Hoogste tijd voor hervorming

524 views

Published on

Dankzij de crisis komen de tekortkomingen van de Nederlandse arbeidsmarkt genadeloos aan het licht.

Published in: Career, Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
524
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hoogste tijd voor hervorming

  1. 1. business & strategy mt.nl Met de crisis komen de tekortkomingen van de Nederlandse arbeids- markt genadeloos aan het licht. Nu is de kans om – eindelijk – het nood- zakelijke herstelwerk te doen. Hoe? Met een dosis visie, een snufje industriepolitiek en een ongebruikte pot van 600 miljoen euro. Plus: ‘verder kijken dan het eigen gelijk’. tekst Arjan Zweers en Haitske van de Linde illustratie Yvonne Kroese HOOGSTE TIJD VO OR HERVORMING D e crisis maakt de zwakke plek- Wilthagen is directeur van Reflect, een ken zichtbaar. Nederland heeft onderzoeksinstelling voor de arbeidsmarkt grote moeite om zich aan te pas- van de Universiteit van Tilburg. Hij advi- sen. Terwijl de werkloosheid seert de Europese Unie over de manier sterk stijgt, blijven bepaalde ta- waarop lidstaten hun arbeidsmarkt in lijn lenten schaars. Die mismatch – zo’n kunnen brengen met de uitdagingen van de 900.000 mensen staan onvrijwillig aan de 21ste eeuw. zijlijn terwijl er tegelijkertijd een schreeuw- CRISISTEAM end tekort is aan bijvoorbeeld actuarissen – is een fundamentele zwakte. De mismatch tussen vraag en aanbod had De slechte aansluiting tussen vraag en aan- veel kleiner kunnen zijn, aldus Wilt-hagen. bod op de markt wordt veroorzaakt door Door contractvormen te flexibiliseren, structurele problemen. Het grootste manco meer te investeren in scholing en efficiënte is de rigide vorm van de arbeidsverhoudin- arbeidsbemiddeling was de mobiliteit op de gen. Er zijn twee smaken: een in steen ge- arbeidsmarkt groter geweest. Dan hadden beitelde vaste arbeidsrelatie die alleen we sneller kunnen reageren op deze crisis, tegen hoge kosten is te beëindigen, of een tegen lagere kosten. Dat Nederland, on- hyperflexibele relatie met een uitzend- danks herhaaldelijk aandringen van weten- kracht of via het halfjaarcontract. Het effect schappers en ook de Oeso, weinig tot niets is dat vaste werknemers goed zitten en wei- deed aan de fundamentele hervormingen nig belang hebben om zichzelf verder te van de arbeidsmarkt, is onder andere te ontwikkelen. Bij de losse krachten heeft de wijten aan politieke tegenstellingen en de werkgever geen belang om in ze te investe- ideologische wurggreep waar werkgevers ren. Dit gaat ten koste van de productivi- en de vergrijsde vakbonden elkaar tot op de teitsgroei. dag van vandaag in vasthouden. Voorheen Zoals Peter Bakker met zijn Commissie Ar- was er met de almaar groeiende economie beidsparticipatie ook al constateerde, is de geen acute noodzaak om de structurele aansluiting tussen onderwijs en arbeids- zwaktes van de arbeidsmarkt aan te pak- markt slecht, werken er te veel mensen – ken. Voor het gebrek aan lef en visie in de vooral vrouwen – in kleine deeltijdbanen en polder betalen we nu de prijs. onder hun niveau, en zit de arbeidsmarkt Volgens Wilthagen komen best practices op MANAGEMENT TEAM 20-02-2009 MANAGEMENT TEAM 20-02-2009 voor ouderen hopeloos op slot. Van de 55- dit gebied allang niet meer uit Nederland, plussers die in de WW komen, vindt slechts maar uit landen waarvan we dat voorheen 14 procent binnen een jaar een nieuwe niet gewend waren: Slovenië, Portugal en baan. Dat cijfer dateert overigens nog uit de Oostenrijk. Portugal heeft een regeling hoogconjunctuur. Op dit moment zijn ou- waardoor flexwerkers meer scholing krij- deren waarschijnlijk volledig kansloos. gen dan personen met een permanent contract. Oostenrijk heeft in de WW een ACHTERSTALLIG ONDERHOUD opt-in voor zzp-ers gerealiseerd. Voor Kritiek op de arbeidsmarkt is al jaren te Nederland is het nog niet te laat, maar dan horen, maar wordt steeds sterker. “We heb- is een vereiste dat we vanuit een strategi- ben verzuimd het dak te dichten toen de zon sche visie en met regie handelen. scheen”, zegt Ton Wilthagen. “De jaren tus- Ook Doekle Terpstra, oud-vakbondsman en 26 27 sen 2003 en 2008 zijn verloren jaren voor de tegenwoordig voorzitter van de HBO-raad, arbeidsmarkt.” benadrukt de noodzaak van regie. Hij pleit
  2. 2. business & strategy voor het instellen van een crisisteam van ook. Kijk alleen al naar de enorme toe- onafhankelijke en gezaghebbende men- name in het aantal zzp’ers. Dat vraagt sen. Om op die manier “over de grenzen een andere inrichting van onze bestaan- ‘Gebrek aan van het eigen gelijk te kijken”. de zekerheidsmodellen.” Terpstra: “Geef onafhankelijke, gezag- De bestrijding van de crisis tot nu toe interesse hebbende mensen de ruimte om met ad- heeft het karakter van ad hoc maatrege- moet worden viezen te komen.” Om de moeilijke vra- len. Om de concurrentiepositie van gen met voldoende afstand te kunnen Nederlandse werknemers te versterken, aangepakt’ beschouwen, moet die groep bestaan uit is méér nodig dan steun voor de ban- onafhankelijke denkers. “Ik zou de geijk- kensector. Terpstra: “Ik mis de plannen Minister Donner te deelnemers juist niet in zo’n team wil- om onze reële economie te onder- len hebben. De vakbond, en dat zeg ik steunen. Je zou je, naast de financiële “Nieuwe vraag moet zich vertalen in nieuwe banen. (…) Daarom is het essentieel dat we met alle respect, is niet in staat om in instellingen, ook druk moeten maken een beter inzicht krijgen in de huidige en toekomstige vraag naar mensen. (…) Juist in die deze discussie de effectieve slagkracht te om andere goede bedrijven die op om- sectoren die een sleutelrol spelen in onze economische ontwikkeling. tonen die nodig is.” vallen staan.” Dat betekent strategische Scholing is primair de verantwoordelijkheid van werknemers en werkgevers. (…) Een meer- keuzes maken en bedrijven en sectoren DENEMARKEN derheid erkent de toegevoegde waarde, maar 45 procent van de werknemers ziet die niet ondersteunen die de kansen van de toe- voor zichzelf. Dat gebrek aan interesse moet als eerste worden aangepakt. Hoe het anders kan toont Denemarken. komst leveren. “Vroeger zouden we dat Dat de opleidings- & ontwikkelingsfondsen nu wel worden ingezet, ook al is het maar Ook daar slaat de crisis ongenadig hard misschien industriepolitiek noemen”, omdat scholing een vereiste is om in aanmerking te komen voor de tijdelijk werktijdver- toe, maar nam de overheid geen maatre- zegt Terpstra, een besmet woord uit de korting, is goed. Die scholing heeft een sectoroverstijgend karakter. Waarom dat geld nu gelen als werktijdverkorting of het in- kast halend. “Ik noem het liever een in- vrijkomt interesseert mij momenteel minder.” stellen van mobiliteitscentra. De Denen vesteringsagenda.” hebben de noodzakelijke arbeidshervor- HORRORSCENARIO’S mingen wel doorgevoerd en profiteren Minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in een lezing tijdens de openingsconferentie van nu van een hoge werknemersmobiliteit. Onderdeel van die ‘industriepolitiek’ zou moeten we ons aanpassen en flexibeler scholingsfondsen rijk, maar een over- Reflect, onderzoeksinstelling voor de arbeidsmarkt van de Universiteit van Tilburg, op 29 januari 2009. Die is 13 procent hoger dan hier, en dat moeten zijn dat opleidingsinspanningen worden. Dat kost geld. En dat is er ook. zicht van de reserves, inkomsten en uit- betaalt zich uit. “Ik schat dat het zo’n 15 afgestemd worden op de toekomstige Iedere sector, sterker, iedere cao kent een gaven ontbreekt. De fondsen geven alle- procent lagere instroom in de WW bete- vraag. Ook minister Donner van Sociale eigen opleidings- & ontwikkelingsfonds maal minder uit dan er binnenkomt (met kent”, zegt Wilthagen. “Dat is het rende- kwart van die honderdduizend mensen Gelet op de demografische ontwikkeling Zaken (zie kader) blijkt daar voor te voe- (soms onder de naam arbeidsmarkt- en als enige uitzondering het gemeentelijke ment van zo’n flexibel model.” geen dure reintegratie nodig zou heb- wordt een systeem van flexicurity, in len. Hoogtechnologische bedrijven zoals opleidingfonds). Er kan een beroep op fonds, dat het omgekeerde doet). Een lagere instroom in de werkloosheid- ben, zou dat 1,7 miljard euro besparen. plaats van baanzekerheid, steeds be- ASML zijn sleutelspelers in de wederop- worden gedaan voor (om)scholingstra- POTJE VAN € 600 MILJOEN wet is niet alleen emotioneel voor de De baanzekerheid zoals we die sinds de langrijker. Met het oog op de huidige standing van de economie en hebben een jecten, maar dat gebeurt te weinig. Daar mensen die aan een baan komen gun- jaren ’50 kenden is definitief voorbij. massaontslagen is het bijna bizar om te enorme uitstraling in de regionale eco- zijn verschillende redenen voor. In de De jaarlijkse instroom wordt geschat op stig, maar ook in financiële zin. Vanuit de Niet alleen werkgevers maar ook veel bedenken dat Nederland afstevent op nomie. Zo zijn er voor elke ASML-mede- eerste plaats is het geld sectoraal georga- 150 miljoen euro. Als de rijksoverheid arbeidsmarkt bezien is de grootste winst werknemers hebben behoefte aan meer een periode met een structureel krim- werker in de toeleverende omgeving zes niseerd. Het wordt door mensen uit de het ingelegde geld verdubbelt, kwalifi- dat er geen afstand ontstaat die later flexibiliteit, zoals de ongekende groei pende arbeidsmarkt. Tot 2040 krimpt de mensen actief. Opleidingsinspanningen sector toegekend aan werknemers van ceert men zich daarmee voor een tweede weer overbrugd moet worden. Al na zes van het aantal zzp-ers laat zien. De men- potentiële beroepsbevolking met 10 pro- kunnen op deze sector worden gericht. de sector. De angst dat mensen met een verdubbeling uit de Europese ESF-fond- maanden aan de zijlijn verliezen vaardig- tale omslag dat mensen zelf de verant- cent. Waar we nu op het historisch hoog- Wilthagen: “Als we daar niet bedacht op door de sector betaalde opleiding buiten sen. In totaal zou er zo dus 600 miljoen heden en competenties hun waarde op de woordelijkheid nemen voor hun inko- tepunt van ongeveer 10 miljoen zitten, is zijn en niet de juiste keuzes maken, ver- die sector terecht komen, weerhoudt het beschikbaar kunnen zijn voor activerend arbeidsmarkt. “Vanaf dat moment neemt men, is pure winst. dat over 30 jaar nog maar 9 miljoen. Ook liezen we deze industrie. Dan maken wij gebruik van de middelen. arbeidsmarktbeleid. Voorwaarde is wel de bemiddelbaarheid elke dag verder af”, de vergrijzing verdwijnt niet. De heftig- straks de toetsenborden voor India.” Het tweede probleem is de ondoorzich- dat de o&o-fondsen niet meer apart, FLEXICURITY zegt Wilthagen. De kosten van reïntegra- heid van de discussie over het gefaseerd Om dit soort horrorscenario’s voor te zijn tigheid. Nederland is 116 verschillende maar centraal worden aangestuurd. tie worden daarmee snel hoger. In Denemarken kent men een systeem oprekken van de pensioengerechtigde MANAGEMENT TEAM 20-02-2009 MANAGEMENT TEAM 20-02-2009 In januari van dit jaar melden zich in van ‘flexicurity’, bestaande uit drie pijlers, leeftijd toont dat we ook mentaal nog Nederland naar schatting 13.000 men- dat de bestaanszekerheid van de bevol- niet voorbereid zijn op een krimpende DE CIJFERS sen per week aan voor een WW-uitke- king waarborgt. De pijlers zijn, naast beroepsbevolking. ring. Dat is nu al twee maal zoveel als flexibiliteit, een goede sociale zekerheid Om ons in beweging te krijgen deed de Nederland doet het ...we werken ...zelfs de ouderen ...maar liever niet ...en leren? goed in Europa... met velen... doen lang mee... full time... Ook liever niet een jaar eerder. Volgens de inschatting en een activerend arbeidsmarktbeleid. In Oeso vorig jaar een oproep. Secretaris- met velen... doen lang mee... full time... Ook liever niet van Wilthagen zou dat omlaag kunnen de praktijk draait alles om: scholing, generaal Angel Gurría stelde toen dat het 10 80 64 50 30 29,2 63,9 EU 15 met een kleine 2.000 mensen per week, scholing en nog eens scholing. Volgens naderende tekort aan arbeidskrachten 46,8 25 77,1 8 63 40 Nederland 75 honderdduizend mensen per jaar. Wilthagen zou in Nederland, dat qua be- een van de belangrijkste bedreigingen 76 Denemarken 20 7,1 Nicis becijferde vorig jaar dat een reinte- roepsbevolking, traditie en cultuur af- voor de Nederlandse economie is. “Het 6 62 30 % 20,9 70 15 16,6 gratietraject gemiddeld 69.000 euro wijkt, een extra pijler nodig zijn: de werk- verbeteren van prikkels om aan het werk 61,5 % 4 61 20 24,1 67 10 kost. Het is niet zo dat iedereen in de zekerheid. Volgens Wilthagen kan Neder- te gaan is van het allergrootste belang”. 10,9 3,5 65 % 60,6 2,8 2 60 10 % WW een duur reintegratietraject door- land het niet af met de drie Deense pij- Ook Terpstra ziet de uitdaging. “De ar- 5 Eurostat 28 29 loopt. Een groot deel komt op eigen lers, “omdat het wantrouwen tussen de beidsmarkt wordt steeds dynamischer en 60 0 0 59 0 kracht weer aan het werk. Maar als een werkgevers en werknemers te groot is.” de attitude van de werknemer verandert Participatiegraad 2007 Uittreedleeftijd 2007 Deeltijdwerk 2007 Recent bijgeschoolde werknemers Werkloosheid 2008
  3. 3. business & strategy Als de fondsen geïntegreerd worden, zou komen. Wilthagen: “Werkzekerheid met een achterstand gericht moet zijn. dat ook als voordeel hebben dat de sec- moeten we organiseren. Maar een apar- Die groepen zijn in de praktijk de oude- torale beperkingen wegvallen. Terpstra: te laag naast de talloze initiatieven die er ren, vrouwen en allochtonen. “Werknemers gaan die beperkingen niet al zijn is niet handig.” Maar er moet meer gebeuren. De Neder- langer accepteren. Zij kiezen voor werk- Een coherente visie over hoe de naar landse beroepsbevolking moet flexibeler gevers en sectoren die wel het lef hebben adem happende Nederlandse arbeids- inzetbaar worden. Bestaanszekerheid om in mensen te investeren.” markt er in de toekomst uit moet zien, te- schuilt in het vermogen om daar te wer- De modernisering van de o&o-fondsen is ken waar geld wordt verdiend. Een ar- ‘We worden een van de maatregelen waar allang, beidsmarkt die het aanpassingsvermo- door veel mensen, voor wordt gepleit. De gen van mens én economie ondersteunt, toetsenbordmaker Commissie Bakker stelde een systeem is noodzaak. voor India’ van werkbudgetten voor en Wilthagen In de gedroomde arbeidsmarkt na de re- bepleit individuele trekkingsrechten van cessie staat werkzekerheid centraal en is de fondsen. De verantwoordelijkheid scholing essentieel. Scholingsbudgetten verschuift daarmee naar de individuele zijn persoonsgebonden. Om dat te reali- werknemer en geeft meer ‘empower- seren zijn de o&o-fondsen centraal geor- ment’. Mensen krijgen de kans om zich ganiseerd. Scholing is niet alleen een om te scholen en aan het werk te gaan in kent zich af. ‘Flexicurity’ is in tegenstel- recht maar ook een plicht. Zoals de com- een andere sector. ling tot andere Europese landen, in missie Bakker het formuleert: “vrijblij- Vergelijkbare kritiek is te horen op de or- Nederland nog niet tot wasdom geko- vendheid is geen optie”. ganisatie van ‘werk naar werk’. Minister men. Niet voor niets stelde de Oeso in Als we deze maatregelen op tijd imple- Donner richt maar liefst 30 regionale 2008 dat het ontslagrecht soepeler moet, menteren, profiteert Nederland maxi- mobiliteitscentra op, die naast het CWI, de AOW-leeftijd omhoog moet, en dat maal van de komende hausse, én zijn we het UWV en de Poortwachtercentra het beleid op het activeren van groepen alvast klaar voor de recessie van 2021.

×