Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Dau trong noi nha

1,836 views

Published on

Pain in Endodontics

Published in: Health & Medicine

Dau trong noi nha

  1. 1. ÑAU TRONG NOÄI NHA: NGUYEÂN NHAÂN, PHOØNG NGÖØA VAØ XÖÛ TRÍ Bs. Leâ Haûi Trieàu Nguoàn: Jariwala SP, Goel BR (2001), Pain in Endodontics: causes, prevention and management, Endodontology, vol.13: 63-66.
  2. 2. GIÔÙI THIEÄU • Ñau sau noäi nha: – Chuû ñeà ñöôïc nghieân cöùu nhieàu trong noäi nha. – Coù nhieàu yeáu toá lieân quan.
  3. 3. GIÔÙI THIEÄU • Caùc yeáu toá TRÖÔÙC noäi nha  Ñau & côn ñau kòch phaùt : – Söï buøng phaùt caáp tính cuûa toån thöông maïn tính [1,2] – Raêng cheát tuûy [3] – Raêng bò loä tuûy tröôùc ñoù – Giaûi phaãu oáng tuûy (OÂT) ít gaëp [4,5] – Nang quanh choùp [6] – AÙp xe – Gaõy raêng
  4. 4. GIÔÙI THIEÄU • Caùc yeáu toá TRONG luùc noäi nha  ñau nhieàu: – Khoâng söû duïng ñeâ cao su [7] – Söï kích thích cuûa thuoác baêng trong OÂT [8,9] vaø dung dòch bôm röûa OÂT [10,11] – Söûa soaïn OÂT quaù choùp vaø traùm bít OÂT quaù choùp [12] – Caùc bieán chöùng cuûa noäi nha – Boû soùt oáng tuûy [13]
  5. 5. GIÔÙI THIEÄU • Caùc yeáu toá SAU noäi nha  ñau: – Hôû mieáng traùm taïm hay vónh vieãn – Khoâng duøng thuoác uoáng sau noäi nha.
  6. 6. GIÔÙI THIEÄU • Coù moät soá yeáu toá thöôøng bò coi nheï hoaëc chaån ñoaùn sai bôûi BS  caùc bieán chöùng khoâng mong muoán, ñaëc bieät laø ñau. • Kieán thöùc veà caùc yeáu toá naøy laø caàn thieát ñeå phaùn ñoaùn vaø phoøng ngöøa nhöõng haäu quaû khoâng mong muoán.
  7. 7. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Vò trí loå choùp [14]: thöôøng ngaén hôn choùp chaân raêng treân phim X quang 0.5mm. Neáu loå choùp caùch choùp treân phim X quang 1.5-2mm thì duïng cuï söûa soaïn seõ qua khoûi choùp gaây toån thöông moâ quanh choùp. Choùp chaân R Ñieåm thaét choùp Loå choùp
  8. 8. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Moâ tuûy [15] trong phaàn eo giöõa 2 OÂT cuûa chaân raêng. – 60% ôû oáng ngoaøi-gaàn R6 treân vaø 30% ôû oáng xa R6 döôùi coù phaàn tuûy naøy. – Raát khoù hoaëc khoâng theå laáy saïch phaàn tuûy naøy khi söûa soaïn vôùi phöông phaùp thoâng thöôøng . Neáu coù ñau sau noäi nha coù theå xem xeùt ñeán vieäc phaãu thuaät. Moâ tuûy ñöôïc söûa soaïn vôùi traâm noäi nha. Phaàn eo chöùa moâ tuûy khoâng ñöôïc söûa soaïn.
  9. 9. Toån thöông thaáu quang quanh choùp ôû chaân gaàn Vuøng eo maøu ñen giöõa 2 oáng tuûy Söûa soaïn laïi OÂT vaø laøm saïch vuøng eo vôùi duïng cuï sieâu aâm. Traùm ngöôïc vôùi MTA. Sau PT caét choùp. Dr. Justin Parente
  10. 10. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • R cöûa beân haøm treân [16] vaø R cöûa giöõa haøm döôùi coù tæ leä ñau sau noäi nha cao do boû soùt OÂT. • Tæ leä OÂT thöù 4 [17] cuûa R6 treân laø 60% vaø R6 döôùi laø 30%. • R trong R [17] coù OÂT baát thöôøng gaây khoù söûa soaïn vaø bít OÂT. Neáu moät ñoaïn OÂT coøn soùt laïi khoâng ñöôïc ñieàu trò, noù coù theå gaây ñau dai daúng sau traùm bít OÂT.
  11. 11. R22: 1 chaân, 2 oáng tuûy. R cöûa HD coù 2 OÂT.
  12. 12. R22: 1 chaân, 4 oáng tuûy.
  13. 13. RCL nhieàu oáng tuûy 3 OÂT ôû chaân xa. 3 OÂT ôû chaân gaàn.
  14. 14. R trong R (Dens in dente) Noäi nha R cöûa beân HT R trong R, vôùi HT OÂT hình C. (Carlos Boveda, 1999)
  15. 15. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Nöõ giôùi [17] coù bieåu hieän ñau ñôùn nhieàu hôn nam giôùi, coù xu höôùng tìm kieám söï giuùp ñôõ töø BS ñeå loaïi boû trieäu chöùng ñau nhieàu hôn nam giôùi. • Nang quanh choùp [17] thöôøng bò nhaàm laãn vôùi u haït quanh choùp treân X quang. Tröôøng hôïp naøy coù theå daãn ñeán côn ñau kòch phaùt (flare ups). • Raõnh nöôùu-khaåu caùi (palatogingival groove) [18] thöôøng thaáy ôû R cöûa treân. Beänh nha chu coù theå daãn ñeán nhieãm truøng tuûy trong tröôøng hôïp naøy.
  16. 16. Palato-gingival groove • Tæ leä: 2.8 - 8.5%, cao nhaát laø ôû R cöûa beân HT. ( D Rachana vaø cs , 2007 )
  17. 17. Palato-gingival groove • ÔÛ R cöûa beân HT: – 43% raõnh ôû chaân R keùo daøi < 5mm. – 47% daøi töø 6-10mm – 10% daøi > 10mm ( Kogan, 1986 )
  18. 18. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • R lung lay [18] coù daây chaèng nha chu vaø xeâ maêng ôû vuøng choùp khoâng khoûe maïnh. Vi khuaån trong oáng tuûy seõ deã daøng xaâm nhaäp xeâ maêng vaø oáng ngaø ôû choùp chaân R, vaø raát khoù ñeå loaïi boû chuùng. • Caùc vaán ñeà taâm lyù, caûm xuùc [18] nhö caêng thaúng hay traàm caûm coù theå goùp phaàn gaây meät moûi, söùc ñeà khaùng keùm, coù theå laøm roái loaïn quaù trình laønh thöông cuûa toån thöông vuøng quanh choùp.
  19. 19. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • BN coù mieãn dòch keùm [18] seõ ñau nhieàu hôn vaø thôøi gian laønh thöông keùo daøi hôn. • Beänh söû ñau: toån thöông toàn taïi trong thôøi gian daøi [18] seõ laøm keùo daøi thôøi gian ñieàu trò vaø laønh thöông. • OÁng tuûy bò canxi hoùa [17]: loå OÂT coù theå bò thu heïp laïi do quaù trình canxi hoùa nhöng vi khuaån vaãn deã daøng ñi qua ñöôïc khoaûng heïp naøy ñeán moâ quanh choùp. Caàn coá gaéng laøm saïch ñöôïc nhöõng oáng tuûy bò canxi hoùa naøy.
  20. 20. OÁng tuûy bò canxi hoùa
  21. 21. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Duïng cuï [17] tröôùc luùc ño chieàu daøi laøm vieäc coù theå taïo khaác (ledge formation) trong OÂT. • Ñaåy vi khuaån, maûnh vuïn teá baøo hoaïi töû ra vuøng quanh choùp [18]: trong quaù trình söûa soaïn OÂT coù theå ñaåy moâ tuûy nhieãm truøng, muøn ngaø, muû ra khoûi loå choùp. Ñieàu naøy coù theå gaây ñau thaäm chí sau khi bít OÂT toát. Bôm röûa kyõ, söûa soaïn laëp laïi vôùi duïng cuï coù kích thöôùc nhoû sau khi söûa soaïn vôùi duïng cuï keá tieáp neân ñöôïc thöïc hieän ñeå phoøng ngöøa caùc bieán chöùng naøy.
  22. 22. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Xaùc ñònh sai chieàu daøi OÂT [18]: caàn chuïp nhieàu phim X quang ñeå xaùc ñònh ñuùng chieàu daøi laøm vieäc. • Ñeå troáng OÂT [19] trong thôøi gian daøi sau khi söûa soaïn seõ laøm cho vi khuaån trôû vaøo laïi OÂT, daãn ñeán nhieãm truøng taùi phaùt, vi khuaån ñi ñeán vuøng quanh choùp. • Noäi nha moät laàn (single visit endodontics) [19] coù theå khoâng lyù töôûng ñoái vôùi taát caû caùc raêng. Noù coù theå daãn ñeán ñau hoaëc côn kòch phaùt neáu nhö choïn löïa ca khoâng phuø hôïp.
  23. 23. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Khôùp caén cao (hyperocclusion) [19]: toån thöông vuøng quanh choùp lieân tuïc do chaán thöông khôùp caén seõ daãn ñeán ñau sau noäi nha. • Raïn nöùt caùc vaùch (Crack of septa) [20] giöõa 2 OÂT naèm gaàn nhau do duïng cuï, nhö ôû caùc oáng ngoaøi-gaàn cuûa RCL treân vaø caùc oáng xa cuûa RCL döôùi. Caùc vaùch bò raïn nöùt seõ laøm cho vieäc traùm bít OÂT khoâng theå toát ñöôïc.
  24. 24. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Bôm röûa OÂT [21]: hydrogen peroxide sinh ra oxy vôùi phaûn öùng catalase, coù theå gaây khoù chòu ôû vuøng quanh choùp. Khoâng neân choïn loaïi naøy laøm nöôùc bôm röûa cuoái cuøng do oxy môùi sinh ra vaãn toàn taïi sau khi traùm laïi vaø sinh ra aùp löïc.
  25. 25. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Cone baïc (silver points) [22]: neáu duøng cone baïc ñeå traùm bít OÂT thì sau khi xeâ maêng bít tuûy tan raõ seõ taïo ra khoaûng hôû cuøng vôùi vieäc cone baïc bò aên moøn coù theå daãn ñeán ñau keùo daøi sau khi bít OÂT.
  26. 26. Caùc yeáu toá coù theå bò boû qua bôûi BS • Kyõ thuaät traùm bít OÂT [2]: ñau xaûy ra ngay sau khi bít OÂT vôùi PP leøn ngang (lateral condensation) nhieàu hôn so vôùi KT bít vôùi 1 coân nhöng tieân löôïng cuûa KT bít 1 coân veà laâu daøi keùm hôn.
  27. 27. Muïc ñích cuûa vieäc löïa choïn tröôøng hôïp ñieàu trò (case selection) laø ñeå xaùc ñònh tính khaû thi cuûa ñieàu trò, traùnh ñieàu trò nhöõng ca maø seõ thaát baïi duø chaát löôïng ñieàu trò toát nhö theá naøo. 22% thaát baïi laø do choïn löïa ca khoâng toát.
  28. 28. Thaát baïi cuûa ñieàu trò noäi nha coù theå do ñaùnh giaù sai tính khaû thi cuûa ñieàu trò [17,18], nhöõng khoù khaên, trôû ngaïi veà maët kyõ thuaät trong quaù trình ñieàu trò nhö khoâng thoâng ñöôïc OÂT, tieâu ngoùt chaân raêng, khoâng theå phuïc hoài ñöôïc raêng,… Thaát baïi cuõng xaûy ra ôû nhöõng tình huoáng neân ñöôïc caân nhaéc laø choáng chæ ñònh cuûa noäi nha, ñieàu naøy daãn ñeán thaát baïi trong hoaëc sau ñieàu trò.
  29. 29. Nhöõng raêng moïc leäch laïc, nghieâng truïc sau noäi nha coù theå bò chaán thöông khôùp caén [18] hoaëc bò beänh nha chu thöù phaùt neáu khoù hoaëc khoâng theå duy trì tình traïng veä sinh raêng mieäng toát. Do choïn löïa ca vaø phöông thöùc ñieàu trò khoâng toát, toån thöông quanh choùp coù theå phaùt trieån thaønh nang quanh choùp, nang coù theå daãn ñeán nhöõng bieán chöùng xa theâm nöõa neáu khoâng ñöôïc ñieàu trò ñuùng möùc.
  30. 30. Caùc bieän phaùp laâm saøng ñeå caûi thieän thaønh coâng cuûa ñieàu trò Thaønh coâng coù theå ñöôïc ñònh nghóa laø ñaït ñöôïc moät muïc tieâu hoaëc keát cuïc nhö mong muoán. Thaønh coâng trong noäi nha laø döïa treân moät chuoãi caùc böôùc laäp keá hoaïch vaø thöïc hieän, baét ñaàu vôùi vieäc söû duïng ñeâ cao su vaø keát thuùc vôùi vieäc bít kín heä thoáng OÂT. BN ñeán phoøng khaùm nha khoa chuû yeáu vôùi muïc ñích ñöôïc giaûm ñau  kieåm soaùt ñau thaønh coâng laø moät yeáu toá quan troïng trong noäi nha.
  31. 31. Caùc bieän phaùp sau ñaây seõ laøm caûi thieän cô hoäi thaønh coâng, giuùp giaûm thieåu thaát baïi: • Sau khi môû tuûy xong, phaûi ñaët ñeâ cao su. Ñeâ cao su giuùp ñaït ñöôïc moät moâi tröôøng voâ khuaån, ngaên duïng cuï nhoû rôi vaøo hoïng cuõng nhö muøi vò khoù chòu cuûa dung dòch bôm röûa.
  32. 32. • Traùnh laøm toån thöông moâ quanh choùp luùc söûa soaïn OÂT vôùi duïng cuï. Traùnh ñaåy nhöõng maûnh vuïn teá baøo, vi khuaån trong OÂT hoaëc vaät lieäu traùm bít ra vuøng choùp. Söûa soaïn duïng cuï quaù choùp laø nguyeân nhaân thöôøng gaëp nhaát gaây ra ñau sau noäi nha. Khi coù toån thöông thaáu quang lôùn thì söï taùi taïo cuõng seõ xaûy ra trong haàu heát caùc tröôøng hôïp maø khoâng caàn phaãu thuaät neáu vieäc laøm saïch vaø traùm bít ñöôïc tieán haønh trong giôùi haïn cuûa OÂT.
  33. 33. • Maøi haï khôùp caén (Disocclude) [19] baát cöù khi naøo coù chæ ñònh ñeå traùnh chaán thöông vuøng quanh choùp, coù theå laøm trì hoaõn quaù trình laønh thöông vuøng quanh choùp. • Traùm bít hay söûa soaïn chæ neân thöïc hieän sau khi ñaõ xaùc ñònh ñöôïc chieàu daøi laøm vieäc. Coá gaéng laøm roäng OÂT tröôùc khi ño chieàu daøi OÂT coù theå taïo khaác ôû nhöõng OÂT cong hay OÂT heïp.
  34. 34. • Söû duïng kính hieån vi noäi nha (endodontic microscopes) [24] coù theå laøm taêng cô hoäi thaønh coâng leân gaáp nhieàu laàn vaø khaéc phuïc ñöôïc caùc bieán chöùng.
  35. 35. • Bôm röûa kyõ löôõng [9] laø caàn thieát ñeå loaïi boû muøn ngaø, nhöõng maûnh vuïn teá baøo hoaïi töû, vi khuaån ra khoûi OÂT. Natri hypochlorite 5.25% keát hôïp vôùi EDTA 17% laø dung dòch bôm röûa hieäu quaû nhaát. Nöôùc hoaït hoùa ñieän hoùa (electrochemically activated water) cuõng ñöôïc chöùng minh coù theå loaïi boû lôùp muøn ngaø (smear layer) moät caùch choïn loïc khoûi ngaø gian oáng, ñeå laïi nuùt ngaø (smear plug) treân caùc oáng ngaø ñeå ngaên vi khuaån ñi vaøo laïi oáng tuûy. Muøn ngaø (smear layer): laø moät lôùp vi tinh theå (microcrystalline layer) cuûa nhöõng maûnh ngaø vuïn bò caét (cutting debris), bao phuû caùc thaønh OÂT sau khi OÂT ñöôïc söûa soaïn.
  36. 36. Ngaø quanh oángNgaø gian oáng OÁng ngaø
  37. 37. Ñeå traùnh gaõy duïng cuï, haõy boû duïng cuï ñaõ duøng nhieàu laàn. Tröôùc khi söû duïng, neân duøng kính luùp ñeå kieåm tra caùc raõnh cuûa traâm.
  38. 38. Keát luaän Tuy nhieân, coù nhöõng nguyeân nhaân khaùc nhö söû duïng thuoác baêng trong OÂT vaø dung dòch bôm röûa coù tính kích thích, söûa soaïn quaù choùp, boû soùt OÂT,… laø naèm trong taàm kieåm soaùt cuûa BS. Moät trong nhöõng yeáu toá naøy laø giaûi phaãu OÂT baát thöôøng, coù theâm OÂT, OÂT phuï, vò trí loå choùp hay thay ñoåi, ñôït buøng phaùt caáp tính cuûa toån thöông maõn tính laø hoaøn toaøn khoâng naèm trong söï kieåm soaùt cuûa BS. Coù nhieàu yeáu toá gaây ra ñau trong vaø sau noäi nha.
  39. 39. Taøi lieäu tham khaûo
  40. 40. Taøi lieäu tham khaûo

×