Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Chot trong nha khoa

20 views

Published on

chot nha khoa,
post and core
fiber-reinforced post

Published in: Health & Medicine
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Chot trong nha khoa

  1. 1. CHOÁT NOÄI NHA BS. Leâ Haûi Trieàu Phuïc hoài raêng (R) ñaõ ñöôïc ñieàu trò noäi nha luoân laø moät vaán ñeà ñaùng ñöôïc quan taâm. R maát caáu truùc nhieàu (chaán thöông R vaø saâu R) caàn ñöôïc phuïc hoài vôùi maõo toaøn dieän ñeå ñaït ñöôïc chöùc naêng vaø thaåm myõ. Söï neo giöõ (anchorage) ñaày ñuû cuûa phuïc hoài trong phaàn ngaø coøn laïi laø khoâng theå ñaït ñöôïc khi maø phaàn lôùn thaân R ñaõ bò maát. Trong tình huoáng naøy, choát laø caàn thieát ñeå laøm taêng söï löu giöõ [1]. “Post vaø core laø moät ñôn vò rieâng leû hoaëc söï keát hôïp cuûa caùc ñôn vò rieâng leû, choát (post) coù theå ñöôïc ñònh nghóa laø moät phaàn môû roäng cöùng chaéc trong khoang oáng tuûy cuûa moät R ñaõ ñöôïc ñieàu trò noäi nha ñeå cung caáp söï löu giöõ vaø laøm vöõng moät R ñaõ bò yeáu baèng caùch naâng ñôõ cho phaàn cuøi R ñöôïc taùi taïo (core). Core coù theå ñöôïc ñònh nghóa laø moät vaät lieäu phuïc hoài thay theá cho phaàn thaân R bò maát chaát nhieàu, ñöôïc taùi taïo treân phaàn caáu truùc R coøn laïi hoaëc ñöôïc keát hôïp vôùi choát ñeå cung caáp söï neo giöõ ñoái vôùi maõo R töùc laø phuïc hình sau cuøng” [2]. Maëc duø choát cuõng ñöôïc khuyeán caùo ñeå gia coá cho R [3],[4] nhöng moät soá nhaø nghieân cöùu ñaõ caûnh baùo raèng choát coù söï ñeà khaùng khoâng ñuû vôùi löïc xoay taùc duïng leân noù thì coù theå laøm yeáu R [5],[6] daãn ñeán teùt/gaõy chaân R, ñaây laø thaát baïi nghieâm troïng nhaát ôû R ñöôïc phuïc hoài vôùi choát. Ñeå phoøng ngöøa teùt/gaõy chaân R, choát phaûi coù modulus ñaøn hoài töông töï ngaø R — moät ñaëc tính cho pheùp söï phaân boá löïc taûi ñoàng ñeàu hôn [7]. Maët khaùc, trong khi ñieàu quan troïng laø phaûi ñaûm baûo choát ñöôïc gaén chaët ñeå cung caáp söï löu giöõ ñaày ñuû ñoái vôùi phuïc hoài vaø baûo veä caáu truùc R coøn laïi, thì noù phaûi deã thaùo ra khi caàn ñieàu trò noäi nha laïi. Töø nhöõng thay ñoåi veà quan ñieåm ñieàu trò, vaät lieäu choát ñaõ traûi qua söï bieán ñoåi hoaøn toaøn, töø nhöõng choát goã (wooden posts) cuûa theá kyû 18 cho ñeán choát kim loaïi vaø gaàn ñaây hôn, ñoù laø choát sôïi carbon, choát sôïi thuûy tinh, vaø choát söù, nhöõng tuøy choïn vaät lieäu vaø thieát keá laø voâ haïn. Phaân loaïi môùi veà choát: [8] A. Phaân loaïi choát ñuùc (cast post): I. Theo loaïi hôïp kim ñuùc. 1. Hôïp kim vaøng 2. Hôïp kim Chrome-Cobalt 3. Hôïp kim Nickel-Chrome II. Theo soá löôïng cuûa choát. 1. Choát ñôn leû 2. Nhieàu choát a. Choát moät khoái (One Piece Post) b. Choát hai khoái (Two Piece Post)  Choát ñuùc 2 khoái  Söï keát hôïp cuûa choát ñuùc vaø choát cheá taïo saün. B. Phaân loaïi choát cheá taïo saün (prefabricated post) I. Theo ñoä thuoân (Taper) 1. Maët song song 2. Thuoân 3. Maët song song-thuoân II. Theo ñaëc ñieåm beà maët 1. Trôn laùng (Smooth) 2. Raêng cöa (Serrated) 3. Coù ren (Self threading) III. Theo söï löu giöõ choát 1. Choát chuû ñoäng 2. Choát thuï ñoäng IV. Theo vaät lieäu 1. Choát kim loaïi i) Titanium
  2. 2. ii) Theùp khoâng gæ iii) Ñoàng thau 2. Choát khoâng kim loaïi i) Choát khoâng thaåm myõ (Non-esthetic Post) a. Choát sôïi carbon (Carbon fibre post) ii) Choát thaåm myõ (Esthetic Post) a. Choát sôïi Polyethelene (Polyethelene fibre post) b. Choát sôïi thuûy tinh (Glass fibre post) c. Choát sôïi thaïch anh (Quartz fibre post) d. Choát söù (Ceramic post) V. Theo söï daãn truyeàn aùnh saùng 1. Choát daãn truyeàn aùnh saùng 2. Choát khoâng daãn truyeàn aùnh saùng VI. Theo vent 1. Choát coù raõnh thoaùt (vent): cho pheùp xi maêng gaén thöøa thoaùt ra khoûi oáng mang choát khi ñaët choát do aùp suaát thuûy löïc ñöôïc taïo ra, quan troïng ñoái vôùi xi maêng coù ñoä nhôùt cao. 2. Choát khoâng coù vent. VII. Theo söï taïo thaønh moät khoái ñoàng nhaát (Monobloc formation) 1. Coù hình thaønh Monobloc 2. Khoâng hình thaønh Monobloc Choát titan coù vent. CHOÁT CHEÁ TAÏO SAÜN [9] Choát kim loaïi cheá taïo saün raát cöùng chaéc, ngoaïi tröø hôïp kim titanium. Ñoä beàn uoán (flexural strength) cuûa choát theùp khoâng gæ khoaûng 1430 MPa vaø modulus uoán khoaûng 110 GPa. Choát titanium ít cöùng hôn (66 GPa) nhöng ñoä beàn uoán (1280 MPa) töông töï choát theùp khoâng gæ. Söï löu giöõ cuûa choát cheá taïo saün beân trong oáng tuûy cuõng quan troïng ñoái vôùi söï thaønh coâng cuûa phuïc hoài. Hai khaùi nieäm cô baûn ñöôïc söû duïng khi noùi ñeán söï löu giöõ cuûa choát noäi nha ñoù laø: choát chuû ñoäng (active post) vaø choát thuï ñoäng (passive post). Choát chuû ñoäng ñöôïc löu giöõ tröïc tieáp trong oáng tuûy bôûi caùc ren (threads). Haàu heát choát chuû ñoäng ñeàu coù ren vaø ñöôïc vaën vaøo trong caùc thaønh oáng tuûy. Moái quan taâm lôùn ñoái vôùi choát coù ren laø nguy cô gaây teùt doïc chaân R luùc ñaët choát. Khi choát ñöôïc vaën vaøo trong oáng mang choát,
  3. 3. noù gaây ra moät stress lôùn trong chaân R, taïo ra hieäu öùng goùc nhoïn (wedging effect). Do ñoù, vieäc söû duïng choát coù ren neân ñöôïc traùnh. Choát thuï ñoäng ñöôïc ñaët moät caùch thuï ñoäng, tieáp xuùc saùt vôùi caùc vaùch ngaø, löu giöõ chuû yeáu döïa vaøo xi maêng gaén. Choát thuï ñoäng coù hình daïng thuoân hoaëc song song. Choát coù maët song song coù söï löu giöõ toát hôn choát thuoân nhöng caàn phaûi loaïi boû nhieàu moâ ngaø chaân R hôn trong luùc söûa soaïn oáng mang choát (post space). Choát song song ít gaây gaõy chaân R hôn choát thuoân, maëc duø chuùng ít phuø hôïp vôùi hình daïng ban ñaàu cuûa chaân R. Thaät khoâng may, vôùi caùc kyõ thuaät hieän ñaïi cuûa vieäc söûa soaïn oáng tuûy baèng traâm NiTi maùy thì oáng tuûy sau khi ñöôïc söûa soaïn coù hình daïng raát thuoân vôùi söï khaùc bieät ñaùng keå töø choùp ñeán thaân R vaø khoâng coù tính löu giöõ. Moät choát daøi laø caàn thieát trong tröôøng hôïp naøy ñeå ñaït ñöôïc söï löu giöõ; chieàu daøi choát trong oáng tuûy ñöôïc xem laø ñuû khi > 6 mm. Khi R ñöôïc baûo veä bôûi maõo vôùi moät ferrule ñuû, thì caùc choát daøi khoâng laøm taêng theâm söï ñeà khaùng vôùi gaõy. Choát ñöôïc thieát keá vôùi khoùa cô hoïc ôû ñaàu vaø beà maët ñöôïc laøm thoâ nhaùm ñeå löu giöõ vaät lieäu taùi taïo toát hôn. Heä thoáng choát sôïi (Fiber-Reinforced Composite Resin Post Systems): Choát kim loaïi coù theå gaây ra aûnh höôûng tieâu cöïc ñeán keát quaû thaåm myõ cuûa phuïc hình toaøn söù. Ngoaøi ra, phaûn öùng aên moøn coù theå gaây ra caùc vaán ñeà nhö muøi vò kim loaïi trong mieäng, boûng mieäng, ñau mieäng, nhaïy caûm, vaø caùc phaûn öùng dò öùng khaùc [30]. Choát khoâng kim loaïi khoâng chæ taïo ra öu theá thaåm myõ hôn choát kim loaïi, maø coøn loaïi boû khaû naêng aên moøn hoùa hoïc [31],[32] vaø laøm giaûm nguy cô ñoäc tính [33]. Naêm1990, Duret vaø cs [10] ñaõ moâ taû moät vaät lieäu khoâng kim loaïi duøng ñeå cheá taïo choát döïa treân nguyeân lyù gia coá vôùi caùc sôïi carbon. Caùc nghieân cöùu ôû phoøng thí nghieäm ñaõ chöùng minh nhöõng choát naøy coù ñoä beàn caêng [11] vaø modulus ñaøn hoài cao, töông töï vôùi ngaø.[12] Tröôùc ñaây, choát kim loaïi cöùng chaéc ñeà khaùng laïi caùc löïc taùc duïng phía beân maø khoâng bò bieán daïng, ñieàu naøy daãn ñeán söï truyeàn löïc (stress transfer) ñeán moâ ngaø ít cöùng chaéc hôn coù khaû naêng gaây ra nöùt vaø teùt chaân R. Choát sôïi coù ñoä cöùng gaàn vôùi ngaø, vaø do ñoù haïn cheá toái ña nguy cô nöùt teùt chaân R. Choát sôïi ñöôïc daùn dính vôùi ngaø vaø composite, noù uoán cong nheï döôùi taùc duïng cuûa löïc taûi, chuùng phaân boá löïc vaø truyeàn löïc leân ngaø chaân R toát hôn choát kim loaïi.[28] Choát sôïi hieän nay veà cô baûn laø vaät lieäu composite ñöôïc gia coá theâm thaønh phaàn sôïi, chuùng goàm caùc sôïi carbon hoaëc thaïch anh (silica) ñöôïc bao boïc xung quanh bôûi khung nhöïa polymer. Khung nhöïa: caùc monomers ñöôïc söû duïng ñeå taïo ra khung nhöïa ñieån hình laø methacrylates 2 chöùc naêng (Bis-GMA, UDMA, TEGDMA), nhöng epoxy cuõng ñöôïc söû duïng. Thaønh phaàn sôïi: chieám töø 35-65%, choát coù thaønh phaàn sôïi cao hôn seõ coù ñoä beàn vaø ñoä cöùng lôùn hôn. Sôïi thöôøng coù ñöôøng kính töø 7 - 20 m, ñöôïc söû duïng ôû nhieàu hình theå khaùc nhau nhö beän laïi (braided), ñan keát laïi (woven), vaø theo chieàu doïc (longitudinal).[9] Söï keát dính (adhesion) giöõa sôïi thaïch anh hay sôïi thuûy tinh vaø khung nhöïa ñöôïc taêng cöôøng baèng caùch silan hoùa sôïi (fibre silanization) tröôùc khi vuøi.[28] Chuùng coù raát nhieàu loaïi, goàm choát coù maët song song, choát thuoân, choát coù beà maët trôn laùng vaø beà maët raêng cöa. Choát sôïi ban ñaàu goàm caùc sôïi carbon bò vuøi trong nhöïa epoxy, nhöng choát sôïi thaïch anh hieän nay ñöôïc öa thích hôn do caùc tính chaát cô hoïc thuaän lôïi, tính thaåm myõ, vaø khaû naêng lieân keát hoùa hoïc vôùi khung polymer.[9] Choát sôïi hieän nay coù tính caûn quang vaø coù theå daãn truyeàn aùnh
  4. 4. saùng ñeå truøng hôïp xi maêng gaén loaïi nhöïa. Choát daãn truyeàn aùnh saùnh cho pheùp söï truøng hôïp toát ñoái vôùi nhöïa composites ôû vuøng choùp cuûa oáng tuûy.[9] Ñeå taêng cöôøng söï lieân keát ôû giao dieän post/core/xi maêng, coù moät soá bieän phaùp lyù-hoùa ñeå xöû lyù beà maët choát tröôùc khi gaén laø silan hoùa (silanization) hoaëc thoåi caùt (sand blasting) beà maët choát. Caùc nghieân cöùu cho thaáy silan hoùa, xoi moøn vôùi acid hydrofluoric, vaø thoåi caùt (vôùi 30 - 50 m Al2O3) khoâng laøm thay ñoåi caùc tính chaát cô hoïc cuûa choát sôïi thuûy tinh, hay choát sôïi thaïch anh.[14] Vieäc gaén dính choát sôïi vaøo ngaø oáng tuûy coù theå laøm caûi thieän söï phaân boá cuûa löïc taùc duïng theo doïc leân chaân R, do ñoù laøm giaûm nguy cô nöùt gaõy chaân R vaø goùp phaàn gia coá caáu truùc R coøn laïi. [9] Moät choát sôïi ñöôïc gaén dính toát vôùi xi maêng seõ cho söï löu giöõ toát nhaát, sinh ra stress ít nhaát treân caùc thaønh oáng tuûy. Moät nghieân cöùu hoài cöùu ñaùnh giaù 3 loaïi choát sôïi, cho thaáy tæ leä thaát baïi laø 3.2% trong soá 1306 choát sôïi trong khoaûng thôøi gian taùi khaùm töø 1-6 naêm.[15] Moät nghieân cöùu khaùc cho thaáy tæ leä toàn taïi (survival rates) cuûa choát sôïi maët song song laø 98.6% vaø choát sôïi thuoân laø 96.8%, ñaët ôû R tröôùc ñöôïc boïc maõo toaøn söù sau giai ñoaïn quan saùt trung bình laø 5.3 naêm.[16] - Choát sôïi carbon (carbon-fibre post): coù maøu ñen, ñuïc (opaque), khoâng thaåm myõ ñoái vôùi phuïc hình toaøn söù, ñoä cöùng töông töï ngaø, ñoä deõo töông ñoái (relative flexibility) vaø ñoä beàn (strength) lôùn nhaát trong taát caû caùc loaïi choát sôïi. Loaïi choát naøy deã thaùo nhaát. - Choát sôïi thuûy tinh (glass-fibre post): coù maøu traéng, trong (translucent) hoaëc ñuïc, ñoä cöùng töông töï ngaø. Choát loaïi trong cho pheùp daãn truyeàn aùnh saùng. - Choát sôïi thaïch anh (silica-fibre post/ quartz-fibre post): cuõng coù maøu traéng, trong hoaëc ñuïc, ñoä beàn lôùn hôn choát sôïi thuûy tinh. Choát loaïi trong cuõng cho pheùp daãn truyeàn aùnh saùng. Moät nghieân cöùu gaàn ñaây cho thaáy raèng ñoä beàn uoán cuûa choát sôïi thuûy tinh, choát sôïi thaïch anh laø khoaûng 1000 MPa vaø modulus uoán laø khoaûng 23 GPa.[17] - Choát sôïi Ribbond (bondable reinforcement fiber post): Phöông phaùp naøy söû duïng moät sôïi gia coá coù khaû naêng daùn dính, moät bonding agent theá heä 4 vaø moät composite lai löôõng truøng hôïp laøm vaät lieäu taùi taïo cuøi. Vaät lieäu gia coá ñöôïc söû duïng cho choát goàm caùc sôïi polyethylene ñaõ ñöôïc xöû lyù baèng coâng ngheä cold-gas plasma. Ñeå kyõ thuaät naøy ñöôïc thöïc hieän toát, phaûi coù ñuû aùnh saùng mang tôùi ñoä saâu cuûa oáng mang choát.[29] Ribbond duy trì ñöôïc ñoä beàn töï nhieân cuûa R vaø phoøng ngöøa ñöôïc thuûng chaân R. Noù phuø hôïp vôùi ñöôøng vieàn vaø vuøng leïm töï nhieân cuûa oáng tuûy, taïo ra theâm söï löu cô hoïc. Khoâng coù söï taäp trung löïc ôû giao dieän R-choát. Choát vaø cuøi Ribbond ñöôïc daùn thuï ñoäng vaø coù söï löu giöõ cao [29]. -Ñöa xi maêng nhöïa vaøo oáng tuûy. -Duøng duïng cuï ñaëc bieät ñöa sôïi Ribbond ñeán phaàn choùp cuûa oáng tuûy. -Taùi taïo cuøi.
  5. 5. Moät soá saûn phaåm choát khoâng kim loaïi: Saûn phaåm choát Nhaø saûn xuaát Thieát keá Ñaàu thuoân Vent Ñaàu löu Maõ maøu Phuø hôïp muõi khoan Caûn quang Sôïicarbon CARBOPOST DANVILLE MATERIALS/ CARBOTECH //   Thaáp CF CARBON FIBER POST J. MORITA USA //   Thaáp CORE-POST DEN-MAT //  Thaáp Sôïithuûytinh CORE-POST DEN-MAT //  Thaáp FIBREKOR POST PENTRON CLINICAL TECHNOLOGIES //    TB FRC POSTEC IVOCLAR VIVADENT Thuoân   TB GF GLASS FIBER POST J. MORITA USA //   Thaáp LUSCENT DENTATUS Thuoân    Thaáp PARAPOST FIBER WHITE COLTENE/WHALEDENT //     TB PERMAPOST FIBER ULTRADENT //     Thaáp TWIN LUSCENT DENTATUS Ñoàng hoà caùt     Thaáp SNOWPOST and SNOWLIGHT DANVILLE MATERIALS/ CARBOTECH //    TB Sôïithaïchanh AESTHETI-PLUS BISCO //    Thaáp D.T. LIGHT-POST BISCO Thuoân   TB LIGHT-POST BISCO //    Thaáp U.M. AESTHETI- PLUS BISCO Thuoân    Thaáp Choátzirconia CERAPOST BRASSELER USA Thuoân    Cao COSMOPOST IVOCLAR VIVADENT //  Cao //: song song TB= trung bình. Choát sôïi carbon, choát sôïi thuûy tinh Core-Post (Den-Mat).
  6. 6. - Choát daãn truyeàn aùnh saùng (light transmitting post): DT- Post system (Bisco): heä thoáng choát coù 2 ñoä thuoân, ñöôïc thieát keá vôùi muïc ñích cung caáp söï khít saùt ñoái vôùi oáng tuûy, loaïi boû moâ R toái thieåu. DT light post system coù caáu truùc sôïi quang (fibre optic) vaø coù theå ñöôïc gaén vôùi xi maêng quang truøng hôïp hoaëc löôõng truøng hôïp. Noù laø choát sôïi thaïch anh/khung nhöïa epoxy, trong suoát, coù khaû naêng daãn truyeàn aùnh saùng toát 9.1 mW/cm2 (mm composite ñöôïc truøng hôïp =7.0), coù nhieàu kích thöôùc (ñöôøng kính ñaàu choát) 1.25mm, 1.5mm, 1.8mm, 2.2mm vaø laø choát gaén thuï ñoäng.[13] Choát sôïi thaïch anh Double Taper (D.T.) Light-Post (Bisco). ParaPost Fiber Lux (Coltene/Whaledent): choát sôïi thuûy tinh (60% sôïi thuûy tinh vaø 40% nhöïa), trong suoát, daãn truyeàn aùnh saùng toát nhaát (mm composite ñöôïc truøng hôïp = 7.4), beà maët song song vaø coù nhöõng choã loõm daïng raêng cöa doïc theo toaøn boä chieàu daøi choát. Choát coù 2 ñaàu troøn ngaên caùch nhau bôûi moät coå ngaén. Ñaàu döôùi baèng phaúng ôû moät beân coù taùc duïng choáng xoay. Coù 6 maøu vaø kích thöôùc: Naâu (# 3) 0.85mm Vaøng (# 4) 0.95mm Xanh (# 4.5) 1.08mm Ñoû (# 5) 1.19mm Tím (# 5.5) 1.28mm Ñen (# 6) 1.42mm. Choát sôïi thuûy tinh ParaPost Fiber Lux (Coltene/Whaledent). FRC Postec Plus (Ivoclar Vivadent): thuoân, daãn truyeàn aùnh saùng (mm composite ñöôïc truøng hôïp =3.0), maøu traéng trong. Khung nhöïa laø UDMA, TEGDMA. ytterbium trifluoride, vaø silicon dioxide coù ñoä phaân taùn cao.
  7. 7. Coù 3 maøu vaø kích thöôùc: FibreKleer (Pentron): choát sôïi thuûy tinh trong suoát, coù 2 thieát keá laø beà maët song song vaø thuoân. Daïng song song coù 3 voøng gioáng raêng cöa ôû ñaàu phía thaân R ñeå taêng söï löu giöõ vaät lieäu taùi taïo cuøi. Söï daãn truyeàn aùnh saùng (mm composite ñöôïc truøng hôïp): song song = 7.0, thuoân = 4.6. Coù 3 size vaø code maøu: Choát song song Ñoû: 1.0mm Vaøng: 1.2mm Xanh lam: 1.5mm Choát thuoân Ñen: 1.16-0.66mm Lavender: 1.32-0.78mm Xanh laù: 1.42-0.85mm Luscent Anchor Post System (Dentatus): choát sôïi thuûy tinh, trong suoát, thaáu quang vaø coù khaû naêng daãn truyeàn aùnh saùng. Coù 6 sizes, töø daøi 15 mm vaø ñöôøng kính 1 mm ñeán daøi 19 mm vaø ñöôøng kính 1.8 mm. Baát cöù khi naøo caàn ñieàu trò noäi nha laïi, Luscent Anchor coù theå ñöôïc thaùo ra deã daøng. Luscent Anchors posts coù theå gaén dính vôùi oáng tuûy vaø vaät lieäu taùi taïo cuøi ñeå taïo thaønh moät khoái ñoàng nhaát (mono-bloc). Twin Luscent Anchors Light Transmitting posts (Dentatus): Choát sôïi thuûy tinh trong, thuoân, coù thieát keá daïng ñoàng hoà caùt (2 ñaàu phình vaø moät vuøng heïp ôû giöõa choát) vaø moät raõnh doïc (baét ñaàu ôû gaàn ñaàu phía choùp, keát thuùc ôû giöõa choát, sau ñoù baét ñaàu laïi) giuùp taêng löu vaø choáng xoay. Coù 3 maøu vaø kích thöôùc (chieàu daøi 16.7mm): -Vaøng (nhoû): 2 choã phình 1.3 mm, phaàn giöõa choát 1.0 mm. -Ñoû (trung bình): 2 choã phình 1.5 mm, phaàn giöõa choát 1.2 mm. -Xanh (lôùn): 2 choã phình 1.6 mm, phaàn giöõa choát 1.4 mm. Modulus ñaøn hoài thaáp: 20.1 GPa vaø ñoä beàn uoán laø 579 MPa. Coù khaû naêng daãn truyeàn aùnh saùng 11.9 mW/cm2 (mm composite ñöôïc truøng hôïp= 5.6).
  8. 8. FibreKor (Pentron): choát sôïi thuûy tinh maøu traéng trong, coù beà maët song song. Thaønh phaàn theo troïng löôïng: sôïi thuûy tinh 42%, chaát ñoän 29% vaø nhöïa 29%. Choát size nhoû coù beà maët trôn laùng, trong khi choát size lôùn coù beà maët daïng raêng cöa suoát toaøn boä chieàu daøi choát. Daãn truyeàn aùnh saùng keùm (mm composite ñöôïc truøng hôïp= 0). Coù 6 size vaø code maøu: Ñoû: 1.0mm Lavender: 1.125mm Vaøng: 1.2mm Xanh laù: 1.375mm Xanh lam: 1.5mm Ñen: 1.7mm Choát sôïi thuûy tinh FibreKor Post (Pentron). Snowlight (Danville Materials): Choát sôïi thuûy tinh ñöôïc laøm giaøu zirconia/khung nhöïa epoxy, coù maøu traéng ñuïc (white opaque). Tæ leä chaát ñoän cao (60%) taïo cho chuùng ñoä beàn cao cho pheùp vieäc söû duïng vôùi size nhoû hôn, baûo toàn hôn. Daãn truyeàn aùnh saùng keùm: mm composite ñöôïc truøng hôïp = 1.6. Coù 4 size vaø code maøu: 10 (traéng): 0.9-0.6 mm 12 (vaøng): 1.2-0.7 mm 14 (ñoû): 1.3-1.0 mm 16 (xanh lam): 1.6-1.1 mm
  9. 9. Snowpost (Danville Materials): coù ñaëc ñieåm töông töï nhö Snowlight nhöng khoâng daãn truyeàn aùnh saùng. Choát söù zirconia (Zirconia Posts): Choát zirconia laàn ñaàu tieân ñöôïc giôùi thieäu bôûi Meyenberg vaø cs, hoï baùo caùo raèng ñoä beàn uoán (900−1200 MPa) cuûa loaïi choát naøy coù theå so saùnh ñöôïc vôùi vaøng ñuùc hoaëc titanium, vaø noù coù theå coù cuøng kích thöôùc vôùi choát hôïp kim vaøng hoaëc titanium [34]. Choát zirconia coù thaønh phaàn laø zirconium dioxide (ZrO2) ñöôïc laøm oån ñònh vôùi yttrium oxide, coù ñoä beàn uoán cao. [9] Hieän nay trong phuïc hình, zirconia laø moät vaät lieäu ñöôïc söû duïng roäng raõi do tính oån ñònh hoùa hoïc toát, ñoä beàn cô hoïc cao, ñoä cöùng cao vaø suaát ñaøn hoài töông töï hôïp kim theùp khoâng gæ. Thaåm myõ vaø töông hôïp sinh hoïc. Maøu traéng, ñuïc, caûn quang. Tuy nhieân, choát zirconia khoâng ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu cuûa moät choát lyù töôûng laø phaûi deã thaùo ra khi caàn ñieàu trò noäi nha laïi, bôûi vì gaàn nhö khoâng theå thaùo ñöôïc choát zirconia ra khoûi oáng tuûy khi coù thaát baïi xaûy ra [35]. Rung ñoäng sieâu aâm khoâng theå laøm vôõ naùt choát zirconia, maø chæ laøm gia taêng nhieät ñoä cuûa choát vaø beà maët chaân R [36]. Moät baát lôïi khaùc ñoù laø ñoä cöùng cuûa choát. Khaû naêng gaõy choát döôùi taùc duïng cuûa caùc löïc trong mieäng nhieàu hôn khaû naêng gaõy R [37]. Tuy nhieân, modulus ñaøn hoài cao cuûa choát zirconia laø 200 Mpa [38] laøm cho löïc stress ñöôïc truyeàn ñeán phaàn ngaø ít cöùng chaéc hôn, do ñoù cuõng daãn ñeán nöùt teùt chaân R [39]. Choát zirconia khoâng theå bò xoi moøn (etched), caùc taøi lieäu hieän coù cho thaáy söï daùn dính cuûa nhöïa (resins) vôùi vaät lieäu naøy laø khoâng noùi tröôùc ñöôïc vaø ñoøi hoûi caùc phöông phaùp daùn khaùc so vôùi söù thoâng thöôøng.[18] Khi moät cuøi R ñöôïc taùi taïo baèng composite treân moät choát zirconia, thì söï löu giöõ cuûa vaät lieäu taùi taïo cuøi cuõng laø moät vaán ñeà. Choát phaûi ñöôïc thoåi caùt (sand- blasted) vaø silan hoùa ñeå caûi thieän söï daùn dính nhöng raát khoù thaùo. Saûn phaåm: Biopost (Incermed,1900), Cerapost (Brasseler,1995), Cosmopost (Ivoclar,1998). Coù nhieàu kyõ thuaät taùi taïo cuøi treân choát zirconia: traùm composite resin tröïc tieáp, eùp nhieät loõi söù tröïc tieáp, vaø xöû lyù loõi söù giaùn tieáp [40]. VD: IPS Empress Cosmo Ingot (Ivoclar Vivadent) laø moät vaät lieäu söù thuûy tinh chöùa zirconia, ñöôïc söû duïng laøm vaät lieäu taùi taïo cuøi, noù ñöôïc eùp nhieät leân treân choát zirconia [41]. Ñoái vôùi kyõ thuaät xöû lyù loõi söù giaùn tieáp: Ceracap (Komet Brasseler) — laø moät loõi söù thuûy tinh laøm saün ñöôïc gaén vaøo choát CeraPost baèng xi maêng nhöïa [42].
  10. 10. Choát söù zirconia CosmoPost (Ivoclar Vivadent) vaø CeraPost (Brasseler USA). Ceracap vaø Cerapost (Brasseler). SÖÛA SOAÏN OÁNG MANG CHOÁT:  Söû duïng phim X quang chaån ñoaùn ñeå öôùc löôïng chieàu daøi choát.  Giöõ laïi 4-5mm gutta percha ôû choùp chaân R.  Söû duïng reamer ñeå xaùc ñònh chieàu daøi choát vaø loaïi boû gutta percha khoûi caùc thaønh oáng tuûy. Söû duïng muõi khoan nhoû nhaát ñeå thieát laäp chieàu daøi ban ñaàu.  Söû duïng nuùt chaën ñeå duy trì chieàu daøi ñuùng khi khoan oáng mang choát.  Keát thuùc vieäc söûa soaïn oáng mang choát ôû baát kyø choå cong naøo cuûa oáng tuûy.  Giöõ ñöôøng kính choát baèng vôùi ñöôøng kính oáng tuûy ñöôïc söûa soaïn ban ñaàu vaø khoâng laøm roäng oáng tuûy.  Söûa soaïn caøng baûo toàn moâ R caøng toát ñeå traùnh laøm yeáu R vaø nguy cô nöùt chaân R. GAÉN CHOÁT:  Choát ñöôïc gaén xi maêng hoaëc daùn dính vaøo trong chaân R, tuøy theo chaát löôïng moâ vaø vieäc choïn löïa loaïi choát. Choát thöïc hieän caû chöùc naêng cô hoïc vaø chöùc naêng sinh hoïc bôûi vieäc baûo veä söï bít kín vuøng choùp traùnh khoûi söï laây nhieãm vi khuaån trong tröôøng hôïp coù keõ hôû ôû phaàn thaân R. Choát ñöôïc ñaët ñeå giöõ phaàn traùm taùi taïo ôû thaân R chöù khoâng laøm vöõng chaéc hay gia coá cho R.  Choát phaûi ñuû daøi ñeå coù theå ñaùp öùng ñöôïc caùc yeâu caàu sinh cô hoïc maø khoâng gaây nguy hieåm cho söï toaøn veïn cuûa chaân R. Caùc thoâng soá chuaån cho vieäc ñaët choát ôû R coù moâ nha chu bình thöôøng:  Tröôøng hôïp gaén xi maêng khoâng daùn (chæ ñoái vôùi choát kim loaïi):[25]
  11. 11. • 2/3 chieàu daøi oáng tuûy. • Phaàn choát môû roäng vaøo chaân R ít nhaát laø baèng vôùi chieàu daøi cuûa core. • 1/2 chieàu daøi chaân R ñöôïc naâng ñôõ bôûi xöông.  Tröôøng hôïp gaén xi maêng daùn (choát sôïi) :[26],[27] • 1/3 ñeán 1/2 chieàu daøi oáng tuûy. • Phaàn môû roäng vaøo chaân R baèng chieàu daøi cuûa core.  Gaén choát khoâng kim loaïi vôùi xi maêng nhöïa.  Silan hoùa choát sôïi thuûy tinh vaø choát sôïi thaïch anh ñeå caûi thieän söï daùn dính.  Sealer chöùa eugenol öùc cheá söï truøng hôïp cuûa xi maêng nhöïa. Yeâu caàu baùc só noäi nha söû duïng sealer khoâng chöùa eugenol.  Söû duïng chaát laøm saïch xoang (cavity cleaner) tröôùc khi gaén choát.  Söû duïng lentulo hoaëc ñaàu bôm ñeå ñaët xi maêng gaén vaøo trong oáng mang choát.  Chæ traùm taùi taïo thaân R baèng composite khi söû duïng choát sôïi. CHOÁT VAØ CUØI GIAÛ ÑUÙC  Trong nhieàu naêm, choát vaø cuøi giaû kim loaïi ñuùc laø phöông phaùp truyeàn thoáng ñeå taùi taïo laïi cuøi cho maõo R. Phaàn choát coù beà maët trôn laùng, ñoä thuoân phuø hôïp vôùi ñoä thuoân cuûa oáng tuûy ñöôïc laøm töø hôïp kim raát quí (high noble alloys), maëc duø hôïp kim quí vaø hôïp kim thöôøng cuõng ñaõ ñöôïc söû duïng trong nha khoa. Hôïp kim quí duøng ñeå cheá taïo choát coù ñoä cöùng cao (80-100 GPa), ñoä beàn cao (1500 MPa), vaø khaû naêng khaùng aên moøn raát toát.[19]  Moät öu ñieåm cuûa heä thoáng choát/cuøi giaû ñuùc laø phaàn cuøi giaû dính lieàn vôùi choát, neân phaàn cuøi giaû khoâng phuï thuoäc vaøo phöông tieän cô hoïc ñeå löu giöõ choát. Heä thoáng naøy ngaên ngöøa ñöôïc vieäc core bò taùch rôøi ra khoûi choát vaø chaân R (khi caáu truùc R coøn laïi quaù ít). Tuy nhieân, heä thoáng naøy cuõng coù moät soá nhöôïc ñieåm. Caáu truùc R coøn toát bò loaïi boû nhieàu (vuøng leïm) ñeå taïo ñöôøng thoaùt cho vieäc laép choát vaøo hoaëc laáy choát ra. Thuû thuaät gaây toán keùm veà thôøi gian (caàn 2 laàn heïn) vaø chi phí labo. Vieäc ñuùc kim loaïi thaønh moät caáu truùc coù phaàn cuøi giaû lôùn vaø choát ñöôøng kính nhoû coù theå gaây ra boït, loã roã (porosity) trong vaøng ôû giao dieän choát/cuøi. Gaõy kim loaïi ôû giao dieän choát/cuøi khi beänh nhaân thöïc hieän chöùc naêng daãn ñeán thaát baïi cuûa phuïc hình. Quan troïng nhaát, heä thoáng choát/cuøi giaû ñuùc coù tæ leä gaõy, teùt chaân R treân laâm saøng cao hôn choát cheá taïo saün.[20],[21]  Choát ñuùc caøng khít saùt vôùi oáng mang choát caøng toát ñeå coù ñöôïc söï löu giöõ toái öu. Khi coù vaønh ñai (ferrule), choát/cuøi giaû ñuùc coù söï khaùng gaõy cao hôn cuøi taùi taïo baèng composite treân choát kim loaïi laøm saün hoaëc choát sôïi carbon.[22] Choát ñuùc coù hieäu quaû löu giöõ ít hôn vaø coù tæ leä thaát baïi cao hôn so vôùi choát coù caùc maët song song laøm saün. Trong moät nghieân cöùu hoài cöùu kinh ñieån (1-20 naêm) ôû 1273 R ñaõ ñöôïc noäi nha, 245 (19.2%) caùc R ñöôïc phuïc hoài vôùi choát/cuøi ñuùc thuoân. Trong soá ñoù, 12.7% ñöôïc coi laø thaát baïi, tæ leä naøy cao hôn so vôùi caùc heä thoáng choát thuï ñoäng khaùc ñöôïc söû duïng. Moái quan taâm ñaëc bieät laø 39% thaát baïi daãn tôùi vieäc R khoâng theå phuïc hoài ñöôïc vaø caàn phaûi nhoå. 36% thaát baïi laø do maát löu giöõ, vaø 58% do gaõy nöùt chaân R. Taùc giaû cho raèng caùc choát thuoân, coù beà maët trôn laùng coù hieäu öùng “wedging” döôùi löïc taûi chöùc naêng, ñieàu naøy daãn ñeán nguy cô gaõy nöùt chaân R cao.[23]
  12. 12.  Moät nghieân cöùu hoài cöùu 6 naêm cho thaáy tæ leä thaønh coâng > 90% vôùi choát/cuøi giaû ñuùc.[24] Tæ leä thaát baïi thaáp hôn vaø gaõy chaân R ít hôn do söï hieän dieän cuûa vaønh ñai (ferrule) coù kích thöôùc ñaày ñuû vaø ñöôïc söûa soaïn caån thaän. Tæ leä thaát baïi cao hôn cuõng coù theå do caùc choát coù chieàu daøi ngaén hôn so vôùi chieàu daøi ñöôïc khuyeán caùo. Moät raõnh cho xi maêng doïc theo truïc cuûa choát gaây ra ít stress hôn treân phaàn moâ coøn laïi. Taøi lieäu tham khaûo: 1. Weine FS. Endodontic therapy. 4th ed. St. Louis: Mosby; 1996: 653-697. 2. Singh SV. Redefining Post and Core. Impression 2015: 14(2):862. 3.Zhi-Yue L, Yu-Xing Z. Effect of post-core design and ferrule on fracture resistance of endodontically treated maxillary central incisors. J Prosthet Dent 2003; 89: 368-373. 4. Fraga RC, Chaves BT, Mello GS, Siquera JF Jr. Fracture resistance of endodontically treated roots after restoration. J Oral Rehabil 1998; 25: 809-813. 5. Robbins JW, Earnest LA, Schumann SD. Fracture resistance of endodontically-treated cuspids. Am J Dent 1993; 3: 159-161. 6. Morgano SM. Restoration of pulpless teeth: application of traditional principles in present and future contexts. J Prosthet Dent 1996; 75: 375-380. 7. Akkayan B, Gulmez T. Resistance to fracture of endodontically treated teeth restored with different post systems. J Prosthet Dent 2002; 87: 431-437. 8. Singh SV, Chandra A, Pandit IK. A new classification of post and core. Ind J Rest Dent, 2015;4(3):56-58. 9. Kenneth M. Hargreaves, Steven Cohen. Pathways of the Pulp. 10th edition. Elsevier Science; 2011:783-784. 10. Duret B, Reynaud M, Duret F. New concept of coronoradicular reconstruction: the Composipost. Chir Dent Fr 1990; 60: 131-141. 11. King P A, Setchell D J. An in vitro evaluation of a prototype CFRC prefabricated post developed for the restoration of pulpless teeth. J Oral Rehabil 1990; 17: 599-609. 12. Asmussen E, Peutzfeldt A, Heitmann T. Stiffness, elastic limit, and strength of newer types of endodontic posts. J Dent 1999; 27: 275-278. 13. Nupur Jhavar, Sarvesha Bhondwe, Vishal Mahajan, Rohit Dhoot. Recent Advances in Post Systems: A Review. Journal Of Applied Dental and Medical Sciences 1(3);2015. 14. Balbosh A, Kern M: Effect of surface treatment on retention of glass-fiber endodontic posts. J Prosthet Dent 95:218–223, 2006. 15. Ferrari M, Vichi A, Mannocci F, Mason PN: Retrospective study of the clinical performance of fiber posts. Am J Dent 13(Spec No):9B–13B, 2000. 16. Signore A, Benedicenti S, Kaitsas V, Barone M, Angiero F, Ravera G: Long-term survival of endodontically treated, maxillary anterior teeth restored with either tapered or parallel- sided glass-fiber posts and full-ceramic crown coverage. J Dent 37:115–121, 2009. 17. D’Arcangelo C, D’Amario M, Vadini M, De Angelis F, Caputi S: Influence of surface treatments on the flexural properties of fiber posts. J Endod 33:864–867, 2007.
  13. 13. 18. Blatz MB, Sadan A, Kern M: Resin-ceramic bonding: a review of the literature. J Prosthet Dent 89:268–274, 2003. 19. Council on Dental Materials, Instruments, and Equipment, American Dental Association: Classification system for cast alloys. J Am Dent Assoc 109:766, 1984. 20. Drummond JL, Toepke TR, King TJ: Thermal and cyclic loading of endodontic posts. Eur J Oral Sci 107:220, 1999. 21. Sirimai S, Riis DN, Morgano SM: An in vitro study of the fracture resistance and the incidence of vertical root fracture of pulpless teeth restored with six post-and-core systems. J Prosthet Dent 81:262, 1999. 22. Marchi GM, Mitsui FH, Cavalcanti AN: Effect of remaining dentine structure and thermal- mechanical aging on the fracture resistance of bovine roots with different post and core systems. Int Endod J 41:969–976, 2008. 23. Sorensen JA, Martinoff MD: Intracoronal reinforcement and coronal coverage: a study of endodontically treated teeth. J Prosthet Dent 51:780–784, 1984. 24. Bergman B, Lundquist P, Sjögren U, Sundquist G: Restorative and endodontic results after treatment with cast posts and cores. J Prosthet Dent 61:10–15, 1989. 25. Goodacre CJ, Spolnik KJ: The prosthodontic management of endodontically treated teeth: a literature review. II. Maintaining the apical seal. J Prosthodont 4:51, 1995. 26. Dietschi D, Duc O, Krejci I, Sadan A: Biomechanical considerations for the restoration of endodontically treated teeth:a systematic review of the literature–Part 1— Composition and micro- and macrostructure alterations. Quintessence Int 38:733–743, 2007. 27. Reeh ES, Douglas WH, Messer HH: Stiffness of endodontically treated teeth related to restoration technique. J Dent Res 68:540–544, 1989. 28. D.N. J.Ricketts, C.M.E.Tait , A.J. Higgins. Post and core systems, refinements to tooth preparation and cementation. British Dental Journal; 2005 (198): 533-541. 29. William T Johnson; Color atlas of Endodontics; W B Saunders Company. USA; 132. 30. Kedici SP, Aksut AA, Kilicarslan MA, Bayramoglu G, Gokdemir K. Corrosion behaviour of dental metals and alloys in different media. J Oral Rehabil 1998; 25: 800-808. 31. Bergman M, Bergman B, Soremark R. Tissue accumulation of nickel released due to electrochemical corrosion of nonprecious dental casting alloys. J Oral Rehabil 1980;7: 325- 330. 32. Newman S, Chamberlain RT, Nunez LJ. Nickel solubility from nickelchromium dental casting alloys. J Biomed Mater Res 1981; 15: 615-617. 33. Bearden LJ, Cooke FW. Growth inhibition of cultured fibroblasts by cobalt and nickel. J Biomed Mater Res 1980; 14: 289-309. 34. Meyenberg KH, Luthy H, Schaerer P. Zirconia posts: a new all-ceramic concept for nonvital abutment teeth. J Esthet Dent 1995; 7: 73-80. 35. Mannocci F, Ferrari M, Watson TF. Intermittent loading of teeth restored using quartz fiber, carbon-quartz fiber, and zirconium dioxide ceramic root canal posts. J Adhes Dent 1999; 1: 153-158.
  14. 14. 36. Satterthwaite JD, Stokes AN, Frankel NT. Potential for temperature change during application of ultrasonic vibration to intra-radicular posts. Eur J Prosthodont Rest Dent 2003; 11: 51-56. 37. Dilmener FT, Sipahi C, Dalkiz M. Resistance of three new esthetic post-and-core systems to compressive loading. J Prosthet Dent 2006; 95: 130-136. 38. Guazzato M, Albakry M, Ringer SP, Swain MV. Strength, fracture toughness and microsructure of a selection of allceramic materials. Part II. Zirconia- based dental ceramics. Dent Mater 2004; 20: 449-456. 39. Bateman G, Ricketts DN, Saunders WP. Fibre-based post systems: A review. Br Dent J 2003; 195: 43-48. 40. Paul SJ, Werder P. Clinical success of zirconium oxide posts with resin composite or glass- ceramic cores in endodontically treated teeth: a 4-year retrospective study. Int J Prosthodont 2004; 17: 524-528. 41. Ivoclar Vivadent. CosmoPost / IPS Empress Cosmo Ingot Scientific Documentation, 2002, pp. 9. 42. Pontius O, Hutter JW. Survival rate and fracture strength of incisors restored with different post and core systems and endodontically treated incisors without coronoradicular reinforcement. J Endod 2002; 28: 710-715.

×