Successfully reported this slideshow.
ORMAN YANGINLARI İLE MÜCADELEDE ÖNLEYİCİ TEDBİRLERYangın çıkmasını önleyecek üç temel unsur vardır.    ·      Eğitim    · ...
ġu anda yürütülen eğitim çalıĢmaları yetersizdir. Eğitimde en baĢarılı dönem, çocukların ilk yılları ilk veortaokul dönemi...
alan yangınları konusunda okullarda eğitim alınmamaktadır. Dolayısıyla bu görev tamamen itfaiyeteĢkilatının görevidir. (Re...
Resim-1                                        Resim-2          Bu alanlar kızılçam ağaçlandırmaları ile saf meĢcereler ha...
Resim-3      1994 yılında Antalya’nın amenajman planları yenileme çalıĢmaları sırasında, GazipaĢa ĠĢletmeMüdürlüğü yaparke...
Resim-4       Bu durum dikkate alınarak bakım çalıĢmalarına ağırlık verilmeye baĢlanmıĢtır. BakımçalıĢmaları zamanında yap...
Resim-5 Resim-6                                        Resim-7Mayıs ayından sonra yapılan bakım çalıĢmaları yangın riskini...
Resim-8       Yangına dayanıklı orman kurma çalıĢmaları yangın silvikültürünün temellerinden biridir. 0- 400rakımdaki kızı...
Orman yangınları ülkemiz gündemine girerek öne çıkmadan önce uygulayıcı birimler, busorunu yaĢadıkları için çözüm arayıĢı ...
MeĢelerin altında, yangına karĢı en dayanıklı bitki olan, dezentere çok fazla yetiĢmektedir.Zaten palamut meĢesi geç tutuĢ...
Yanan ormanlık alanlarda üretim ormanı kurulamayacaksa bu alanlarda yangına dayanıklı, obölgenin doğal türleriyle ağaçland...
Burada kullanılacak ağaç türleri mevcut maki elamanlarından yangına dayanıklıolanlara öncelik verilmelidir. Bu konuda Prof...
ağaçlandırma sahasında aynı hızla devam etmemiştir. Sadece atmalarla birlikte gruplarhalinde yanmalar olmuştur. (Resim-24)...
Resim-30                                     Resim-31      Resim-32                                     Resim-33       Ayr...
Resim-34 Sıklık bakımı çalışmaları sırasında yapılan bakım patikaları yangın esnasında dozerlerlekolayca yol veya şerite d...
Resim-35                                        Resim-36       Bunun için yangın emniyet yol ve şeritlerinin yeniden yapıl...
Şekil-1Şekil-2Şekil-3
Düz alanlarda ise yola yaklaştıkça boyları ve sayıları azalmalıdır.(Şekil-3)        Yangın silvikültürünün en önemli argüm...
Resim-38      Resim-39   Resim-40
Resim-41       Ülkemizde çıkan orman yangınlarının büyümesinin ana nedeni de budur. 0 -400rakımdaki kızılçam ormanlarındak...
Örneğin, hektarda 22 000 ferdin olduğu bir karaçam meşceresinde yangını yönetmek vesöndürmek kolay değildir. Bir de mevcut...
Resim-48                                          Resim-49       Bir sıra ağaç kesildiğinde müdahale imkanı artmaktadır.(R...
yol kenarı ağaçları yangın müdahale cephelerini kolayca aşmaktadır. (Resim-54, 55, 56, 57,58, 59, 60, 61)    Resim-54     ...
Resim-60                                       Resim-61      Bu blok genç meşcerelerde gerekli bakım yapılmadığı için yoll...
Resim-64   Resim-65Resim-66   Resim-67Resim-68   Resim-69
Resim-70    Resim-71Resim-72    Resim-73Resim-74   Resim-75
Resim-76   Resim-77Resim-78    Resim-79
Resim-80   Yanıcı madde miktarını azaltmak amacıyla yol kenarlarından başlamak üzere bakımdansonra üretim artıklarını yong...
Resim-81
Resim-82         Yakılma işleminin çalı köklerinin üzerinde yapılması gerekir. Bu şekilde tümmeşçerenin altının temizlenme...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Orman yanginlari i̇le mücadelede önleyi̇ci̇ tedbi̇rler

1,984 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Orman yanginlari i̇le mücadelede önleyi̇ci̇ tedbi̇rler

  1. 1. ORMAN YANGINLARI İLE MÜCADELEDE ÖNLEYİCİ TEDBİRLERYangın çıkmasını önleyecek üç temel unsur vardır. · Eğitim · Yangın silvikültürü · Çıkarılacak kanuni düzenleme1 EĞĠTĠM1.1 EĞĠTĠM BĠLĠNÇLENDĠRME FALĠYETLERĠ Orman yangınları ile mücadele politikasının baĢarısı halkın bilinçlendirilmesi ve aktif katılımınınsağlanması ile doğrudan iliĢkilidir. Yangının çıkmasına mani olmak en önemli unsurdur. Ülkemizormanlarının yangına hassas yöreleri en fazla nüfusun yaĢadığı, en fazla göçün olduğu, arazininkıymetli olduğu, arazi kadastro sorunlarının en fazla yaĢandığı, yangına hassas dönem olan yazaylarında yerli ve yabancı turizm hareketlerinin en yoğun yaĢandığı alanlardır. Orman yangınlarının çıkıĢ nedenleri incelendiğinde; yüzde 91’i insan (ihmal, dikkatsizlik, kaza,kasıt), % 9’u ise doğal (yıldırım) kaynaklıdır.(Grafik-1) Ülkemizde çıkan orman yangınlarının yüzde 91’i insan kaynaklı olduğuna göre bütün önlemeçalıĢmalarının temeli insanımızın, yani hedef kitlenin eğitiminden geçmektedir. Grafik-1: Son 10 yıllık yangın çıkıĢ nedenleri grafiği Bunun için sürekli orman halk iliĢkileri ve ilgili bütün tarafları içine alan yoğun eğitimçalıĢmalarının ilgili bütün kurum ve kuruluĢlar, sivil toplum örgütleri, üniversiteler, yazılı ve görsel basınbirlikte insanımızı bilinçlendirme çalıĢmalarını sürdürmelidir. Kısacası toplumsal katılım sağlanmalıdır. Halkın eğitimi için üniversiteler, liseler, ilköğretim okulları, köyler, Ģehir halkı, askeribirlikler, turizmciler, kamp sakinleri, yazlık tatil siteleri ve köylerinde gerekli bilinçlendirme çalıĢmalarıyapılmalıdır. (Resim-1,2)
  2. 2. ġu anda yürütülen eğitim çalıĢmaları yetersizdir. Eğitimde en baĢarılı dönem, çocukların ilk yılları ilk veortaokul dönemidir. Bu eğitim çalıĢmalarını Milli Eğitim Bakanlığı ile iĢ birliği yapılarak her okulda ikieğitici seçilerek gönüllülük esasına göre gerekli eğitim argümanları ile doğanın içinde eğitim birimlerioluĢturularak canlı öğelere dayalı eğitim çalıĢmaları yürütülmelidir. Çocuklar ve gençlere olaylar vesonuçları gösterilmelidir. Bu çalıĢmalar eğitimcilere bırakılmalı ortak projeler yürütülmelidir. Ayrıcahedef kitleleri eğitecek eğitim merkezi ve birimler oluĢturulmalıdır. Çoban eğitimine ağırlık verilmelidir.1.2 HALK ORMAN ĠLĠġKĠLERĠNĠ DÜZENLEMEK Özellikle yaz aylarında orman halk iliĢkileri en üst düzeyde tutulmalıdır. Köylere ziyaretleryapılmalı, sorunlar mahallinde dinlenmeli, çözüm yolları aranmalı ve ortak yapılabilecek iĢbirliğiaraĢtırılmalıdır. Ormanların korunmasında köy tüzel kiĢiliği ile iĢbirliği yapılmalıdır. Yangınlar dahil ormanayönelecek tehditlerde hemen müdahale Ģartı getirilmelidir. Bu geliĢtirildiğinde kritik günlerde köydenekip oluĢturması, gerekli gereç ile donatılması, ateĢ yakılmasının önlenmesi ayrıca köyleri tehdit edenyangınların önlenmesi için gerekli planlama birlikte yapılmalıdır. Bu çalıĢmaların karĢılığında ücretödenmelidir. Burada yapılması gerekenler, yangın çıkıĢ nedenleri incelenmeli, bu nedenleri ortadankaldıracak çalıĢmalar yapılmalı ve yangınları en aza indirmek için gereken eğitim, yanıcı maddedüzenlemesi ve gerekli kanuni sorumluluklar verilmelidir.1.3 KAMU KURUM KURULUġLARIN GÖREVLERĠ YAPILACAK YARDIMLAġMA VE ĠġBĠRLĠĞĠÇALIġMALARI Köy yangınları kapalı alan yangınlarıdır. Ormancı çalıĢanlar olarak, kapalı alan yangınları ilemücadele konusunda eğitimimiz ve bilgi deneyimimiz söz konusu değildir. Meslek olarak da kapalı
  3. 3. alan yangınları konusunda okullarda eğitim alınmamaktadır. Dolayısıyla bu görev tamamen itfaiyeteĢkilatının görevidir. (Resim-1,2) Ayrıca kırsal alanda görev yapan kaymakamlık, belediyeler, jandarma, köy muhtarlığı, TarımKöy ĠĢleri Bakanlığı kuruluĢları, sivil savunma teĢkilatı, köy birlikleri, ziraat odaları, sulama birlikleri,diyanet mensupları, öğretim görevlileri kısacası kırsal kesimde teĢkilatı olan kamu ve özel sektörün bualandaki kuruluĢları valiliklere bağlıdır. Hem kırsal alan yangınının çıkmasını önlemek hem desöndürmek açısından valilikler büyük güce sahiptir. Bu görev valilik ve kaymakamlıklara verilmelidir vebu tip yangınlarda bağ, bahçe, anız, zeytinlik gibi yangınların söndürülmesini teĢkilatımızca köyyangınları belediye veya valilik ve kaymakamlıklarda kurulacak ekipleri tarafından söndürmelidir. Tarım Bakanlığı yetkilileri yangın mevsiminden önce köylerde eğitim çalıĢmaları yapmalıdır.Rüzgarın yüksek, rutubetin düĢük olduğu orman yangınları açısından kritik zamanlarda gezici araçlıekipler jandarma ile birlikte köyleri gezerek ateĢ yakmamaları konusunda uyarmalıdır. Bu gezici ekipler yanında köy muhtarlığı, cami imamı ve köyde oluĢturulacak gönüllülerdensabit ekip kurulmalı sivil savunma ekipleri, birlikler de sabit ekiplere destek olmalıdır. Önemli olanyangının çıkmasını engellemektir. Üzerinde durulması gereken en önemli konu budur. Her yıl yangın mevsimi öncesinde; yangın riski yüksek kritik alanlarda bağ-bahçe temizliği veher ne suretle olursa olsun ateĢ yakılmaması konusunda, idarece gerekli görülen yerlerde vatandaĢlaryazılı olarak uyarılmalıdır. Demiryolu kenarların temiz tutulması için gerekli tedbirler alınmalı, enerjinakil hatlarının özellikle trafolardan köy, beldeye elektrik götürmek üzere oluĢturulan hatların standardıdüĢük olup yangın mevsiminden önce hat ve hat altı bakımları mutlaka yaptırılmalıdır. Bu çalıĢmalarve denetimlerin nasıl yapılacağı her yıl yapılan “Ġl ve Ġlçe Orman Yangınlarıyla Mücadele Komisyonu”toplantılarında karara bağlanmalıdır. Piknik alanları gibi özel yangın tehlikesi oluĢturan alanların etrafında gerekli tedbirlerin alınmasıiçin ilgili birimlere yazılı ikazlar yapılmalıdır. Yangına hassas tehlikeli alanlarda; ziraat arazisi ileormanlık alan, çalılık ve makilik vasfındaki ormanlık alan ile koru ormanı arasında yangın emniyetbandı oluĢturulmalıdır.2. YANGIN SĠLVĠKÜLTÜRÜ Arazi yapısı ve hava halleri üzerinde değiĢiklik yapma imkanımız olmadığına göre yanıcımadde üzerinde gerekli çalıĢmalar yaparak yangına müdahaleyi kolaylaĢtırmak yangınınbaĢlangıcından itibaren müdahale edecek ekiplere zaman kazandırmasını sağlayacak çalıĢmalarıntümüne yangın silvikültürü denmektedir. Orman yangınları için en riskli bölge olan 0-400 rakımdaki kızılçam ormanlarının yer aldığıkuĢak maki formasyonunun klimaks olarak yaĢadığı alanıdır. Akdeniz iklim kuĢağında yaĢayanülkelerden Yunanistan, Ġtalya, Fransa, Ġspanya, Portekiz gibi ülkelerde maki klimaks olarak kabuledilmiĢ, maki bitkilerinden zeytin, harnup öncelikli olarak bu zonda tercih edilmiĢtir. Ülkemizde ise makiklimaks olarak kabul edilmeyip ağaçlandırmak amacı ile dozerle örtü temizliği yapılarak sahadanuzaklaĢtırılmıĢtır. (Resim-1,2)
  4. 4. Resim-1 Resim-2 Bu alanlar kızılçam ağaçlandırmaları ile saf meĢcereler haline dönüĢtürülmüĢtür. Kızılçam gençleĢtirme çalıĢmalarındaki teknik çalıĢmayı ülkemize kazandıran tatbikatçımeslektaĢımız Mehmet YAKA, gençleĢtirmedeki sorunları çözmüĢ olması nedeniyle büyük alanlardakızılçam tensil sahalarına girilmesi eklenince devasa genç kızılçam sahalar oluĢmuĢtur.(Resim-3) Ağaçlandırma çalıĢmalarına öncülük eden tatbikatçının yanında yer alan üniversite hocalarımızmaki klimaks değil sekonderdir. Bu nedenle bu kuĢakta asli ağaç türü olan kızılçam olmalıdır. YaĢsınıfları doğrultusunda yapılan planlarda aynı yaĢlı saf kızılçam meĢcereleri elde etmek olunca, buanlayıĢ doğrultusunda baĢarılı ağaçlandırma ve gençleĢtirme sahaları oluĢturulmuĢtur. BiyolojikçeĢitlilik göz ardı edilmiĢtir. Ancak bu çalıĢmalar yapılmamıĢ olsaydı bu günkü yeĢil dokuyu bulmak mümkün olmayabilirdi,çünkü halkımız fidan dikilmeyen özellikle makilik alanı açmayı mubah görmektedir. Bu alanlar açmayapılarak tamamen ortadan kaldırılabilirdi.
  5. 5. Resim-3 1994 yılında Antalya’nın amenajman planları yenileme çalıĢmaları sırasında, GazipaĢa ĠĢletmeMüdürlüğü yaparken gelen denetçiler ile uygulamacılar arasında tartıĢmalar yaĢanmıĢ, yapraklı türlerikeserek sahadan uzaklaĢtırılması konusunda emir verilmesine karĢın kesilmemiĢtir. Alanya ĠĢletmeside GazipaĢa’yı örnek göstererek, verilen emri uygulamamıĢtır. Antalya amenajman heyetleri daimi olarak geldiğinde heyet baĢkanlarından Akın MIZRAKLI,Emin GÜZENGE ile birlikte sorunlar yerinde değerlendirilerek ilk defa fonksiyonel plan ve yapraklılılarkonusunda uygulayıcılar ile birlikte hareket edilmiĢtir. Sahada mevcut maki elemanlarını uzaklaĢtırmak için yıllarca yoğun emek ve paraharcanmıĢtır. Ayrıca bu alanlarda odun kömürü yapımı adı altında yapraklı türler yıllarca hoyratçakesilmiĢtir. Bu oluĢturduğumuz saf kızılçam meĢcereleri potansiyel yangın alanları haline gelmiĢtir. Busahalar belirli periyotlarla tekrarlanan kuraklık yıllarında yanmaktadır. (Antalya-Karabük, Antalya-AkbaĢ, Mersin-Gülnar, Çanakkale-Ġntepe, Muğla-Fethiye, Muğla-Kemer, Muğla-Marmaris, Muğla-Milas, Antalya-Düzlerçamı’nda olduğu gibi) Yangının sık aralıklarla tekrarlanması yangınekosisteminde değiĢikliklere sebep olmaktadır. Bu alanlarda kızılçam ormanları kurulurken amaç en yüksek odun hasılası elde etmektir.Çünkü bu rakımda kaliteli ağaç yetiĢmesi mümkün değildir. Özellikle Mersin TaĢucu Kağıt Fabrikası,Dalaman Kağıt Fabrikasının kapanması sonucunda KahramanmaraĢ, Adana, Mersin, Antalya,Denizli, Muğla, Ġzmir sahil Ģeridinde yer alan genç kızılçam ormanlarından elde edilen lif yonga,kağıtlık odun maliyetinin yüksek ve tüketim merkezlerine uzak olması, üretimin tensile ayrılanalanlardan karĢılanma kolaylığı ile ekonomik olmadığı gerekçesiyle meĢçere bakımlarıyapılamamaktadır. Yapılan bakımlar ise yetersiz kalmıĢ olup yanıcı madde miktarı her geçen yıl artmıĢtır. Son 5yılda çıkan büyük orman yangınlarının söndürme çalıĢmalarını yerinde incelemek için giden üstyöneticiler yangının büyüme sebebinin bakımsızlık olduğunu gözlemlemiĢlerdir. (Resim-4)Kısacası bütün büyük yangınlar bakımsız ormanlık alanlarda gerçekleĢmiĢtir.
  6. 6. Resim-4 Bu durum dikkate alınarak bakım çalıĢmalarına ağırlık verilmeye baĢlanmıĢtır. BakımçalıĢmaları zamanında yapılamadığında yanıcı madde miktarı daha da artacaktır. Avrupa Ormanlarının Korunması VarĢova Bakanlar Konferansı ( 5-7 Mayıs 2007 ) alınan 1nolu kararın 27. paragrafında yüksek yangın riskine haiz ormanlardaki bio kitlenin üretim yoluylaçıkartılarak yangın hassasiyetinin azaltılmasına ülkemizde imza atmıĢtır. Bakım çalıĢmalarısürdürülmelidir. Ülkemizde sunta ve lif yonga sektörünün en parlak dönemini yaĢadığı bu süreçde bakımçalıĢmaları yapılamadığı takdirde gelecekte bu sektörde doğacak olan kriz, iĢçilik maliyetlerininyüksekliği nedeniyle yapılamama veya kesilen envalin ormana terki söz konusu olacaktır. Bu da yanıcımadde miktarını azaltmayacaktır. Yangınla mücadele hizmetlerinde çalıĢan iĢçiler daimi iĢçikadrosuna geçtiklerine göre yangın mevsimi dıĢında bu sahalarda performans yükseltme ve yangınönleme, yanıcı madde azaltma çalıĢmaları adı altında bakım çalıĢmaları etkili Ģekilde sürdürülmelidir.Gerekirse tüketim merkezine yakın olan yangına az hassas genç sahalarda üretim azaltılmalı yangınahassas sahalara öncelik verilmelidir. YILLAR 1000 m3ÇalıĢmalar 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007Tensil 4.300 4.200 3.900 3.500 3.250 3.100 3.000 3.200Bakım 3.500 4.000 4.500 5.000 5.500 6.000 7.000 9.370 Son yıllarda yapılan bakım çalıĢmaları, tensil çalıĢmalarından elde edilen orman emvalinin üçkatını geçmiĢ olmasına rağmen halen yetersizdir.(Tablo-1) Yangına hassas yörelerde bakım çalıĢmaları mutlaka kıĢ aylarında yapılmalı üzerine yağmuryağmalıdır. Ġbreler ve ince yanıcı maddeler yangın mevsimine kadar sıcakla birlikte erimeli, oturmalısıkı istiflenmelidir.(Resim-5)
  7. 7. Resim-5 Resim-6 Resim-7Mayıs ayından sonra yapılan bakım çalıĢmaları yangın riskini arttırır, söndürmeyi zorlaĢtırır. (Resim-6,7)Yine ekonomik olmadığı gerekçesiyle yeterince yol yapılamaması da eklenince potansiyel yangın riskiyüksek, alanlar oluĢmuĢtur. Kütahya, Bolu, Adapazarı, Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Amasyakaraçam ormanlarında da yeterince bakım yapılamadığı için artan kuraklıkla birlikte riskli alanlar halinegelmiĢtir. Yanıcı madde miktarının artması ile birlikte çıkan yangınların kontrolaltına alınması zorlaĢmakta çıkan yangınlar büyüme eğilimine girmektedir.(Resim-8) Yapılan çalıĢmalarda makilik alanların ve alt rejyonda mevcut yapraklıların korunması,amenejman planlarının foksiyonel olarak biyolojik çeĢitliliği önde tutan anlayıĢ içinde yenidenyapılması yangın silvikültürü göz önünde tutulularak yeniden planlanması gerekmektedir.
  8. 8. Resim-8 Yangına dayanıklı orman kurma çalıĢmaları yangın silvikültürünün temellerinden biridir. 0- 400rakımdaki kızılçam meĢcerelerinde yöresel ve coğrafi Ģartlara bağlı yangına dayanıklı türler doğalortamında bulunmaktadır. Yıllardır karıĢık meĢcerelerin orman yangınlarına dayanıklı olduğu konuĢulmasına karĢın bukonuda ağaçlandırma ve gençleĢtirme sahalarının kenarına bir iki sıra servi dikmekten öteyegeçilememiĢtir. (Resim-9) Servi bantları oluĢturulması yararlı olmaktadır. ancak yangına karĢı dayanıklı mezarlıkservilerinde o kadar gen kirlenmesi geçirmiĢtir ki fidanlıkta üretilen serviler bu amaca hizmetetmemektedir. Ayrıca amaca göre dikim yöntemi çok önemlidir. Yangın önlemek için dikilen servilerçok sıkı olmalı ve rüzgarı ve ibre kabuk atmalarını engellemelidir. Aralıklı dikilen servilerde dayanıĢmaolmadığı için dal ayrılması olmakta ve amaca hizmet etmemektedir.(Resim-10)Resim-9 iki resimdeki fark ortadadır Resim-10
  9. 9. Orman yangınları ülkemiz gündemine girerek öne çıkmadan önce uygulayıcı birimler, busorunu yaĢadıkları için çözüm arayıĢı içine girerek bazı çalıĢmalar yapmıĢ ise de, bir disiplinoluĢturulamamıĢtır. (Resim-11) 1997 Düzlerçamı yangınından sonra yapraklı türler ve servi öne çıkarılarak çalıĢmalaryürütülmüĢtür. Ayrıca yapılan silvikültür çalıĢmalarında mevcut palamut meĢelerini sahada bırakarak,Resim-11meĢeler arasına hektarda 600 adet kızılçam, yol kenarlarına ise 7 sıra kara servi dikilmiĢtir. (Resim-12)Resim-12 Resim-13 Korunan palamut meĢelerinin altında, ince yanıcı materyal olan ot bitmediği için bu durumadeta yangın söndürme çalıĢmalarında istasyon görevi yapmaktadır. (Resim-13)
  10. 10. MeĢelerin altında, yangına karĢı en dayanıklı bitki olan, dezentere çok fazla yetiĢmektedir.Zaten palamut meĢesi geç tutuĢan ancak yandığında büyük enerji ortaya çıkaran, yanarken ilerlemekonisi oluĢturmayan yukarı doğru yanarken söndürülme çalıĢmalarında kolaylık sağlamaktadır. BuçalıĢmaların sürdürülmesi gerekmektedir. (Resim-14)Resim-14Resim-15 Resim-16 Bırakılan meĢelerin kuĢ ve sincap popülasyonunu artırdığı gözlenmektedir. (Resim-15) Kızılçam hızlı büyüyen iyi bonitette yılda 5 defa sürgün verebilen kuraklığa dayanabilenülkemiz için bulunmaz bir ağaç türüdür. Bu nedenle üretim ormanı kurulabilecek her yerde kurulmalıdır(Resim-16).
  11. 11. Yanan ormanlık alanlarda üretim ormanı kurulamayacaksa bu alanlarda yangına dayanıklı, obölgenin doğal türleriyle ağaçlandırma çalıĢmaları yapılmalı ve yangına dayanıklı sistemlerkurulmalıdır.Resim-17 Resim-18 Yanan orman alanları kendi haline bırakılsa bile maki bitkileri kök sistemleri zarargörmedikleri için hemen harekete geçerek sahayı kaplamaktadır. (Resim-17,18,19,20,21,22)Resim-19 Resim-20Resim-21 Resim-22
  12. 12. Burada kullanılacak ağaç türleri mevcut maki elamanlarından yangına dayanıklıolanlara öncelik verilmelidir. Bu konuda Prof. Dr. Tuncay NEYİŞÇİ’nin yangına dayanıklıtürler ile ilgili araştırma çalışmalarını içeren “Yangına Dayanıklı Orman Kurma” kitabıdikkate alınmalıdır. Servi bantları oluşturulması yararlı olmaktadır. (Resim-23) Resim-23Resim-24 Resim-25 Orman yangınlarının söndürme çalışmalarında yıllardır edindiğimiz tecrübeler dikkatealındığında;2000 yılı Manavgat büyük yangınında olduğu gibi,orman yangını tepe yangınışeklinde yaşlı meşcerede 4 kilometrelik sırt boyunca devam ederken, bu hat boyunca 1994yılında yanan ağaçlandırılmış sahaya geldiğinde o kadar kritik şartlara rağmen yangın 4kilometrelik hat boyu yangın hızını keserek tepe yangını özelliğini kaybettiği gibi
  13. 13. ağaçlandırma sahasında aynı hızla devam etmemiştir. Sadece atmalarla birlikte gruplarhalinde yanmalar olmuştur. (Resim-24) Bunun nedeni açıktır. Yanıcı maddenin devamlılığı yoktur ve boyu kısalmıştır (Resim-25). Bu dikkate alındığında sırtlara doğru yanıcı madde miktarı azalacak ayrıca yanıcımaddenin boyunun da kısalması gerekmektedir. Daha sonra olan yangınları gözlediğimizdeaynı şekilde sonuçlar verdiği görülmüştür. Bunun ispatı için açık alanda oluşturulan sistem defalarca yakılmış doğal yangınınverdiği sonuçları vermiştir. Yanıcı maddenin azalması ile birlikte alev ucunda ayrılmaolmuştur. (Resim-26, 27, 28, 29, 30, 31) Resim-26 Resim-27 Resim-28 Resim-29 Yangın emniyet yol ve şeritleri yolların kenarına boysuz yangına dayanıklı melengiçkullanılması söndürme çalışmalarına büyük oranda yardımcı olacaktır. Buna bir de yangınadayanıklı maki elamanları ile yapılacak ağaçlandırma çalışmaları eklendiğinde sistem daha daverimli olacaktır. (Resim-32)
  14. 14. Resim-30 Resim-31 Resim-32 Resim-33 Ayrıca genç meşcere blokları ile büyük tensil blokları arasında yaşlı meşçeredenoluşan ormanlık alan bırakılmalıdır. (Resim-33)
  15. 15. Resim-34 Sıklık bakımı çalışmaları sırasında yapılan bakım patikaları yangın esnasında dozerlerlekolayca yol veya şerite dönüştürülecek yerlerde yapılmalıdır. Bakım çalışmalarında ve tensillerde mevcut yapraklı ve dere vejetasyonunda yetişenkızılağaç, çınar, zakkum gibi diğer yapraklı türler bırakılmalıdır. Saha yanmasına karşın derevejetasyonu zarar görmemektedir. 1997 Düzlerçamı yangınında ateş içinde kalan üçmeslektaşımız dere vejetasyonu içine kaçarak kurtulmuşlardır. (Resim-34) Ülkemizde orman yangınları ile mücadele çalışmaları çerçevesinde yangın emniyetyol ve şeritleri oluşturulmuştur. Yangın emniyet şeritleri meyilli arazide büyük bakım masrafları gerektirdiği gibibakım zorlukları taşımaktadır ayrıca yağan şiddetli sağanak yağışlarında erozyon oluklarıoluşturarak büyük toprak kayıplarına sebep olmaktadır. Her yıl bakımları mutlakayapılmalıdır. (Resim-35) Bu güne kadar yangın önlemede pek de etkili olmadığı bütün yangınlarda görülmüştür.Mevcut sistemde yangın bütün yangın emniyet şeritlerini istisnasız geçmiştir (Şekil-1). Çünküyangın emniyet şerit ve yollarının sürekli bakımları yapıldığında mevcut üstteki verimlitoprak yanlara yığılmakta bol ışıkla birlikte yangın emniyet yol ve şeritlerinin kenarlarındayüksek boylu ve bol dallı yanıcı madde oluşmaktadır. Yangın geldiğinde bu alanlarda yangınamüdahale imkanı dahi kalmamakta gelen yangın karşı tarafa geçmektedir (Resim-36)
  16. 16. Resim-35 Resim-36 Bunun için yangın emniyet yol ve şeritlerinin yeniden yapılandırması gerekliliğiortaya çıkmıştır. Yangınlara müdahale esnasında edindiğimiz bu tecrübeler doğrultusundaoluşturmamız gereken sistem yangınların doğal seyrinin taklidi şeklinde olmalıdır. Sistem söndürme çalışmalarında kullanılmak amacıyla, sırtlarda (Şekil-2) ve düzormanlık alanlarda uygulanmak üzere ayrı ayrı planlanmalıdır. Kurulacak yapılandırma,yangın söndürme çalışmalarına yardımcı olmalı ve kolaylık sağlayacak şekildeplanlanmalıdır. Teorik görüşler yerine doğal yangın pratiğindeki seyir ile gözlemler esasalınmalıdır. özellikle ince ve dar sırtlarda yangın emniyet şerit ve yolu yapılamayan yerlerdesırtın iki tarafına kesinlikle yangına dayanıklı servi veya yapraklı türlerle bantlaroluşturulmalıdır.
  17. 17. Şekil-1Şekil-2Şekil-3
  18. 18. Düz alanlarda ise yola yaklaştıkça boyları ve sayıları azalmalıdır.(Şekil-3) Yangın silvikültürünün en önemli argümanı bakım çalışmalarıdır. Kızılçam biyolojisigereği hızlı gelişen türdür. Boniteti yüksek sahalarda yılda 3-5 sürgün verdiği bilinmektedir.Yapılacak bakım müdahaleleri bonitetin yüksek olduğu alanlarda hızla kapalılığı tesisetmekte, zayıf bonitetlerde ise müdahale sonrası kırılan kapalılık sağlanamamaktadır.Müdahalenin dikkatli yapılması gerekmektedir. Yaptığımız saf kızılçam ağaçlandırmaları vetensil çalışmaları potansiyel yangın alanları oluşturmuştur. Bu alanlarda ekonomik olmadığıgerekçesiyle yeterli miktarda yol yapılmadığından bakım da yapılamamıştır. Bu sahalardaçıkan orman yangınları kısa sürede büyüyerek afet halini almaktadır. Bu sahalardaki yangın söndürme çalışmalarında en deneyimli yangın uzmanlarına veyeterli miktarda yer ve hava gücü organizasyonuna sahip olsanız bile yangını yönlendirmeimkanı olmadığı gibi söndürme çalışmaları da o kadar zor olacaktır. (Resim-37) Genç meşçerelerden (a, ab, b, bc) oluşan blok ibreli ormanlık alanların birçoğundayeterince yol ve yangın emniyet yolu bulunmamaktadır. Bazılarında ise yangın emniyetyolları olsa bile, bu yangın emniyet yollarının birçoğundan araç geçememektedir. Yangına Birinci Derece Hassas Orman Bölge Müdürlüklerinde blok ibreli gençmeşçereler ile yangına İkinci Derecede Hassas ancak orman yangını açısından büyük riskoluşturan genç kızılçam ve karaçam meşçerelerinin (Resim38, 39, 40, 41) blok olarak yeraldığı büyük vadilerde koruma bandı ve yangın müdahale cephesi oluşturulması ile ilgili tümgiderler,’’Karşılanması için gerekli düzenlemeler 2007 yılında yapılarak başlatılmış olup2008 yılında 20 milyon YTL harcanmıştır.
  19. 19. Resim-38 Resim-39 Resim-40
  20. 20. Resim-41 Ülkemizde çıkan orman yangınlarının büyümesinin ana nedeni de budur. 0 -400rakımdaki kızılçam ormanlarındaki genç meşçerelerin bakımının mutlaka yapılmasızorunludur. Bu yangın silvikültürünün bir gereğidir. Artan kuraklıkla birlikte karaçammeşçereleri de aynı riski taşımaktadır. Basra alçak basıncının etkili olduğu temmuz, ağustosaylarında kuzey bölgeleri ve Marmara Bölgesi’ndeki derin vadilerde bulunan karaçamormanlarında yangınların büyümesinin en önemli nedenlerinden birisi de silvikültür bakımıolmaması ve söndürme çalışmalarında yeterince iyi örgütlenilememesidir. (Resim-42,43) Resim-42 Resim-43
  21. 21. Örneğin, hektarda 22 000 ferdin olduğu bir karaçam meşceresinde yangını yönetmek vesöndürmek kolay değildir. Bir de mevcut yolların kenarında yeterli bakım yapılamadığı içinyangın anında bu yollara arazöz sokulup müdahale etme imkanı bile yoktur. (Resim-44,45) Resim-44 Resim-45 Elimizde ileri teknoloji ürünü arazözler olmasına rağmen asfalt yol kenarında bileyangını önleme mümkün olamamaktadır.(Resim-46,47,48,49) Resim-46 Resim-47
  22. 22. Resim-48 Resim-49 Bir sıra ağaç kesildiğinde müdahale imkanı artmaktadır.(Resim-49) Resim-50 Resim-51 Kara unsurlarının kullandığı arazözlerin müdahalesine imkan tanımadığı gibi mevcutyollarda yangını önleme cephesi olarak kullanmaya da imkan vermemektedir. (Resim-50,51) Greyderle yapılan bakımlar sonucu üst verimli toprak sürekli kenarlara yığılmaktadır.Bol ışıkla birlikte yol kenarlarındaki fertlerin daha hızlı büyümesine neden olmaktadır.Buralarda yapılacak şiddetli bakımla genç ve blok meşcerelerde yangın söndürme çalışmalarıkolaylaşacaktır. Resim-52 Resim-53 Resimde görüleceği üzere yolun her iki tarafında iki-üç sıra ağaç kesilmelidir. Tek sıraağaç kesiminden sonra yangına müdahale edecek arazöz ekiplerine kolaylıkla müdahaleimkanı sağladığı görülmektedir. İki sıra ağaç kesildikten sonra meşcere boyunun düştüğü karaekipleri ile arazözlerin çıkacak yangınlarına müdahalede kolaylık sağlayacağı görülmektedir.(Resim-52, 53) Yol kenarında müdahale çalışmalarında ölçü yolun genişliğinin 2,5 katı kenarındaağaç olmamalı ancak yangına dayanıklı boysuz yapraklı olabilir. Kesmesine kıyamadığımız
  23. 23. yol kenarı ağaçları yangın müdahale cephelerini kolayca aşmaktadır. (Resim-54, 55, 56, 57,58, 59, 60, 61) Resim-54 Resim-55 Resim-56 Resim-57 Resim-58 Resim-59
  24. 24. Resim-60 Resim-61 Bu blok genç meşcerelerde gerekli bakım yapılmadığı için yollarda ağaç yetişmiştir.(Resim-62) Yolun iki kenarındaki ağaçların dalları birbirine girmiş durumdadır. Yangın esnasındabu yollardan araç geçemediği gibi, yangına müdahale eden kara birlikleri yangının içindekalabilmektedir. (Resim-63) Resim-62 Resim-63 Yangına birinci derece hassas genç yaşlı kızılçam ve karaçam meşcerelerindeki yol,yangın emniyet yol ve şeritleri kenarlarında kuru dal budanması ve çalı temizliği 30 metrelikşerit halinde yolun iki tarafında yapılmalı ayrıca bakım çalışmaları mutlaka yapılmalıdır.Bunu sağlamak için yoğun çaba harcanmaktadır. Bu amaçla Adana, Kahramanmaraş, Mersin, Muğla, Antalya, Denizli, Kütahya,Kastamonu, Sinop, Zonguldak, Bolu, Ankara Orman Bölge Müdürlüklerinde yol kenarıçalışma uygulamaları sürdürülmektedir. (Resim-64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75,76, 77, 78, 79, 80, 81)
  25. 25. Resim-64 Resim-65Resim-66 Resim-67Resim-68 Resim-69
  26. 26. Resim-70 Resim-71Resim-72 Resim-73Resim-74 Resim-75
  27. 27. Resim-76 Resim-77Resim-78 Resim-79
  28. 28. Resim-80 Yanıcı madde miktarını azaltmak amacıyla yol kenarlarından başlamak üzere bakımdansonra üretim artıklarını yonga haline getiren çalı doğrayıcılar kullanılmasıdüşünülmelidir.(Resim-80) Ayrıca kış aylarında yağmurdan sonraki üç gün içinde yol kenarlarında kontrollü yakmayapılarak yanıcı madde miktarının azaltılması gerekmektedir. Bu sadece yangına hassas yolkenarlarında yapılmalıdır. Kontrollü yakma işi yapılırken yanıcı madde ve alttaki diri örtübüyük yığınlar halinde yakılmamalıdır. Üst toprağın zayıf olduğu rendiza ve serpantin anakayasında yol kenarında kontrollü yakma işi yol içinde yakılmalıdır. Zira meşçere altındayakıldığında kurumalar olmaktadır.
  29. 29. Resim-81
  30. 30. Resim-82 Yakılma işleminin çalı köklerinin üzerinde yapılması gerekir. Bu şekilde tümmeşçerenin altının temizlenmesi ve yakılması söz konusu değildir. Özellikle yangınbaşlangıcında yeterli ince yanıcı madde olmamasıdır. Yeterli yanıcı madde olmadığındayangının yayılma ve büyüme hızını düşürmekte müdahale etme ve yönlendirme, söndürmeçalışmalarını kolaylaştırmaktadır. Orman yangınlarının çıkma sebebinin yüzde 91’ının ihmalve dikkatsizlikten çıktığı dikkate alındığında bu çalışmaların ne kadar yerinde olduğuanlaşılacaktır. (Resim-81,82)3. YASAL ÖNLEMLER Belediyeler ve diğer kuruluşlarca çöp döküm alanlarının etrafında yangın emniyetbantları oluşturularak, bu husus İl ve İlçe Yangınla Mücadele Komisyonu kararlarınageçirilerek sorumluluklar verilmelidir. Resim-22 Resim-23 Turistik alanlar, oteller, tatil siteleri, tatil köyleri, kamp yerleri, ormana bitişik meskunmahaller, her türlü tesislerle orman arasına yangın tehlikesine karşı belirli mesafe bırakmalı,yangına dirençli bitkiler kullanılmalı, binalar ve çatılarının yangına dayanıklı malzemelerdenyapılmalı, yangın için gerekli araç ve gereçlerle donatılmalı, işletme ruhsatı verilirken buşartlar aranmalıdır. (Resim-22,23)

×