Kanser tarama

999 views

Published on

Kanser tarama

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
999
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
75
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Cancer accounts for nearly one-quarter of deaths in the United States, exceeded only by heart diseases. In 2004, there were 553,888 cancer deaths in the US.
  • Lung cancer is, by far, the most common fatal cancer in men (31%), followed by prostate (9%), and colon & rectum (9%). In women, lung (26%), breast (15%), and colon & rectum (10%) are the leading sites of cancer death.
  • Lung cancer is currently the most common cause of cancer death in women, with the death rate more than two times what it was 25 years ago. In comparison, breast cancer death rates were virtually unchanged between 1930 and 1990, but have since decreased by about 24%. The death rates for stomach and uterine cancers have decreased steadily since 1930; colorectal cancer death rates have been decreasing for over 50 years.
  • Women worldwide are having fewer children in their lifetimes, from an average of five children born per woman in the 1950s to below three in 2000. All of the most recent projections put forth by the UN assume that levels of childbearing will continue to decline in the next century.
  • In the United States, approximately 50 million women undergo a Pap test each year. Of those, about 7-8% will have an abnormal result. This pyramid shows the break-down of Pap test abnormalities by frequency: About 2 million women have atypical squamous cells (ASC), 1.25 million have low-grade abnormalities (LSIL), about 300,000 have high-grade abnormalities (HSIL) and about 12,000 have cervical cancer each year. This pyramid also indicates the breakdown of abnormal Pap tests by by their proximity to normal or cancer. The higher up you go, the worse the abnormality. Fortunately, the most common abnormal findings on a Pap are minimally abnormal changes or low-grade abnormalities with the high-grade pre-cancer or cancer changes being much less frequent.
  • Kanser tarama

    1. 1. JİNEKOLOJİKKANSERLERDE TARAMA Prof.Dr.Aydan Asyalı Biri Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD
    2. 2. KANSER NEDİR? Vücudu oluşturan hücrelerin kontrolsüz ve anormal şekilde çoğalmaları sonucunda ortaya çıkan hastalıktır Hücreler önce bulunduğu yerde sınırsız bir çoğalır ve uzak yerlerde yayaılma ve çoğalma yeteneği (metastaz) gelişir Genlerdeki mutasyon denilen değişikliklere bağlı kazanılmış işlev bozukluğuyla oluşur Tüm doku ve organlarda kanser oluşabilir
    3. 3. Ölüm nedenleri, 2006 % 1. Heart Diseases 652,486 27.2 2. Cancer 553,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 150,074 6.3 4. Chronic lower respiratory diseases 121,987 5.1 5. Accidents (Unintentional injuries) 112,012 4.7 6. Diabetes mellitus 73,138 3.1 7. Alzheimer disease 65,965 2.8 8. Influenza & pneumonia 59,664 2.5 9. Nephritis 42,480 1.8 10. Septicemia 33,373 1.4Source: US Mortality Public Use Data Tape 2004, National Center for Health Statistics, Centers for Dis.Cont.& Prevention,2006.
    4. 4. Kanserlere bağlı ölüm 2007Lung & bronchus 31% Erkek Kadın 26% AK 289,550 270,100Prostate 9% 15% MemeColon & rectum 9% 10% Colon & rectumPancreas 6% 6% PancreasLeukemia 4% 6% Ov erLiver & intrahepatic 4% 4% Leukemia bile duct 3% Non-HodgkinEsophagus 4% lymphomaUrinary bladder 3% 3% Uterine corpusNon-Hodgkin 3% 2% Brain/ONS lymphoma 2% Liver & intrahepaticKidney 3% bile ductAll other sites 24% 23% All other sites ONS=Other nervous system. Source: American Cancer Society, 2007.
    5. 5. Kadınlarda sık görülen kanserler 1.Meme 2.Kolon-rektum 3.Akciğer kanseri 4.Jinekolojik kanserler
    6. 6. Kadınlarda kanserden ölüm oranları, 1930-2003100 Rate Per 100,000 80 60 Lung & bronchus 40 Uterus Breast Colon & rectum 20 Stomach Ovary Pancreas 0 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1980 1985 1990 1995 2000 1930 1975 *Age-adjusted to the 2000 US standard population. Source: US Mortality Public Use Data Tapes 1960-2003, US Mortality Volumes 1930-1959, National Center for Health Statistics, Centers for Disease Control and Prevention, 2006.
    7. 7. TÜRKİYE’DE KADINLARDA SIK GÖRÜLEN KANSERLER ,2001 (Sağlık Bakanlığı Verileri) YILLIK YENİ ORGANLAR VAKA SAYISI % VAKA (Yüzbinde )MEME 4307 25,42 12,87YUMURTALIK-SERVİKS 1414 8,34 4,53MİDE 903 5,32 2,70CİLT 963 5,68 2,88AKCİĞER 811 4,78 2,42DİĞER 8552 50,46 27,44TOPLAM 16950 100,5 50,66
    8. 8. Türkiye’de Kadın KanserleriGlobocan 2002, IARC
    9. 9. Jinekolojik Kanserler Ülkemizde Jinekolojik kanserler: Tüm kanserlerin % 15,9 ‘ u jinekolojik kanserlerdir Rahimağzı kanseri sıklığı % 3,9 Rahim kanseri % 4 Yumurtalık ve diğer kanserlerin sıklığı ise % 6.1
    10. 10. Kanserde Erken Tanı Kanserin ideal tedavisi erken tanınmasına bağlıdır Bazı kanserler erken dönemde (premalign) tanınabilmekte ve uygun tedavi ile gelişimi önlenmektedir Erken tanı ile %50 olan kür oranları %95’lere yükseltilebilir
    11. 11. Kanserde Erken Tanı Normal hücrelerin kanser hücrelerine dönüşme sürecine “karsinogenez” denir Karsinogeneze çevresel, bireysel genetik faktörler ve sosyal alışkanlıklar neden olmaktadır Karsinogenez bazı kanserlerde kısa, bazılarında ise uzundur Uzun olanlarda erken tanı çok önemlidir
    12. 12. Kanserde Erken Tanı Tarama testleri ile erken tanı yapılabilir Tarama; asemptomatik bir populasyonda, belirli aralıklarla sistematik olarak uygulanan medikal bir prosedürdür
    13. 13. Tarama AMAÇ Preklinik Evre Erken TanıKonservatif Sürvival cerrahi artışı
    14. 14. Tarama Jinekolojik kanserler yumurtalık (over) kanseri hariç erken tanınabilme koşullarına sahiptir Her muayenede görüntülenebilirler elle doğrudan muayene ebilirler Tarama testlerinin belli zaman aralıklarında yapılması hastalıkların daha erken dönemde tanınmasına olanak sağladığı için önemlidir Bu zaman aralığı düşük riskli kadınlar için yılda bir kez, yüksek riskli kadınlar (örn: çok eşlilik) için daha sık örneğin 6 ayda bir kez olmalıdır
    15. 15. Jinekolojik Kanserlerde Tarama Serviks Kanseri (CxCa)3 Endometrium Kanseri (ECa)1 Over Kanseri (OCa)2 Vulva Kanseri Vajina Kanseri Tuba Kanseri
    16. 16. Endometrium(rahim) Kanseri Rahimin en iç tarafındaki rahim boşluğunu da çevreleyen tabakaya rahim iç zarı ya da endometrium denir Endometriumda görülen kansere endometrium veya rahim kanseri denir Görülme sıklığı100 000 kadında 70-134 olgu olarak bildirilmektedir Postmenopozal dönemde 1000 kadında senede 1-2 vaka gibi yüksek oranlarda görülür Gelişmiş ülkelerde en sık görülen jinekolojik kanserdir Ancak gelişmekte olan ülkelerde hala rahimağzı kanseri ilk sıradadır
    17. 17. Risk Faktörleri Risk faktörleri karşılanmamış östrojenle ilgilidir 1-Erken menarş 2-Doğum yapmayan kadınlar 3-Geç menopoz 4-Ailede endometrium kanseri 5-Şişmanlık (9-23 kg fazla kilo ile risk 3 kat, 23 kg”dan çok kilo ile risk 10 kat artmıştır) 6-Hayvansal yağ kullanımı ile artar 7-Tamoksifen tedavisi alanlarda risk artar
    18. 18. Endometrium Kanserinde Tarama Lezyonların erken bulgu verir (vajinal kanama) Pap smear’in etkin değildir TVUSG’nin premenopozal populasyonda anlamlı sonuç vermez Spesifik tümör belirteçleri yoktur Rutin Tarama önerilmez
    19. 19. Endometriyum Kanserinde Tarama 1-Postmenopozal dönemdeki östrojen tedavisi alan kadınlar 2-Postmenopozal dönemdeki şişman kadınlar 3-Ailede endometrium, yumurtalık, meme kanseri hikayesi olanlar 4-52 yaşından sonra menopoza girenler 5-Premenopozal dönemde düzenli kanama olmayan hastalar (polikistik over hastalığı,…)Yüksek riske sahip kadınlarda tarama yapılmalıdır
    20. 20. Endometrium Kanserinde Tarama ? Sitoloji TVUSG Ofis histereskopi Sonohisterografi Tümör belirteçleri
    21. 21. Over (Yumurtalık) Kanseri Overlerden histolojik olarak çeşitli kanserler gelişir En sık görülen yumurtalığın epitel dokusu kaynaklı kanserleridir (100 000 kadında 11-15) 50 yaş üzerinde sık görülürler En öldürücü jinekolojik kanserlerdir
    22. 22. Risk Faktörleri 1-40 yaş üstünde olmak 2-Beyaz ırktan olmak 3-Hiç doğurmamış olmak 4-Endometrium ve meme kanseri olmak 5-Ailede over kanseri öyküsü
    23. 23. Over Kanserleri Epitelyal over kanserlerinde (EOC) yaşam beklentisi  Erken evrede %80-90  İleri evrede %15-25 Erken evrede tanı %25
    24. 24. Over Kanserleri Tarama Asemptomatik kadınlarda bir erken EOC tesbiti için 10.000 rutin muayene gereklidir Over kanserinde etkin bir kitlesel tarama yöntemi yoktur Rutin tarama önerilmez
    25. 25. Over Kanseri Tarama Tarama için bazı güncel öneriler mevcuttur: 1-Ailesinde over kanseri olmayan kadınlarda yılda bir rektovajinal pelvik muayene ve tam bir aile öyküsü alınması 2-Ailede over kanseri olan kadınlar yıllık rektovajinal muayene, CA- 125 ve transvajinal ultrason ile izlenmelidir 3-Birinci dereceden akrabalarından iki ya da daha fazla kişide over kanseri olan hastalar %3 oranında ailesel over kanseri olma riski taşırlar. Eğer varsa BRCA 1 testi bunları tanımaya yardım eder
    26. 26. Over Kanserinde Tarama OCa’da sadece hedeflenmiş tarama önerilebilir  50 yaş üzerindeki kadınlar  Birinci veya ikinci dereceden akrabalarından en az birisinde OCa olan 30 yaş üzerindeki kadınlar  Herediter over kanseri olan 30 yaş üzerindeki kadınlarYüksek riske sahip kadınlarda tarama yapılmalıdır
    27. 27. Tarama Stratejileri Risk faktörleri Postmenopozal Familyal Over Kanserli Olgular OlgularSerum Tümör Marker’ları Genetik Testler (CA 125 tayini) (BRCA tayini) TVUSG
    28. 28. Tarama yöntemleri Tek tetkik  TVUSG ile görüntüleme  Serum tümör belirteçleri  Tek belirteç  Belirteç panelleri  Genetik testler Ardışık tarama ??? Kombine tarama ???
    29. 29. Serviks Kanseri Serviks, rahmin alt 1/3 kısmını oluşturan, vajinayı rahim boşluğuna bağlayan 2-4cm’lik yapıdır Vajina yüzeyini döşeyen dokuyla serviksin iç yüzeyini döşeyen dokunun kesiştiği transformasyon zonu (değişim bölgesi) adı verilen yerde başlayan bir kanser türüdür. Serviks kanseri, kanser öncesi evrelerden geçerek gelişir
    30. 30. Serviks Kanseri Rahimağzı(serviks) kanseri ülkemiz dahil birçok ülkede kadın genital organ kanserleri içinde en sık görülen kanserdir Ancak gelişmiş ülkelerde tarama yöntemlerinin etkili kullanımı sayesinde, serviks kanseri kadın genital kanserleri arasında 3. sıraya düşmüştür Ortalama teşhis yaşı 52,2 olup en sık 50-59 yaşlar arasında
    31. 31. Dünyada Yıllık Yeni Serviks Kanseri Vakaları -2002Note: Rates are age-standardized, meaning they permit international comparison in spite of varying age structures.Source: J. Ferlay et al., International Agency for Research on Cancer, WHO, GLOBOCAN 2002 Database, 2004.
    32. 32. Risk faktörleri1-Erken yaşta cinsel deneyim2-Kadının çok eşli olması3-Kadının partnerinin çok eşli olması4-Sigara (iki kat artar)5-Oral kontraseptif kullanımı??6-Bağışıklık sisteminin zayıfladığı, böbrek nakli, AIDS hastalarında herhangi bir kanser riski artmıştır7-Düşük sosyoekonomik düzey8-Serviks ca cinsel yolla bulaşan bir hastalık
    33. 33. Serviks Yapısı
    34. 34. Serviks kanserinin etkeni nedir? Etken ajan insan papilloma virüsüdür (HPV)  HPV cinsel ilişki ile geçer  Birçok HPV tipi vardır  Düşük riskli tipler siğile neden olur  Yüksek riskli tipler ise kanser öncüsü lezyonlara ve kansere yol açar
    35. 35. Servikal Karsinogenezisin Doğal Öyküsü Persistans (>1 yıl) Enfeksiyon HPV Progresyon İnvazyonNormal Prekanser Kanser enfekteServiks Klirens Regresyon serviks Hafif sitolojik anomaliler ve/veya serokonversiyon
    36. 36. Serviks Kanseri Öncü Hücreleri (CIN) Kanser gelişmeden önce serviksde bulunan hücreler kanser öncüsü hücreler oluştururlar (CIN) Yüzey doku içinde sınırlıdır. Yüzey doku içinde kan ve lenf damarı bulunmadığından metastaz yapma olasılığı yoktur. İyileştirilmediğinde yüzey dokuyu aşabilir
    37. 37. Yüzey dokudan derin dokuya yaygın kanser gelişim süreciNormal 2yıl CIN-I 9 yıl CIN-II/III 3ay-2yıl KANSER Düşük Dereceli Yüksek Derceli Kanser Öncüsü Hücre Kanser Öncüsü Hücre
    38. 38. Tüm Dünyadaki HPV ile İlişkili Yıllık Yeni Olgu Sayıları 500 bin servikal kanser 10 milyon CIN II-III 30 milyon CIN I 30 milyon Genital Siğil
    39. 39. HPV bulaşan kadınlar kanser mi olacaklar? HAYIR Çoğunluğunda HPV temizlenir Sadece HPV’nin persiste kaldığı kadınlar, servikal kanser riski altındadır
    40. 40. Serviks Kanserinde Tarama Konvansiyonel servikal sitoloji Sıvı bazlı sitoloji (ThinPrep, CytoRich, AutocytePrep, Cytoscreen,Papspin) AutoPap sistemleri (Papnet, Autopap, Autocyte Screen) HPV testleri Vizüel inspeksiyon (VIA,VILI) Servikografi Servikal fluoresan spektroskopi Multispektral dijital kolposkopi Sankaranarayanan R, Int J Gynaecol Obstet. 2005 Milbourne A, Gynecol Oncol. 2005 McNeeley SG, Am J Obstet Gynecol, 2003
    41. 41. Tarama insidans ve mortaliteyi azaltır Düzenli tarama yapılan grupta İnsidans:7.1/100.000 Mortalite:2.3/100.000 Daha az tarama yapılan grupta İnsidans:15.3/100.000 Mortalite 3.5/100.000 Tarama sayesinde preinvazif kanserlerin insidansında bir artış gözlenmiştir 1971’de 10/100.000 1995’te 80/100.000 American Cancer Society, 2001 Quinn M, BMJ,1999
    42. 42. Pap Test nedir ? Serviks üzerinden ve kanalından toplanan hücreler bir cama yayılır, tespit edilir ve özel boya ile boyanarak hücrelerde anormallik olup olmadığı araştırılır Kanser öncüsü lezyonlarla ilgili (AGUS, ASCUS, ASC-H, LGSIL, HGSIL) hücresel anormallikler kanser oluşmadan önce tedavi edilebilir Erken evre kanser teşhis edilir ve tam olarak tedavisi mümkündür
    43. 43. Ayre® Spatülü
    44. 44. Endoservikal Fırça
    45. 45. Cervex-Brush ®
    46. 46. Sıvı-Bazlı Sitoloji Daha temiz ve debrissiz bir görüntü sağlar Yetersiz sitoloji sıklığını azaltır Sitolojik testin sensitivitesini artırır Pahalı ekipman ve donanımlı personel gerektirir Düşük grade’li lezyon tanısında artış önemli dezavantajıdır Küresel olarak bu teknolojiye ulaşım sınırlıdır
    47. 47. Conventional Liquid-Based
    48. 48. HPV testleri HC-II On üç high-risk HPV tipi için spesifik prob vardır. (16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, ve 68). Nonradyoaktif alkalin fosfataz reaksiyonu ile sandeviç hibriditizasyon temelinde modifiye ELISA tekniğidir. HPV oligonucleotide microarray On beş yüksek riskli ve 7 düşük riskli olmak üzere 22 tip spesifik prob içerir.Modifiye PCR teknolojisi kullanılır. (16,18,31,33,35,39,45,51,52,56,58,59,66,68,69— 6,11,34,40,42,43,44) NASBA (Nucleic Acid Sequence Based Amplification): hrHPV mRNA 16,18,31,33,45 tipleri için tek ürün.(Persistence). Kim CJ, Gynecol Oncol , 2003
    49. 49. VIA,VILI, VIAM Düşük gelirli toplumlarda servikal prekanseröz lezyonların saptanmasında sitolojiye alternatif olarak kullanılabilecek etkili, pratik ve ucuz yöntemler araştırılmaktadır. Bu toplumlarda sitoloji bazlı tarama programları için gereken altyapı sorunlarının aşılması hedefinden doğmuştur.
    50. 50. VIA,VILI, VIAM Doktor dışındaki tıbbi personele (genellikle hemşirelere) kısa süreli (örneğin; 2 haftalık) bir eğitim programı uygulanır. Bu eğitim tecrübeli hekimler eşliğinde teorik ve pratik olarak yapılır.
    51. 51. DVI SınıflamasıDVI* GörünümPozitif Lökoplaki alanları Polip Ülser Aseto-white alanlar Ekzofitik görünüm Deforme eski yırtıklarNegatif Düz, pembe, üniform Aseto-white değişim olmaksızın ektropion *DVI: Direkt vizüel inspeksiyonEl-Shalakany A, J Low Genit Tract Dis, 2004
    52. 52. VIA,VILI, VIAM Elde edilen bulgulara göre hastalar 4 kategoriden birine ayrılır. 1. Test pozitif 2. Test negatif 3. Kanser (?) 4. Belirsiz (şüpheli)Test negatif dışındaki kadınlara ileriaraştırmalar uygulanır.
    53. 53. Sitoloji ve alternatif testler Sitoloji(%) HPV (%) VIA(%) VIAM(%) VILI Sensitivite 57.4 62.0 59.7 64.9 75.4 Spesifite 98.6 93.5 88.4 86.3 84.3 Shastri SS, Bull World Health Organ. 2005
    54. 54. Servikografi Sitolojiye alternatif bir başka yöntemdir. Önce servikse %5’lik asetik asit uygulanır, daha sonra serviksin fotoğrafı çekilir. Kamera yüksek yoğunlukta ışık kaynağına ve bir flaşa sahiptir. Çekilen filmler deneyimli hekimler tarafından değerlendirilir. Bir saatlik bir sürede yaklaşık 160 hasta değerlendirilebilir. Kitlesel taramalar için uygun bir yöntem olabilir.
    55. 55. Kombine Tarama Testleri (Sitoloji + HPV-DNA) Yüksek riskli HPV-DNA ve sitolojik testlerin kombine kullanımı, 30 yaş ve üzeri kadınlarda kabul edilmiştir (FDA, 2003) ACS ve ACOG her iki komponentin negatif olduğu kadınlarda, tarama aralıklarının 3 yıldan az olmamasını önermiştir  Neden 30 yaş ve üzeri 30 yaş altında HPV prevalansı en yüksek noktadadır. 30 yaş üzerinde HPV pozitifliği, persistan hastalık ve servikal hastalıkla koraledir  Neden 3 yıldan uzun tarama aralığı Kombine testin en önemli etkinlik parametresi negatif prediktif değeridir. Testin negatifliğinde 3 yılda serviks Ca gelişme riski çok zayıftır
    56. 56. Tarama nasıl yapılmalıdır 1-İlk vajinal ilişkiden üç yıl sonra tarama başlamalıdır HPV ile karşılaşmadan sonraki 3-5 yıl içinde önemli servikal lezyon oluşmamaktadır Bu zaman aralığında oluşacak lezyonların çoğunluğu spontan geriler Genç yaşta HPV klirensi hızlıdır Daha erken tarama, çoğunluğu gerileyip kaybolacak lezyonlar için gereksiz müdahalelere yol açar
    57. 57. Tarama nasıl yapılmalıdır 2-En geç 21 yaşında başlamalıdır Serviks Ca insidansı  15-19 yaş  0/100.000  20-24 yaş  1.7/100.000 21 yaşına kadar kadınların büyük çoğunluğunun vajinal ilişkileri olabileceği varsayılmıştır
    58. 58. Tarama nasıl yapılmalıdır 3- 30 yaşına kadar 1-2 yılda bir kez test  Bu yaşta HSIL oranı yüksektir  CIN 2-3’ün kür oranları yüksek (%90-97), rekürrens oranları düşüktür ACOG yıllık, USPSTF 3 yıllık aralarla tarama önerirken, ACS sıvı-bazlı sitoloji ile 2 yılda bir tarama yapılabileceğini bildirmektedir  Sıvı-bazlı sitolojinin sensitivitesi yüksektir  Ancak yüksek oranda düşük-dereceli lezyon tanısı konmaktadır Kulasingam, 2002; Soslow, 2002 Kartman, 2002; ACOG, 2003 ACS, 2002; USPSTF, 2003
    59. 59. Tarama nasıl yapılmalıdır 4- 30 yaşından sonra 2-3 yılda bir test ( ACOG ve ACS)  Koşullar  Önceden düzenli tarama  3 ardışık Pap test negatif  DES öyküsü yok  İmmünkompromize değil  CIN 2-3 hikayesi yok USPSTF ise 3 yılda bir tarama önermektedir  3 yıldan sık aralarla taramanın yararını gösteren kanıt yoktur Soslow, 2002; ACOG, 2003; ACS, 2002; USPSTF, 2003
    60. 60. Neden sürekli Pap test tekrarlanmalıdır ? Pap test mükemmel değildir Anormallikler son testten sonra oluşabilir Anormalliklerin oluşması ve saptanabilmesi birçok yılı alabilir Yeni cinsel partner varsa risk de değişmiştir
    61. 61. TARAMAYA NE ZAMAN SON VERİLMELİDİR? İyi taranmış, düşük riskli kadınlarda  65 (USPSTF, 2003) veya  70 (ACS, 2002) yaşında tarama sonlandırılmalıdır Üst yaş sınırı saptamak için medikal kanıtlar çelişkili ve yetersizdir (ACOG, 2003)
    62. 62. TARAMAYA NE ZAMAN SON VERİLMELİDİR? Yaşlı kadınlarda tarama veya son verme şu parametrelere göre olmalıdır Geçmişte düzenli tarama olup olmaması Genel sağlık durumu Cinsel yaşantısı Kanser endişesi CIN veya serviks Ca öyküsü Yalancı-pozitif test sonuçlarına bağlı gereksiz girişimler
    63. 63. KANSERDEN KORUNMA BİRİNCİL KORUNMA Kanser yapıcı maddelerden korunma İKİNCİL KORUNMA Erken tanı ve etkin tedavi yöntemleri uygulama Kanserde erken tanı ve tedavi alanlarında son yıllarda büyük gelişmeler yaşanmıştır
    64. 64. BİRİNCİL KORUNMA Kanser yapıcı etkileri bilinen maddelerden uzak durma Sigara içiminin önlenmesi(% 30) Dengeli ve doğru beslenme(%35) Güneş ışınlarından korunma (11:00-15:00) Alkol alımının kısıtlanması (% 3) Mesleki temasta önlemler (kurşun, benzen, asbest vb,% 4) Çevre temizliğine önem verme Elektromanyetik alanlardan uzak durma Düzenli egzersiz yapma Genel temizlik kurallarına uyma Enfeksiyonlar(% 10) Katkı maddeleridir(% 1)
    65. 65. SEBEPLERİ
    66. 66. Beslenme & Kanser Amerikan Kanser Derneğinin önerileri İdeal bir kiloyu koruyun Çok yönlü beslenin Günlük diyette sebze ve meyveler bulundurun Yüksek fiber içerikli yiyeceklerle beslenin Günlük diyetteki yağ miktarını azaltın Alkol alımını azaltın Tuzlanarak, tütsülenerek ve nitritlerle korunarak saklanan yiyeceklerden uzak durun
    67. 67.  Ayrıca virüsler, parazitler, solucanların, sürekli tahriş ve yaralanmaların, röntgen ışınlarının, küf ve mantarların ve çevresel faktörlerin kansere neden oldukları tespit edilmiştir.
    68. 68.  Kanser enstitülerinden yapılan açıklamalara göre bu hastalık ile besinler arasında doğrudan bağlantı var. Her gün 5 öğün sebze ve meyve yersek kanser riskini büyük ölçüde azaltabiliriz. Meyve sebze ve tahıl ürünleri yiyip, hareketli olmayı başarırsak, kansere yakalanma riski %30-40 oranında azalıyor.
    69. 69.  Beslenme; kanser açısından en az sigara içmemek kadar önem taşımaktadır. Doğru beslenme; bağırsak kanseri tehlikesini % 75 oranında azaltmaktadır. Meme kanseri tehlikesi %50 oranında azalırken akciğer kanseri tehlikesi de %30 oranında azalmaktadır.
    70. 70. İKİNCİL KORUNMA Klinik belirtiler ortaya çıkmadan önce çok erken dönemlerde kanserin tanınmasıdır KANSER RİSK ERKEN TANI SIKLIK TÜRÜ GRUBU YÖNTEMİ *Kendi Kendine Meme *20 yaştan sonra her ayMeme 20 yaş ↑ Muayenesi *20-39 yaş arası 3 yılda birKanseri Kadınlar *Klinik Meme Muayenesi 40 yaşından sonra her yıl *Mammografi *40 yaşından sonra her yıl İlk cinsel temastan 3 yılServiks sonra her yıl Kadınlar Pap Smear (Servikal smeer) 30 yaş ve üzerinde 3Kanseri normal testi takiben 2-3 yılda bir tarama Dışkıda gizli kan bakılması *her yıl dışkıda gizli kanKalın Barsak 50yaş↑ Flexible sigmoidoskopi *5 yılda bir sigmoidoskopiKanseri Kadın-erkek Baryumlu barsak filmi *5 yılda bir baryumlu grafi Kolonoskopi *10 yılda bir kolonoskopi 50yaş↑Prostat Kanda PSA düzeyi Erkek Yılda birKanseri Makattan Muayene
    71. 71. Endometriyum Kanserinden Korunma 1-Doğum kontrol hapları endometrium kanser riskini azaltabilirler. 2-Uygun kilonun korunması 3-Tek başına östrojen kullanılmaması 4-Hiperplazi gibi öncü lezyonların zamanında tespiti
    72. 72. Over kanserinden Korunma??? Yumurtalık kanseri riskini azaltan faktörler: 1-Doğum yapmış olmak 2-Doğum kontrol hapı kullanmak. Kullanım süresince her yıl risk %11 azalır. Doğum kontrol hapları kesildikten sonra da bu koruyucu etki 10 yıl sürer. Bu etki yaş, ilk kullanma yaşı, doğurganlık ile değişmez. 3- Emzirenlerde emzirme süresi ile doğru orantılı olarak risk azalır. 4- Tüp ligasyonu 5- Histerektomi (ameliyatla rahimin çıkarılması) 6- Yeşil sebzeler, karbonhidrattan zengin diet, havuç, A ve C vitamini tüketimi riski azaltır.
    73. 73. Serviks Kanserinden korunma Cinsel yoldan geçen enfeksiyonlardan korunma Doğru beslenme Sigara HPV Aşısı
    74. 74.  Servikal kanserlerin tamamına yakınının altta yatan nedeni yüksek riskli HPV Tip 16 ve 18 servikal kanserlerin yaklaşık olarak % 70’ inden sorumlu iken kalan % 30’luk orandan diğer tiplerin sorumlu olduğu kabul edilmektedir HPV 16 tüm dünya genelinde en yaygın yüksek riskli tip olmakla birlikte diger tiplerin dağılımı ülkeden ülkeye değişim göstermektedir.
    75. 75. HPV Aşı neden gerekli? HPV ile serviks kanseri ve öncül lezyonlarının birlikteliği Mevcut tarama testleri ve koruma stratejilerinin yetersiz olması HPV enfeksiyonlarının cinsel geçişli olması HPV tipinin ve konakçı immün yanıtının persistans-klirens ve invazyonda etkili olduğunun bilinmesi
    76. 76. HPV Aşıları Serviks kanserinin HPV ile ilişkisi, onunla savaşta en zayıf noktasını oluşturabilir HPV enfeksiyonundan korunmak için profilaktik aşılar, HPV tümör antijenlerini hedefleyen terapötik aşılar şu anda klinik deneme aşamasındadır
    77. 77. KORUNMA:AŞILAR Serviks kanseri oluşumuna yol açtığı gösterilen bazı yüksek riskli HPV tiplerine karşı aşı geliştirmiştir. HPV aşıları koruyucu ve tedavi edici olmak üzere iki çeşittir. Koruyucu aşılar Bu aşıların amacı enfesiyöz virionları taklit edebilen virus benzeri partiküller (HPV-VLP) ile bireyin karşılaşması sonucu antikor gelişimini sağlamaktır Şu an bivalan (HPV 16-18,Cervarix, GlaxoSmithKline) ve quadrivalan (HPV 6,11,16,18 Gardasil, Merck) ve monovalan (HPV 16) olmak üzere 3 çeşit koruyucu HPV aşısı faz 3 çalışmalarını tamamlamış ve 8 Haziran 2006’da FDA tarafından onaylanmıştır.
    78. 78.  HPV’ den korunma da aşıların yeni olarak kullanıma sunulması, birtakım yeni soruları da beraberinde gündeme getirmektedir. 1-Aşıdan maksimum korucu etkiyi elde etmek için uygun aşılama zamanının ne olduğudur. Kızların cinsel hayata başlamadan önce aşılanması gerekmektedir. Uygun dönem olarak puberte seçilebilir. 2-Erkeklerin HPV bulaşında ve yayılımında vektör olarak davranmaları, erkeklerin aşılanmasının daha uygun olup olmadığıdır Aşıların erkekler üzerindeki koruyuculuğu ve immün yanıtı kesin olarak bilinmemektedir 3-Aşıların uzun dönem etkilerinin ne olduğudur Uzun dönem koruyucu etkilerinin 5 yıl olduğu düşünülmektedir. Rapel dozların gerekli olup olmayacağı henüz bilinmemektedir. Kanserin uzun dönemde geliştiği düşünülürse, aşının kanser önleyici etkisinin anlaşılabilmesi için bu süreden daha uzun bir süre gerekmektedir.
    79. 79.  4-Aşılanan olguların servikal kanser pap-smear ile tarama programlarına aynen devam etmesi gerekir ve bu aşıların diğer cinsel yoldan bulaşan hastalıklara karşı (ör. HIV…) koruyuculuğunun olmadığı hastalara belirtilmelidir 5-Aşının gebelik üzerine etkisinin olup olmadığıdır. Aşı bugüne kadar çok az sayıda gebeye yapılmış olup bu olgularda konjenital anomali ve gebelik komplikasyon sıklığı artmamıştır. Fakat yeterli olgu sayısı olmadığı için aşının gebelik üzerine etkisi kesin olarak bilinmemektedir 6-Aşının maliyeti, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki aşı program farklılıkları, kim tarafından uygulanması (jinekolog, pediatrist, aile hekimi…), etkinliğinin nasıl gösterileceği diğer soru başlıklarını oluşturmaktadır ve bunların cevapları henüz netlik kazanmamıştır
    80. 80. korunma Toplumun HPV açısından bilgilendirilmesi, seksüel davranışların erken yaşlarda sağlıklı bir şekilde öğretilmesi çok önemlidir Servikal kanserlerden ölümü azaltmak için HPV tanısı, tiplendirilmesi ve aşılanma dahil tüm gelişmelere rağmen pap- smear taraması hala en önemli basamaktır Smear testi ile servikal kanser için öncü olabilecek lezyonların tanınması kansere ilerlemeden yakalanmasına olanak verdiği için servikal kanser sıklığını önemli ölçüde azaltmıştır
    81. 81. HPV Enfeksiyonun Moleküler PatogeneziMoleküler patogenez konusundaki bilgi birikimi, HPV aşılarının viral hedeflerini anlamamıza olanak sağlamıştır Profilaktik aşılarla oluşturulacak L1 antikorları virüsün hücreye bağlanmasını ve girmesini engeller E6 ve E7 proteinlerine karşı oluşturulacak hücre-aracılı immün cevap, enfekte hücrelerin temizlenmesini, rezidüel kanser hücrelerinin eradikasyonunu sağlayarak terapötik aşı fonksiyonu yapacaktır
    82. 82. Profilaktik Aşı Virüsün bazal epitel hücrelerine tutunmasını ve girmesini engelleyici antikorların oluşması için kişilerin HPV virüs benzeri partiküllerle (VLP) immünizasyonu prensibine dayanır Majör kapsit proteinlerinin (L1) tek başına overekspresyonu veya minör kapsit proteini (L2) ile birlikte ekspresyonu ile elde edilir
    83. 83. HPV – VLP Viral DNA içermez Onkojenik değildir Saftır Mantarlar, bakuloviruslar, vaksinya virüsleri dahil değişik ekspresyon sistemleri kullanılarak üretilebilirler
    84. 84. VLP’e Karşı İmmün Yanıtlar Çeşitli faz I ve II klinik çalışmalar yapılmıştır İyi tolere edilirler Yüksek titrede (doğal enfeksiyonun 50 katı antikor oluşturur) Artmış T hücre yanıtı (p<0.001) Sitokinlerde (IL-5, IF) artış (p<0.001)
    85. 85. Lancet Oncol, 2005
    86. 86. HPV AŞISI Aşının etkinliğini saptamada 16–26 yaş arası toplam 20.541 kadın değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmaya katılan hastalar daha sonra beş yıla kadar uzayan sürelerle izlenmiştir. Aşının içerdiği bir veya daha fazla HPV tipiyle önceden infekte olmuş kadınlarda, aşının yalnızca önceden karşılaşılmayan diğer HPV tiplerinin neden olduğu klinik hastalığa karşı koruma sağladığı; ancak daha önce karşılaşılan tiplerin yol açtığı hastalıkların gidişatını değiştirmediği görülmüştür. Tüm çalışmalarda, aşı genel olarak iyi tolere edilmiştir.
    87. 87. HPV AŞISI Birleşik Devletler Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi tarafından 9-26 yaşları arasındaki kız çocuğu ve kadınlar için tavsiye edilmiştir. Aşı 2006 yılının sonuna kadar dünya çapında 49 ülkeden ruhsat almış olup, bu yıl bu listeye daha çok ülkenin katılması beklenmektedir. Aşı, tüm serviks kanserlerinin yaklaşık %70’inden sorumlu olan HPV tipleri 16 ve 18 enfeksiyonlarına karşı %100 korunma sağlamaktadır. Aynı zamanda genital siğillere yol açan HPV tipleri 6 ve 11’e karşı da korumaktadır
    88. 88. Dünya Sağlık Örgütü Bülteni Şubat 2007 Aşılar serviks kanseri vakalarının sadeceyaklaşık %70’ini önleyeceği ve serviks kanseriyıllık yeni vaka sayısında bir azalma bağlamındaaşılamanın tam faydasını görebilmemiz için onyıllar olmasa da yıllar gerekeceği için tarama vetedavi hizmetleri hala gerekli olacaklardır .

    ×