burut u a oraindik gaur egu n. Alabain a, ez da atzobert ak o kont u a, izan ere, zalantz a rik gab e Marxe n g a n a i n o jo ahal izango dugu har e n abia p u n t u aaurkitz eko. Baina den b o r a luze a joan zen ondorio ak izat eko. Gure egu n o t a n oraindik, et a, bat ezere, pent s a m e n d u a r e n histori ari dagokio n e a n , ez da erre gi str a t u a izan et a ez da ber ari buruzhau s n a r k e t a rik egin, orain a g o k o best e erald ak e t a batz uk, berriz, bai erre gi st r a t u a k et ahau s n a r t u a k izan diren arre n –hizkuntz al a ritz ar e n a k esa t e r a k o–. Emat e n du ber eziki zaila izandela, gizakiek eur e n ideia et a eure n eza g u p e n propio e n historia hau berriro mold a t z e a n teori aorokor bat form ul a tz e a jarrait a s u n- ezaz, sailez, mug e z , bat a s u n e z , orde n a esp ezifikoez,auto n o m i e z et a ber eizit ako me n d e t a s u n e z . Ohikoa izan den e a n jatorriak bilatz e a , aurr ek a ri e nlerroa n barre n a atz er ak a jotze a mug a p e n i k gab e, tradizioak susp e r t z e a , kurb a ebolutibo eijarraitz e a , teleologi ak proiekt a t z e a et a bizitzar e n met af or e t a r a jotze a et e n gab e, badiru di higuinber ezi bat su m a t z e n zela difere n t zi a pent s a t z e k o , urrunk e t a k et a saka b a n a k e t a k deskrib a t z e k o,berb e r a r e n form a lasaig a rri a ber eizt ek o. Zeh a zki a g o oraindik, badiru di at al a s e , mut azio, sist e m ainde p e n d e n t e , sail mug a t u et a era hon e t a k o kontz e p t u e t a t i k –berez historial ari ek dar a biltz at e nmod u a n– nekez a dela teori a zertz e a , ondorio orokorr ak at er a t z e a et a bait a inplikazio guztiakerat ortz e a ere. Emat e n du beldur gar el a best e a pent s a t z e k o geur e pent s a m e n d u a r e n den b o r aber e a n .Bad a hon e t a r a k o arraz oi bat. Pents a m e n d u a r e n historiak iraun ahal izango balu jarrait a s u net e n g a b e e n bait a izat e n, geldit u gab e lotuko balitu kat e a k e t a k –inongo azt erk e t a rik des e gi nezingo lituzke e n a abst r a kzior a jo gab e– ehu n d u k o balitu, gizon -em a k u m e e k es a n et a egit e n dut e nguzti ar e n inguru a n , bere buru az iragar p e n a k egingo lituzket e n sint e si ilunak, ber a gert a t u et aam ai g a b e ki etorkizu n e r a n t z era m a n g o luket e n a k , bab e sl ek u pribilegi at u a izango litzat ek ekontzien t zi ar e n subira n o t a s u n e r a k o . Historia jarraitu a , ber a da subj ekt u a r e n funtziofund a t z ail e a r e n ezinb e s t e k o korrel at u a , ihes egin dion guzti a berriro ber e g a n a t u k o due n ber m e a ;as e g u r a t u k o due n a den b or a k ez duel a ez er barr ei a t uk o berr e gi n d a k o bat a s u n bat er a ekarri gab eberriro, agind u k o due n a subj ekt u a k –kontzie nt zi a historiko ar e n form a n– ezb er di nt a s u n a dela -et a
  8. 8. urrun m a nt e n t z e n diren gauz a guzti ak berr e s k u r a t u k o ditu el a egu n bat e a n et a eure nnag u sit a s u n a berr ez a rriko duel a, ber e bizileku a dei dait ek e e n a aurkituz. Azterke t a historiko ajarrait u a r e n diskurt s o bihurtz e a et a giza kontzie nt zi a bilaka e r a orore n et a jardut e orore n jatorrizkosubj ekt u bihurtz e a , hau e x e k biak dira pent s a m e n d u -sist e m a berar e n bi azal ak. Denb or a totaliz aziomod ur a burur a t z e n da et a iraultz ak kontzi en t zi a hartz e a best e rik ez dira.Form a ezb er di n a k hart uz, gai hon e k et e n g a b e k o pap e r a jokat u du XIX. m e n d e a z geroztik: hainzuzen, desz e n t r a m e n d u guzti en aurr e a n subjekt u a r e n subira n o t a s u n a et a antro p olo gi ar e n et ahu m a ni s m o a r e n irudi bizkiak salb at z e a . Marxek –prod ukzio -harre m a n e n , det er m i n a zioekono m iko e n et a klase e n art eko borrok ar e n azt erk e t a historiko ar e n bidez– gauz a t u t a k odesz e n t r a m e n d u a r e n aurre a n XIX. me n d e a r e n buka e r a alder a histori a glob al bat bilatz eko bide aem a n du, hon e t a n gizart e bat ek o ezb er di nt a s u n guzti ak form a bak ar bat e r a murriztu ahal izangolirat ek e, mun d u ikusker a bat e n ant ol ak u n t z a r a , balio -sist e m a bat ezartz er a , zibilizazio -mot akoher e n t e bat er a. Gen e al o gi a nietz sc h e a r r a k gauz a t u t a k o desz e n t r a m e n d u a r e n aurr e a narrazion alt a s u n a gizat eri ar e n telos a bihurt uko due n jatorrizko oinarri ari buruzko ikerket akontraj arri du et a pent s a m e n d u a r e n historia osoa lotu du arrazion alt a s u n horre n bab e s a r e ki n,teleologi a horri eust e a r e ki n et a beti beh a rr e z k o a den oinarri horret a r a n t z itzultz e a r e ki n. Azkenik,orain a g o psiko a n alisi ar e n , hizkunt z al a ritz ar e n , etnolo gi ar e n ikerket e k subjekt u a desz e n t r a t u dut eber e nahi ar e n lege e kiko, ber e hizkunt z a r e n form ekiko, bere jardut e a r e n ara u e kiko, ber e diskurt s omitiko edo alegi azko a r e kiko; argi zego e n e a n gizaki ak, bera zen ari buruz gald ek a t u a , ezin zuel aber e sex u alit at e a r e n et a bere inkontzi e n t e a r e n kont u em a n , ezt a bere hizkuntz ar e n form asist e m a t i ko e n a edo ber e fikzioen erre g ul a rt a s u n a r e n a ere, histori ar e n jarrait a s u n a r e n gaiaberpizt u egin da: et e n d u r a z k o a izango ez den historia, bilaka e r a z k o a baino; harr e m a n -jokoaizango ez den a, barruko dina m i s m o a baino; sist e m a izango ez den a , ask at a s u n a r e n lan gogorr abaino; form a izango ez den a , baizik et a kontzie nt zi a bat e n et e n g a b e k o egin a h al a bere buru a riheltz e n dion a et a ah al e gi nt z e n den a bere buru a atz e m a t e n ber e baldintz arik sakon e n e t a r a i n o :et e n d u r a rik gab e k o pazi en t zi a luzea izango litzat ek e e n histori a bat et a, aldi ber e a n , mu g a guztiakapurtz e n bukat z e n due n mu gi m e n d u bat e n bizitas u n a ere. Egitur e n «m u gi ezi nt a s u n a ri », eure nsist e m a «itxiari», eure n nahit a e z k o «sinkro ni ari » historiar e n irekit as u n bizia kontr aj art z e n due n gaihau baliaraz t e k o beh a rr e z k o a da, jakina, azt erk e t a historiko e t a n uko egit e a jarrait a s u n- ezar e nera bilp e n a ri, maile n et a mu g e n definizioari, sail esp ezifikoe n deskrib a p e n a ri, ezb er di n t a s u n -jokoosoar e n egu n e r a t z e a ri. Joera dago, beraz, Marx antro p ol o giz at z e k o, ber a totalit at e e n historial aribihurtz ek o, et a berar e n g a n hu m a ni s m o a r e n as m o a aurkitz ek o; joera dago, beraz, Nietzsch efilosofia tran sz e n d e n t a l a r e n ikusp e gi tik interpr e t a t z e k o et a bere gen e al o gi a jatorriar e nbilakun tz a r e n egit a s m o bat e n mailar a jaitsar a z t e k o; joera dago, azke nik, alde bat er a uzteko,sekul a lorat u izan ez balitz bez al a, histori a berriak gaur egu n propo s a t z e n due n araz om et o d ol o giko e n ere m u hori guzti a. Izan ere, egiaz t a t u k o balitz diziplina historiko guzti et a nplant e a t z e n dela jarrait a s u n - ez en araz o a, hal a nola, sist e m e n a et a erald ak e t e n a , sailen a et aat al a s e e n a , (eta ez gutxia g o ideiez edo zientziez ardur a t z e n diren diziplinet a n , ekono m i a z edogizart e e z ardur a t z e n diren e t a n baino), ordu a n nola kontraj arri ah al izango lirat ek e zilegit a s u nzantz ur e n bat e kin «bilaka e r a » et a «sist e m a », mu gi m e n d u a et a erre g ul azi o zirkularr ak, edoarinkeri az et a buru a nek at u gab e es at e n den mod u a n «histori a » et a «egit ur a »?Funtzio konts e r b a t z ail e ber a ego n g o da ekine a n kultur totalitat e e n gai an (izan ere, hon e g a t ik Marxkritikat u a et a mozorrot u a izan da), jatorriari buruzko ikerku nt z a r e n gai an (Nietzsch e ri kontraj arriizan zaion a ondor e n Nietzsc h e bera horret a n txert a t u nahi izan del arik), et a histori a bizi, jarrai et aireki bat e n gaia n. Oihu egingo da asa si n a t u t a k o historia g a t ik ikust e a n azt erk e t a historiko bat e a n –et a bereziki pent s a m e n d u e z , ideiez et a eza g u p e n e z dihar d u g u n e a n – mod u nab a r m e n e g i a nera biltz e n direla jarrait a s u n - ezar e n et a difere n t zi ar e n kat e g o ri ak, at al a s e a r e n , hau s t u r a r e n et aerald ak e t a r e n adigai ak, sailen et a mu g e n deskrib a p e n a k . Salat uk o da hor histori ar e nbazt er t e zi n e k o esku bi d e e n aurk ako eras o a et a bait a ah al ez ko historikot a s u n orore n oinarri e naurk ako a ere. Baina ez du inork bere buru a nah a s t u beh a r, hain ozen neg a r egit e n bad a ez da
  9. 9. histori ar e n des a g e r p e n a g a t i k, baizik et a ezkut u a n , bain a oso -osorik, subj ekt u a r e n jardu e r asint etiko ari uztart u a dagokion historiar e n form a r e n ez ab a k e t a g a t i k; neg a r egit e n dakontzien t zi ar e n subira n o t a s u n a ri at er p e a em a n beh a r dion bilaka e r a g a t i k (mitoak,ah ai d e t a s u n -sist e m a k , hizkunt z a k, sex u alit at e a edo nahi m e n a baino segur u a g o a et a bab e shan di a g o k o a den a); neg a r egit e n da egit a s m o a r e n bidez zentz u a r e n eginb e h a r r a edotot alizazio ar e n mugi m e n d u a sus p e r t z e k o auk er a g a t ik, et a bait a mug a p e n mat e ri al e n , araupraktiko e n , sist e m a inkontzi e n t e e n , harre m a n zorrotz e n bain a hau s n a r t u gab e e n , bizi izand a k oedoz ei n esp e ri e n t zi at a tik at dau d e n korrel azio e n jokoak susp e r t z e k o auker a g a t i k ere; neg a r egit e nda historiar e n era bil er a ideologiko a g a t ik, zeinar e n bidez ah al e gi n a egit e n den gizakiari itzultzekom e n d e bat baino gehi a g o a n zeh ar et e n g a b e ihes egin dion guzti a. Garai bat e ko altxor guzti akhistori a hon e n hiri zah arr e a n pilat u dira; sen d o a zela ust e izan da; sakralizat u izan da;pent s a m e n d u antro p ol o giko ar e n azke n kokalek ut z a t jo izan da; ust e izan da ber ar e n kontra ank erjokat u dut e n haiex ek harra p a t u a k izan ahal izango zirela; ust e izan da eur ak jagole arret a t s u a kbihurt u ahal izango zirela. Baina gotorlek u zah ar hau asp al di utzi dut e bert a n beh e r a histori al ari eket a joand a dira laner a best e leku batz u e t a r a ; eza g u n zen ez zut el a ber m a t z e n Marxek et aNietzsch e k bere tik esp e r o izan zut e n zaintz a. Ezin zen eur eki n gehi a g o kont a t u pribilegio a kgord e t z e k o, ezt a bai ezt a t z e k o ere berriro (et a Jainkoak daki beh a rr e z k o a izango ote den gauregu n g o larritas u n e a n ) histori ak, ber ak bai gutxi e n e z , bizirik et a jarrai dirau el a, ber a dela auzit a ndago e n gai ari dagokio n e a n ziurt a s u n a r e n , adiskid e t z e a r e n , lo lasait u a r e n ats e d e nl e k u a .Puntu hon e t a n zeh az t e n da Histoire de la Folie, Naiss a n c e de la cliniqu e, Les Mots et les Chose slanet a n , mod u oso inperf ekt u bat e a n best e rik ez bad a ere, disein a t u den eginkizun a. Eginkizunhon e n bidez ah al e gi n a k egit e n dira histori ar e n ere m u a n oro har gauz a t z e n diren mut azio akneurtz ek o; eginkizun hon e t a n auzit a n jartz e n dira ideie n histori ari dagoz kion m et o d o a k, mug a ket a gaiak; eginkizu n hon e n bidez ah al e gi n a k egit e n dira antro p olo gi ak o azke n loturak ask at z e k o;eginkizun hon e k, horre n ordain e a n , agerr a r a zi nahiko du nola erat u ahal izango ziren loturahoriek. Lanok nolab ait e k o des or d e n a bat e a n burur a t u a k izan dira et a eur e n artikulazio orokorr aargi et a garbi definitu barik. Bazen gar ai a eur ei koher e n t zi a em a t e k o , edo gutxi e n e z horret a r a k oah al e gi n a k egit eko. Ahale gin horre n em aitz a aurr e a n duzun liburu hau da.Ohar batz uk, hasi aurre tik et a edoz ei n gaizki -ulert u saih e s t e k o. — Arazoa ez da izango histori ar e n ere m u r a , eta ber eziki ezag u t z e n historiar e n e r a , meto d o estrukt u r ali st a bat tra n sfe ritz e a , azt e rk e t a r e n best e alor batzu e t a n prob a t u a izan den a. Kontua izango da jakite historiko a r e n ere m u a n burutz e a r dago e n erald a k e t a autokt o n o bate n hast a p e n a k eta ondorioa k zab altz e a . Nahikoa liteke e n a da erald a k e t a hau, berak plant e a t z e n ditue n arazo a k, dara biltz a n tre sn a k, bera r e n bidez definitze n diren kontze p t u a k, erdies t e n ditue n emaitz a k, ez dait ez el a izan, neurri bat e r ai no, azt erke t a estrukt u r al a deritzon horrekiko arrotz a k. Alabain a ez da azt e rk e t a hau jokoa n dago e n a bere ziki. — Arazoa ez da (are gutxia go oraindik) kultur totalitat e e n (mun d u ikusker a k direla, tipo idealak direla, garai ezb e r di n e n espirit u berezia direla) kate go ria k erabiltze a historiari ezartz e ko azterk e t a kultural a r e n form a k. Deskriba t u t a k o sailak, finkat u t a k o mug a k, ezarrit ako alder a k e t a k eta korrelazio ak ez dira etz a t e n antzina ko histori ar e n filosofiet a n , haatik, eure n xede a teleologiak eta totalizazioak auzit a n jartz e a da. — Arazoa antrop ol ogi a ko gaitik aske a izango den met o d o bat definitze a den neurrian, ikusiko da ondo a n zirriborra t u ko duda n teori ak harr e m a n bikoitza duela orain arte egin diren ikerke t e kin. Alde bat e tik, ahal e gi n d u ko da formul a t z e n modu orokorr e a n (eta zuzenk e t a ugarirekin eta asko landu a z) ikerke t a horie t a n era bili diren tre s n a k, bai eure n jardun e a n baliatu t a k o a k bai eure n helburu a k ezarrit a ko pre mi a g a t i k ma mi t u t a k o a k. Baina, best ald e, indart u egite n da edozein mot a t a k o antro polo gi s m o t i k garbi a izango den met o d o a definitze a n lortu diren emaitz e kin. Bera datz a n lurzoru a bera k aurkit u due n berb e r a da. Erome n a ri buruzko ikerket a k eta psikologia bate n ager p e n a – gaixot a s u n a ri et a me diku n t z a klinikoar e n sorrer a ri buruzko a, bizitzar e n zientziei buruzko a, hizkuntz a ri et a ekono mi a ri buruzko a–, neurri bat e a n itsuak izan diren ahale gin a k izan dira, bain a argitze n joango dira, ez baka rrik eure n me t o d o a pittinka -
  10. 10. -pittinka zeh a z t e n doala ko, baizik eta –huma ni s m o a ri eta antro polo gi ari buruzko ezta b ai d a horret a n– aurkitz e n dut el a ko eure n ahal bid e historiko ar e n puntu a .Hitz bat e a n esa n d a , lan hau, bere aurrek o a k bez al a, ez da txert a t z e n –ez behi ntz a t zuzen e a n et aezt a lehe n as m o a n ere– egitur a ri buruzko ezt a b ai d a n (bera gen e si a ri, historiari edo bilaka e r a rikontraj arrit a), ha atik, txert a t z e n da gizakiari, kontzi en t zi ari, jatorriari et a subj ekt u a ri buruzkogald er a k agertz e n diren, hazt e n diren, gurutz a t z e n diren et a zeh az t e n diren arloa n. Alabai n a,zalant z a rik gab e, ez da zentz u g a b e a izango es at e a egitur a r e n araz o a ere plant e a t z e n del a bert a n.Lan hau ez da Histoire de la folie, Naissa n c e de la Cliniqu e edo Les Mots et les Chos e s lanet a nirakur dait ek e e n a r e n birm ol d a k e t a et a deskripzio zeh at z a . Makinat x o bat punt u t a n ezb er di n a da.Aldi bere a n , zenb ait zuze nk e t a et a barruko kritika biltzen du. Modu orokorr e a n esa n d a , histoire dela folie lane a n zati han di e gi a –eta ben e t a n enigm a t iko a gain er a– em a t e n zitzaion bert a n«es p e ri e n t zi a » mod u r a izend a t u a aurki zitek e e n a ri, hon el a eraku s t e n zelarik zer hurre a n nen go e nhistori ar e n subj ekt u ano ni m o et a orokorra onartz e tik; Naiss a n c e de la cliniqu e lane a n behin et aberriz azt erk e t a estrukt ur al e r a jotze a k baz ek a rr e n berar e ki n plant e a t u t a k o araz o a et a arke ologi aridagokio n maila alde bat e r a ger at z e k o arrisku a; et a, azke nik, Les mot s et les Chose s lane a nmug a rritz e m et o d ol o giko ar e n faltak era m a n ah al izan du pent s a t z e r a nire analisiak tot alit at ekultural ak balira bez al a burur a t u ditud al a. Tristatz e n nau ez naiz el a gai izan arrisku hau e ksaihe s t e k o, et a nire buru a konts ol a tz e n dut neuri esa n a z eurak nire eginkizun e a n bert a ntxert a t u t a dau d el a, izan ere, eginkizu n hon e k, bere neurk e t a k egin ahal izat eko, bazt e rt u beh a rizan ditu bai m et o d o ezb er di n horiek et a bait a histori ar e n form a ezb er di n horiek ere; et a gain er a,plant e a t u dizkidat e n gald er a rik gab e 3 , aurkez t u t a k o zailtas u nik gab e, era goz p e n i k gab e, inolakozalant z a barik ez nuke e n hain mod u argi et a garbi a n disein a t z e n ikusiko ordutik aurr er a, gogozedo gogoz kontra, lotut a nauk a n eginkizun a. Hortik dat or test u hon e n kontu han diko et adud a -mud a k o estiloa: uneor o urrunt a s u n a hartz e n du, alder di guzti ekiko neurrit a s u n a erak u s t e ndu, hazt a m u k a doa hau e n mu g e t a r a i n o , talka egit e n du esa n nahi ez due n a r e ki n, lubaki ak egit e nditu ber e bide a definitz eko. Uneoro salatz e n du gert a dait ek e e n edoz ei n nah a s m e n d u . Uko egit e ndio ber e identit at e a ri, bain a ez aldez aurr etik zera es a n gab e : ni ez naiz ez hau et a ez best e a . Ezda kritikoa, gehi e n e t a n ; ez dago es at e rik den a k, alde bat e ko a k nahiz best e k o a k , oker dau d el a .Hem e n g o hau, bere inguruko e t a tik kanp o a n , kokag u n e propio a definitz eko lana da; gain er a k o a kisiltasu n e r a murrizt eko ahal e gi n a baino gehi a g o (eure n as m o a alferrikako a del a aldarrikat u z)aipat u dud a n gun e zuria definitz eko lana, et a gun e hon e k tank e r a hartz e n du astiro -astiro nikoraindik hain prek ario a et a ez ziurra deritzod a n diskurt s o bat e a n .***— Ez al zaud e diozun a z segur u? Aldatu beh a r al duz u atz er a ere, plant e a t u dizkizut e ngald er e t a t ik alde n d u , esa n beh a r al duzu kontrak o arraz oi ek ez diot el a ben e t a n begir at z e n zureikuspu n t u e n jatorriari? Gert a tz e n ari al zara berriro ere es at e k o ez zarel a sekul a izan aurp e gir a t udizut e n hori? Irtenbi d e a atont z e n dihard uz u zure hurre n g o liburu a n, orain dagiz u n mod u a n , best enon b ai t e n berra g e r t z e k o et a zirikatz eko es a n a z : ez, ez nago niri zelat a n zaud e n leku a n, ha a tik,he m e n nago, zuri begir a et a barr ezk a?— Zer ba? Irudikatz e n al duzu hart uk o nuke el a nik hainb e s t e k o oinaz e a et a hainb e s t e k oplaz er a , ust e al duzu hain te m a ti a, hain itsua izango nintz a t e k e e l a idazt e a n , prest a t u k o ez ban u –esku bero sa m a r bat e kin– m e nt u r a t u k o naize n labirinto a, nire as m o a bert a n higiar az t e k o,ber ar e n t z a t lurpeko bide ak irekitzeko, ber e buru a z urruntz e r a beh a rt z e k o, bert a n irten a kaurkitz eko ber e ibilbide a murrizt e n et a desitx ur a t z e n dut e n a k edo nire buru a galtz eko et aazke n e a n berriro inoiz ikusi beh a rr a izango ez dud a n begi e n aurr e a n agert z ek o. Bat ek bainogehi a g o k, neuk bez al a zalantz arik gab e, aurp e girik ez izat eko idazt e n du. Ez gald e gi n niri nor
  11. 11. naiz e n ni et a ez eska t u niri beti bat iraut ek o: nort a s u n ego er a r e n moral ari dagokio hau: gurepap e r e z ardur a t z e n da bera. Askat a s u n a em a t e n digu tokatz e n den a idazt e a den e a n .
  12. 12. II.ERREGULARTASUN DISKURTSIBOAK
  13. 13. I. Diskurtso a r e n bat a s u n a k Jarrait a s u n -ez ar e n , hau st u r a r e n , at al a s e a r e n , mu g a r e n , sailar e n, erald ak e t a r e n kontz e p t u a kjokoa n sartz e a k proz e d u r a ri buruzko gald er a ez ezik araz o teoriko ak ere plant e a t z e n dizkioazt erk e t a historiko ari. Arazo teorikook izango dira he m e n landu nahi diren a k (proz e d u r a ri buruzkogald er a k gero a g o burut uko diren ikerket e t a n azt ert uk o dira; bai behintz a t halako lan bati ekit ekoauk er a, gogo a et a ador e a bad u t noizb ait). Arlo berezi bat e a n baino ez dira azt ert uko gain er a araz oteorikoak: hots, ideie n, pent s a m e n d u a r e n , zientzie n edo ez a g u t z e n histori a deritz e n diziplinet a n ,eur e n mu g e z hain ez -segur u a k et a eur e n eduki et a n hain zalant z a ti a k diren diziplinet a n alegi a. Aldez aurr etik bad a g o lan neg a ti b o bat bet e beh a rr a: gure buru a adigai -joko oso bat e z ask eutzi beh a r dugu, hain zuzen jarrait a s u n a r e n gaia bakoitz ak bere erar a dibert sifikatz e n dut e nadigai e n jokoaz. Hauek ez dut e egitur a kontz e p t u a l zorrotz -zorrotz a osatz e n , ez dago hon e t a zzalant z a rik, bain a eur e n eginb e h a r r a zeh a t z a da. Tradizioar e n adigai a es at e r a k o :feno m e n o -multzo bati –guztiak aldi ber e a n jarrait u ak et a berb e r a k diren a k (edo an alo g o a kgutxie n e z )– den b o r a z k o est a t u s berezi a em a t e n ah al e gi nt z e n da; berak bai m e n d u k o duhistori ar e n sak a b a n a k e t a berriro pent s a t z e a berb e r a r e n form a r e n bait a n; hasi er a orori ber ezko azaion difere n t zi a murrizt ek o auker a em a n g o du, geldit u barik atz er a k a joaz jatorria et e nik gab ezeh az t e n joat eko; ber ari esker berrit a s u n a k ban a n d u dait ezk e atz e al d e iraunkor bat e n gain e a n et am eritu a gizab a n a k o e i dagoki e n orijinalt a s u n a ri, jenioari et a era b a ki a ri atxiki dakiok e. Esat er a k o,hala b e r, era gi n a r e n adigai a, tran s m i si ozko et a kom u nik aziozko gert a e r ei eusk a rri a em a t e n dien a,m a giko e gi a beh a r den mod u a n azt ert u a izan ah al izat eko; ber ak antz ek ot a s u n et aerre pik a p e n -feno m e n o a k proz e s u bati lotzen dizkio, itxura n kaus al a den a (bain a mu g a t z e zorrotzikgab e k o a et a definizio teorikorik gab e k o a ), et a gizab a n a k o , lan, adigai, edo teoria mod ur adefinitz e n diren bat a s u n a k uzt artz e n ditu urrun e tik et a den b o r a r e n barr e n a –hed a p e n -inguru n ebat ez baliat uko balitz bez al a–. Esat er a k o, best al d e , gara p e n a r e n et a bilaka e r a r e n adigai ak: hau e kuzt e n digut e saka b a n a t u t a k o gert a e r a batz u e n segid a berriro elkarlotz e n , hast a p e n ant ol a tz ail ebak ar et a berb e r a r e ki n erlazion a t z e n , ber a bizitzar e n ahal m e n ere d u g a r ri ar e n m e n p e a n ipintz e n(ber e joko mold a t z ail e e ki n, ber e berritz eko gait a s u n a r e ki n, ele m e n t u ezb er di n e n art ekoet e n g a b e k o korrel azio ar e ki n, ber e asi milazio et a aldak e t a sist e m e ki n), et a uzte n digut edesku britz e n, bait a ere, koher e n t zi a -hast a p e n bat, hasi er a guzti et a n jardu n e a n ego n g o den a, et aetorriko den bat a s u n bat e n zirriborro a, et a uzt e n digut e, halab e r, den b or a m e n d e r a t z e n(hon e t a r a k o baliat uk o da itzulgarri ak diren abi ap u n t u et a xed e a r e n art eko harre m a n e z , sekul aem a n a k ez et a beti jardu n e a n dau d e n a k ). Eta esa t e r a k o, era ber e a n , «pe n t s a m o l d e » edo«go go a r e n » adigai ak, hau e k bai m e n t z e n dut e gar ai jakin bat e ko aldi berek o edo segid ak ofeno m e n o e n art e a n zentz u bat a s u n a ez artz e a , hal a nola lotura sinbolikoak et a antz eko t a s u n et aispilu -jokoak, edo az alp e n -hast a p e n mod ur a sorrar a z t e a kontzie nt zi a kolektibo bat e n
  14. 14. subira n o t a s u n a . Auzitan jarri beh a r dira, atz er a , aldez aurr etik zertut a k o sint e si horiek, inolakoazt erk e t a rik egin aurr etik onart u ohi diren multzok a t z e a k , jokoan sart u ahal a eure nbaliag a r rit a s u n a onartz e n zaien loturak; bazt err e r a t u beh a r dira gizakie n diskurt s o a k elkarr e nart e a n lotzeko erabili ohi ditugu n form a et a indar ilunak; bazt e rr e r a t u beh a r dira nag u si direngerizp e horret a tik. Eta eurei berez ko balioa em a n baino lehe n a g o hob e da onartz e a , m et o d o a khorrel a eska tz e n duel ak o et a hast e k o, eurek dihar d u t el a gert a e r a saka b a n a t u pila bati buruz et aez best e ez eri buruz. Kezka izan beh a r dugu, hala b e r, zatiket a et a multzok a t z e e ki n, eur et a r a ohitut a gauzk a t e n a k .Onar al litezke, diren horret a n t x e , diskurt s o -mot a han di e n art eko ber eizke t a k? Onar al litezkezientzi a, literat u r a , filosofia, erlijioa, histori a, fikzioa, et a b, elkarr e n art e a n kontraj art z e n dituzt e nform e n edo gen e r o e n art eko ber eizke t a k? Gu geu ere ez gau d e segur u ber eizke t a hau e nera bilp e n a z geur e a den diskurt so a r e n mun d u a n , et a arraz oi gehi a g o r e ki n, oraindik, azt ert ubeh a rr e k o a enu n t zi at u -multzo batz uk diren e a n , zeintz uk form ul a t u ziren gar ai a n oso mod uezb er di n e a n ban a t u a k, zatikat u a k et a ez au g a r rit u a k zeud e n : azke n bat e n, «litera t ur a » et a«politika » orain del a gutxiko kat e go ri ak dira et a ezin zaizkio aplikat u erdi aroko kulturari ez et akultura klasiko ari ere, ez bad a atz er a begirako hipot e si bat e n bidez et a an al o gi a form al e n joko edoantz ek o t a s u n se m a n tiko e n bidez; bain a ez literat u r a k, ez politikak et a ezt a filosofiak edo zientzi akere artikul atz e n dut e diskurt s o a r e n ere m u a XVII. edo XVIII. Mend e e t a n , XIX. m e n d e a n artikulat udut e n bez al a. Edoz ei n mod u t a n zatiket ok –geuk onart ut a k o a k direl a, edo azt ert u t a k o diskurt s o e ngar aikid e a k direl a– hau s n a r k e t a k o kat e g ori ak izango dira berez et a beti, sailkatz e k o hast a p e n a k ,erre g el a arau -em ail e a k, instituzion aliz at u t a k o mot a k: hau e k, aldi bere a n , diskurt so a r e n egit e a kizango dira, best e batz u e n ondo a n azt ert u beh a rr e k o a k; hau e ki n, jakina, harre m a n konpl ex u a kdituzt e, bain a ez dira berez ko ez au g a r ri, ez aut okt o n o a k ez et a unib ert s al ki antz e m a ndait ezk e e n a k ere. Baina mod u zuze n a g o a n ez artz e n zaizkigu n a k izango dira guzti en gain e tik esekit a jarri beh a rdiren a k: hots, liburu a r e n a k et a obrar e n a k . Ezab a t u al dait ezk e ez bad a gehi e gizko artifizio bat ezbaliat uz? Ez al dira eurak em a n a k mod urik ziurre n e a n ? Liburu ar e n indibidu aliz azio m at e ri al a: lekujakin bat bet e t z e n du, balio ekono m iko bat du et a ber ez ber e hasi er ar e n et a buka e r a r e n mug a kadier a z t e n ditu zeinu kopuru zeh at z bat e n bidez; lan oso bat e n finkap e n a da, egile bati test ukopuru jakin bat atxikiz eza g u t u et a mug a t z e n den a . Eta, hal a ere, pittin bat hurra g o tik begira tz e nzaion e a n zailtas u n a k dat oz. Liburu ar e n bat a s u n unibert s al a? Gauz a ber a al dira poe m a ant ologi abat, hil ost eko test u -zati batz u e n bildu m a , Traité des coniqu e s lana edo Michel et e n Histoire defranc e- ren liburuki bat? Gauz a bera al dira Un Coup de dés, Gilles de Raise n ep aik et a , Butore n SanMarco edo m ez a -liburu katoliko bat? Best e hitz batz u e t a n es a n d a , liburuki ar e n bat a s u n m at e ri al a –ber ak eusk arri a em a t e n dion bat a s u n diskurt sib o a ri dagokio n e z– ez al da bat a s u n ahul a, bat a s u nosa g a rri a? Baina bat a s u n diskurt si bo hau, best al d e , hom o g e n e o a et a mod u unifor m e a naplika g a rri a al da? Sten d a hl e n eleb e rri bat edo Dostoiev skire n eleb e rri bat ez al diraindibidu aliz atz e n Balzac e n La Com é di e hum ai n e r e n bi liburukiak indibidu aliz atz e n diren bez al a?Eta azke n biok ez al dira bereizt e n elkarr e n art e a n Joycer e n Ulises et a Hom eror e n Odise aber eizt e n diren mod u r a ? Liburu bat e n mug a k ez dira sekul a garbi ak et a mod u zorrotz bat e a nm arr az t u a k: izenb u r u a r e n gain e tik, lehe n lerroez et a punt u et a am ai e r a z gain e tik, ber e barn ekonfigur a zio a z et a aut o n o m i a em a t e n dion form a r e n gain e tik harra p a t u a dago best e liburu, test uet a esa e r e kiko errefer e n t zi a -sist e m a bat e a n : sar e bat ek o kora pilo bat da. Eta erref er e n t zi e n jokohau ez da hom olo go a m at e m a t i k a -trat a t u bat e z dihar d u g u n e a n edo test u -iruzkin bat ez , kond air ahistoriko bat e z edo eleb e rri ziklo bat e k o pas ar t e bat ez ari gar e n e a n ; liburu ar e n bat a s u n a , bait aber a harre m a n -multzo legez ulert ut a ere, ezin da berb e r a izan ez bat e a n et a ez best e e t a n ere.Liburu a esku e t a n dugu n gai bat dela bad e ritzo g u ere, ber a biltzen due n paral el e pi p e d o a nost e n t z e n bad a ere, bere bat a s u n a aldakorr a et a erlatibo a da. Galdatz e n zaion e a n bere ebid e n t zi a
  15. 15. galtz e n du; ber ak adier aziko du et a eraikiko du bere buru a bak arrik diskurt s o e n ere m u konpl ex ubat e n bidez. Obra bati dagokion e a n , ber ak plant e a t z e n ditue n araz o a k zailago a k dira oraindik. Baina,itxura n behintz a t , ba al dago ez er sa m u rr a g o rik? Test u -multzo bat dugu, izen ber ezi bat e nzeinu ar e ki n adier a zi ah al izango diren a k. Alabai n a, adier az t e hori (alde bat er a utzit a atribuzio ar e naraz o a k) ez da funtzio hom o g e n e o bat: egile bat e n izen ak berdin -berdin adi er az t e n al du ber eizenar e ki n argit ar a t u due n test u bat edo goitizen bat eki n aurkez t u due n a edo ber a hil ondor e naurkitu den a, zirriborro mod ur a edo ohar nah a s kila best e rik ez den ohar -liburu a? Obra bat e n edoopus bat e n erak e t a k zenb ai t haut a k e t a biltze n ditu, erraz ak ez diren a k ez justifikatz ek o et a ezt aform ul at z e k o ere: nahiko a al da egile ak argit ar a t u t a k o test u ei gehitz e a inprim a t z e k o as m o t a nzitue n a k et a bere heriotz a zela -et a bukat u gab e ger at u diren a k? Sart u beh a r al da, hala b e r,nah a s g a r ri a den guztia, lehe n as m o a , nola liburu e n zuzenk e t a et a eza b a k e t a den a ? Gainer a t ubeh a r al dira bazt er t u t a k o zirriborro ak? Zer est at u s aitort u beh a r zaie gut u n ei, oharr ei, best enorb ait ek kont at u t a k o elkarrizket ei, entz ul e e k idatziz jasot a k o hitzaldi ei, laburbilduz, gizab a n a k obat ek hiltze a n ber e inguru a n uzt e n due n hitzezko arra st o jario esker g a horri, zeinak hizkuntz aezb er di n e n zeh az t u g a b e k o gurutz ak e t a bat e a n berb a egit e n due n? «Mallar m é » izen ak ez ditumod u bere a n aipat z e n berak jorrat u t a k o gai ingel e s a k , Edgar Poer e n lane n egin zitue n itzulpe n a k,ber ar e n olerkiak, edo gald ek e t e i eran t z u n a k; Nietzsch e r e n izen ak, hal ab e r, ez du harr e m a n beragazt e t a k o aut o bi o gr afi ekin, eskola n em a n d a k o jardu n al di ekin, idazki filologiko eki n, Zarat h o u s t r aet a Ecce Homor e kin, gut u n e ki n, «Dionys o s » edo «Kaiser Nietzsch e » mod ur a sinat ut a k o post al ekin,edo garbit e giko oharr e k et a aforis m o e t a r a k o zirriborro ek ehu n t z e n dut e n fitxa kont a e zi n e ki n. Izanere, hitz egit e n bad a hal ako nat ur alt a s u n a r e ki n et a gehi a g o gald e t u gab e egile bat e n obraz,izango da supos a t z e n del ako adier a z p e n -funtzio bat ek definitz e n duel a bera. Onartz e n da ego nbeh a r duel a m aila bat (hain sakon e k o a eze n irudikat u beh a rr a dago e n ) non lana erre b el a t z e n denber e zatiki guztiet a n , bait a txikien e t a n et a ines e n t zi al e n e t a n ere, egile ar e n pent s a m e n d u a r e nadier a z p e n mod ur a , bere esp e ri e n t zi ar e n a , bere irudi m e n a r e n a , ber e inkontzie n t e a r e n a , edo, aregehi a g o , egile a harra p a t u t a zego e n det er m i n a zio historikoe n a . Baina ikust e n da, era bat e r a ,tank er a horret a k o bat a s u n a ez del a berez em a t e n baizik et a era gike t a bat e n bidez osatz e n dela,et a era gik et a hau interpr e t a zi ozko a dela (izan ere, ber ak argitz e n du test u a k ezkut a t z e n due n et aaldi bere a n adier a z t e n due n zerb ait e n transkripzio a), et a ikust e n da, azke nik, opus a mu g a t z e ndue n era gik et a , bere bat a s u n e a n , et a ondorioz lana bera, ez del a bat izango bera Le thé â t r e etson dou bl e (Artau d) lanar e n egile a bad a edo Tract at u s a r e n egile a bad a et a, ondorioz, ez dela bikasuo t a n mod u bere a n hitz egingo «lan » bat e t a z . Lana ezingo da kontu a n hart u ez ber ezkobat a s u n mod u r a , ez ben e t a k o bat a s u n mod ur a , ez bat a s u n hom o g e n e o mod ur a . Kontu izan beh a r da, azke nik, et a bazt e rt u beh a r dira azt ert u nahi ei den diskurt s o a aldezaurr etik ant ol a tz e n dut e n haus n a r t u gab e k o jarrait a s u n a k : uko egin beh a r zaie elkarr eki n lotut aet a kontraj arrit a dau d e n ondoko bi gaioi. Batak esk at z e n du ez dadila ahal ez ko a izan,diskurt so a r e n orde n a n , egiaz t a g a r ri a den gert a e r a rik tart ek a t z e a , et a esk at z e n du, halab e r,itxurazko abia p u n t u guzti en gain e tik egon dadila ezkut uko jatorri bat, hain ezkut uk o a et a hainjatorrizko a eze n ezingo den inoiz atz e m a n guztiz ber a den mod u a n . Halab e h a r r e z , kronolo gi e ninozot a s u n a r e n bidetik, beti atz er a g o dago e n punt u bat er ai n o zuzen t z e n bag a r a ere, inongohistori at a n aurkituko ez den punt ur a n t z hain zuze n, punt u hori bera ber e buru a r e n huts a baino ezda izango, et a hortik aurr er a k o hasi er a guzti ak atz er a ekite a edo ezkut ak e t a baino ezingo dira izan(egia esa n d a , keinu bat et a berb e r e a n , bai bat a et a bai best e a izango dira). Gai honi best e batgehitz e n zaio, hon e n ara b e r a diskurt s o oro «da g o e n e k o -esa n d a » dago e n zerb ait e t a n letzak eezkut u a n ; et a «da g o e n e k o es a n d a k o » hori ez litzat ek e bakarrik izango hon e zk e r o aho sk a t u t a k oenu n t zi at u bat, idatzit ako test u bat, baizik et a «inoiz esa n gab e k o a », gorp ut zik gab e k o diskurt s o aizango litzat ek e , putz egit e bat hain a isila den ahot s a , bere traz a t u a r e n huts u n e a . Supo s a t z e n da
  16. 16. horrel a diskurt s o a n form ul at u a izat er a heltz e n den guztia ber ar e n aurrek o den erdi- isiltas u n e a nartikulat u t a dago el a et a erdi- isiltasu n hon e k te m a ti jarraituko duel a diskurt s o a baino are a g o ,azke n hau bera est altz e n et a isilarazt e n ah al e gi n d u arre n. Ageriko diskurt so a , azke n bat e n, ber akes at e n ez due n a r e n pres e n t zi a zap altz ail e a izango da, best e rik ez; et a «ez -esa n d a k o » horihut s u n e bat izango da, esa t e n den guzti a azpitik jaten due n a . Lehe n e n g o gai ak ikust e n dudiskurt so a r e n analisi historiko a jatorri bat e n bilaku nt z a et a erre pik a p e n a bailitzan, det e r m i n a zi ohistoriko orori ihes egit e n dion jatorriar e n mod ur a, hain zuzen: best e a k ikust e n du«da g o e n e k o -esa n d a » dago e n zerb ait e n interpr e t a zi o a edo entz uk e t a mod ur a , zeina aldi bere a n«ez -esa n d a k o » zerb ait izango litzat ek e e n . Uko egin beh a r zaie funtzio bez al a zera izango dut e ngai horiei guzti ei: hots, ber m a t z e a bai diskurt so a r e n am ai g a b e k o jarrait a s u n a , bai bereburu a r e kiko bere ezkut uk o pres e n t zi a ere, zeina behin et a berriz luzatz e n den abs e n t zi a bat e njokoa n. Gertu egon beh a r dugu diskurt s o a r e n bat -bat ek o edoz ei n ager p e n i arret a jartz eko,agertz e n den punt u al t a s u n e a n et a den b o r a z k o sak a b a n a k e t a n ; hon e k bai m e n t z e n dio erre pik a t u a ,eza g u n a , ah az t u a , erald a t u a izat e a et a bait a azke n arra s t or ai n o eza b a t u a izat e a ere et a ezkut a t u aizat e a liburu e n haut s e n art e a n edoz ei n begira d a t ik urrun. Ez da nahit a e z k o a diskurt s o a atz er auzt artz e a jatorrizko ar e n urrun e k o pres e n t zi ar e ki n, ha atik bere gert a t z e a r e n jokoan trat a t u beh a rda. Jarrait a s u n a r e n aurr eko form a hau e k, probl e m a t iz a t u gab e onartz e n diren sint e si horiekguzti ak, esekit a utzi beh a r dira. Egia esa n, ez dira eurak arbui a t u beh a r betiko, bain a astind ubeh a r da eur ak onartz ek o em a t e n den lasait a s u n a ; eraku t si beh a r da ez datoz el a ber ez, eraiket abat e n ondorio a direl a beti et a kont u a izango del a eraiket a horre n ara u a k ez a g u t z e a , justifikazio akegi azt a t z e a , definitz e a zein baldintz a t a n et a ben e t a k o zein azt erk e t e n arab e r a diren legitim o a k,et a adi er az t e a zein diren aurr er a n t z e a n inolaz ere onart u ezin diren a k. Liteke e n a da, es at e r a k o,«er a gi n » et a «bilaka e r a » adigai ak kritika bat e a n biltze a –den b or a luze a g o edo motz a g o r a k o–ezert a r a k o baliorik gab e k o bihurtz e n ditu e n a . Baina gaindit u beh a r al ditugu betiko «obr a »,«liburu a », hala nola «zientzi a » et a «liter at u r a r e n » gisako bat a s u n a k ere? Jo beh a r al dirairudipe n t z a t , legitimit a t e gab e k o eraikintz a t edo gaizki zertut a k o em aitz a t z a t ? Uko egin beh a r alzaio eur ak oinarritz at hartz e a ri erab a t , bait a aldi bat er a k o ere, et a eur ei buruzko definizioa sekul asant a n em a t e a ri? Kontu a ben e t a n zera da: eur e n ia -ebid e n t zi a eure n bait atik ber eizt e a ,plant e a t z e n dituzt e n araz o a k aska tz e a ; onartz e a ez direl a best e zenb ait gald er a plant e a t z e k ogun e lasai a (eure n egit ur ari buruz, eur e n koher e n t zi az, eure n sist e m a t i zit at e a z , eur e nerald ak e t e z ), baizik et a eur ek ber ez gald er a -sort a bat plant e a t z e n dut el a? (Zer dira eurak? Noladefini edo mu g a dait ezk e? Zer mot a t a k o lege ezb er di n e n es a n a bet e dez ak e t e ? Zerartikulazio -mot a har dez ak e t e ? Zer azpi m ultz o era gi n dez ak e t e ? Zer feno m e n o ber eziagerr a r a z t e n dut e diskurt so a r e n ere m u a n ? ). Kontu a da onartz e a beh a r b a d a eurak, azke n bat e n,ez direla lehe n begira d a bat e a n ust e izan zen a; labur bilduz, teoria bat eska tz e n dut el a, et a teori ahori ezin dela ma mi t u agert u gab e –bere arazt a s u n sint etiko a n– eurak eraikitz eko beh a r dendiskurt so -egit e e n ere m u a . Eta nik neuk ere ez dut best e rik ezer egin go: egia es a n, em a n a k diren bat a s u n a k hart ukoditut abi ap u n t u bez al a (hal a nola psikop a t ol o gi a, m e diku n t z a , edo ekono mi a politikoa), bain a ezdut nire buru a bat a s u n zalantz a g a r ri horien bait a n kokat uko eure n barruko konfigur azio a edoezkut uk o kontr a e s a n a k azt ert z e k o. Euret a n etz a n g o naiz nahiko a den b o r a bakarrik nire buru a rigald e gi t ek o zer bat a s u n eratz e n dut e n , zer esku bi d e r e ki n aldarrika dez ak e t e n bad el a esp a rr u bates p azio a n eur ak ber eizt e n ditue n a et a den b or a n ban a k o t z e n ditu e n a , zer leger e n ara b e r a eratz e ndiren, gert a e r a diskurt si boz osat u t a k o zer atz e al d e r e n kontra tax utz e n diren, et a, azke n e a n , ez otediren eur ak izango (onart u t a k o a et a ia instituzion al a den eur e n ban a k o t a s u n e a n ) bat a s u nsen d o a g o e n az al eko ondorio a. Historiak propo s a t z e n dizkida n multzo a k bakarrik onart uk o dituteur ak bere h al a auzit a n jartz eko baldin bad a; eure n korapiloak des e gi t e k o et a jakin ahal izat eko ea
  17. 17. berriz osa dait ezk e e n zilegit a s u n e z ; jakin ahal izat eko, hal ab e r, ea best e batz uk birsort u beh a rdiren; eurak esp a zi o orokorra g o bat e a n kokatz ek o, berai e n itxurazko etx eko t a s u n a des a g e r r a r a z izeur ei buruzko teoria m a mi tz e n utziko digun esp a zio a n , alegi a. Behin esekit a jare ditugul a jarrait a s u n a r e n ber e h al a k o form a hau e k ere m u oso bat aska t u ager at u da, neurriga b e k o a izango den a , bain a defini dait ek e e n a . Erem u hau enu n t zi at u efektiboguzti en multzo a z osat ut a dago (ahozko e z nahiz idatzizko ez), eurak gert a t z e n diren saka b a n a k e t a net a bakoitz ari dagokio n m ailan. Zientzia bati, eleb e rri ei, diskurt s o politikoei, egile bat e n obrari,edo bait a liburu bakar bati, ben e t a n arret a jarri aurr etik jorrat u beh a r den mat e ri al a –berejatorrizko neut r alt a s u n e a n jorrat u ere– diskurt s o orokor bat e n esp a zio a n em a t e n den gert a e r e npop ul azio a da. Horrel a gert a e r a diskurt si bo e n deskripzio bat e n egit a s m o a agertz e n da hod ei er tzmod ur a diskurt s o a n bert a n eratz e n diren bat a s u n a k ikertz ek o ordu a n . Deskripzio hau hizkunt z a r e nan alisi az bereizt e n da oso sa m u r. Egia da ezin dela sist e m a linguistiko bat finkat u (bera artifizialkieraiki ez e a n), baliat uz ez bad a enu n t zi a t u -corpu s bat e t a z edo diskurt s o -egit e e n bildu m a bat e t a z ;bain a orain kont u a da, lagin bat e n balioa due n multzo hon e t a tik abi at uz ara u a k definitz e a ,bai m e n d u k o dut e n a k noiz edo noiz horiet az gain best e enu n t zi a t u batz uk sortz e a . Hizkuntz abat ek, beti ere, ahal ezko enu n t zi at u e n t z a t sist e m a bat osatz e n du, bera asp al di des a g e r t u t a egonarre n edo inork hitz egin ez arre n hizkunt z a horret a n : ber a ara u -multzo mu g a t u a da, am ai g a b e k operfor m a n c e kopur u a bai m e n t z e n due n a . Gert a e r a diskurt sib o e n esp a rr u a , berriz, form ul a t u a kizan diren seku e n t zi a linguistiko huts e n multzo a da, beti burut u t a k o a et a orain e a n mug a t u t a k omultzo a da hain zuze n; hau e k kont a e zi n a k izan dait ezk e, eur e n kopuru a g a t ik erre gi st r a t u a kizat eko ah al m e n osoa ere gaindi dez ak e t e , et a bait a eur ak gogor a t z e k o a edo irakurtz ek o a ere, et aaskotik gaindit u gain er a ; bain a, hala ere, multzo mug a t u bat osatz e n dut e. Hizkuntz ar e nazt erk e t a k edoz ei n diskurt so -egit eri buruz plant e a t z e n due n gald er a hon a k o a izango da beti: zerara ur e n ara b e r a izan da taxut u a enu n t zi at u bat et a, ondorioz, zer araur e n arab e r a taxut u ah alizango lirat ek e antz ek o best e enu n t zi at u batz uk? Diskurts ok o gert a e r e n deskrib a p e n a k best egald er a bat plant e a t z e n du: nola agert u da enu n t zi a t u jakin horix e et a ez da agert u best e inolakoenu n t zi at urik ber e leku a n ? Ikust e n da, hala b e r, diskurt s o a r e n deskrib a p e n hau pent s a m e n d u a r e n historiarikontraj artz e n zaiola. Hem e n ere ezin da pent s a m e n d u a r e n sist e m a bat birsort u, ez bad adiskurt so -multzo definitu bat e tik abiat uz. Alabai n a , multzo hau trat a t z e n da egin a h al a k egin azaurkitz eko, enu n t zi at u hut s e z gaindi, subj ekt u mintz a t z ail e a r e n as m o a , ber ar e n jardu e r akontzien t e a , es a n gur a izan ei due n a , edo, are gehi a g o , aurkitz eko subj ekt u mintz at z ail e horrekes a n due n horret a n , edo adi er azit ak o hitzet a n ia haut e m a n e z i n a den hau st u r a n , berakhorrel ak orik gura ez izand a ere ageriko a egit e n den joko inkontzi e n t e a . Edozein mod u t a n kont u ada best e diskurt s o bat birsortz e a , et a aurkitz e a hon el a hitz mut u a , mar m a r egit e n due n a ,agort e zi n a, entz ut e n den ahot s a ri barrutik bihotz a em a t e n diona; kont u a da test u xeh e a et aikusiezin a berr ez a r t z e a , idatzit ako lerroe t a k o irriztoak zeh ark a t u et a noizb e hi nk a astintz e nditu e n a . Pent s a m e n d u a r e n azt erk e t a beti da alegoriko a ber ak dar a bil e n diskurt s o a r e kiko. Harengald er a , ezinb e s t e a n , hon a k o a da: zer esa t e n zen, beraz, esa n d a zego e n horret a n ? Erem udiskurt sib o a r e n azt erk e t a oso best el a dago orient a t u a ; kontu a da enu n t zi at u a atz e m a t e a beregert a t z e a r e n est ut a s u n e a n et a singul art a s u n e a n ; zeh az t e a bere exist e n t zi ar e n baldintz a k, ber emug a k finkatz e a ; berar e ki n lotut a ego n dait ezk e e n best e enu n t zi at u batz u e ki n izan ditzak e e nkorrel azio ak ez artz e a ; et a erak u s t e a zein best e enu n t zi at u -form ak bazt er tz e n ditu e n ber ak. Ez dahe m e n bilatz e n, ageriko a den a z gaindi, best e diskurt s o bat e n erdi- isileko berriket a ; erak ut si beh a rda zer del a et a ezin zen izan ber a zen a baino, zert a n bereizt e n den best e edoz ei n e z , nolat a nhartz e n due n berak best e inolako diskurt s orik bet e ezin due n lekua, best e batz u e n art e a n et aeur eki n harr e m a n e a n . Era hon e t a k o azt erk e t a bati dagokion gald er a hon el a form ul a dait ek e: zeinda, ordu a n , es at e n den horret a n , et a ez best e inon, loratz e n den exist e n t zi a ber ezi hori?
  18. 18. Galdet u beh a r diogu gur e buru a ri zer azke n helburu due n onart u t a k o bat a s u n horiek guzti akes ekit a uzt e a k, azke n e a n kont u a baldin bad a itxura n et a hasi er a n auzit a n jarri diren bat a s u n a kberriro aurkitz e a. Izan ere, em a n a k izan zaizkigu n bat a s u n guzti en eza b a p e n sist e m a t iko a k bide aem a t e n digu, lehe nik, enu n t zi a t u a berrez a r t z e k o bere gert a t z e a r e n singul art a s u n e a n , et aerak u s t e k o jarrait a s u n - eza akzide n t e han di horiet a k o bat dela, faila bat era git e n due n a historiar e ngeologi a n et a bait a enu n t zi at u a r e n akto sinpl e a n ere; bera at er a r a z t e n da bere oldartz ehistorikoa n; berak osatz e n due n eb akid ur a hori da begira d a p e a n jarri nahi den a , me n d e r a e z i n a –et a oso sarrit a n xum e a– den az al er a t z e hori. Enuntziat u bat beti izango da hizkuntz a k et azentz u a k inondik ere agort u ezingo dut e n gert a e r a , berdin da zenb a t e r a i n o den hut s al a enu n t zi a t uhori, berdin da zer garr a n t zi gutxiko ondorio ak izango ditu e n gure irudi m e n a r e n ara b e r a , berdinda zer agu d o ahaz t e n den ber a agert u ondor e n , edo berdi n da zer gutxi ulert u den edo gure ust ezzer gaizki dezifrat u a izan den. Gert a e r a arraro a da ben e t a n : hast e k o lotut a dago el a k o idazke t akeinu bati edo hitz bat e n artikulazio ari, bain a, best al d e , ber e buru a r e n t z a t irekitz e n duel akohon d a r mod uk o exist e n t zi a bat oroim e n bat e n esp arr u a n edo eskuizkribu e n , liburu e n et a berdinda best e zein edoz ei n mot a t a k o erre gi st ror e n m at e ri alt a s u n e a n ; gain er a , ber a bakarr a delako,edoz ei n gert a e r a den mod u a n , bain a gert u dago el a k o erre pik a p e n e r a k o , erald a k e t a r a k o,susp e r t z e r a k o ; et a, azke nik, bera lotut a dago el a k o bera era git e n dut e n ego e r ei et a ber akbultz atz e n ditue n ondorio ei, bain a bait a, aldi bere a n , et a mod alit a t e guztiz ezb er di n bat e nara b e r a , bere aurr eko a k diren et a bere ondotik dat oz e n enu n t zi a t u ei ere. Baina gert a e r a enu n t zi ati bo e n gauz a t z e a hizkuntz a tik et a pent s a m e n d u t i k bakart z e n bad a,ez da egit e n horrel a egit e e n haut s a barr ei at z e k o, baizik et a segur u izat eko gauz a t z e hori ez del auzt artz e n psikologiko huts ak diren sint e si -era gil e e ki n (hala nola egile ar e n as m o a , ber ees piritu ar e n era, ber e pent s a m e n d u a r e n zorrozt a s u n a , aztor a t z e n dut e n gai ak, ber e exist e n t zi azeh ark a t u et a ber ari zentz u em a t e n dion egit a s m o a ) et a atz e m a n ah al izat eko best e erabatz u e t a k o erre g ul ar t a s u n a k , best e era batz u e t a k o harre m a n a k : enu n t zi at u e n eur e n art ekoharr e m a n a k (direl a egile ar e n kontzi en t zi ari ihes egit e n diot e n a k, direl a egile ezb er di n e n lana direnenu n t zi at u a k, edo direla elkar eza g u t z e n ez dut e n egile ak), era horret a r a ezarrit akoenu n t zi at u -multzo e n art eko harre m a n a k (multzo hau e k ez izan arre n zerikusirik ere m u berdin eki n,ezt a gert uko ere m u e ki n ere, edo ez izan arre n m aila form al ber eko a k, edo ez izan arre n eur eiesleitz eko mod uk o aldak e t e t a r a k o gun e a ), enu n t zi at u e n edo enu n t zi a t u -multzo e n et a guztiz best eera bat e k o gert a e r e n art eko harre m a n a k (gert a e r a tekniko ak, ekono m iko a k, gizart e k o a k,politikoak). Gert a e r a diskurt si bo a k eure n araz t a s u n e a n barr ei at z e n diren esp azio a agerr a r a z t e a ,ez da izango ber a inork gaindit u ezingo due n bak artz e bat e a n berrez a r t z e n ah al e gi nt z e a ; ez daizango bera ber e bait a n ixte a; haa tik, izango da norb e r a ri ask at a s u n a em a t e a harre m a n -jokoakdeskrib a t z e k o ber e bait a n et a ber e bait atik kanpo. Diskurt soko egit e e n era horret a k o deskrib a p e n a k hirug arr e n inter e s bat bad u: eur ak ask at uzgero bat a s u n nat ur altz a t , bere h a l a k o t z a t et a unibert s al tz a t jotze n diren taldek a t z e guzti ez,bad a g o auker a best e bat a s u n batz uk deskrib a t z e k o, bain a oraingo a n kontrolp e a n dau d e n erab a kipila bat e n bidez. Onart u t a baldintz a k argi et a garbi definitz e n direla, zilegi izan liteke diskurt s ozkomultzo ak eratz e a zuze n deskrib a t u t a k o harr e m a n e t a n oinarritut a, arbitrario ak izango ez direndiskurt soz ko multzo a k, bain a, hala ere, ikusezin a k iraun g o dut e n a k. Jakina, harre m a n o k ez lirat ek esekul a ber ez form ul a t u a k izango aipat uriko enu n t zi at u horiet a n (hau ez da horrel a gert a t z e ndiskurt so a k berak propo s a t z e n et a adier a z t e n ditu e n harre m a n esplizitu e t a n , es at e r a k o, diskurt s ohorrek eleb e rri form a hartz e n due n e a n edo teor e m a mat e m a t i k o e n sail bat e a n inskrib at z e nden e a n ) . Alabain a, eur ek ez dut e inolaz ere osat uk o nolab ait e k o diskurt so sekre t u bat, agerikodiskurt so a k barrutik ani m a t u k o ditu e n a ; ez da, beraz egit e enu n t zi a tib o a k argit u ah al izangolituzke e n interpr e t a zi o a , gehi a g o da eur e n aldi ber eko exist e n t zi ar e n azt erk e t a , eure njarrait a s u n e n a , eur e n elkarr ekiko funtzion a m e n d u a r e n a , bat ak best e a mug a t z e a r e n a , eure ntran sfor m a zi o bakark a k o a r e n a edo korrel atib o a r e n a . Dena dela, ez da pent s a t u beh a r era
  19. 19. horret a r a ager dait ezk e e n harr e m a n guzti ak deskrib a t u ahal izango direnik erref er e n t zi a bat gab e.Lehen hurbilket a bat e a n onart u beh a rk o da behi n- behin ek o zatiket a bat, hasi er a k o esku al d e bat,azt erk e t a k des e gi n et a berr a n t ol a t u k o due n a beh a rr e z k o a den hainb a t aldit a n. Nola zed arrit uesku al d e hau? Alde bat e tik, enpirikoki, auker a t u beh a r da esp arr u bat non arrisku a dago e nharr e m a n a k ugari ak, dent s o a k et a neurri bat e a n deskrib a t z e k o sa m u rr a k izan dait ez e n : et a zeinbest e esku al d e t a n em a t e n dut e gert a e r a diskurt si bo e k elkarre n art e a n hob e t o lotuak, et a hob e t oargi dait ezk e e n harr e m a n e ki n gain er a, oro har zientzia ter mi no a r e ki n deritzon esku al d e horret a nbaino? Baina, best al d e , nola izan auker a gehi a g o enu n t zi a t u bat e a n jasotz ek o ber e exist e n t zi ar e nmo m e n t u a et a bera agert z e k o arau e n mo m e n t u a ere, –eta ez ber e egitur a form al ar e n a et a beraeraikitz eko lege e n a –, baldin et a ez badit u g u kont u a n hartz e n gutxi form aliz at u t a k odiskurt so -multzo ak, zeinet a n itxuraz enu n t zi at u a k ez diren sortz e n derrigor sint axi huts a r e nlege e n arab e r a ? Nola egon segur u saih e s t u k o ditugul a obrar e n mod uk o eb aki d ur a k, hal a nolaera gi n a r e n mod uk o kat e go ri ak, baldin et a ez bad a kontu a n hart uz hasi er a -hasi er a tik ere m unahiko a luzeak et a esk al a kronologiko nahiko a zab al ak? Hitz bat ez , nola segur u ego n ez gar el aharr a p a t u a k gera t uk o gutxi hau s n a r t u t a k o bat a s u n edo sint e si horiet a n guzti et a n , zeintz ukzerikusi a dut e n gizab a n a k o a r e ki n, diskurt s o a r e n subj ekt u a r e ki n, test u a r e n egile ar e ki n et a,laburbilduz, antro p olo gi kat e g o ri a horiekin guztiekin? Nola, ez bad a kontu a n hart uz kat e g o ri ahoriek gauz a t z e k o oinarri a izan diren enu n t zi a t u e n osot a s u n a ; kont u a n hart uz diskurt s o a r e nsubj ekt u a (eur e n subj ekt u a ber a) «obj ekt u » -tzat auk er a t u dut e n enu n t zi at u e n osot a s u n a et aeza g u t z e n arloa bailitza n zab altz e n ah al e gi n d u z . Honel a az altz e n da diskurt s o hau ei «d e facto» aitort u died a n pribilegio a, era hon e t a r a es a nah al izango delarik, oso eske m a t ik oki, eur ek definitz e n dituzt el a «giza zientzi ak ». Baina hauhasi er a bat e k o pribilegio a best e rik ez da. Oso gogo a n izan beh a r ditugu bi egit e: alde bat e tik,gert a e r a diskurt si bo e n azt erk e t a ez dela tank e r a horret a k o ere m u bat er a mug a t z e n inolakogait a n; et a, best e alde bat e tik, ere m u horret x e n zatiket a ezin dela kont sid er a t u definitibo a edobalio abs olut uk o a ; lehe n hurbilket a bat da, bai m e n d u beh a r digun a lehe n zirriborro hon e n mug a keza b a dez ak e t e n harr e m a n a k agerr a r a z t e n .
  20. 20. II. Erake t a diskurt sibo a k Enuntziat u e n art eko harr e m a n a k deskrib a t z e n ah al e gi n d u naiz ber az. Kontuz ibili naiz aldezaurr etik propo s a t u t a k o bat a s u n e t a t ik, hau da, ohitur ak eskur a jarritako bat a s u n e t a t i k, bat ere ezjotzeko baliag a r ritz at . Erab a ki a hart u t a nen g o e n kontu a n hart uk o nitu el a jarrait a s u n- ezar e n form aguzti ak et a bait a eb aki d ur a r e n a k , at al a s e a r e n a k et a mug a r e n a k ere. Erab aki a hart u t a nue nenu n t zi at u a k deskrib a t u k o nitu el a diskurt s o a r e n ere m u a n et a bait a eur e n t z a t litezke e n a k zirenharr e m a n e n ere m u a n ere. Arazoak bere h al a agert u ziren et a nire ust ez bi sailet a n agert u gain er a:bat a dagokio nik enu n t zi at u, gert a e r a et a diskurt s o hitzez egin dud a n era bilp e n a ri –sail hau aldebat er a utziko dut oraingoz et a gero a g o lotuko natz ai o berari atz er a–; best e a k zerikusi a dulegitim oki deskrib a dait ezk e e n harre m a n e k i n, zeh a t z es a n d a eure n behi n- behin ek o et a agerikotaldek a t z e a n utzi diren enu n t zi a t u e n art e a n deskrib a dait ezk e e n harre m a n e k i n.Badira, esa t e r a k o , enu n t zi at u batz uk ekono m i a politikoar e n adier a zl e t z a t jotzen diren a k –errazzeh a t z dait ek e e n dat a bat e tik aurr er a jo ere–, best e batz uk, halab e r, biologi ar e n adier a zl e t z a t jokodira, best e batz uk psikop a t ol o gi a r e n a k ; badira, gain er a, gra m a t ik a et a me diku n t z a deritz e njarrait a s u n e i om e n dagozki e n a k, milak a urtet a tik datoz e n a k et a ia jaiotz e dat arik ez dut e njarrait a s u n horiei dagoz ki e n a k, alegi a. Alabain a, zer dira bat a s u n horiek? Zer dela et a es a n dait ek eWillisek egin zue n buruko gaitz e n azt erk e t a et a Charcot e n a diskurt s o a r e n orde n a ber ar e n zatiakdirel a? Zer dela et a es a n Pettyr e n as m a k e t a k Neum a n n e n ekono m e t ri a r e n jarraip e n zuzen adirel a? Zer dela et a es a n ere m u berek o a k direla bai Port -Royal eko gra m a t ik ari e n judizioariburuzko azt erk e t a , bai indo e u r o p a r hizkuntz e t a n em a t e n den bokal e n art eko altern a n t zi azjabetz e a ? Zer dira, ordu a n , m e diku n t z a , gra m a tik a, et a ekono m i a politikoa? Ez al dira izangoatz er a begir ak o berriz biltze bat, horrel a zientzi a gar aikid e e k eure n iraga n a z ilusio bat izat eko?Izango al dira eurak behin et a betiko ez arri diren form ak, gero den b or a n barre n a mod u subira n o a ngar at uk o diren a k? Estaltz e n al dituzt e eur ek best e bat a s u n batz uk? Eta zer nolako loturakber eizt e n dira, mod u baliag a r ri bat e a n , ma s a enigm a t iko bat –aldi ber e a n mod u familiar et ate m a ti a n– eratz e n dut e n enu n t zi at u horien guzti en art e a n ?Lehen hipot e si a: hast e k o egi a nt z e k o e n a et a frogat z e k o erraz e n a iruditu zaida n a : form aezb er di n e k o et a den b o r a n barrei a t u t a k o enu n t zi a t u e k multzo bat osat uk o dut e baldin et a objekt ubat et a berb e r a ri bad a g o z kio. Honel a, psikop a t ol o gi ari dagoz kion enu n t zi at u e k em a t e n dut eguzti ak lotut a dau d el a objekt u bat e kin, bera zora m e n hitzar e kin izend a dait ek e et a eraezb er di n e t a n nab a r m e n t z e n da gizab a n a k o a r e n esp e ri e n t zi a n edo gizart e esp eri e n t zi a n. Alabain a,ber e h al a jabet u naiz «zora m e n a » deritzon objekt u a r e n bat a s u n a k ez duel a enu n t zi at u e n multzobat bereizt e n uzte n et a ez duel a enu n t zi at u horien art e a n ezartz e n uzte n aldi ber e a n adier a z g a r ri aet a konst a n t e a izango den harre m a n a . Eta hau hon el a da bi arraz oir e n g a t ik. Huts egingo gen u k e ,ez dago zalant z a rik, gar ai jakin bat e a n zora m e n a ri buruz es a n den a jakiteko ordu a n , gald er a
  21. 21. egingo bag e ni o zora m e n a r e n izat e berari, bere eduki sekr et u a ri, bere egia mut u a ri, ber e bait a nitxitako egiari. Buruko gaitz a osat u du ber a izend a t u dut e n enu n t zi at u e n multzo a n es a n d a k oguzti ak, ber a ebaki, deskrib a t u et a azald u dut e n es ak u n e e n multzo a n esa n den guzti ak, ber egar a p e n a k adier a zi, ber e korrel azio ezb er di n a k eraku t si, bera juzgat u dut e n enu n t zi a t u e t a n es a nden a k, et a, buruko gaitz ar e n izen e a n , ber ari hitza em a n diot e n enu n t zi a t u e t a n es a n den guzti akber e a k balira bez al a agert uk o diren diskurt s o a k artikul at z e k o. Baina bad a gehi a g o oraindik:enu n t zi at u -multzo hon e k ez du adi er a z t e n , ezt a hurretik ere, objekt u bak arr a, behin go a n et abetiko erat u t a k o objekt u a, et a ez du, ezt a hurre tik ere, objekt u bakar hori iraun a r a z t e n mug a rikgab e bere agort e zi n e k o idealt a s u n a r e n hod ei e rtz bez al a. XVII. edo XVIII. me n d e e t a k om e diku n t z a r e n enu n t zi a t u e n korrel at u mod ur a jartz e n den objekt u a ez da epai juridikoet a n edopoliziak hart ut a k o neurri et a n izend a t z e n den berb e r a ; era bere a n , psikop a t ol o gi ar e n diskurt s o a r e nobjekt u guzti ak aldat u dira Pinel edo Esquirol en g a n d i k Bleuler e n g a n a i n o: ez dituzt e gaixot a s u nberb e r a k kontu a n hartz e n bat a k et a bes t e a k; ez dira zoro berb e r a k kontu a n hartz e n.Objekt u e n ugarit a s u n hon e t a n oinarritut a liteke e n a da, beh a r b a d a bait a beh a rr e z k o a ere, zeraondoriozt a t z e a : alegi a, ezinezko a dela onartz e a «zor a m e n a ri buruzko diskurt so a » izan dait ek e e n i kbat a s u n baliag a rri a enu n t zi at u e n multzo bat osatz ek o. Beh ar b a d a , kont u a n hart u beh a rkolirat ek e e n enu n t zi at u -multzo bakarr a k izango lirat ek e objekt u bat et a berb e r a dut e n a k , es at e r a k o,m al e nk o ni a ri buruzko diskurt s o a edo neuro si ari buruzko a . Baina bere h a l a jabet uk o gar a diskurt s ohau e t a k o bakoitz ak ere ber e objekt u a osat u duel a et a ber a landu egin duel a guztiz erald a t z e r ai n o.Arazo a, ordu a n , izango da jakite a ea diskurt s o a r e n bat a s u n a zertz e n den gehi e n b a t objekt uezb er di n a k taxutz e n diren et a et e n g a b e erald a t z e n diren esp a zio a n , et a ez hainb e s t e objekt ubat e n iraup e n e a n et a singul art a s u n e a n . Zora m e n a ri buruzko enu n t zi at u -multzo bat ban a k o t z e abai m e n t z e n due n harr e m a n berezi a ez al da izango, ordu a n , arau bat, bet e beh a rr e k o a den a aldiber e a n et a segid a n az al er a t z e k o enu n t zi at u -multzo horret a n izend a t z e n , deskrib a t z e n , azt ert z e n,esti m a t z e n edo juzgat z e n diren objekt u ezb er di n a k? Zora m e n a deritzon objekt u a ri buruzkodiskurt so e n bat a s u n a ez litzat ek e oinarrituko «zora m e n a » objekt u a r e n exist e n t zi a n , edoobjektibot a s u n hod ei er tz bakar bat e n erak e t a n ; bat a s u n horre n oinarri a izango litzat ek e arau -jokobat, zeinak ah al ez ko a egin go due n objekt u a k den b or a tart e jakin bat e a n agertz e a : zokorak e t a et aerre pr e si o neurri e n bidez eb akitz e n diren objekt u a k, egu n e r o k o jardu n e a n ber eizt e n direnobjekt u a k, jurispru d e n t zi a n bereizt e n diren a k, kasuistika erlijioso a n, sen d a gil e e n diagn o s tiko a n ,deskrib a p e n patologiko e t a n agert z e n diren objekt u a k, me dika t z e k o, trat a m e n d u e t a r a k o ,zainket a r a k o kode edo errez e t e k zed arritz e n dut e n objekt u a k. Best al d e, zora m e n a ri buruzkodiskurt so e n bat a s u n a izango litzat ek e objekt u ezb er di n e n erald a k e t a k definitz e n ditue n arau e njokoa, den b o r a n zeh ar em a t e n diren objekt u horien ez -identit at e a , eure n art e a n em a t e n denhau s t u r a , eur e n iraup e n a et et e n due n barruko jarrait a s u n - ez a. Modu par a d o xiko bat e a n ,enu n t zi at u -multzo bat ber e indibidu alt a s u n e a n definitz e a objekt u horien sak a b a n a k e t adeskrib a t z e a izango da, eur ak ban a t z e n ditu e n zirrikitu guzti ak atz e m a t e a , eure n art ekodist a n t zi ak neurtz e a , best e hitz batz u e t a n es a n d a , eur e n ban a k e t a -lege a form ul a t z e a .Enuntzi at u e n art eko harre m a n e n multzo bat definitz eko bigarr e n hipot e si a: eur e n form a et a eurakkat e a t z e k o mod u a . Iruditu zitzaid a n, es at e r a k o , me diku n t z a -zientzi a XIX. m e n d e tik aurrer agehi e n b a t eza u g a r ritz e n zela nolab ait e k o estilo bat e g a t ik, enu n t zi a t u a r e n nolab ai t e k o izaer airaunkor bat e g a t i k, et a ez hainb e s t e ber e objekt u edo kontz e p t u e n g a t i k. Lehe n e n g o z , me diku n t z aez zuen osat uk o tradizioe n, beh a k e t e n et a era askot a k o errez e t e n multzo bat ek, baizik et aeza g u t z e n corpu s bak ar bat e k osat uko zuen; corpu s hon e k supos a t u k o zuen gauz ei mod u ber e a nso egingo zitzaiel a: pertz e p zi o -arloar e n zatikatz e ber a, gert a e r a pat olo giko a r e n azt erk e t a ber a(gorp ut z a r e n az al er a ikusg arri ar e n arab e r a k o a ), haut e m a t e n den a adi er az t e k otran skripzio -sist e m a ber a (hizte gi ber a, m et afor a berb e r a k); labur bilduz, iruditz e n zitzaid a nm e diku n t z a ant ol a tz e n zela enu n t zi a t u deskriptibo batz u e n mod u r a . Baina hor ere beh a rr e z k o a
  22. 22. izan zen hasi er ak o hipot e si hori alde bat er a uzt e a, et a aitort u beh a r izan da diskurt s o klinikoa,deskrib a p e n -multzo bat izat e a z gain, bizitza et a heriotz ari buruzko hipot e si -multzo bat ere izangodela, auker a k e t a etiko e n multzo bat, erab a ki tera p e u t iko e n a , ara u di instituzion al e n a et a iraka s p e nere d u e n multzo bat; aitort u beh a r izan da, hala b e r, deskrib a p e n -multzo hori ezingo zela edoz ei nmod u t a n best e multzo hau e t a t ik guzti et a tik at er a abst r a kzio a egin ez, et a enu n t zi azio deskriptibo aizango litzat ek e e l a m e diku n t z a -diskurt so a n agertz e n diren form ul azio e t a k o bat, best e rik ez.Aitortu beh a rk o da, gain er a , deskripzio hau leku ald a t z e n joan dela et e n g a b e : del a Bichat e n g a n d i khasit a et a pat ologi a zelularr er ai n o esk al ak et a erref er e n t zi ak lekual d a t u direl ako, delainform a zio -sist e m a aldat u a izan del ako ikuskatz e tik, auskult a t z e tik et a hazt a p e n e t i kmikrosko pio ar e n et a biologia -test e n era bil er a r ai n o; del a, hala b e r, korrel azio ana t o m o -klinikosinpl etik proz e s u fisiop at olo giko e n azt erk e t a finer ain o zeinu e n lexikoa et a eurak deszifrat z e k omod u a berriz erat u delako oso -osorik; dela, azke nik, me diku a k ber ak utzi diolako pittink a -pittinkainform a zio a erre gi str a t z e k o et a interpr e t a t z e k o gun e a izat e a ri et a bere albo a n , ber ar e n g a n d i kkanp o, osat u direlako doku m e n t u m as a k, korrel azio tresn a k, et a azt erk e t a teknikak, berak, jakina,horiek erabiliko ditu, bain a aldat uk o dut e gaixo ar e n aurre a n due n jarrer a ber a subjekt ubeh a t z ail e a den neurri a n.Aldaket a hau e k guztiak, beh a r b a d a gaur egu n me diku n t z a berri bat e n at arira gar a m a t z a t e n a k ,mot el -mot el joan dira ezartz e n me diku n t z a r e n diskurt s o a n XIX. m e n d e a n zeh ar. Definitu nahiizango balitz diskurt s o hori adier a z p e n -sist e m a kodifikat u et a nor m a ti b o bat e n bidez, onart ubeh a rk o litzat ek e me diku n t z a hau deu s e z t a t u egin zela agert u ah al a et a bak arrik Bichat e n g a n et aLaenn e c e n g a n form ul a t u ahal izan zela. Bat as u nik baldin bad a g o , hon e n hast a p e n a ez da izangoenu n t zi at u -mot a zeh at z bat; ez ote litzat ek e izango, hob e esa n d a , arau e n multzo bat, ah al ez ko a kbihurt u dituzt e n a k pertz e p zio huts e z ko deskripzioak bat er a edo hurre n e z hurre n, ahal ezko a kbihurt u dituzt e n a k lana b e s e n bidezko beh a k e t a k , labor a t e gi e t a k o esp eri m e n t u e n protokolo a k,kalkulu est a tistiko a k, egiaz t a p e n epid e m i ol o giko ak edo de m o gr a fiko a k, arau di instituzion al a k,preskripzio tera p e u t iko a k? Enuntzi at u saka b a n a t u et a het er o g e n e o horien art eko koexist e n t zi a daeza u g a r rit u et a ber eizi beh a rko litzat ek e e n a ; hots, ez au g a r rit u et a ber eizi beh a rko litzat ek e eure nban a k e t a n agintz e n due n sist e m a , enu n t zi at u horiek elkarri em a t e n diot e n sost e n g u a , zermod u t a n nah a s t e n diren edo bazt err e r a t z e n diren, eurek jasotz e n dut e n erald ak e t a , eur e ntxan d a k a t z e a r e n , ban a k e t a r e n et a ordezk a t z e a r e n jokoa.Ikerket a r a k o best e nora bi d e bat, best e hipot e si bat: ezin ote lirat ek e finkat u enu n t zi at u e nmultzo ak, jokoan jarri diren kontz e p t u iraunkor et a koher e n t e e n sist e m a zeh az t uz ? Esat er a k o,hizkunt z a r e n et a gra m a t ik a -egit e e n azt erk e t a ez datz a klasikoe n t z a t (Lanc el ot e n ondotik XVIII.m e n d e a r e n buka e r a art e) kontz e p t u kopuru definitu bat e a n , eduki a et a era bilp e n a behin et abetiko ezarri a izango zut e n kontz e p t u kopur u bat e a n alegi a: judizioar e n kontz e p t u a edoz ei nes aldir e n form a orokor et a arau -em ail e mod ur a definitu a, subjekt u a r e n et a atribut u a r e nkontz e p t u a k izen ar e n kat e go ri a orokorr a g o a n bildut a, aditz ar e n kontz e p t u a kopul a logikoar e nkontz e p t u a r e n baliokide bez al a era bilia, hitzar e n kontz e p t u a erre pr e s e n t a z i o bat e n zeinu mod ur adefinitu a, et a b.? Horrela gra m a tik a klasiko ar e n arkitekt ur a kontz e p t u a l a erat u ahal izangolitzat ek e atz er a. Baina hor ere, oraindik, mug a k aurkituko genit uzk e ber e h al a: ia zalant z a rik gab ePort -Royal eko egile ek burut u t a k o azt erk e t a k deskrib a t u ahal izango lirat ek e osa g ai horiekin, bain aber e h al a onart u beh a rk o litzat ek e zenb ai t kontz e p t u berrire n ager p e n a ; hau e n art e a n batz uklehe n horiet a tik erat orrit ako a k izango dira beh a r b a d a , bain a gaino nt z e k o a k hai ekikohet er o g e n e o a k izango dira, et a batz uk eurekin bat er a e zi n a k. Orde n a sint aktiko nat ur al a edoalder a n t zik at u a r e n adigai a, osa g a rri ar e n adigai a (Beauz é e k sart ut a k o a XVIII. me n d e a n zeh ar)integr a t u dait ezk e oraindik Port -Royal eko gra m a t ik a r e n sist e m a kontz e p t u al e a n , ez dagozalant z a rik hon e t a z . Baina zenb ait ideia ez dira bat e r a g a r ri a k Lancelot ek edo Duclos ek era bili ah alizan zut e n kontz e p t u e n multzo ar e ki n: ez da bat e r a g a r ri a kontz e p t u -multzo horrekin hizket a -hots e kzerb ait adi er az t e k o ber ezko balioa dut el a adier a z t e n due n ideia edo hitzet a n jatorriz jakind uri a bat

×