Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Glass ionomer update 16.9.2018

29 views

Published on

glass ionomer trong nha khoa

Published in: Health & Medicine
  • Be the first to comment

Glass ionomer update 16.9.2018

  1. 1. 1 GLASS-IONOMER CEMENTS (POLYALKENOATES) TRONG NHA KHOA PHUÏC HOÀI BS. Leâ Haûi Trieàu I. LÒCH SÖÛ PHAÙT TRIEÅN Glass-ionomer cement (GIC) ban ñaàu laø moät coâng thöùc lai giöõa xi maêng silicate vaø xi maêng polycarboxylate. Glass-ionomers (GI) söû duïng boät aluminosilicate töø silicates vaø chaát loûng acid polyacrylic cuûa polycarboxylates. Saûn phaåm thöông maïi ñaàu tieân ñöôïc ñaët teân laø aluminosilicate polyacrylic acid (ASPA) töø chöõ vieát taét cuûa coâng thöùc lai naøy. Saûn phaåm naøy ñöôïc giôùi thieäu bôûi Wilson vaø Kent (1972) nhö moät “vaät lieäu (VL) traùm môùi” ñöôïc khuyeán caùo ñeå traùm sang thöông coå raêng (R). Nhieàu bieán ñoåi veà thaønh phaàn chaát loûng vaø boät sôùm ñöôïc thöïc hieän ñeå caûi thieän caùc tính chaát vaät lyù, hoùa hoïc vaø cô hoïc. Tuy vaäy, nhöõng VL ban ñaàu naøy raát nhaïy caûm veà maët kyõ thuaät (technique sensitive) coù nghóa laø ngöôøi duøng khaùc nhau thao taùc seõ cho keát quaû khaùc nhau. Vieäc troän, ñaët VL vaø caùc xöû lyù trong mieäng laø raát quan troïng ñeå ñaït ñöôïc caùc tính chaát cuûa VL. Acid polyacrylic trong thaønh phaàn loûng ñöôïc laøm bieán ñoåi baèng caùch ñoàng truøng hôïp (copolymerization) vôùi caùc acid maleic, acid itaconic, vaø acid tartaric ñeå laøm taêng söï oån ñònh cuûa chaát loûng vaø laøm thay ñoåi phaûn öùng cuûa noù. Caùc haït boät ñöôïc laøm giaûm kích thöôùc vaø ñöôïc laøm bieán ñoåi baèng caùch theâm vaøo caùc loaïi haït boät khaùc ñeå gia coá. Caùc haït Ag-Sn (haït hôïp kim amalgam) ñöôïc theâm vaøo trong moät soá coâng thöùc ñeå taïo ra moät chaát thay theá amalgam goïi laø “miracle mixture”, ñöôïc giôùi thieäu ñaàu tieân vaøo nhöõng naêm 1980, thôøi ñieåm maø coù söï tranh caõi veà thuûy ngaân vaø söï an toaøn cuûa amalgam. Tuy nhieân, caùc tính chaát cuûa miracle mixture keùm xa amalgam, vaø noù khoâng ñöôïc ñoùn nhaän nhö moät VL traùm, moät phaàn laø do khung khoâng lieân keát maïnh meõ vôùi caùc haït hôïp kim Ag-Sn. Ñeå khaéc phuïc vaán ñeà naøy, baïc- palladium (Ag-Pd) ñaõ ñöôïc thay theá. Ag-Pd taïo ra moät lôùp maøng palladium oxide choáng gæ, phaûn öùng hoùa hoïc (chelate hoùa) vôùi acid polyacrylic. Hoãn hôïp naøy ñöôïc goïi laø ceramic-metal (cermet), beàn vöõng hôn nhieàu so vôùi GIC khoâng bieán ñoåi, nhöng keùm thaåm myõ vaø khoâng theå ñöôïc laøm bieán ñoåi nhieàu, neáu khoâng chuùng seõ khoâng ñoâng cöùng toát. VL naøy ñöôïc söû duïng chuû yeáu laøm VL taùi taïo cuøi (cores). Vôùi söï thaønh coâng haïn cheá cuûa caùc daïng bieán ñoåi naøy, caùc saûn phaåm GI ñöôïc khuyeán khích cho caùc öùng duïng ít ñoøi hoûi veà tính chaát VL hôn, nhö laø traùm loùt (liners), traùm neàn (bases), xi maêng, cores, vaø VL traùm bít oáng tuûy, hôn laø VL traùm. Trong nhöõng naêm 1980, vieäc söû duïng GI cho caùc öùng duïng naøy taêng leân. Trong öùng duïng traùm R, GI khoâng bao giôø thaåm myõ vaø beàn vöõng cô hoïc nhö composite. GI laø hydrogels, veà cô baûn laø öa nöôùc trong khi composite nha khoa laø kî nöôùc. Thaønh phaàn nöôùc trong GI laøm giaûm söï taùn xaï aùnh saùng vaø laøm giaûm ñoä beàn cô hoïc. Ñaàu nhöõng naêm 1990, VL goác ionomer môùi thay theá moät phaàn hydrogel vôùi caùc pha monomers vaø polymer tan trong nöôùc, quang truøng hôïp ñeå laøm cho chuùng gioáng composite hôn. Nhöõng VL naøy ñöôïc phaân loaïi laø GI ñöôïc taêng cöôøng nhöïa (resin-modified glass-ionomer: RMGI) hay GI lai (hybrid GI). Nhöõng VL naøy thöôøng laø quang truøng hôïp, ít nhaïy caûm veà maët kyõ thuaät hôn, vaø coù theå ñöôïc ñaùnh boùng ngay sau luùc traùm. Maëc duø gioáng composite nhieàu hôn, nhöng chuùng vaãn coù phaûn
  2. 2. 2 öùng ñoâng acid-base vaø moät soá tính chaát hoùa hoïc cuûa GI coå ñieån. Do RMGI beàn hôn ñaùng keå so vôùi GI coå ñieån, neân chuùng ñöôïc khuyeán caùo ñeå traùm xoang V vaø xoang I, II ôû R söõa. Keå töø naêm 1990, kyõ thuaät traùm R khoâng sang chaán (atraumatic restorative treatment: ART) phaùt trieån. ÔÛ nhöõng nôi nhö khu vöïc noâng thoân cuûa caùc nöôùc keùm phaùt trieån, nôi ñieàu trò thöôøng qui laø khoâng theå, nhaân vieân nha khoa chöa qua ñaøo taïo coù theå söû duïng ART ñeå ngaên chaën hoaëc laøm giaûm bôùt söï tieán trieån cuûa sang thöông saâu R ñeán khi beänh nhaân coù theå tieáp caän ñöôïc caùc cô sôû nha khoa. GI ñöôïc bieán ñoåi baèng caùch theâm vaøo moät löôïng nhoû nhöïa polymer hoaëc glass giaøu fluoride hôn ñeå taïo ra GI ñöôïc gia coá nhöïa (resin-reinforced glass ionomers: RR-GI), laø VL traùm ART vaø traùm taïm raát phoå bieán. Moät ñaïi dieän ñaùng chuù yù cuûa loaïi naøy laø Fuji IX (GC Corporation). Söï phaùt trieån tieáp theo ñoù laø composite ñöôïc taêng cöôøng polyacid hay coøn goïi laø compomer (thuaät ngöõ keát hôïp cuûa composite vaø ionomer), ban ñaàu noù töøng ñöôïc goïi laø “isosit” (ionomer vaø composite). Maëc duø teân compomer nguï yù raèng VL sôû höõu caùc ñaëc tính keát hôïp cuûa composite vaø GI, nhöng VL naøy cô baûn laø composite goác polymer, ñöôïc laøm bieán ñoåi moät ít ñeå coù theå giaûi phoùng fluoride töø glass hay moät khung ñaëc bieät. Caùc tính chaát cô hoïc laø toát hôn so vôùi GI coå ñieån vaø GI taêng cöôøng nhöïa, vaø trong moät soá tröôøng hôïp noù coù theå so saùnh ñöôïc vôùi composite goác polymer ñöông ñaïi. Trong noã löïc ñeå giöõ laïi moät soá tính chaát cuûa GI coå ñieån, moät loaïi GI khaùc ñaõ ñöôïc phaùt trieån, ñoù laø giomer. Giomers bao goàm haït GI ñaõ ñoâng cöùng tröôùc vaø ñöôïc nghieàn thaønh boät, roài cho theâm vaøo composite ñeå laøm pha ñöùt ñoaïn boå sung. Caùc thöû nghieäm laâm saøng ban ñaàu cho thaáy raèng VL naøy khoâng thaät söï caïnh tranh vôùi composite khi laøm VL traùm vónh vieãn ôû R sau. Hình 1: Toùm taét lòch söû phaùt trieån cuûa GIC..[1] (Nguoàn: S.C. Bayne, School of Dentistry, University of North Carolina, Chapel Hill, NC.) POLYMER kî nöôùc GIOMER  VLC composite  Boät GIC ñaõ ñoâng cöùng VL TRAÙM COMPOMER  VLC composite  Nguoàn fluoride VL TRAÙM COMPOSITE XI MAÊNG VL TRAÙM GI TAÊNG CÖÔØNG NHÖÏA (RM-GIC)  GIC  Monomer vaø polymer tan trong nöôùc, VLC XI MAÊNG GI GIA COÁ KIM LOAÏI (MM-GIC)  GIC  Haït ñoän kim loaïi  Haït ñoän cermet CORES GIC (VL BAN ÑAÀU) XI MAÊNG GI GIA COÁ NHÖÏA (RR-GIC)  GIC  Haït ñoän nhöïa ART vaø TRAÙM TAÏM HYDROGEL VLC= Visible Light Cure: truøng hôïp baèng aùnh saùng nhìn thaáy.
  3. 3. 3 II. THAØNH PHAÀN CUÛA GIC Glass ionomer = boät “Glass” (haït ñoän) + acid “ionomer”-ic (khung). 2.1 Thaønh phaàn boät: cô baûn laø thuûy tinh calcium fluoroaluminosilicate tan trong acid, ñöôïc taïo thaønh bôûi söï keát hôïp cuûa Silica + Alumina + Calcium fluoride + caùc oxide kim loaïi + caùc phosphate kim loaïi ôû 1100-15000 C, sau ñoù ñoå hoãn hôïp noùng chaûy leân treân moät taám kim loaïi/ vaøo trong nöôùc (laøm laïnh). Thuûy tinh taïo thaønh ñöôïc nghieàn nhoû thaønh daïng boät coù kích thöôùc 15- 50 m tuøy vaøo muïc ñích söû duïng (<25m cho caùc xi maêng gaén, sealant; 50m cho xi maêng traùm, loùt neàn). Boät naøy coù theå phaûn öùng vôùi acid ñeå taïo thaønh xi maêng. Baûng 1: Thaønh phaàn cuûa 2 boät GIC thöông maïi [2] Hôïp chaát Thaønh phaàn A (% troïng löôïng) Thaønh phaàn B (% troïng löôïng) SiO2 Al2O3 AlF3 CaF2 NaF AlPO4 41.9 28.6 1.6 15.7 9.3 3.8 35.2 20.1 2.4 20.1 3.6 12.0 Chöùc naêng cuûa moãi thaønh phaàn: Alumina (Al2O3): laøm taêng ñoä ñuïc (opacity). Silica (SiO2): laøm taêng ñoä trong (translucency). Fluoride: coù 5 chöùc naêng: laøm giaûm nhieät ñoä noùng chaûy, choáng saâu R, taêng ñoä trong, taêng thôøi gian laøm vieäc, taêng ñoä beàn cuûa VL. Calcium fluoride (CaF2): laøm taêng ñoä ñuïc vaø laøm giaûm nhieät ñoä (t0 ) noùng chaûy cuûa caùc chaát khoaùng (Flux). Nhoâm phosphates (AlPO4): laøm giaûm t0 noùng chaûy vaø laøm taêng ñoä trong. Cryolite (Na3AlF6): laøm taêng ñoä trong vaø giaûm t0 noùng chaûy cuûa caùc chaát khoaùng. Na+ , K+ , Ca2+ , Sr3+ : laøm taêng phaûn öùng cuûa thuûy tinh vaø polyacid. Tæ leä Al2O3: SiO2 laø raát quan troïng vaø neân > 1:2 ñeå söï hình thaønh xi maêng coù theå xaûy ra. Söï hình thaønh xi maêng chæ xaûy ra khi coù söï thay theá Si bôûi Al laøm cho khung Silica deã bò taán coâng bôûi acid. Glass coù theå ñöôïc bieán ñoåi baèng nhieàu caùch ñeå taêng cöôøng caùc tính chaát vaät lyù cuûa xi maêng.  Ca coù theå ñöôïc thay theá bôûi Strontium (Sr), Barium (Ba) hay Lanthanum (La) ñeå coù ñöôïc glass caûn quang.  Röûa thuûy tinh vôùi acid höõu cô ñeå loaïi boû Ca treân beà maët giuùp keùo daøi thôøi gian laøm vieäc.  Caùc pha phaân taùn (disperse phases) Corundum (Al2O3), Rutile (TiO2), Baddeleyite (ZrO2) vaø Tielite (Al2TiO5) coù theå ñöôïc theâm vaøo thuûy tinh ñeå laøm taêng ñoä beàn uoán (flexural strength).  Haït kim loaïi, haït nhöïa, sôïi coù theå ñöôïc theâm vaøo ñeå laøm taêng ñoä beàn. Thuûy tinh ñöôïc gia coá sôïi (Fiber reinforced glasses): söï keát hôïp cuûa sôïi alumina vaø caùc sôïi khaùc nhö sôïi thuûy tinh (glass fibre), sôïi thaïch anh (silica fibre), sôïi carbon,… vôùi boät thuûy
  4. 4. 4 tinh hieän taïi, vôùi tæ leä chaát ñoän/ thuûy tinh thích hôïp chuû yeáu ñeå laøm caûi thieän ñoä beàn uoán cuûa xi maêng. Khoâng may laø neáu theâm ñuû soá löôïng sôïi ñeå laøm gia taêng ñaùng keå ñoä beàn thì VL keát hôïp naøy raát khoù troän. Ngoaøi ra, söï khaùng moøn giaûm do khoâng coù lieân keát giöõa sôïi vaø khung. [47] 2.2 Thaønh phaàn loûng: ban ñaàu, thaønh phaàn loûng cuûa GIC laø dung dòch acid polyacrylic 50%, khaù nhôùt vaø coù xu höôùng bieán thaønh daïng gel theo thôøi gian. Do ñoù, trong haàu heát caùc xi maêng hieän nay, acid polyacrylic ñöôïc copolymer hoùa vôùi caùc acid khaùc nhö acid itaconic, maleic vaø tricarboxylic (Hình 1). Chaát loûng ñieän phaân naøy do ñoù coøn ñöôïc goïi laø polyalkenoic acids. Caùc acid naøy coù xu höôùng laøm taêng phaûn öùng cuûa thaønh phaàn loûng, laøm giaûm ñoä nhôùt vaø giaûm xu höôùng gel hoùa do ñoù deã löu tröõ hôn. Gaàn ñaây, acid polyvinyl phosphoric cuõng ñöôïc ñöa vaøo heä thoáng naøy. Nöôùc: thaønh phaàn quan troïng, laø moâi tröôøng phaûn öùng vaø giuùp hydrate hoùa (coäng nöôùc) khung xi maêng. Moät thaønh phaàn loûng ñieån hình cuûa GIC goàm acid polyacrylic : acid itaconic (tæ leä 2:1) 40- 55% ôû daïng co-polymer vaø nöôùc. Hình 2: Caáu truùc cuûa caùc acid alkenoic khaùc nhau taïo thaønh polyacids cuûa GICs. [2] 2.3 Thaønh phaàn phuï:  Tartaric acid (TA): isomer quang hoaït 5-15% cuûa TA ñöôïc theâm vaøo. - Laøm taêng thôøi gian laøm vieäc, ruùt ngaén thôøi gian ñoâng (Hình 2). - Laøm taêng ñoä trong. - Caûi thieän thao taùc. - Laøm taêng ñoä beàn.  Polyphosphates: keùo daøi thôøi gian laøm vieäc.  Caùc oxide kim loaïi: laøm taêng thôøi gian ñoâng.
  5. 5. 5 III. PHAÛN ÖÙNG ÑOÂNG  Phaûn öùng Acid-Base (kim loaïi + acid = muoái).  Nöôùc laø yeáu toá quyeát ñònh cho phaûn öùng xaûy ra.  Neáu VL khoâng coù phaûn öùng naøy thì noù khoâng phaûi laø GI thaät söï. Noùi caùch khaùc, neáu khoâng phaûi troän baát cöù thöù gì, thì VL ñoù khoâng phaûi laø moät GI.  Caùc böôùc phaûn öùng:  Lôùp ngoaøi cuûa caùc haït thuûy tinh bò taán coâng bôûi polyacids laøm giaûi phoùng Ca2+ , Al3+ , Na+ , F- , Si4+ ,...  Ban ñaàu caùc Ca2+ bò chelate hoùa nhanh choùng bôûi caùc nhoùm carboxyl (-COOH) treân caùc chuoãi polymer cuûa polyacids, lieân keát ngang (cross-linking) caùc chuoãi vaø taïo thaønh moät gel polymer voâ ñònh hình. Sau ñoù (24-72 giôø tieáp theo) caùc ion Ca2+ ñöôïc thay theá bôûi caùc ion Al3+ phaûn öùng chaäm hôn ñeå taïo ra moät khung coù möùc ñoä lieân keát ngang cao hôn, khung naøy beàn vöõng hôn veà maët cô hoïc. Na+ , vaø F- khoâng tham gia trong lieân keát ngang cuûa xi maêng. Moät soá ion Na+ coù theå thay theá caùc ion hydrogen cuûa nhoùm carboxyl, trong khi caùc ion Na+ coøn laïi ñöôïc phaân taùn ñoàng ñeàu trong xi maêng ñaõ ñoâng cuøng vôùi caùc ion F- . Pha lieân keát ngang (cross-linked phase) seõ ñöôïc hydrat hoùa theo thôøi gian vôùi phaàn nöôùc söû duïng luùc troän. Quaù trình naøy ñöôïc goïi laø söï tröôûng thaønh (maturation).  Caùc nhoùm carboxyl cuõng coù khaû naêng chelate hoùa caùc ion beà maët cuûa haït glass hoaëc caùc ion Ca2+ cuûa caáu truùc R, quaù trình naøy taïo ra caùc lieân keát hoùa hoïc thaät söï ôû taát caû caùc giao dieän trong vaø ngoaøi khi caùc ñieàu kieän phaûn öùng laø ñuû.  Phaàn khoâng phaûn öùng cuûa caùc haït thuûy tinh ñöôïc bao boïc bôûi gel silica ñöôïc taïo ra töø söï maát caùc cation beà maët cuûa caùc haït.  Xi maêng ñoâng cöùng goàm phaàn thuûy tinh khoâng phaûn öùng ñöôïc bao boïc bôûi gel silica lieân keát vôùi nhau bôûi moät khung chöùa muoái canxi vaø muoái nhoâm ñöôïc hydrate hoùa. Hình 3: Taùc duïng cuûa acid tartaric treân moái lieân heä ñoä nhôùt-thôøi gian trong quaù trình ñoâng cuûa GIC. (Nguoàn: Wilson AD, and McLean JW: Glass Ionomer Cement. Chicago, Quintessence, 1988, p 37.)
  6. 6. 6 Hình 6: Caùc giai ñoaïn ñoâng cöùng cuûa GIC. Hình 4: Sô ñoà caáu truùc cuûa GIC. Caùc haït thuûy tinh khoâng phaûn öùng (maøu ñen) ñöôïc bao boïc bôûi gel silica ñöôïc taïo thaønh khi caùc ion Al3+ vaø Ca2+ bò ñaåy ra khoûi thuûy tinh bôûi söï taán coâng cuûa acid polyacrylic. Ca2+ vaø Al3+ taïo thaønh muoái vôùi caùc nhoùm COO- cuûa acid polyacrylic ñeå taïo thaønh moät caáu truùc lieân keát ngang. Caùc nhoùm carboxyl cuõng phaûn öùng vôùi canxi trong men vaø ngaø. [2] Hình 5: Hình aûnh vi theå cuûa moät GIC ñaõ ñoâng cöùng cho thaáy caùc haït khoâng phaûn öùng ñöôïc bao quanh bôûi moät khung lieân tuïc.[2]
  7. 7. 7  Nöôùc coù vai troø raát quan troïng trong söï ñoâng cöùng cuûa GIC. Ñaàu tieân noù laø moâi tröôøng phaûn öùng, sau ñoù noù laøm hydrate hoùa chaäm khung xi maêng ñaõ ñöôïc lieân keát ngang do ñoù taïo ra moät caáu truùc daïng gel beàn vöõng ít nhaïy caûm vôùi ñoä aåm hôn. Neáu xi maêng môùi troän tieáp xuùc vôùi khoâng khí maø khoâng ñöôïc che phuû baûo veä, thì noù seõ bò maát nöôùc vaø söï tröôûng thaønh cuûa xi maêng seõ bò giaùn ñoaïn daãn ñeán raïn nöùt beà maët VL. Neáu luùc naøy xi maêng bò nhieãm nöôùc seõ daãn ñeán söï hoøa tan cuûa caùc cation taïo thaønh khung vaø caùc anion cuûa vuøng xung quanh. Maát nöôùc vaø nhieãm nöôùc ñeàu aûnh höôûng xaáu ñeán söï toaøn veïn cuûa VL. Do ñoù phaûi baûo veä GIC coå ñieån choáng laïi söï maát nöôùc vaø nhöõng thay ñoåi cuûa thaønh phaàn nöôùc trong caáu truùc luùc ñaët xi maêng vaø trong moät vaøi tuaàn sau ñoù neáu coù theå.  Fluoride khoâng phaûi laø moät phaàn khoâng theå taùch rôøi cuûa söï hình thaønh khung, do ñoù noù coù theå ñöôïc phoùng thích maø khoâng aûnh höôûng ñeán söï toaøn veïn cuûa caáu truùc xi maêng.  Trong giai ñoaïn ñoâng cöùng ban ñaàu, caùc muoái canxi chieám öu theá trong khung vaø xi maêng khaù ñuïc. Khi VL ñoâng cöùng hoaøn toaøn, caùc muoái nhoâm seõ chieám öu theá vaø ñoä ñuïc cuûa VL giaûm xuoáng.  VL ñaõ ñoâng cöùng coù caùc tính chaát khieâm toán so vôùi composite, nhöng coù söï daùn dính töông ñoái toát vaø khaû naêng phoùng thích ion fluoride töø khung ñeå keát hôïp vaøo trong caáu truùc raêng laân caän ñeå ngaên chaën saâu R IV. CAÙC TÍNH CHAÁT VAØ THUOÄC TÍNH CUÛA GIC Caùc tính chaát cuûa GIC bao goàm daùn dính hoùa hoïc vôùi men, ngaø trong ñieàu kieän aåm, ñeà khaùng vôùi vi keõ (microleakage), khít saùt bôø, söï oån ñònh kích thöôùc ôû ñoä aåm cao, heä soá giaõn nôû do nhieät töông töï caáu truùc R, ít daãn nhieät, töông hôïp sinh hoïc, phoùng thích vaø taùi naïp fluoride, ít co hôn nhöïa khi ñoâng cöùng vaø khoâng coù monomer töï do ñöôïc phoùng thích. 4.1 Töông hôïp sinh hoïc (Biocompatibility) Taùc duïng phuï cuûa GIC treân moâ soáng laø toái thieåu. Ñaùp öùng vieâm cuûa tuûy ñoái vôùi GIC do pH ban ñaàu thaáp (0.9-1.6) toàn taïi trong khoaûng 5 phuùt, khi VL ñoâng cöùng hoaøn toaøn thì pH taêng daàn vaø ñaït möùc 6.7-7, [1],[25] vaø trieäu chöùng tuûy seõ heát trong 20-30 ngaøy. Khi ñoä daøy ngaø coøn laïi (remaining dentin thickness: RDT) ≤ 0.5 mm thì caàn thieát phaûi baûo veä beà maët ngaø khoûi söï tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi VL GI chöa ñoâng baèng Ca(OH)2 liner.[1] Khi caùc oáng ngaø chöùa ñaày dòch tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi VL ñang ñoâng, coù 2 vaán ñeà xaûy ra. Noàng ñoä ion cao trong GI chöa ñoâng laøm cho dòch ngaø khueách taùn nhanh ra ngoaøi, vaøo trong xi maêng. Hieän töôïng naøy taïo ra moät chuyeån ñoäng nhoû cuûa dòch ngaø, ñöôïc caûm nhaän bôûi caùc receptors aùp löïc naèm gaàn caùc nguyeân baøo ngaø vaø gaây ra söï nhaïy caûm ngaø hoaëc ñau tuûy. Luùc naøy, caùc thaønh phaàn chöa ñoâng nhö caùc ion hydrogen (H+ ), coù theå di chuyeån vaøo trong oáng ngaø vaø ñi veà phía tuûy. Caùc thaønh phaàn trong dòch oáng ngaø thöôøng ñeäm caùc ions naøy khi coù ñuû RDT, do ñoù ngaên ñöôïc söï kích thích hoùa hoïc ñoái vôùi tuûy.[1],[26] Ngoaøi ra, VL GIC môùi troän coøn coù khaû naêng gaây ra nhaïy caûm R vaø kích thích tuûy do: - Tæ leä boät: chaát loûng thaáp. - Vieâm tuûy R toàn taïi tröôùc ñoù. - Khoâng loaïi boû lôùp muøn ngaø.
  8. 8. 8 Phaûn öùng cuûa tuûy: keõm oxide < GICs < xi maêng phosphate keõm.[2] GIC coù ñaùp öùng ñoái vôùi moâ nha chu vaø khaû naêng laøm giaûm maøng sinh hoïc döôùi nöôùu toát hôn nhöïa composite, khoâng gaây kích thích moâ neáu caùc nguyeân taéc sinh hoïc ñöôïc ñaûm baûo. [27] Acid polyacrylic khoâng gaây haïi do: - Noù laø moät acid yeáu, seõ trôû neân yeáu hôn khi ñöôïc trung hoøa moät phaàn. - Söï khueách taùn cuûa noù vaøo trong oáng ngaø laø khoâng chaéc chaén do troïng löôïng phaân töû cuûa noù cao vaø söï vöôùng víu (entanglement) cuûa chuoãi naëng. - Noù deã bò keát tuûa bôûi caùc ion Ca2+ trong oáng ngaø. - Caùc ion H+ bò phaân ly vaãn coøn ôû gaàn chuoãi do löïc huùt tónh ñieän. Lieân quan ñeán taùc duïng toaøn thaân, ion nhoâm loït ra töø GIC ôû caùc möùc ñoä khaùc nhau ñaõ ñöôïc nghieân cöùu vaø keát luaän raèng chuùng ñöôïc baøi tieát vaø aûnh höôûng khoâng ñaùng keå ñeán söùc khoûe.[28] 4.2 Phoùng thích vaø tích tröõ Fluoride Fluoride coù taùc duïng choáng laïi saâu R baèng hoaït ñoäng öùc cheá söï chuyeån hoùa cuûa vi khuaån gaây saâu R vaø laøm taêng söï ñeà khaùng cuûa men vaø ngaø ñoái vôùi söï maát khoaùng (khoâng chæ ôû R ñöôïc phuïc hoài maø coøn ôû R keá beân).[4] Cô cheá phoùng thích fluoride töø caùc haït GI khi troän vôùi acid polyalkenoic laø phöùc taïp vaø khoâng ñöôïc hieåu roõ hoaøn toaøn. Phaàn lôùn fluoride ñöôïc phoùng thích laø natri fluoride (NaF), khoâng quan troïng ñoái vôùi khung xi maêng, do ñoù khoâng laøm yeáu hoaëc laøm tan raõ xi maêng ñaõ ñoâng.[29] Söï phoùng thích fluoride ñöôïc duy trì trong thôøi gian daøi ñaëc bieät laø ôû ranh giôùi giöõa VL traùm vaø moâ R coù theå giuùp phoøng ngöøa saâu R taùi phaùt.[30] Söï phoùng thích fluoride cuûa GIC coå ñieån coù theå leân ñeán 10 ppm, vaø duy trì khoâng ñoåi 1-3 ppm keùo daøi ñeán 8 naêm.[31] Söï phoùng thích fluoride chuû yeáu xaûy ra trong 24-48 giôø ñaàu, sau ñoù giaûm nhanh vaø oån ñònh theo thôøi gian.[32],[33] Fluoride ñöôïc phoùng thích töø GIC type II nhieàu hôn liner vaø xi maêng gaén. Haàu heát fluoride ñöôïc taùi naïp tieáp tuïc ñöôïc phoùng thích trôû laïi trong 24 giôø. Baûng 2: Söï tích luõy Fluoride ñöôïc phoùng thích töø caùc GI khaùc nhau [2] Loaïi xi maêng Fluoride ñöôïc phoùng thích (g) 14 ngaøy 30 ngaøy GI type II Cermet GI troän vôùi hôïp kim baïc GI type I GI liner (thoâng thöôøng) GI liner (quang truøng hôïp) 440 200 3350 470 1000 1200 650 300 4040 700 1300 1600 Tuy vaäy, söï thaønh coâng töø vieäc mieáng traùm haàu nhö khoâng lieân heä vôùi saâu taùi phaùt chöa bao giôø ñöôïc thaáy ôû GIC. Coù 2 yeáu toá aûnh höôûng ñeán hieäu quaû cuûa vieäc phoùng thích fluoride. Thöù nhaát, möùc ñoä phoùng thích fluoride laø töông ñoái thaáp (chæ cao trong vaøi ngaøy ñaàu sau phaûn öùng, sau ñoù giaûm nhanh ñeán möùc thaáp khi noàng ñoä fluoride bò caïn kieät trong khung). Söï phoùng thích naøy laø söï khueách taùn giôùi haïn, noù tyû leä vôùi noàng ñoä fluoride coù saün trong khung hoaëc caùc
  9. 9. 9 haït ñoän silicate coøn laïi ñeå khueách taùn ñeán beà maët mieáng traùm. Moät möùc ñoä phoùng thích fluoride cao theo thôøi gian chöa bao giôø ñöôïc xaùc nhaän treân laâm saøng. Thöù hai, vaø quan troïng hôn, söï vaéng maët cuûa saâu taùi phaùt vôùi GIC khoâng phaûi laø baèng chöùng töø moät taùc duïng cuûa ion fluoride. Ñoái vôùi mieáng traùm composite R sau ñöôïc thöïc hieän vôùi kyõ thuaät toát, tyû leä saâu taùi phaùt coù theå < 3% sau 10 naêm, ngay caû khi khoâng coù söï phoùng thích fluoride. Khoâng coù baèng chöùng laâm saøng cho thaáy VL GI coù theå taïo ra keát quaû töông ñöông hoaëc toát hôn. Tuy nhieân, söï phoùng thích fluoride töø caùc VL phuïc hoài nhö GI coù theå coù taùc duïng ñieàu trò maø chöa ñöôïc nhìn thaáy. GI döôøng nhö raát thích hôïp ñoái vôùi nhöõng tình huoáng lieân quan ñeán nguy cô saâu R cao nhö ôû beänh nhaân deã saâu R, beänh nhaân bò giaûm löôïng nöôùc boït, vaø beänh nhaân coù beänh R mieäng laøm taêng hoaït ñoäng gaây beänh cuûa saâu R. [1] Baát cöù khi naøo GI tieáp xuùc vôùi moät möùc fluoride cao baát thöôøng töø caùc nguoàn khaùc nhö gel fluoride taïi choã, nöôùc suùc /kem ñaùnh R chöùa fluoride, thì gradient noàng ñoä taïm thôøi bò ñaûo ngöôïc vaø fluoride khueách taùn vaøo trong khung GI. Quaù trình naøy ñöôïc goïi laø taùi naïp (re- charging). Tuy nhieân, khi taùi naïp xaûy ra thì söï phoùng thích fluoride ngöôïc trôû laïi moâi tröôøng mieäng cuõng xaûy ra nhanh choùng. Coù leõ (khoâng chaéc) söï kieän naøy laøm caûi thieän ñaùng keå hieäu quaû cuûa GI trong phoøng ngöøa saâu taùi phaùt so vôùi caùc VL traùm khaùc. Noù chæ laø moät ñoùng goùp nhoû cuûa fluoride.[1] Hình 7: Söï phoùng thích ion fluoride (F–) töø GIC. Bieåu ñoà cho thaáy GIC phoùng thích moät löôïng lôùn F– vaøo trong khung trong luùc phaûn öùng ñoâng xaûy ra, ñieàu naøy daãn tôùi tyû leä phoùng thích cao trong vaøi ngaøy ñaàu sau phaûn öùng. Sau ñoù, nguoàn F– duy nhaát laø ôû caùc haït ñoän fluoroaluminosilicate coøn laïi, vaø söï khueách taùn F- töø chuùng laø chaäm (nhöng töø khung thì nhanh). Söï phoùng thích fluoride laø thöïc söï thaáp (0.2-2 ppm) trong thôøi gian daøi. F– ñöôïc sinh ra töø caùc nguoàn beân ngoaøi (kem ñaùnh R, nöôùc suùc mieäng vaø gel fluoride taïi choã) coù theå khueách taùn vaøo trong khung do gradient noàng ñoä taïm thôøi bò ñaûo ngöôïc, nhöng chuùng ñöôïc phoùng
  10. 10. 10 thích raát nhanh trôû laïi moâi tröôøng mieäng, vaø söï phoùng thích F– giaûm trôû laïi möùc ban ñaàu.(Nguoàn: S.C. Bayne, School of Dentistry, University of North Carolina, Chapel Hill, NC.) 4.3 Daùn dính (adhesion) vôùi caáu truùc R GIC thoâng thöôøng coù löïc daùn dính vôùi caáu truùc R khoaûng 6-12 MPa, löïc naøy raát nhoû so vôùi löïc dính cuûa keo daùn ngaø (22-35MPa). [1] Coù 2 cô cheá daùn dính cuûa GIC vôùi caáu truùc R: - Vi cô hoïc: khoùa vi cô hoïc (micromechanical interlocking) ñöôïc taïo ra do söï hình thaønh cuûa caùc ñuoâi (tags) ngaén cuûa xi maêng beân trong ngaø vaø moät lôùp lai (hybrid layer) moûng giöõa caùc vi sôïi collagen ñöôïc bao phuû hydroxyapatite ôû beà maët R vaø beà maët GIC môùi ñöôïc ñaët.[34] Ñoä beàn lieân keát cuûa RMGICs cao hôn laø do söï hieän dieän cuûa HEMA laøm taêng cöôøng caùc khoùa vi cô hoïc.[35] - Hoùa hoïc: lieân keát ion giöõa ion carboxyl (COO- ) trong acid cuûa xi maêng vôùi ion canxi (Ca2+ ) trong men vaø ngaø. [36] Maëc duø lieân keát hoùa hoïc luoân ñöôïc öa thích ñoái vôùi caùc heä thoáng VL nha khoa, nhöng maät ñoä lieân keát treân moät ñôn vò dieän tích ñoái vôùi lieân keát cô hoïc laø lôùn hôn lieân keát hoùa hoïc. Trong haàu heát caùc tröôøng hôïp, lieân keát cô hoïc toát laø quan troïng hôn nhieàu so vôùi lieân keát hoùa hoïc. Khaû naêng lieân keát hoùa hoïc cuûa GIC chæ laø moät lôïi theá trong caùc tình huoáng khoù hoaëc khoâng theå taïo ra ñöôïc söï löu vi cô hoïc hieäu quaû.[1] Caùc yeáu toá gaây caûn trôû söï daùn dính:  Lôùp muøn ngaø.  Vaáy nhieãm maùu, nöôùc boït.  VL quaù khoâ khi ñöôïc ñaët (xi maêng phaûi coù beà maët boùng luùc ñaët vaøo R). Caùc chaát xöû lyù moâ R (conditioner) ñöôïc söû duïng: [4]  POLYACRYLIC ACID 10%: cuõng laø moät thaønh phaàn cuûa xi maêng, noù laøm thay ñoåi naêng löôïng beà maët, boäc loä beà maët R ñöôïc khoaùng hoùa cao ñeå cho pheùp söï khueách taùn cuûa acid vaø söï trao ñoåi ion. Thôøi gian xöû lyù: 10 giaây.  Acid citric 50%, 5 giaây.  Acid tannic 25%, 30 giaây.  Ferric chloride 2%.  NaF.  EDTA.  Dung dòch khoaùng- dung dòch Levine. 4.4 Thaåm myõ GIC coù ñoä trong nhaát ñònh do caùc haït ñoän thuûy tinh. Ñoä trong phuï thuoäc vaøo söï hình thaønh cuûa noù. Do phaûn öùng hydrat hoùa chaäm, neân GI maát ít nhaát 24 giôø ñeå ñoâng cöùng hoaøn toaøn vaø coù ñöôïc ñoä trong. Ñoä trong taêng leân theo tuoåi thoï cuûa xi maêng. Söï ñeà khaùng vôùi veát Hình 8: Kính hieån vi ñieän töû queùt cho thaáy hình aûnh ngaø R ñöôïc xöû lyù bôûi acid polyacrylic 10% trong 10-15 giaây. Nhieàu oáng ngaø vaãn coøn bít nhöng beà maët töông ñoái saïch (ñoä phoùng ñaïi 800 laàn). Nguoàn: An Atlas of Glass-ionomer Cements: A Clinician’s Guide, 3rd ed, Martin Dunitz Publishers, London, 2002.
  11. 11. 11 dính (stain) phuïc thuoäc raát lôùn vaøo söï laùng boùng cuûa beà maët. Maøu saéc cuûa VL döôøng nhö khoâng bò aûnh höôûng bôûi dòch trong mieäng so vôùi composites coù xu höôùng nhieãm maøu. [4] 4.5 Söï oån ñònh kích thöôùc GIC ñöôïc troän vaø ñöôïc baûo veä ñuùng caùch coù söï co theå tích khi ñoâng cöùng laø ~ 3%. ÔÛ ñoä aåm cao, xi maêng coù xu höôùng huùt nöôùc vaø giaõn nôû nhieàu, trong khi ôû ñoä aåm thaáp hôn thì VL bò co.[4] 4.6 Tan raõ, phaân huûy Söï maát caùc chaát taïo thaønh khung daãn tôùi söï phaân raõ cuûa xi maêng, coù theå do: [4] - Xi maêng bò nhieãm nöôùc sôùm. - Söï taán coâng hoùa hoïc nhö acids maûng baùm/söû duïng gel APF (acidulated phosphate fluoride). - Moøn cô hoïc. Baét buoäc phaûi baûo veä GIC trong giôø ñaàu tieân. Ñoä tan trong nöôùc: 0.4-1.5% (troïng löôïng) trong 24 giôø sau ñoâng. 4.7 Thôøi gian toàn taïi Theo moät nghieân cöùu, phuïc hoài GIC ñöôïc ñaùnh giaù trong sang thöông aên moøn-maøi moøn, 83% phuïc hoài vaãn coøn toàn taïi sau 10 naêm. Tæ leä thaát baïi töø 0-70%, laø moät thöôùc ño kyõ naêng laâm saøng hôn laø chaát löôïng voán coù cuûa VL.[4] 4.8 Ñoä beàn (strength) Moät trong nhöõng haïn cheá lôùn nhaát cuûa GIC laø deã vôõ. So vôùi composite vaø amalgam, GIC laø VL yeáu, thieáu ñoä cöùng. Ñieåm yeáu döôøng nhö naèm ôû khung xi maêng deã bò nöùt. VL coù moät ñoä xoáp (porosity) nhaát ñònh do noù laø VL 2 thaønh phaàn, caàn ñöôïc troän vôùi nhau khi söû duïng.[4] 4.9 Giaõn nôû do nhieät GIC coù heä soá giaõn nôû do nhieät (type II: 10.2 – 11.4 x 10-6 /o C) töông töï vôùi ngaø, do ñoù giaûm thieåu nguy cô hôû bôø, ngaên ngöøa saâu R taùi phaùt. 4.10 Caûn quang GIC khaù caûn quang, haàu heát chuùng caûn quang nhieàu hôn ngaø vaø coù theå phaân bieät ñöôïc treân X quang. Baûng 3: Thuoäc tính cuûa caùc xi maêng phuïc hoài [2] Loaïi xi maêng Ñoä beàn neùn (MPa) Ñoä beàn caêng (MPa) Ñoä cöùng Knoop Ñoä tan (ANSI/ADA Test) Choáng saâu R/ ñaùp öùng tuûy Silicate 180 3.5 70 0.7 Coù/ maïnh GI type II 150 6.6 48 0.4 Coù / nheï Cermet 150 6.7 39 - Coù / nheï GI lai 105 20 40 - Coù / nheï Nhöôïc ñieåm cuûa GIC coå ñieån:  Thôøi gian laøm vieäc ngaén vaø thôøi gian ñoâng keùo daøi.  Deã vôõ.
  12. 12. 12  Ñoä beàn choáng gaõy thaáp.  Khaùng moøn keùm.  Nhaïy caûm vôùi nöôùc vaø tan trong nöôùc.  Khoù ñaùnh boùng. Baûng 4: So saùnh tính chaát giöõa caùc VL phuïc hoài GI coå ñieån GI lai Compomers Nhöïa phoùng thích Fluoride Composite Resin Saûn phaåm ñieån hình Ketac-fil, Fuji II, Fuji IX, *Ketac-silver, Miracle Mix Fuji II LC, Photac-fil Quik, Vitremer Dyract AP, Elan, F2000, Compoglass F GeriStore, Variglass, Resinomer, Hytac Herculite XRV, Prisma TPH, Heliomolar, Tetric Ceram, Solitaire, SureFil Phoùng thích Fluoride Cao (*: trung bình) Cao Trung bình Thaáp Thaáp nhaát Taùi haáp thu Fluoride Cao Cao Moät soá Raát thaáp Khoâng Giaõn nôû vì nhieät Thaáp nhaát Trung bình Cao nhaát Ñoä trong Thaáp nhaát Cao nhaát Ñoä beàn caêng & ñoä beàn choáng gaõy Thaáp nhaát Cao nhaát Burgess JO, Fluoride Releasing Materials – Facts and Fiction. V. PHAÂN LOAÏI GIC: 5.1 Phaân loaïi döïa treân öùng duïng laâm saøng:  Type I (luting cements): laø xi maêng gaén, ñaëc tröng bôûi ñoä daøy maøng (film thickness) nhoû vaø ñoâng cöùng nhanh. Ionomers type I ñöôïc chæ ñònh ñeå gaén inlay, maõo, caàu R, khí cuï chænh nha vaø laøm chaát gaén trong noäi nha. Chuùng ñöôïc nhaän bieát vôùi kí hieäu I, CEM, C hoaëc Luting.  Type II (restorative cements): laø xi maêng traùm, coù caùc haït boät lôùn hôn type I, ñöôïc nhaän bieát vôùi kí hieäu II, R hoaëc Fil. Daïng naøy goàm 2 subtype:  Type II-1 (restorative aesthetic): laø xi maêng traùm thaåm myõ (coù daïng coå ñieån vaø daïng ñöôïc gia coá nhöïa).  Type II-2 (restorative reinforced): laø loaïi xi maêng traùm chòu löïc (maëc duø moâ taû nhö vaäy, nhöng chöa haún ñaõ cöùng hôn saûn phaåm type II-1). Tuy nhieân, chuùng coù ñoä khaùng moøn cao hôn.
  13. 13. 13  Type III (liner and base): laø xi maêng loùt ñaùy vaø laøm neàn, ñaëc tröng bôûi ñoä nhôùt thaáp vaø ñoâng cöùng nhanh, ñöôïc nhaän bieát vôùi kí hieäu Bond, Lining hoaëc Base.  Type IV (Pit & fissure sealant): xi maêng traùm bít hoá raõnh, thöôøng ñöôïc nhaän bieát vôùi kí hieäu F. Saûn phaåm: Fuji Triage (GC America).  Type V (Orthodontic cements): xi maêng gaén trong chænh nha.  Type VI (Core buildup): xi maêng taùi taïo cuøi.  Type VII (high fluoride releasing GIC): xi maêng phoùng thích fluoride cao. Duøng ñeå kieåm soaùt sang thöông saâu R hoaït ñoäng caàn ñöôïc traùm taïm trong giai ñoaïn oån ñònh cuûa beänh vaø ñeå baûo veä caùc beà maët R deã bò saâu ôû beänh nhaân coù nguy cô saâu R cao/trung bình. Saûn phaåm ñieån hình laø Fuji VII, coù maøu hoàng ñeå deã daøng nhaän thaáy ñöôøng vieàn vaø nhö lôøi nhaéc nhôû ñoù chính laø VL traùm taïm.  Type VIII (for ART): ñeå traùm R tröôùc khoâng sang chaán.  Type IX (Pediatric & geriatric GICs): söû duïng trong Raêng Treû Em, Laõo Nha, traùm R sau khoâng sang chaán. 5.2 Phaân loaïi theo Phillips’ Science of Dental Materials, 9th edition:  Type I: xi maêng gaén i) Loaïi coå ñieån:  Ketac-Cem Radiopaque, Ketac-Cem® Aplicap vaø Ketac-Endo® Aplicap (ESPE).  GC Fuji I® (GC America).  CX-Plus GlasIonomer® Cement (Shofu).  VivaglassTM Cem (Vivadent). ii) Loaïi ñöôïc taêng cöôøng nhöïa/lai:  AdvanceTM (Caulk).  Fuji PlusTM , Fuji OrthoTM LC vaø Fuji OrthTM Self-Cure (GC America).  VitremerTM Luting Cement (3MTM )  RelyXTM .  Photac-Cem (ESPE).  Pro Tec Cem (Vivadent).  Type II: xi maêng traùm i) Loaïi coå ñieån:  Ketac-Fil (ESPE).  GC Fuji IITM (GC America).  GlasIonomer® Cement (Shofu). ii) Loaïi ñöôïc taêng cöôøng nhöïa:  GC Fuji IITM LC (GC America).  Photac -Fil Quick Aplicap (ESPE).  VitremerTM Tri-Cure Glass Ionomer System (3MTM ). iii) Loaïi ñöôïc gia coá kim loaïi:  Baïc: Miracle Mix (GC America).  Cermet (Chelon-Silver , Ketac-Silver ) (ESPE). iv) Loaïi coù ñoä nhôùt cao, ñoä beàn cao:  GC Fuji IXTM GP (GC America).
  14. 14. 14  Ketac-Molar Aplicap (ESPE). v) VL taùi taïo cuøi:  Fuji IITM LC Core (GC America).  Coreshade (Shofu).  VitremerTM Core Build-up (3M).  GIs ñöôïc gia coá kim loaïi lieät keâ ôû treân.  Type III – xi maêng loùt ñaùy/traùm neàn i) Loaïi coå ñieån:  Ketac -Bond (ESPE).  GlasIonomer® Base Cement (Shofu).  GC Lining Cement vaø Dentin Cement (GC America). ii) Loaïi ñöôïc taêng cöôøng nhöïa:  VitrebondTM (3MTM ).  Fuji BondTM LC vaø Fuji LiningTM LC (GC America). 5.3 Phaân loaïi döïa treân thaønh phaàn cuûa GIC:  GICs coå ñieån.  GICs ñöôïc gia coá kim loaïi (metal reinforced GIC).  GICs ñöôïc taêng cöôøng nhöïa (resin-modified GIC: RMGIC).  Compomer hay composite ñöôïc taêng cöôøng polyacid (polyacid-modified composite resin).  Giomer.  GIs ñoä nhôùt cao (high-viscosity GIC).  GIC ñöôïc gia coá zirconia (Zirconia reinforced GI) hay Zirconomer.  GICs ñöôïc gia coá kim loaïi (metal reinforced GICs):  Daïng troän ñôn thuaàn vôùi hôïp kim baïc (haït thuûy tinh ñöôïc troän vôùi haït hôïp kim amalgam chöùa baïc): Saûn phaåm “Miracle Mix” = boät amalgam (Lumi Alloy) troän vôùi Fuji II ñöôïc haõng GC giôùi thieäu naêm 1983. [11],[13]  Daïng cermet (haït thuûy tinh ñöôïc thieâu keát vôùi baïc): Saûn phaåm: Chelon Silver vaø Ketac Silver (ESPE). Boät cermet ñöôïc taïo ra baèng caùch troän boät baïc (kích thöôùc haït trung bình 3.5 mm) vôùi boät thuûy tinh GI vôùi tæ leä theå tích baèng nhau, hoãn hôïp sau ñoù ñöôïc neùn ôû 350 Mpa ñeå taïo thaønh daïng vieân ñaïn (pellet), sau ñoù ñöôïc thieâu keát ôû 8000 C vaø ñöôïc nghieàn thaønh boät mòn. Ñeå caûi thieän tính thaåm myõ, titan dioxide 5% ñöôïc theâm vaøo, vaø hoãn hôïp boät ñöôïc troän vôùi dung dòch copolymer 46% (acid acrylic + acid maleic) vaø acid tartaric 5-15% vôùi tæ leä boät:chaát loûng laø 4:1 (Chelon Silver) vaø 4.5:1 (Ketac Silver).[49] VL cermet khoâng gioáng maøu R do baïc trong thaønh phaàn boät gaây ra söï ñoåi maøu cuûa R ñöôïc traùm. Söï keùm thaåm myõ cuûa cermet laøm giôùi haïn khoaûng öùng duïng laâm saøng trong nha khoa treû em.[15] Caùc tính chaát vaät lyù so vôùi GIC coå ñieån:  Ñoä beàn, ñoä beàn choáng gaõy: nhö nhau.  Khaùng moøn: taêng nheï.
  15. 15. 15  Phoùng thích fluoride: giaûm ñoái vôùi Cermet, baèng hoaëc taêng nheï ñoái vôùi daïng troän ñôn thuaàn (admix). Vieäc ñöa caùc haït kim loaïi vaøo VL gaây ra caùc baát lôïi veà söï phoùng thích fluoride, daùn dính vôùi caáu truùc R vaø tính thaåm myõ. GIC loaïi cermet ñöôïc duøng ñeå traùm caùc R sau vôùi xoang saâu lôùn vaø ñeå taùi taïo cuøi R.  GIC ñöôïc taêng cöôøng nhöïa (resin-modified GIC: RMGIC): Coøn ñöôïc goïi laø GI truøng hôïp vôùi aùnh saùng nhìn thaáy [Visible Light Cure (VLC) Glass Ionomers] hay GI lai (Hybrid Glass Ionomers). Daïng söû duïng: boät vaø chaát loûng rieâng, boät vaø chaát loûng trong capsule. Thaønh phaàn:[3] Boät: chuû yeáu laø boät glass (gioáng nhö GIC). Chaát loûng: goàm 4 thaønh phaàn chính (1) Nhöïa methacrylate coù theå ñoâng baèng phaûn öùng truøng hôïp. (2) Moät polyacid phaûn öùng vôùi boät glass ñeå ñoâng cöùng baèng phaûn öùng acid–base. (3) Hydroxyethylmethacrylate (HEMA), moät methacrylate öa nöôùc cho pheùp caû 2 thaønh phaàn laø nhöïa vaø acid cuøng toàn taïi trong dung dòch nöôùc; HEMA cuõng tham gia phaûn öùng truøng hôïp. (4) Nöôùc, laø moät thaønh phaàn quan troïng, caàn cho söï ion hoùa cuûa acid ñeå phaûn öùng acid– base coù theå xaûy ra. Caùc thaønh phaàn nhoû khaùc goàm: chaát hoaït hoùa (activators), chaát khôi maøo quang truøng hôïp (photo-initiator) vaø chaát oån ñònh (stabilizers) phaûn öùng truøng hôïp. Thaønh phaàn chaát loûng cuûa moät soá saûn phaåm ñöôïc baøo cheá ñôn giaûn baèng caùch pha troän polyacids vaø dimethacrylates vôùi nhau trong dung dòch nöôùc. Tuy nhieân, trong haàu heát caùc saûn phaåm thì thaønh phaàn loûng coù chöùa loaïi nhöïa ñöôïc baøo cheá moät caùch ñaëc bieät trong ñoù caû 2 nhoùm methacrylate vaø nhoùm acid ñeàu coù maët ôû daïng caùc nhoùm hoaït ñoäng (active groups) treân cuøng moät chuoãi polymer ñôn leû. CO2H CO2H CO2H (polyacid) CH2=CH(CH3)CO2CH2CH2OH (HEMA) CH2CH2CO2(CH3)CH=CH2 CO2 CO2H CO2H Hình 9: Söï hình thaønh cuûa chuoãi polyacid ñöôïc taêng cöôøng nhöïa. Moät soá nhoùm acid treân phaân töû acid polyacrylic ñöôïc thay theá bôûi caùc nhoùm methacrylate baèng phaûn öùng ester hoùa vôùi HEMA. [3]
  16. 16. 16 Caùc tính chaát cô hoïc cuûa RMGIC coù theå ñöôïc caûi thieän hôn nöõa baèng caùch theâm vaøo caùc haït ñoän (filler) silicate hình caàu. Söï theâm vaøo cuûa caùc haït ñöôïc silan hoùa laøm taêng ñoä beàn neùn (compressive strength) leân 17%, trong khi theâm caùc haït khoâng ñöôïc silan hoùa chæ laøm taêng 9% ñoä beàn neùn. Ñoä beàn uoán (flexural strength) taêng 17% ôû caû 2 loaïi haït ñoän.[6] Phaûn öùng ñoâng cöùng: phaûn öùng acid-base cuûa GI (phaûn öùng chính) vaø phaûn öùng truøng hôïp nhöïa (phuï trôï) ñöôïc hoaït hoùa bôûi quang hoïc hoaëc hoùa hoïc. Neáu VL ñoâng cöùng baèng:  2 cô cheá  xi maêng dual-cure.  3 cô cheá  xi maêng tri-cure. [47] Tính chaát: - Ít nhaïy caûm vôùi söï maát nöôùc (dehydration) vaø söï thaám nöôùc (imbibition): maëc duø RMGIC coù chöùa nöôùc vaø ñoâng moät phaàn thoâng qua phaûn öùng acid-base, nhöng noù ñöôïc nhöïa baûo veä traùnh khoûi nhöõng taùc ñoäng töø söï laây nhieãm aåm, do ñoù vieäc baûo veä vôùi varnish khoâng ñöôïc uûng hoä ñoái vôùi haàu heát VL nhoùm naøy. RMGIC quang truøng hôïp coù theå ñöôïc ñaùnh boùng ngay sau khi ñoâng cöùng, trong khi vieäc ñaùnh boùng GIC thoâng thöôøng toát nhaát laø trì hoaõn trong 24 giôø ñeå cho pheùp söï tröôûng thaønh cuûa xi maêng. - Söï thay ñoåi kích thöôùc vaø oån ñònh kích thöôùc: VL naøy co ñaùng keå khi ñoâng cöùng, töông töï nhö composite, chuû yeáu do söï truøng hôïp cuûa caùc nhoùm methacrylate trong thaønh phaàn nhöïa [43], phaûn öùng acid-base chæ goùp moät phaàn nhoû [3]  Traùm töøng lôùp ≤ 2mm. RMGIC giaõn nôû nhanh vaø roõ reät khi ñöôïc ñaët trong nöôùc. Söï giaõn nôû laø nhieàu hôn so vôùi söï co ruùt, neân coù theå daãn ñeán vieäc VL nhoâ ra khoûi xoang traùm vaø gaây ra moät aùp löïc höôùng taâm (radial pressure) leân caùc vaùch xoang. Giaù trò haáp thuï nöôùc sau 7 ngaøy cuûa VL naøy laø 100-250 g mm-3 (möùc toái ña cuûa composite laø 40 g mm-3 ) trong ISO 4049. Giaù trò haáp thuï nöôùc lôùn laø do vieäc söû duïng monomer öa nöôùc, HEMA, nhö moät thaønh phaàn chính cuûa VL naøy. YÙ nghóa laâm saøng cuûa söï giaõn nôû vaãn chöa ñöôïc giaûi thích ñaày ñuû. AÛnh höôûng cuûa aùp löïc höôùng taâm ñöôïc sinh ra bôûi söï haáp thuï nöôùc cuûa VL naøy phuï thuoäc vaøo ñoä cöùng cuûa VL ñaõ ñoâng vaø hình theå xoang. Coù theå hieåu raèng söï giaõn nôû vaø aùp löïc höôùng taâm ñöôïc sinh ra trong moät VL coù ñoä cöùng thaáp coù taùc duïng coù lôïi trong vieäc giuùp bít kín caùc bôø cuûa xoang. ÔÛ VL coù ñoä cöùng cao, söï haáp thuï nöôùc coù theå taïo ra aùp löïc höôùng taâm cao coù theå daãn ñeán aùp löïc quaù möùc treân caùc vaùch xoang. Hieäu öùng naøy seõ ñöôïc phoùng ñaïi bôûi moät yeáu toá hình theå xoang (C-factor) cao vaø seõ laø moái baän taâm ñaëc bieät ñoái vôùi öùng duïng xi maêng gaén, khi ñoù xi maêng ñöôïc eùp thaønh lôùp maøng moûng vôùi yeáu toá C raát cao. - Tính chaát cô hoïc: Caûi thieän ñöôïc caùc tính chaát vaät lyù keùm cuûa GIC vaø vaãn giöõ ñöôïc caùc öu ñieåm cuûa GIC coå ñieån nhö söï keát dính, söï phoùng thích vaø taùi haáp thu fluoride. RMGIC coù ñoä beàn cô hoïc lôùn hôn GIC, ñöôïc söû duïng ñeå traùm R sau.[40] Coù moät soá baèng chöùng cho thaáy raèng RM-GIC trôû neân yeáu hôn sau moät thôøi gian toàn taïi trong moâi tröôøng nöôùc.
  17. 17. 17 Baûng 5: Ñoä beàn uoán (ôû 24 giôø) cuûa RM-GIC vaø caùc VL lieân quan [3] VL Thaønh phaàn Troän Ñoä beàn uoán (MPa) RM-GIC Composite bieán ñoåi Giomer- loaïi phaûn öùng toaøn boä Giomer- loaïi phaûn öùng beà maët Yeâu caàu cuûa ISO 9917-2 # Yeâu caàu cuûa ISO 4049 + 2 3 2 1* 1 1 - - Coù Coù Coù Khoâng Khoâng Khoâng - - 25-60 65-80 35-40 100-120 70 110 20 (toái thieåu) 80 (toái thieåu) * Compomer. # Xi maêng coù chöùa nöôùc, quang truøng hôïp. + VL traùm goác nhöïa. - Ñaëc ñieåm daùn dính: Taát caû VL trong nhoùm RMGIC vaø caùc saûn phaåm lieân quan ñeàu coù chöùa polyacids ôû caùc daïng khaùc nhau vaø noàng ñoä khaùc nhau, do ñoù chuùng ñeàu coù khaû naêng töông taùc vôùi beà maët R ñeå taïo ra lieân keát gioáng nhö GIC. Do VL daùn dính vi cô hoïc vôùi hydroxyapatite, neân noù coù söï lieân keát beàn vöõng vôùi men vaø ngaø.[5] Tuy nhieân, möùc ñoä vaø hieäu quaû cuûa lieân keát thöôøng bò giôùi haïn bôûi moät trong nhöõng yeáu toá sau: + Khoâng ñuû noàng ñoä cuûa caùc nhoùm acid töï do ñeå taïo ra moät lieân keát hieäu quaû. + Khoâng ñuû ñaëc tính ion (ionic character) ñeå cho pheùp lieân keát xaûy ra. + Thieáu tính di ñoäng cuûa caùc loaïi acid hoaït ñoäng ñeå cho pheùp söï töông taùc vôùi beà maët R. Do ñoù nhieàu VL maëc duø coù khaû naêng lieân keát nhöng ñoøi hoûi phaûi söû duïng caùc chaát trung gian hay chaát loùt (primer) ñeå ñaït ñöôïc söï lieân keát hieäu quaû. Khi khoâng coù xöû lyù hoaëc xoi moøn (etching) thì ñoä beàn lieân keát cuûa RMGIC laø 4-10 MPa ñoái vôùi caû men vaø ngaø. Ñoä beàn lieân keát ñöôïc caûi thieän khi men vaø/hoaëc ngaø ñöôïc xoi moøn hoaëc xöû lyù, vaø haàu heát nhaø saûn xuaát ñeàu uûng hoä vieäc söû duïng chaát xöû lyù nhö acid polyacrylic ñeå loaïi boû lôùp muøn ngaø. Caùc nhaø saûn xuaát khaùc thì uûng hoä vieäc xöû lyù hoaëc loùt (priming) ngaø vaø men tröôùc khi ñaët VL traùm. Primer coù theå laø moät dung dòch cuûa methacrylated polyacid (moät thaønh phaàn chính trong phaàn chaát loûng cuûa xi maêng) coù khaû naêng khöû khoaùng moät phaàn beà maët moâ cöùng vaø ñeå laïi moät beà maët deã bò laøm öôùt bôûi VL traùm. Vieäc naøy laøm taêng ñoä beàn lieân keát ñeán 8-24 MPa. - Söï phoùng thích fluoride: Yeáu toá quan troïng trong tyû leä phoùng thích fluoride töø RMGIC laø möùc ñoä phaûn öùng acid–base xaûy ra trong quaù trình ñoâng vaø söï hieän dieän cuûa HEMA, daãn ñeán söï hình thaønh cuûa moät hydrogel polymer maø qua ñoù nöôùc coù theå khueách taùn khaù nhanh.
  18. 18. 18 Hình 10: Söï phoùng thích fluoride haøng ngaøy theo thôøi gian ñoái vôùi GI coå ñieån (ñöôøng lieân tuïc), RM-GIC (ñöôøng ñöùt khuùc) vaø compomer (ñöôøng chaám chaám). Hình treân cho thaáy söï phoùng thích fluoride haøng ngaøy (24 giôø) cuûa maãu xi maêng nhoû (ñöôøng kính 10 mm, daøy 1.5 mm) trong 5 ml nöôùc. Nöôùc löu tröõ ñöôïc thay môùi moãi ngaøy trong suoát quaù trình thöû nghieäm. Keát quaû cho thaáy RM-GIC hoaït ñoäng theo caùch töông töï GIC thoâng thöôøng caû veà kieåu phoùng thích vaø löôïng fluoride phoùng thích haøng ngaøy. [3] Hieäu quaû cuûa vieäc phoùng thích fluoride nhö moät hình thöùc phoøng ngöøa hoaëc baûo veä laø moät vaán ñeà cuûa moät soá cuoäc tranh luaän. Sau vaøi ngaøy ñaàu phoùng thích fluoride ôû GIC thoâng thöôøng vaø RM-GIC, thì tyû leä phoùng thích laø raát thaáp vaø ñieàu gaây tranh caõi laø lieäu söï phoùng thích trong thôøi gian daøi naøy coù theå mang laïi lôïi ích hay khoâng. Tuy nhieân, söï phoùng thích oån ñònh trong thôøi gian daøi ñöôïc thuùc ñaåy bôûi söï phoùng thích, taùi naïp vaø taùi phoùng thích lieân tuïc cuõng coù theå cung caáp moät hieäu quaû ñieàu trò tích cöïc. Do ñoù, söï taùi naïp vaø taùi phoùng thích fluoride trong thôøi gian daøi coù theå quan troïng hôn nhieàu so vôùi söï phoùng thích ôû möùc cao ban ñaàu. Maët khaùc, coù moät baèng chöùng cho thaáy raèng VL coù söï phoùng thích fluoride ban ñaàu cao nhaát cuõng coù khaû naêng taùi naïp fluoride lôùn nhaát. Söï phoùng thích fluoride cuûa VL thay ñoåi theo nhöõng thay ñoåi cuûa pH. pH thaáp hôn taïo ra möùc ñoä phoùng thích fluoride cao hôn vaø ñaây laø moät ví duï veà tính ‘thoâng minh’ cuûa VL, ñaëc bieät caàn thieát ôû nhöõng vuøng chòu taùc ñoäng töø acid cuûa maûng baùm. Tuy nhieân, cô cheá phoùng thích fluoride ôû möùc pH thaáp coù theå lieân quan ñeán söï hoøa tan cuûa VL vaø vì vaäy söï taêng phoùng thích fluoride coù theå laø caùi giaù phaûi ñaùnh ñoåi cho ñoä beàn vaø tuoåi thoï cuûa VL.[3]  Compomer: “Compomer” = “Composite” + “Ionomer”, moät VL keát hôïp coù ñöôïc caùc tính chaát cuûa caû 2 VL thaønh phaàn. [7] Noù laø moät daïng composite bieán ñoåi (modified composite), ñöôïc goïi laø composite ñöôïc taêng cöôøng polyacid (polyacid-modified composite resin), trong ñoù haït ñoän thoâng thöôøng ñöôïc thay theá baèng haït aluminosilicate glass vaø acid polyalkenoic khan (ñoâng khoâ). [8]
  19. 19. 19 Daïng söû duïng: - Loaïi ñeå traùm: 1 thaønh phaàn, quang truøng hôïp (troän saün trong con nhoäng). - Loaïi ñeå gaén: 1 paste, 2 paste, boät & chaát loûng. Thaønh phaàn: ñoái vôùi compomer gaén daïng heä thoáng boät & chaát loûng  Boät: aluminosilicate glass, fluoride & chaát khôi maøo hoùa/quang truøng hôïp.  Chaát loûng: dimethacrylate, acid polyacrylic, nöôùc vaø chaát hoaït hoùa (activators). Compomer traùm khoâng chöùa nöôùc (khaùc compomer gaén) neân khoâng coù khaû naêng töï daùn (self-adhesive) nhö GIC, RM-GIC, do ñoù caàn coù keo daùn ngaø rieâng (dentin bonding agent). Phaûn öùng ñoâng: Compomer traùm: ñoâng cöùng chuû yeáu nhôø phaûn öùng truøng hôïp cuûa caùc nhoùm methacrylate trong nhöïa. Thaønh phaàn acid khoâng theå taïo ra phaûn öùng acid-base vôùi glass (do khoâng coù söï hieän dieän cuûa nöôùc) trong quaù trình ñoâng cöùng ban ñaàu. Phaûn öùng acid-base xaûy ra ôû möùc ñoä giôùi giaïn vaø trì hoaõn ñeán khi VL ñaõ ñoâng baét ñaàu haáp thuï nöôùc. Compomer gaén: phaûn öùng truøng hôïp nhöïa vaø phaûn öùng acid-base. Tính chaát: - Söï thay ñoåi kích thöôùc vaø oån ñònh kích thöôùc: VL naøy co ñaùng keå khi ñoâng cöùng, töông töï nhö composite. Söï giaõn nôû do haáp thuï nöôùc ít hôn RM-GIC do VL naøy thöôøng khoâng chöùa HEMA. - Tính chaát cô hoïc: Ñoä beàn choáng gaõy, ñoä beàn uoán (baûng 5), söï khaùng moøn lôùn hôn GIC nhöng nhoû hôn composite.[48] Moät soá compomer moät thaønh phaàn coù giaù trò ñoä beàn (strength) ñaùp öùng ñöôïc tieâu chuaån ISO 4949 ñoái vôùi VL goác nhöïa. Ñoä beàn cuûa compomer döôøng nhö khoâng bò aûnh höôûng bôûi söï löu tröõ trong nöôùc. - Ñaëc ñieåm daùn dính: Ñeå ñaït ñöôïc söï lieân keát hieäu quaû, thì moâ R phaûi ñöôïc xöû lyù vaø ñöôïc daùn vôùi chaát daùn boding töông töï nhö ñoái vôùi composite. - Söï phoùng thích fluoride: hôi khaùc so vôùi caùc VL khaùc (hình 10), ban ñaàu compomer khoâng coù söï phoùng thích fluoride cao, maø chæ ôû möùc töông ñoái thaáp, ñieån hình laø sau khoaûng 40 ngaøy. Sau ñoù noù ñöôïc duy trì ôû möùc töông ñöông vôùi GIC thoâng thöôøng. Möùc ñoä phoùng thích fluoride thaáp töø VL naøy laø do: + Phaûn öùng acid-base xaûy ra ôû möùc ñoä giôùi haïn. + Tyû leä khueách taùn cuûa nöôùc qua nhöïa laø thaáp do VL khoâng chöùa monomer öa nöôùc HEMA vaø do söï hieän dieän cuûa keo daùn bonding [9]. VL naøy coù khaû naêng taùi naïp fluoride töông töï GIC.[3] Choáng chæ ñònh: xoang IV, xoang II, ñænh muùi, phuïc hoài coù beà maët ngoaøi lôùn. [48] Tính chaát cô hoïc cuûa compomer keùm hôn composite coå ñieån, do ñoù haïn cheá söû duïng ñeå traùm caùc sang thöông coå R khoâng phaûi saâu R. [10]  Giomer: Laø VL lai giöõa GIC vaø composite, ñöôïc taïo ra baèng coâng ngheä PRG (pre-reacted glass ionomer technology). Noù khaùc vôùi compomer ôû choã thuûy tinh fluoroaluminosilicate ñöôïc
  20. 20. 20 cho phaûn öùng tröôùc vôùi acid polyalkenoic ñeå taïo ra moät pha GI oån ñònh (phöùc hôïp glass- polyalkenoate phaûn öùng tröôùc), sau ñoù GI ñöôïc ñoâng khoâ, nghieàn nhoû, xöû lyù vôùi chaát silane roài ñem troän vôùi nhöïa dimethacrylate ñeå taïo thaønh moät caáu truùc composite. Coù 2 loaïi giomer rieâng bieät tuøy vaøo löôïng thuûy tinh ñöôïc phaûn öùng tröôùc: - Loaïi phaûn öùng toaøn boä (full reaction type): caùc haït glass bò phaù vôõ haàu nhö hoaøn toaøn. Ví duï: REACTMER (Shofu). Giomer loaïi naøy caàn coù hydroxyethylmethacrylate (HEMA) ñeå coù theå troän nhöïa kî nöôùc ñöôïc vôùi caùc haït thuûy tinh phaûn öùng toaøn phaàn. Nguyeân taéc cuûa quaù trình xaây döïng coâng thöùc vaø saûn xuaát laø: fluoride ñöôïc giaûi phoùng töø caùc haït glass trong phaûn öùng acid-base vaø khi phöùc hôïp glass-polyalkenoate ñöôïc troän vôùi nhöïa thì fluoride trôû neân coù saün ñeå phoùng thích. VL naøy öu tieân söï phoùng thích fluoride hôn taêng cöôøng caùc tính chaát cô hoïc. - Loaïi phaûn öùng beà maët (surface reaction type): chæ lôùp beà maët cuûa caùc haït glass bò phaù vôõ. Ví duï: BEAUTIFUL(Shofu). Giomer loaïi naøy öu tieân taùc duïng gia coá cô hoïc cuûa haït ñoän hôn taùc duïng phoùng thích fluoride. Daïng söû duïng: moät paste (ñoái vôùi caû 2 loaïi). Thaønh phaàn: (cuûa saûn phaåm BEAUTIFUL)  Bisphenol A glycidyl dimethacrylate.  TEGDMA.  Haït ñoän thuûy tinh voâ cô.  Aluminuoxide, silica  Haït ñoän GI phaûn öùng tröôùc.  DL-camphorquinone. Phaûn öùng ñoâng: phaûn öùng quang truøng hôïp nhöïa (ñoái vôùi caû 2 loaïi). Tính chaát: - Söï thay ñoåi kích thöôùc vaø oån ñònh kích thöôùc: VL naøy co ñaùng keå trong quaù trình truøng hôïp, töông töï nhö composite. Giomer loaïi phaûn öùng toaøn boä coù chöùa HEMA vaø chuùng coù moät giaù trò haáp thuï nöôùc raát cao. - Tính chaát cô hoïc: ñoä beàn töông ñöông composite. - Ñaëc ñieåm daùn dính: giomer khoâng coù ñuû soá löôïng caùc nhoùm acid ñeå taïo ra lieân keát hieäu quaû neân caàn coù heä thoáng daùn ngaø vaø men töông töï composite. - Söï phoùng thích fluoride: töông ñöông compomer. Loaïi phaûn öùng toaøn boä phoùng thích fluoride nhieàu hôn loaïi phaûn öùng beà maët do: + Fluoride laø coù saün ñeå phoùng thích. + Söï hieän dieän cuûa HEMA trong giomer phaûn öùng toaøn boä taïo ñieàu kieän cho söï khueách taùn nhanh hôn cuûa nöôùc vaø fluoride qua VL. Giomer cuõng coù khaû naêng taùi naïp fluoride. - Thaåm myõ, deã ñaùnh boùng hôn GIC.
  21. 21. 21 Glass chöùa fluoride acid polyacrylic Hình 11: Coâng ngheä PRG.  GIs ñoä nhôùt cao (high-viscosity GIC): Coù tính chaát cô hoïc toát hôn GICs coå ñieån, ñöôïc phaùt trieån cho kyõ thuaät traùm R khoâng sang chaán (ART) söû duïng ôû caùc nöôùc theá giôùi thöù 3.[16] Loaïi naøy coù tæ leä boät:chaát loûng lôùn hôn, phaûn öùng ñoâng nhanh, ñoä beàn neùn vaø ñoä beàn caêng cao, ñoä cöùng beà maët taêng; söï phoùng thích fluoride, söï daùn dính vaø trao ñoåi ion gioáng nhö taát caû caùc GIs khaùc.[17] Nhöõng thuoäc tính naøy laøm cho VL trôû thaønh moät löïa choïn raát toát ñeå traùm loùt, traùm taïm khaån caáp, traùm taïm laâu daøi, traùm vónh vieãn ôû nhöõng vuøng khoâng chòu löïc, ñaëc bieät laø ôû beänh nhaân coù nguy cô saâu R cao.[18] Saûn phaåm ñieån hình: Fuji IX vaø Ketac Molar. Ngay sau khi vieäc traùm R sau (vôùi kyõ thuaät ART) baèng GIs ñoä nhôùt cao ñöôïc phoå bieán, thì moät kyõ thuaät gioáng nhö vaäy ñöôïc phaùt trieån cho traùm R tröôùc vôùi kyõ thuaät ART. VL duøng ñeå traùm laø Fuji VIII, moät loaïi RMGIC traùm R tröôùc coù ñoä beàn uoán cao vaø trong hôn.[47]  GIC ñöôïc gia coá Zirconia (Zirconia reinforced GIC) hay Zirconomer: GIC ñöôïc gia coá Zirconia (Zirconomer, Shofu, Nhaät), moät VL môùi, ñöôïc giôùi thieäu ñeå khaéc phuïc caùc nhöôïc ñieåm cuûa VL traùm söû duïng tröôùc ñoù. Thaønh phaàn: Baûng 6: Thaønh phaàn cuûa Zirconomer Boät Chaát loûng Zirconium oxide. Boät thuûy tinh. Acid polyacrylic (20-50%). Acid tartaric (1-10%). Nöôùc khöû ion.
  22. 22. 22 Zirconium oxide (thaønh phaàn boät chính cuûa Zirconomer) coù nguoàn goác töø khoaùng saûn Baddeleyite (ZrO2) chöùa möùc zirconia cao töø 96.5-98.5%. [19] Ñaàu nhöõng naêm 1990, Zirconia ñöôïc phoå bieán vaøo trong nha khoa ôû daïng choát noäi nha [20], sau ñoù laø truï phuïc hình (abutment) cuûa implant [21], khung söôøn cho maõo, caàu R coá ñònh [22]. Boät zirconia coù kích thöôùc haït khaùc nhau, vaø caùc chaát theâm vaøo nhö yttrium oxide vaø alumina coù theå ñöôïc phaân boá moät caùch ñoàng nhaát trong toaøn boä VL hoaëc maät ñoä cao hôn ôû ñöôøng vieàn cuûa caùc haït. [23] Kích thöôùc haït khaùc nhau coù aûnh höôûng ñeán ñoä xoáp (porosity) cuõng nhö ñoä trong (translucency) cuûa VL. Thaønh phaàn thuûy tinh phaûi ñöôïc nghieàn nhoû coù kieåm soaùt ñeå ñaït ñöôïc kích thöôùc vaø ñaëc tính toái öu cuûa haït.[19] Kích thöôùc haït coù taùc duïng treân moät ñaëc tính ñaëc hieäu cuûa zirconia laø bieán ñoåi taêng ñoä beàn (transformation toughening), laøm cho noù beàn hôn, cöùng vaø khaùng moøn cao, do ñoù khi ñöôïc troän moät caùch ñoàng nhaát vôùi thuûy tinh, seõ gia coá theâm nöõa cho VL ñeå keùo daøi ñoä beàn vöõng vaø söùc chòu ñöïng cao vôùi löïc nhai. [19] VI. CAÙC BIEÁN THEÅ KHAÙC CUÛA GIC: [47],[48]  RMGIC töï cöùng/neùn (Condensable/Self Hardening GIC): Laø nhöõng RMGIC ñöôïc hoaït hoùa hoaøn toaøn bôûi hoùa hoïc, vaø khoâng coù söï hoaït hoùa quang hoïc naøo caû. Chuùng chöùa caùc monomers vaø chaát khôi maøo hoùa hoïc nhö benzoyl peroxide vaø t-amines ñeå cho pheùp quaù trình töï truøng hôïp. Ñöôïc phaùt trieån chuû yeáu ñeå laøm VL gaén nhö gaén maõo theùp khoâng ræ, gaén boä giöõ khoaûng, khaâu, maéc caøi trong Raêng Treû Em. Nhöõng öu ñieåm vöôït troäi so vôùi GIC truyeàn thoáng: coù khaû naêng neùn, xi maêng khoâng dính, deã ñaët, coù theå hoaøn taát nhanh, ñoä khaùng moøn ñöôïc caûi thieän, vaø ñoä tan trong dòch mieäng raát thaáp.  GIC loûng/ñoä nhôùt thaáp (Low Viscosity/Flowable GIC): Laø caùc GIC traùm loùt (lining), traùm bít hoá raõnh (pit and fissure sealing), sealers noäi nha, sealing coå R nhaïy caûm, coù ñoä chaûy taêng nhö: Fuji lining LC, Fuji III & IV, Ketac – Endo. VL “thoâng minh” coù khaû naêng phoùng thích fluoride khi pH moâi tröôøng mieäng thaáp, söï phoùng thích F xaûy ra töøng ñôït, khoâng phaûi lieân tuïc giuùp keùo daøi hieäu quaû ñieàu trò cuûa VL.  GIC ñöôïc gia coá sôïi (Fiber Reinforced GIC): Theâm caùc sôïi alumina vaøo trong boät thuûy tinh ñeå caûi thieän ñoä beàn uoán. VL naøy ñöôïc goïi laø VL coù khung polymer voâ cô cöùng chaéc (Polymeric Rigid Inorganic Matrix Material). Moät khung lieân tuïc cuûa caùc sôïi söù alumina vaø sôïi söù SiO2 ñöôïc keát hôïp vaøo trong GIC. VL naøy coù ñoä saâu truøng hôïp cao, ít co do truøng hôïp, khaùng moøn toát vaø ñoä beàn uoán taêng.  Amalgomers: VL phuïc hoài coù thaønh phaàn chính laø GI nhöng coù ñoä beàn cuûa amalgam. Amalgomer laø GIC ñaàu tieân treân theá giôùi ñaùp öùng ñöôïc tieâu chuaån ISO ñoái vôùi amalgam (ISO1559:2001) cuõng nhö tieâu chuaån ñoái vôùi GIC (ISO9917:1991). Tính chaát: phoùng thích F- , daùn dính töï nhieân vôùi caáu truùc R, töông hôïp sinh hoïc toát, khaéc phuïc ñöôïc vaán ñeà co, aên moøn, giaõn nôõ hay daãn nhieät.  Thuûy tinh hoaït tính sinh hoïc (Bioactive Glass): YÙ töôûng naøy ñöôïc phaùt trieån bôûi Hench vaø cs naêm 1973, hoï cho raèng khi thuûy tinh bò hoøa tan bôûi acid, seõ coù söï hình thaønh cuûa moät lôùp giaøu Ca2+ vaø PO4 3- xung quanh thuûy tinh, thuûy tinh naøy coù theå taïo ra caùc lieân keát sinh hoïc vôùi caùc teá baøo xöông vaø ñöôïc tích hôïp hoaøn toaøn trong xöông. Noù ñang ñöôïc söû duïng thöû nghieäm nhö boät xöông (Bone cement),
  23. 23. 23 VL traùm ngöôïc, söûa chöõa thuûng chaân R, laøm taêng kích thöôùc soáng haøm maát R, söûa chöõa tuùi nha chu döôùi xöông.  HA-inomers (GIC chöùa hydroxyapatite): Laø caùc VL coù hoaït tính sinh hoïc môùi, ñöôïc taïo ra baèng caùch keát hôïp hydroxyapatite vaøo trong boät GI. Ñöôïc duøng chuû yeáu ñeå laøm boät xöông (bone cements) trong phaãu thuaät mieäng-haøm maët vaø coù theå trong töông lai seõ laø VL traùm ngöôïc. Chuùng coù moät vai troø trong söï lieân keát tröïc tieáp vôùi xöông vaø coù taùc duïng treân söï taêng tröôûng vaø phaùt trieån cuûa xöông.  GIC taåm Chlorhexidine (Chlorhexidine impregnated GIC): Ñöôïc phaùt trieån ñeå laøm taêng hoaït ñoäng choáng saâu R cuûa GIC. Vaãn coøn ôû giai ñoaïn thöû nghieäm.  GICs ñöôïc taêng cöôøng amino acid (Amino acid modified GICs): Moät trong nhöõng yeáu toá aûnh höôûng ñeán ñoä beàn cuûa GIs ñoù laø thaønh phaàn hoùa hoïc cuûa khung polymer. Haàu heát GIs coå ñieån coù chöùa homopolymers hoaëc copolymers cuûa acid mono-, di-, vaø tri- carboxylic chöa baõo hoøa. Vôùi nhöõng coâng thöùc naøy, vaán ñeà chính naèm ôû choã homo – hoaëc copolymers cuûa acid acrylic coù caùc nhoùm –COOH gaén tröïc tieáp vôùi maïch chính (backbone) vaø ñöôïc saép xeáp gaàn nhau, taïo ra moät caáu truùc polymer baát ñoäng. Ngöôøi ta cho raèng ñoä beàn hay söï khaùng gaõy cuûa VL bò giaûm do trôû ngaïi laäp theå (steric hindrance) naøy, laøm giaûm ñaùng keå söï töông taùc –COO–Al3+ trong xi maêng ñaõ ñoâng. Vì vaäy, copolymers cuûa acid acrylic ñöôïc theâm vaøo N–acryloylamino acid hoaëc N-methacryl– oylamino acid, nhö N–methacryloyl–glutamic acid, ñeå caûi tieán caùc GIs coå ñieån. Polyacids vôùi coâng thöùc môùi naøy coù caùc chuoãi beân linh hoaït gaén keát vôùi caùc nhoùm cuûa acid carboxylic ôû nhöõng khoaûng caùch khaùc nhau tính töø maïch chính (chain polymer backbone), cho pheùp söï töï do hôn vaø ít trôû ngaïi laäp theå hôn khi caùc nhoùm cuûa acid carboxylic ñang tham gia phaûn öùng hoùa hoïc. Söï bieán ñoåi naøy ñaõ laøm caûi tieán ñoä beàn choáng gaõy cuûa GIC. Monomer N –Vinylpyrrolidinone (NVP) coù theå ñöôïc theâm vaøo polyacids (acrylic acid–co– itaconic acid), ñeå taïo ra VL GI truøng hôïp vôùi aùnh saùng nhìn thaáy. GIC chöùa Proline: moät GIC chöùa amino acid coù ñoä cöùng beà maët toát hôn Fuji IX. Coâng thöùc GIC nhanh ñoâng naøy cho thaáy söï haáp thu nöôùc taêng leân maø khoâng aûnh höôûng ñeán söï phoùng thích fluoride. Veà tính töông hôïp sinh hoïc, VL naøy höùa heïn khoâng chæ laø moät VL traùm R maø coøn laø boät xöông vôùi ñoäc tính teá baøo thaáp.  GIC chöùa CPP–ACP: CPP-ACP (casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate) 1.56% w/w ñöôïc keát hôïp vaøo trong GIC laøm taêng ñaùng keå ñoä beàn lieân keát (microtensile bond strength) (33%), ñoä beàn neùn (23%) vaø taêng cöôøng ñaùng keå söï phoùng thích caùc ion canxi, phosphate, vaø fluoride ôû pH trung hoøa vaø acid.  GIC ñöôïc taêng cöôøng söù sinh hoïc nano (Nanobioceramic Modified GIC): Caùc haït nanohydroxyapaptite/fluorapatite ñöôïc theâm vaøo Fuji II (GC). Ñaây laø VL ñaày höùa heïn vôùi caùc tính chaát cô hoïc vaø ñoä beàn lieân keát vôùi ngaø ñöôïc caûi thieän. Thuoäc tính: ñoä beàn neùn (177–179 MPa), ñoä beàn caêng (19–20 MPa) vaø ñoä beàn uoán (26–28 MPa) cao hôn so vôùi nhoùm chöùng (160 MPa, 14 MPa vaø 18 MPa).  GIC chöùa Canxi aluminate:
  24. 24. 24 Moät VL lai (canxi aluminate vaø GIC), ñöôïc thieát keá ñeå gaén phuïc hình coá ñònh. Thaønh phaàn canxi aluminate ñöôïc taïo ra baèng caùch thieâu keát hoãn hôïp cuûa Al2O3 vaø CaO coù ñoä tinh khieát cao (tæ soá mol khoaûng 1:1) ñeå taïo ra monocanxialuminate. Thaønh phaàn:  Boät: canxi aluminate, acid polyacrylic, acid tartaric, strontium-fluoro-alumino-glass, vaø strontium fluoride.  Chaát loûng: 99.6% nöôùc vaø 0.4% chaát phuï gia ñeå kieåm soaùt söï ñoâng cöùng. Canxi aluminate goùp phaàn taïo ra moät pH base trong luùc VL ñoâng, laøm giaûm vi keõ, töông hôïp sinh hoïc raát toát, ñoä beàn vaø söï oån ñònh laâu daøi. VII. ÖÙNG DUÏNG LAÂM SAØNG GICs laø VL phuïc hoài tröïc tieáp linh hoaït nhaát vôùi nhieàu chæ ñònh laâm saøng, ñaëc bieät laø trong nha khoa xaâm laán toái thieåu do caùc tính chaát hoùa hoïc, cô hoïc vaø sinh hoïc cuûa noù. GIs duøng trong nha khoa phuïc hoài coù theå ñöôïc phaân loaïi thaønh 3 nhoùm chính theo öùng duïng laâm saøng: traùm, gaén, loùt. [46] Caùc öùng duïng laâm saøng cuûa GIC: [37]  Traùm xoang V.  Traùm taïm trong thôøi gian daøi ñeå kieåm soaùt saâu R.  Loaïi boû nhöõng vuøng leïm treân cuøi R vaø xoang söûa soaïn cho onlay.  VL neàn thay theá ngaø döôùi mieáng traùm amalgam, composite, phuïc hình söù, kim loaïi tröïc tieáp vaø giaùn tieáp.  Taùi taïo cuøi khi R coøn ít nhaát 50% caáu truùc hoaëc coøn ít nhaát 3 vaùch sau khi söûa soaïn.  Traùm caùc R coái söõa.  Traùm taïm xoang môû tuûy.  Traùm taïm ôû R tröôùc/sau.  Gaén khaâu chænh nha.  Gaén maéc caøi chænh nha.  Traùm R ôû nhöõng vuøng khoâng chòu löïc.  Söûa chöõa bôø maõo R do saâu R döôùi nöôùu.  Söûa chöõa thuûng chaân R trong noäi nha.  Söûa chöõa ngoaïi tieâu chaân R.  Traùm R khoâng sang chaán (ART). Löu yù ñoái vôùi xi maêng loùt ñaùy, traùm neàn (type III):[4] Xi maêng loùt ñaùy (liner) ñöôïc söû duïng chuû yeáu ñeå baûo veä tuûy traùnh khoûi nhöõng thay ñoåi veà nhieät ñoä, baèng caùch traùm bít caùc oáng ngaø. Noù chæ caàn daøy 0.5mm. Tæ leä boät:chaát loûng = 1.5 : 1. Xi maêng traùm neàn (base) ñöôïc söû duïng laøm VL thay theá ngaø. Theo Mount, toaøn boä xoang neân ñöôïc traùm vôùi GIC sau ñoù maøi bôùt ñeå taïo xoang cho amalgam /composite. Kyõ thuaät Sandwich: Kyõ thuaät traùm nhieàu lôùp duøng GIC ñeå thay theá ngaø vaø composite ñeå thay theá men. Kyõ thuaät naøy keát hôïp nhöõng thuoäc tính thuaän lôïi nhaát cuûa 2 VL nhö choáng saâu R, daùn dính hoùa hoïc vôùi ngaø, phoùng thích fluoride vaø taùi khoaùng, söï hoaøn taát beà maët, ñoä beàn vaø thaåm myõ toát hôn cuûa composite. Ngoaøi ra, nhöïa composite cuõng lieân keát vi cô hoïc vôùi GIC ñaõ ñoâng vaø lieân keát hoùa
  25. 25. 25 hoïc vôùi HEMA trong RMGIC. RMGIC hoaëc GIC ñoä nhôùt cao coù theå ñöôïc söû duïng tuøy thuoäc vaøo löïc cô hoïc seõ taùc duïng leân mieáng traùm (xoang II) vaø yeâu caàu thaåm myõ. Hình 12: Kyõ thuaät sandwich kín: ngaø R bò maát trong xoang II ñöôïc thay theá baèng RMGIC hoaëc GIC ñoä nhôùt cao. Composite ñöôïc duøng ñeå thay theá men vaø traùm kín caùc gôø men xung quanh xoang. Hình 13: Kyõ thuaät sandwich hôû aùp duïng ôû xoang II khoâng coù men ôû ñöôøng vieàn coå. GIC ñöôïc söû duïng thay vì composite ñeå phuïc hoài vuøng coå cuûa xoang taïo ra söï ñeà khaùng toái öu ñoái vôùi vi keõ vaø saâu taùi phaùt doïc theo bôø ngaø. (Nguoàn: Ferrari M. Use of glass ionomers as bondings, linings, or bases. In, Davidson CL, Mjor IA, eds, Advances in Glass-ionomer Cements. Quintessence Publishing, Chicago, 1999.) GICs trong Noäi Nha [4], [38] GICs laø VL daùn dính, coù hoaït tính sinh hoïc, chuùng coù hoaït ñoäng khaùng khuaån (phoùng thích F) vôùi möùc ñoä töông hôïp sinh hoïc cao vôùi moâ meàm vaø xöông neân coù theå duøng laøm:  VL traùm ngöôïc oáng tuûy trong phaãu thuaät caét choùp.  Sealer bít oáng tuûy (Ketac Endo Aplicap (3M ESPE)).  Phuïc hoài buoàng tuûy.  Söûa chöõa thuûng chaân R, ngoaïi tieâu.  Ñoâi khi ñöôïc duøng ñeå söûa chöõa gaõy doïc chaân R. GIC ñöôïc giôùi thieäu laàn ñaàu tieân trong Nha Khoa bôûi Wilson vaø Kent (1972). Töø ñoù, caùc daïng bieán ñoåi cuûa noù ñaõ ñöôïc ra ñôøi vôùi muïc ñích laøm caûi thieän caùc tính chaát cô hoïc cuûa noù.[39] Caùc GIC theá heä môùi vaãn giöõ ñöôïc caùc ñaëc tính mong muoán cuûa GI coå ñieån, cuï theå laø söï phoùng thích fluoride, trao ñoåi ion, keát dính vôùi men vaø ngaø ñaõ ñöôïc xöû lyù, löïc co ôû giao dieän thaáp.[41] Chuùng cuõng coù thôøi gian laøm vieäc daøi hôn, coù theå ñöôïc kieåm soaùt baèng nguoàn saùng, vaø tính thaåm myõ gaàn baèng vôùi VL nhöïa.[42] Do ñoù chuùng ñöôïc chæ ñònh ñeå traùm thöôøng qui vaø traùm taïm ôû caû R vónh vieãn laãn R söõa. Söï lieân keát cuûa GIC vôùi moâ R laø keát quaû cuûa söï öôùt ban ñaàu (initial wetting), phaûn aùnh tính chaát huùt nöôùc cuûa xi maêng môùi troän, sau ñoù laø söï töông taùc hoùa hoïc, cô hoïc keùo daøi taïo thaønh moät giao dieän cöùng. GIC ñöôïc xem laø moät VL phoûng sinh hoïc (biomimetic material) do caùc tính chaát cô hoïc töông töï ngaø cuûa noù. GICs coå ñieån khoâng ñöôïc khuyeán caùo ñeå traùm R vónh vieãn ôû nhöõng vuøng chòu löïc do chuùng ñeà khaùng keùm vôùi moøn cô hoïc vaø aên moøn hoùa hoïc. RMGICs ít nhaïy caûm vôùi ñoä aåm vaø chòu
  26. 26. 26 ñöôïc ñoä aåm cao hôn. GI ñöôïc gia coá keõm caûi thieän ñöôïc söï phoùng thích fluoride, laøm taêng cöôøng söï ñeà khaùng vôùi moøn, ñoä beàn uoán vaø ñoä beàn choáng gaõy (fracture toughness).[33],[34] Keát luaän GICs laø VL raát linh hoaït trong nha khoa phuïc hoài vôùi nhieàu chæ ñònh laâm saøng do söï keát dính töï nhieân cuûa chuùng vôùi moâ R vaø thaåm myõ chaáp nhaän ñöôïc. Vôùi söï ra ñôøi cuûa caùc theá heä môùi, GICs coù öùng duïng laâm saøng roäng hôn. Maëc duø ñaõ coù nhieàu tieán boä trong coâng thöùc boät thuûy tinh vaø polyacid trong nhieàu naêm qua, nhöng caàn caûi tieán theâm nöõa caùc tính chaát cô hoïc cuûa GICs hieän nay ñeå noù ñöôïc chæ ñònh ñeå traùm caùc R sau vaø coù theå caïnh tranh vôùi caùc VL phuïc hoài khaùc veà ñoä beàn vaø thaåm myõ. Taøi lieäu tham khaûo 1. Theodore M. Roberson, Harald O. Heymann, Edward J.Swift, Jr. Sturdevant's Art & Science of Operative Dentistry, 5th edition, Mosby, Elsevier, St. Louis, 2006: 215-219. 2. Anusavice KJ. Phillips' Science of Dental Materials 9th Edition, WB Saunders, St. Louis. 3. John F. McCabe, Angus W.G. Walls. Applied Dental Materials, 9th edition, Blackwell, UK, 2008: 257-264. 4. Mahesh Singh TR, Suresh P, Sandhyarani J, Sravanthi J . Glass ionomer cements (Gic) in Dentistry: A review. International Journal of Plant, Animal and Environmental Sciences 2011; 1(1):26-30. 5. Franco EB, Benetti AR, Ishikiriama SK, Santiago SL, Lauris JR, Jorge MF, et al. 5-year clinical performance of resin composite versus resin modified glass ionomer restorative system in non-carious cervical lesions. Oper Dent 2006;31(4):403-408. 6. Tjandrawinata R, Irie M, Suzuki K. Marginal gap formation and fluoride release of resin- modified glass-ionomer cement: effect of silanized spherical silica filler addition. Dent Mater J 2004;23(3):305-313. 7. Cattani-Lorente MA, Dupuis V, Moya F, Payan J, Meyer JM. Comparative study of the physical properties of a polyacid-modified composite resin and a resin-modified glass ionomer cement. Dent Mater 1999;15(1):21-32. 8. Tarasingh P, Reddy JS, Suhasini K, Hemachandrika I. Comparative evaluation of antimicrobial efficacy of resin-modified glass ionomers, compomers and giomers- an in vitro study. J Clin Diagn Res 2015;9(7):85-87. 9. PrestonAJ, Agalamanyi EA, Higham SM, Mair LH. The recharge of esthetic dental restorative materials with fluoride in vitro-two years' results. Dent Mater. 2003;19(1):32-37. 10. Xie H, Zhang F, Wu Y, Chen C, Liu W. Dentine bond strength and microleakage of flowable composite, compomer and glass ionomer cement. Aust Dent J. 2008;53(4):325-331. 11. McLean JW. The comparative strengths of commercial glass ionomer cements with and without metal additions. Br Dent J. 1992 Jun 20;172(12):437. 12. Baig MS, Fleming GJ. Conventional glass-ionomer materials: A review of the developments in glass powder, polyacid liquid and the strategies of reinforcement. J Dent. 2015;43(8):897-912.
  27. 27. 27 13. Simmons JJ. Silver-alloy powder and glass ionomer cement. J Am Dent Assoc 1990;120(1):49-52. 14. McLean JW. Cermet cements. J Am Dent Assoc 1990;120(1):43-47. 15. Sarkar NK, el-Mallakh B, Graves R. Silver release from metal- reinforced glass ionomers. Dent Mater 1988;4(2):103-104. 16. van Duinen RN, Kleverlaan CJ, de Gee AJ, Werner A,. Feilzer AJ. Early and long-term wear of 'fast-set' conventional glass-ionomer cements. Dent Mater. 2005 Aug;21(8):716-720. 17. Yap AU, Pek YS, Cheang P. Physico-mechanical properties of a fast-set highly viscous GIC restorative. J Oral Rehabil 2003 Jan;30(1):1-8. 18. Hu JY, Li YQ, Smales RJ, Yip KH. Restoration of teeth with more-viscous glass ionomer cements following radiation-induced caries. Int Dent J 2002;52(6):445-448. 19.Volpato CM, Garbelotto LGD, Fredel MC, Bondioli F. Application of zirconia in dentistry: Biological, mechanical and optical considerations. Advances in ceramics-electric and magnetic ceramics, bioceramics, ceramics and enviroment, C. Sikalidis, editor. Croatia: InTech, Rijeka;2011:397-404. 20. Meyenberg KH, Luthy H, Scharer P. Zirconia posts: a new all-ceramic concept for nonvital abutment teeth. J Esthet Dent 1995;7(2):73-80. 21. Kohal RJ, Klaus G. A zirconia implant-crown system: a case report. Int J Periodontics Restorative Dent 2004;24(2):147-153. 22. Luthardt RG, Holzhuter MS, Rudolph H, Herold V, Walter. MH. CAD/CAM-machining effects on Y-TZP zirconia. Dent Mater. 2004;20(7):655-662. 23. Daou E, Al-Gotmeh M. Zirconia ceramic: a versatile restorative material. Dentistry 2014;4(219). 24. Mousavinasab M, Namazikhah MS, Sarabi N, Jajarm HH, Bidar M, Ghavamnasiri M. Histopathology study on pulp response to glass ionomers in human teeth. J Calif Dent Assoc 2008;36(1):51-55. 25. Smith DC, Ruse ND. Acidity ofglass ionomer cements during setting and its relation to pulp sensitivity. J Am Dent Assoc 1986;112(5):654-657. 26. Bebermeyer RD, Berg JH. Comparison of patient-perceived postcementation sensitivity with glass-ionomer and zinc phosphate cements. Quintessence Int 1994;25(3):209-214. 27. Santamaria MP, Suaid FF, Carvalho MD, Nociti FH Jr, Casati MZ, Sallum AW, Sallum EA. Healing patterns after subgingival placement of a resin-modified glass-ionomer restoration: a histometric study in dogs. Int J Periodontics Restorative Dent. 2013;33(5):679-687. 28. Nicholson JW, Czarnecka B. Review paper: Role of aluminum in glass-ionomer dental cements and its biological effects. J Biomater Appl. 2009 Nov;24(4):293-308. 29. Kuhn, A.T, Wilson, A.D. The dissolution mechanism of silicate and glass ionomer dental cements. Biomaterials 1985;6(6): 378–382. 30. Ananda SR, Mythri H. A comparative study of fluoride release from two different sealants. J Clin Exp Dent. 2014 Dec; 6(5): 497–501. 31.Forsten L. Fluoride release and uptake by glass-ionomers and related materials and its clinical effect. Biomaterials 1998;19(6):503-508.
  28. 28. 28 32. Fareed MA, Stamboulis A. Effect of nanoclay dispersion on the properties of a commercial Glass Ionomer Cement. International Journal of Biomaterials 2014;2014. 33. Rizzante FAP , Cunali RS , Bombonatti JFS , Correr GM , Gonzaga CC , Furuse AY. Indications and restorative techniques for glass ionomer cement. South Brazilian Dent J 2015;1(12):79-87. 34. Mitra SB, Lee CY, Bui HT, Tantbirojn D, Rusin RP. Long-term adhesion and mechanism of bonding of a paste-liquid resin-modified glass-ionomer. Dent Mater 2009 Apr;25(4):459-466. 35. Lin A, McIntyre NS, Davidson RD. Studies on the adhesion of glass-ionomer cements to dentin. J Dent Res. 1992 Nov;71(11):1836-1841. 36. Fukuda R, Yoshida Y, Nakayama Y, Okazaki M, Inoue S, Sano H, Suzuki K, Shintani H, van Meerbeek B. Bonding efficacy of polyalkenoic acids to hydroxyapatite, enamel and dentin. Biomaterials 2003;24(11):1861–1867. 37. Pitel ML. Reconsidering glass-ionomer cements for direct restorations. Compend Contin Educ Dent 2014;35(1):26-31. 38. Ikemura, K., Tay, F.R., Kouro, Y., Endo, T., Yoshiyama, M., Miyai, K. and Pashley, D.H. Optimizing Filler Containing Pre-Reacted Glass-Ionomer Fillers. Dental Materials 2003;19(2):137-146. 39. Prosser HJ, Powis DR, Brant P, Wilson AD. Characterization of glass-ionomer cements 7. The physical properties of current materials. J Dent. 1984;12(3):231-240. 40. Mallmann A, Ataíde JC, Amoedo R, Rocha PV, Jacques LB. Compressive strength of glass ionomer cements using different specimen dimensions. Braz Oral Res. 2007;21(3):204-208. 41. Hewlett ER, Mount GJ. Glass ionomers in contemporary restorative dentistry-a clinical update. J Calif Dent Assoc 2003;31(6):483-492. 42. Sidhu SK. Glass-ionomer cement restorative materials: a sticky subject? Aust Dent J 2011;56 (1):23-30. 43. Sidhu SK. Marginal contraction gap formation of light-cured glass ionomers. Am J Dent 1994;7(2):115-118. 44. Schwendicke F, Gostemeyer G, Blunck U, Paris S, Hsu LY, Tu YK. Directly placed restorative materials: review and network meta-analysis. J Dent Res. 2016;95:613–622. 45. Baig MS, Fleming GJP. Conventional glass-ionomer materials: a review of the developments in glass powder, polyacid liquid and the strategies of reinforcement. Journal of Dentistry 2015;43(8):897–912. 46. Almuhaiza M. Glass-ionomer cements in Restorative Dentistry: A critical appraisal. Journal of Contemporary Dental Practice 2016; 17(4): 331-336. 47. Nagaraja Upadhya P, Kishore G. Glass Ionomer Cement – The Different Generations. Trends Biomater. Artif. Organs 2005; 18 (2):158-165. 48. Rohit Dhoot, Sarvesha Bhondwe, Vishal Mahajan, Sourabh Lonare, Kuldeep Rana. Advances in Glass Ionomer Cement (GIC): A Review. IOSR Journal of Dental and Medical Sciences, 2016;15(11):124-126. 49. McLean JW, Gasser O. Glass-cermet cements. Quintessence Int 1985; 16(5):333-343.

×